॥ ಶ್ರೀವೇದವ್ಯಾಸಾಯ ನಮಃ। ನಾರಾಯಣಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ನರಂ ಚೈವ ನರೋತ್ತಮಂ। ದೇವೀಂ ಸರಸ್ವತೀಂ ವ್ಯಾಸಂ ತತೋ ಜಯಮುದೀರಯೇತ್॥ 12-1-1 (80862) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। ಕೃತ್ವೋದಕಂ ತೇ ಸುಹೃದಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಾಂಡುನಂದನಾಃ। ವಿದುರೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಭರತಸ್ತ್ರಿಯಃ॥ 12-1-1x (6703) ತತ್ರ ತೇ ಸುಮಹಾತ್ಮಾನೋ ನ್ಯವಸನ್ಕುರುನಂದನಾಃ। ಶೌಚಂ ನಿರ್ವರ್ತಯಿಷ್ಯಂತೋ ಮಾಸಚ್ಚಾತ್ರಂ ಬಹಿಃ ಪುರಾತ್॥ 12-1-2 (80863) ಕೃತೋದಕಂ ತು ರಾಜಾನಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ। ಅಭಿಜಗ್ಮುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸಿದ್ಧಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸತ್ತಮಾಃ॥ 12-1-3 (80864) ದ್ವೈಪಾಯನೋ ನಾರದಶ್ಚ ದೇವಲಶ್ಚ ಮಹಾನೃಷಿಃ। ದೇವಸ್ಥಾನಶ್ಚ ಕಣ್ವಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಶಿಷ್ಯಾಶ್ಚ ಸತ್ತಮಾಃ॥ 12-1-4 (80865) ಅನ್ಯೇ ಚ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸಃ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಗೃಹಸ್ಥಾಃ ಸ್ನಾತಕಾಃ ಸಂತೋ ದದೃಶುಃ ಕುರುಸತ್ತಮಂ॥ 12-1-5 (80866) ತೇಽಭಿಗಂಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪೂಜಿತಾಶ್ಚ ಯಥಾವಿಧಿ। ಆಸನೇಷು ಮಹಾರ್ಹೇಷು ವಿವಿಶುಃ ಪರಮರ್ಷಯಃ॥ 12-1-6 (80867) ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತತಃ ಪೂಜಾಂ ತತ್ಕಾಲಸದೃಶೀಂ ತದಾ। ಪರ್ಯುಪಾಂಸನ್ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಪರಿವಾರ್ಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ॥ 12-1-7 (80868) ಪುಣ್ಯೇ ಭಾಗೀರಥೀತೀರೇ ಶೋಕವ್ಯಾಕುಲಚೇತಸಂ। ಆಶ್ವಾಸಯಂತೋ ರಾಜೇಂದ್ರಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಶತಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-1-8 (80869) ನಾರದಸ್ತ್ವವ್ರವೀತ್ಕಾಲೇ ಧರ್ಮಪುತ್ರಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ। ಸಂಭಾಷ್ಯ ಮುನಿಭಿಃ ಸಾರ್ಧಂ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನಾದಿಭಿಃ॥ 12-1-9 (80870) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-1-10x (6704) ಪಾರ್ಥಸ್ಯ ಬಾಹುವೀರ್ಯೇಣ ಪ್ರಸಾದಾನ್ಮಾಧವಸ್ಯ ಚ। ಜಿತಾ ಸೇಯಂ ಮಹೀ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಧರ್ಮೇಣ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-1-10 (80871) ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಮುಕ್ತಾಃ ಸ್ಥ ಸಂಗ್ರಾಮಾದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಭಯಂಕರಾತ್। ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮರತಶ್ಚಾಸಿ ಕಚ್ಚಿನ್ಮೋದಸಿ ಪಾಂಡವ॥ 12-1-11 (80872) ಕಚ್ಚಿಚ್ಚ ನಿಹತಾಮಿತ್ರಃ ಪ್ರೀಣಾಸಿ ಸುಹೃದೋ ನೃಪ। ಕಚ್ಚಿಚ್ಛ್ರಿಯಮಿಮಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ತ್ವಾಂ ಶೋಕಃ ಪ್ರಬಾಧತೇ॥ 12-1-12 (80873) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-1-13x (6705) ವಿಜಿತೇಯಂ ಮಹೀ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಕೃಷ್ಣಬಾಹುಬಲಾಶ್ರಯಾತ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದೇನ ಭೀಮಾರ್ಜುನಬಲೇನ ಚ॥ 12-1-13 (80874) ಇದಂ ತು ಮೇ ಮಹದ್ದುಃಖಂ ವರ್ತತೇ ಹೃದಿ ನಿತ್ಯದಾ। ಕೃತ್ವಾ ಜ್ಞಾತಿಕ್ಷಯಮಿಮಂ ಮಹಾಂತಂ ಘೋರದರ್ಶನಂ॥ 12-1-14 (80875) ಸೌಭದ್ರಂ ದ್ರೌಪದೇಯಾಂಶ್ಚ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ಸುತಾನ್ಪ್ರಿಯಾನ್। ಜಯೋಽಯಮಜಯಾಕಾರೋ ಭಗವನ್ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ॥ 12-1-15 (80876) ಕಿಂನು ವಕ್ಷ್ಯತಿ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯೀ ವಧೂರ್ಮೇ ಮಧುಸೂದನಂ। ದ್ವಾರಕಾವಾಸಿನೀ ಕೃಷ್ಣಮಿತಃ ಪ್ರತಿಗತಂ ಹರಿಂ॥ 12-1-16 (80877) ದ್ರೌಪದೀ ಹತಪುತ್ರೇಯಂ ಕೃಪಣಾ ಹತಬಾಂಧವಾ। ಅಸ್ಮತ್ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ಯುಕ್ತಾ ಭೂಯಃ ಪೀಡಯತೀವ ಮಾಂ॥ 12-1-17 (80878) ಇದಮನ್ಯಚ್ಚ ಭಗವನ್ಯತ್ತ್ವಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾರದ। ಮಂತ್ರಸಂವರಣೇನಾಸ್ಮಿ ಕುಂತ್ಯಾ ದುಃಖೇನ ಯೋಜಿತಃ॥ 12-1-18 (80879) ಯಃ ಸ ನಾಗಾಯುತಪ್ರಾಣೋ ಲೋಕೇಽಪ್ರತಿರಥೋ ರಣೇ। ಸಿಂಹವಿಕ್ರಾಂತಗಾಮೀ ಚ ಜಿತಕಾಶೀ ಯತವ್ರತಃ॥ 12-1-19 (80880) ಆಶ್ರಯೋ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಮಾನೀ ತೀಕ್ಷ್ಣಪರಾಕ್ರಮಃ। ಅಮರ್ಷೀ ನಿತ್ಯಸಂರಂಭೀ ಕ್ಷೇಪ್ತಾಽಸ್ಮಾಕಂ ರಣೇರಣೇ॥ 12-1-20 (80881) ಶೀಘ್ರಾಸ್ತ್ರಶ್ಚಿತ್ರಯೋಧೀ ಚ ಕೃತೀ ಚಾದ್ಭುತವಿಕ್ರಮಃ। ಗೂಢೋತ್ಪನ್ನಃ ಸುತಃ ಕುಂತ್ಯಾ ಭ್ರಾತಾಽಸ್ಮಾಕಮಸೌ ಕಿಲ 12-1-21 (80882) ತೋಯಕರ್ಮಣಿ ತಂ ಕುಂತೀ ಕಥಯಾಮಾಸ ಮೇ ತದಾ। ಪುತ್ರಂ ಸರ್ವಗುಣೋಯೇತಂ ಕರ್ಣಂ ತ್ಯಕ್ತಂ ಜಲೇ ಪುರಾ॥ 12-1-22 (80883) ಮಂಜೂಷಾಯಾಂ ಸಮಾಧಾಯ ಗಂಗಾಸ್ರೋತಸ್ಯಮಜ್ಜಯತ್। ಯಂ ಸೂತಪುತ್ರಂ ಲೋಕೋಽಯಂ ರಾಧೇಯಂ ಚಾಭ್ಯಮನ್ಯತ॥ 12-1-23 (80884) ಸ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಃ ಕುಂತ್ಯಾ ಯೈ ಭ್ರಾತಾಽಸ್ಮಾಕಂ ಚ ಮಾತೃತಃ। ಅಜಾನತಾ ಮಯಾ ಸಡ್ಖ್ಯೇ ರಾಜ್ಯಲುಬ್ಧೇನ ಘಾತಿತಃ। ತನ್ಮೇ ದಹತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ತೂಲರಾಶಿಮಿವಾನಲಃ॥ 12-1-24 (80885) ನ ಹಿ ತಂ ವೇದ ಪಾರ್ಥೋಽಪಿ ಭ್ರಾತರಂ ಶ್ವೇತವಾಹನಃ। ನಾಹಂ ನ ಭೀಮೋ ನ ಯಮೌ ಸ ತ್ವಸ್ಮಾನ್ವೇದ ತತ್ವತಃ॥ 12-1-25 (80886) ಗತಾ ಕಿಲ ಪೃಥಾ ತಸ್ಯ ಸಕಾಶಮಿತಿ ನಃ ಶ್ಚುತಂ। ಅಸ್ಮಾಕಂ ಶಮಕಾಮಾ ವೈ ತ್ವಂ ಚ ಪುತ್ರೋ ಮಮೇತ್ಯಥ॥ 12-1-26 (80887) ಪೃಥಾಯಾ ನ ಕೃತಃ ಕಾಮಸ್ತೇನ ಚಾಪಿ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಅತೀವಾನುಚಿತಂ ಮಾತರವೋಚ ಇತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-1-27 (80888) ನ ಹಿ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಂತ್ಯಕ್ತುಮಹಂ ದುರ್ಯೋಧನಂ ರಣೇ। ಅನಾರ್ಯತ್ವಂ ನೃಶಂಸತ್ವಂ ಕೃತಘ್ನತ್ವಂ ಚ ಮೇ ಭವೇತ್॥ 12-1-28 (80889) ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇಣ ಸಂಧಿಂ ಹಿ ಯದಿ ಕುರ್ಯಾಂ ಮತೇ ತವ। ಭೀತೋ ರಣೇ ಶ್ವೇತವಾಹಾದಿತಿ ಮಾಂ ಮಂಸ್ಯತೇ ಜನಃ॥ 12-1-29 (80890) ಸೋಽಹಂ ನಿರ್ಜಿತ್ಯ ಸಮರೇ ವಿಜಯಂ ಸಹಕೇಶವಂ। ಸಂಧಾಸ್ಯೇ ಧರ್ಮಪುತ್ರೇಣ ಪಶ್ಚಾದಿತಿ ಚ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-1-30 (80891) ತಮವೋಚತ್ಕಿಲ ಪೃಥಾ ಪುನಃ ಪೃಥುಲವಕ್ಷಸಂ। ಚತುರ್ಣಾಮಭಯಂ ದೇಹಿ ಕಾಮಂ ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಫಲ್ಗುನಂ॥ 12-1-31 (80892) ಸೋಽಬ್ರವೀನ್ಮಾತರಂ ಧೀಮಾನ್ವೇಪಮಾನಾಂ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ। ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ವಿಷಹ್ಯಾಂಶ್ಚತುರೋ ನ ಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಸುತಾನ್॥ 12-1-32 (80893) ಪಂಚೈವ ಹಿ ಸುತಾ ದೇವಿ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ತವ ಧ್ರುವಾಃ। ಸಾರ್ಜುನಾ ವಾ ಹತೇ ಕರ್ಣೇ ಸಕರ್ಣಾ ವಾ ಹತೇಽರ್ಜುನೇ॥ 12-1-33 (80894) ತಂ ಪುತ್ರಗೃದ್ಧಿನೀ ಭೂಯೋ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಮಥಾಬ್ರವೀತ್। ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ಕುರ್ವೀಥಾ ಯೇಷಾಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ॥ 12-1-34 (80895) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಿಲ ಪೃಥಾ ವಿಸೃಜ್ಯೋಪಯಯೌ ಗೃಹಾನ್। ಸೋಽರ್ಜುನೇನ ಹತೋ ವೀರೋ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಭ್ರಾತಾ ಸಹೋದರಃ॥ 12-1-35 (80896) ನ ಚೈವ ನಿಃಸೃತೋ ಮಂತ್ರಃ ಪೃಥಾಯಾಸ್ತಸ್ಯ ವಾ ಮುನೇ। ಅಥ ಶೂರೋ ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಪಾರ್ಥೇನಾಜೌ ನಿಪಾತಿತಃ॥ 12-1-36 (80897) ಅಹಂ ತ್ವಜ್ಞಾಸಿಷಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ವಸೋದರ್ಯಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ಪೂರ್ವಜಂ ಭ್ರಾತರಂ ಕರ್ಣಂ ಪೃಥಾಯಾ ವಚನಾತ್ಪ್ರಭೋ॥ 12-1-37 (80898) ತೇನ ಮೇ ದೂಯತೇ ತೀವ್ರಂ ಹೃದಯಂ ಭ್ರಾತೃಘಾತಿನಃ। ಕರ್ಣಾರ್ಜುನಸಹಾಯೋಽಹಂ ಜಯೇಯಮಪಿ ವಾಸವಂ॥ 12-1-38 (80899) ಸಭಾಯಾಂ ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರೈರ್ದುರಾತ್ಮಭಿಃ। ಸಹಸೋತ್ಪತಿತಃ ಕ್ರೋಧಃ ಕರ್ಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಶಾಂಯತಿ॥ 12-1-39 (80900) ಯದಾ ಹ್ಯಸ್ಯ ಗಿರೋ ರೂಕ್ಷಾಃ ಶ್ರೃಣೋಮಿ ಕಟುಕೋದಯಾಃ। ಸಭಾಯಾಂ ಗದತೋ ದ್ಯೂತೇ ದುರ್ಯೋಧನಹಿತೈಷಿಣಃ॥ 12-1-40 (80901) ತದಾ ನಶ್ಯತಿ ಮೇ ರೋಷಃ ಪಾದೌ ತಸ್ಯ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಹ। ಕುಂತ್ಯಾ ಹಿ ಸದೃಶೌ ಪಾದೌ ಕರ್ಣಸ್ಯೇತಿ ಮತಿರ್ಮಮ॥ 12-1-41 (80902) ಸಾದೃಶ್ಯಹೇತುಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ಪೃಥಾಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಚೈವ ಹ। ಕಾರಣಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಕಥಂಚಿದಪಿ ಚಿಂತಯನ್॥ 12-1-42 (80903) ಕಥಂ ನು ತಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಪೃಥಿವೀ ಚಕ್ರಮಗ್ರಸತ್। ಕಥಂ ನು ಶಪ್ತೋ ಭ್ರಾತಾ ಮೇ ತತ್ತ್ವಂ ವಕ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ॥ 12-1-43 (80904) ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಗವಂಸ್ತ್ವತ್ತಃ ಸರ್ವಂ ಯಥಾತಥಂ। ಭವಾನ್ಹಿ ಸರ್ವವಿದ್ವಿದ್ವಾಂʼಲ್ಲೋಕೇ ವೇದ ಕೃತಾಕೃತಂ॥ ॥ 12-1-44 (80905) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-1-1 ಕೃತೋದಕಾಸ್ತೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-1-2 ತತ್ರ ಗಂಗಾತೀರೇ॥ 12-1-8 ಆಶ್ವಾಸಯಂತಃ ಹೇತೌ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯಃ। ಆಶ್ವಾಸನಾರ್ಥಂ ಪರ್ಯುಪಾಸನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-1-16 ವಧೂಃ ಕನಿಷ್ಠಭ್ರಾತೃಭಾರ್ಯಾತ್ವಾತ್ಸ್ನುಷಾಭೂತಾ। ವಾರ್ಷ್ಣೇಯೀ ಸುಭದ್ರಾ॥ 12-1-18 ಮಂತ್ರಸಂವರಣೇನ ಗೂಢೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯಾಸ್ಮದ್ಭಾತುಃ ಕರ್ಣಸ್ಯಾಪ್ರಕಾಶೇನ॥ 12-1-20 ಅಮರ್ಷೀ ಪರೋತ್ಕರ್ಷಾಸಹಿಷ್ಣುಃ। ನಿತ್ಯಸಂರಂಭೀ ಸದಾ ಕ್ರೋಧವಾನ್॥ 12-1-24 ಮಾತೃತಃ ಮಾತೃಸಂಬಂಧೇನ॥ 12-1-26 ಪಾಂಡವವತ್ ತ್ವಂ ಚ ಪುತ್ರೋ ಮಭೇತ್ಯವ್ರವೀದಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-1-27 ಕಾಮೋಽಭಿಲಷಿತಂ॥ 12-1-32 ವಧ್ಯಾನ್ವಿಷಬಹ್ಯಾನಿತಿ ಥ. ಪಾಠಃo। ವಿಷಹ್ಯಾನ್ವಶಗಾನ್॥ 12-1-35 ವಿಸೃಜ್ಯ ಕರ್ಣಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-1-43 ಚಕ್ರಂ ರಥಚಕ್ರಂ॥ 12-1-44 ಕೃತಂ ಕಾರ್ಯಂ। ಅಕೃತಂ ಕಾರಣಂ॥

12-2-0 (80935) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-2-0x (6707) ಸ ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ತದಾ ನಾರದೋ ವದತಾಂವರಃ। ಕಥಯಾಮಾಸ ತತ್ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ಶಪ್ತಃ ಸ ಸೂತಜಃ॥ 12-2-1 (80936) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-2-2x (6708) ಏವಮೇತನ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಥಾ ವದಸಿ ಭಾರತ। ನ ಕರ್ಣಾರ್ಜುನಯೋಃ ಕಿಂಚಿದವಿಷಹ್ಯಂ ಭವೇದ್ರಣೇ॥ 12-2-2 (80937) ಗುಹ್ಯಮೇತತ್ತು ದೇವಾನಾಂ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ನೃಪ। ತನ್ನಿಬೋಧ ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಥಾವೃತ್ತಮಿದಂ ಪುರಾ॥ 12-2-3 (80938) ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಕಥಂ ಗಚ್ಛೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಪೂತಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ। ಸಂಘರ್ಷಜನನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕನ್ಯಾಗರ್ಭೋ ವಿಸರ್ಜಿತಃ॥ 12-2-4 (80939) ಸ ಬಾಲಸ್ತೇಜಸಾ ಯುಕ್ತಃ ಸೂತಪುತ್ರತ್ವಮಾಗತಃ। ಚಕಾರಾಂಗಿರಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಧನುರ್ವೇದಂ ಗುರೌ ತವ॥ 12-2-5 (80940) ಸ ಬಲಂ ಭೀಮಸೇನಸ್ಯ ಫಲ್ಗುನಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಲಾಘವಂ। ಬುದ್ಧಿಂ ಚ ತವ ರಾಜೇಂದ್ರ ಯಮಯೋರ್ವಿನಯಂ ತಥಾ॥ 12-2-6 (80941) ಸಖ್ಯಂ ಚ ವಾಸುದೇವೇನ ಬಾಲ್ಯೇ ಗಾಂಡೀವಧನ್ವನಃ। ರಾಜಾನಾಮನುರಾಗಂ ಚ ಚಿಂತಯಾನೋ ವ್ಯದಹ್ಯತ॥ 12-2-7 (80942) ಸ ಸಖ್ಯಮಗಮದ್ಬಾಲ್ಯೇ ರಾಜ್ಞಾ ದುರ್ಯೋಧನೇನ ಚ। ಯುಷ್ಮಾಭಿರ್ನಿತ್ಯಸಂಘೃಷ್ಟೋ ದೈವಾಚ್ಚಾಪಿ ಸ್ವಭಾವತಃ॥ 12-2-8 (80943) ವಿದ್ಯಾಧಿಕಮಥಾಲಕ್ಷ್ಯ ಧನುರ್ವೇದೇ ಧನಂಜಯಂ। ದ್ರೋಣಂ ರಹಸ್ಯುಪಾಗಂಯ ಕರ್ಣೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-2-9 (80944) ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ವೇತ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸರಹಸ್ಯನಿವರ್ತನಂ। ಅರ್ಜುನೇನ ಸಮೋ ಯುದ್ಧೇ ಭವೇಯಮಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-2-10 (80945) ಸಮಃ ಪುತ್ರೇಷು ಚ ಸ್ನೇಹಃ ಶಿಷ್ಯೇಷು ಚ ತವ ಧ್ರುವಂ। ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾನ್ನ ಮಾ ಬ್ರೂಯುರಕೃತಾಸ್ತ್ರಂ ವಿಚಕ್ಷಣಾಃ॥ 12-2-11 (80946) ದ್ರೋಣಸ್ತಥೋಕ್ತಃ ಕರ್ಣೇನ ಸಾಪೇಕ್ಷಃ ಫಲ್ಗುನಂ ಪ್ರತಿ। ದೌರಾತ್ಂಯಂ ಚೈವ ಕರ್ಣಸ್ಯ ವಿದಿತ್ವಾ ತಮುವಾಚ ಹ॥ 12-2-12 (80947) ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾವಚ್ಚರಿತವ್ರತಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಾ ತಪಸ್ವೀ ಯೋ ನಾನ್ಯೋ ವಿದ್ಯಾತ್ಕಥಂಚನ॥ 12-2-13 (80948) ಇತ್ಯುಕ್ತೋಽಂಗಿರಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಾಮಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಚ। ಜಗಾಮ ಸಹಸಾ ರಾಜನ್ಮಹೇಂದ್ರಂ ಪರ್ವತಂ ಪ್ರತಿ॥ 12-2-14 (80949) ಸ ತು ರಾಮಮುಪಾಗಂಯ ಶಿರಸಾಽಭಿಪ್ರಣಂಯ ಚ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಾರ್ಗವೋಽಸ್ಮೀತಿ ಗೌರವೇಣಾಭ್ಯವಂದತ॥ 12-2-15 (80950) ರಾಮಸ್ತಂ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಗೋತ್ರಾದಿ ಸರ್ವಶಃ। ಉಷ್ಯತಾಂ ಸ್ವಾಗತಂ ಚೇತಿ ಪ್ರೀತಿಮಾಂಶ್ಚಾಭವದ್ಭೃಶಂ॥ 12-2-16 (80951) ತತ್ರ ಕರ್ಣಸ್ಯ ವಸತೋ ಮಹೇಂದ್ರೇ ಸ್ವರ್ಗಸಂಮಿತೇ। ಗಂಧರ್ವೈ ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಯಕ್ಷೈರ್ದೇವೈಶ್ಚಾಸೀತ್ಸಮಾಗಮಃ॥ 12-2-17 (80952) ಸ ತತ್ರೇಷ್ವಸ್ತ್ರಮಕರೋದ್ಭೃಗುಶ್ರೇಷ್ಠಾದ್ಯಥಾವಿಧಿ। ಪ್ರಿಯಶ್ಚಾಭವದತ್ಯರ್ಥಂ ದೇವದಾನವರಕ್ಷಸಾಂ॥ 12-2-18 (80953) ಸ ಕದಾಚಿತ್ಸಮುದ್ರಾಂತೇ ವಿಚರನ್ನಾಶ್ರಮಾಂತಿಕೇ। ಏಕಃ ಖಂಗಧನುಷ್ಪಾಣಿಃ ಪರಿಚಕ್ರಾಮ ಸೂತಜಃ॥ 12-2-19 (80954) ಸೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ। ಜಘಾನಾಜ್ಞಾನತಃ ಪಾರ್ಥ ಹೋಮಧೇನುಂ ಯದೃಚ್ಛಯಾ॥ 12-2-20 (80955) ತದಜ್ಞಾನಕೃತಂ ಮತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯ ನ್ಯವೇದಯತ್। ಕರ್ಣಃ ಪ್ರಸಾದಯಂಶ್ಚೈನಮಿದಮಿತ್ಯಬ್ರವೀದ್ವಚಃ॥ 12-2-21 (80956) ಅಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಭಗವಂಧೇನುರೇಷಾ ಹತಾ ತವ। ಮಯಾ ತತ್ರ ಪ್ರಸಾದಂ ಮೇ ಕುರುಷ್ವೇತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-2-22 (80957) ತಂ ಸ ವಿಪ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಚಾ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಯನ್ನಿವ। ದುರಾಚಾರ ವಧಾರ್ಹಸ್ತ್ವಂ ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ದುರ್ಮತೇ॥ 12-2-23 (80958) ಯೇನ ವಿಸ್ಪರ್ಧಸೇ ನಿತ್ಯಂ ಯದರ್ಥಂ ಘಟಸೇಽನಿಶಂ। ಯುಧ್ಯತಸ್ತೇನ ತೇ ಪಾಪ ಭೂಮಿಶ್ಚಕ್ರಂ ಗ್ರಸಿಷ್ಯತಿ॥ 12-2-24 (80959) ತತಶ್ಚಕ್ರೇ ಮಹೀಗ್ರಸ್ತೇ ಮೂರ್ಧಾನಂ ತೇ ವಿಚೇಷ್ಟತಃ। ಪಾತಯಿಷ್ಯತಿ ವಿಕ್ರಂಯ ಶತ್ರುರ್ಗಚ್ಛ ನರಾಧಮ॥ 12-2-25 (80960) ಯಥೇಯಂ ಗೌರ್ಹತಾ ಮೂಢ ಪ್ರಮತ್ತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ಮಮ। ಪ್ರಮತ್ತಸ್ಯೈವ ಮೇ ವಾಚಾ ಶಿರಸ್ತೇ ಪಾತಯಿಷ್ಯತಿ॥ 12-2-26 (80961) ಶಪ್ತಃ ಪ್ರಸಾದಯಾಮಾಸ ಕರ್ಣಸ್ತಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಂ। ಗೋಭಿರ್ಧನೈಶ್ಚ ರತ್ನೈಶ್ಚ ಸ ಚೈನಂ ಪುನರಬ್ರವೀತ್॥ 12-2-27 (80962) ನೇದಮವ್ಯಾಹೃತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಽಪಿ ಕೇವಲಂ। ಗಚ್ಛ ವಾ ತಿಷ್ಠ ವಾ ಯದ್ವಾ ಕಾರ್ಯಂ ಯತ್ತತ್ಸಮಾಚರ॥ 12-2-28 (80963) ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನಾಥ ಕರ್ಣೋ ದೈನ್ಯಾದಧೋಮುಖಃ। ರಾಮಮಭ್ಯಾಗಮದ್ಭೀತಸ್ತದೇವ ಮನಸಾ ಸ್ಮರನ್॥ ॥ 12-2-29 (80964) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 2॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-2-4 ಸಂಘರ್ಷಜನನೋ ವೈರಾಗ್ನ್ಯುದ್ದೀಪಕಃ। ಸಂಚಿಂತ್ಯ ಜನಿತಸ್ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಟ.ಡ. ಪಾಠಃ। ಕನ್ಯಾಗರ್ಭೋ ವಿನಿರ್ಮಿತ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಕನ್ಯಾಗರ್ಭೋ ದೇವೈಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಮನಾಯ ನಿರ್ಮಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-2-5 ಚಕಾರಾಽಧೀತವಾನ್। ಅಂಗಿರಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ದ್ರೋಣೇ॥ 12-2-8 ದೈವಾದ್ದೇವಾನಾಂ ಸಂಕಲ್ಪಾತ್॥ 12-2-10 ರಹಸ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರಸಾದನವಿಧಿರ್ನಿವರ್ತನಮುಪಸಂಹಾರಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತಂ ಸರಹಸ್ಯನಿವರ್ತನಂ॥ 12-2-15 ಗುರುರೇವ ಪಿತೇತ್ಯಭಿಸಂಧಿಃ 12-2-19 ಸಮುದ್ರಾಂತೇ ದಕ್ಷಿಣಸಮುದ್ರಸಮೀಪೇ॥ 12-2-20 ಹೋಮಧೇನುಂ ಕರ್ಣಪರ್ವೋಕ್ತದಿಶಾ ವತ್ಸವಧ ಏವಾತ್ರ ಧೇನುವಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ॥ 12-2-26 ಪ್ರಮತ್ತೇನ ತ್ವಯಾ ಮಮ। ಪ್ರಮತ್ತಸ್ಯ ತಥಾಽರಾತಿರಿತಿ ಝ. ಪಾಠ॥ 12-2-28 ನೇದಂ ಮದ್ವಚನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಽಪಿ ಚಾನ್ಯಥಾ ಇತಿ ಟ. ಪಾಠಃ॥

12-3-0 (80965) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-3-0x (6709) ಕರ್ಣಸ್ಯ ಬಾಹುವೀರ್ಯೇಣ ಪ್ರಶ್ರಯೇಣ ದಮೇನ ಚ। ತುತೋಷ ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲೋ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಯಾ ತಥಾ॥ 12-3-1 (80966) ತತಸ್ತಸ್ಮೈ ಮಹಾತೇಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸನಿವರ್ತನಂ। ಪ್ರೋವಾಚ ಸುಮಹಾಪ್ರಜ್ಞಃ ಸ ತಪಸ್ವೀ ತಪಸ್ವಿನೇ॥ 12-3-2 (80967) ವಿದಿತಾಸ್ತ್ರಸ್ತತಃ ಕರ್ಣೋ ರಮಮಾಣೋಽಽಶ್ರಮೇ ಭೃಗೋಃ। ಚಕಾರ ವೈ ಧನುರ್ವೇದೇ ಯತ್ನಮದ್ಭುತವಿಕ್ರಮಃ॥ 12-3-3 (80968) ತತಃ ಕದಾಚಿದ್ರಾಮಸ್ತು ಚರನ್ನಾಶ್ರಮಮಂತಿಕಾತ್। ಕರ್ಣೇನ ಸಹಿತೋ ಧೀಮಾನುಪವಾಸೇನ ಕರ್ಶಿತಃ॥ 12-3-4 (80969) ಸುಷ್ವಾಪ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ತು ವಿಸ್ರಂಭೋತ್ಪನ್ನಸೌಹೃದಃ। ತಸ್ಯೋತ್ಸಂಗೇ ಸಮಾಧಾಯ ಶಿರಃ ಕ್ಲಾಂತಮನಾ ಗುರುಃ॥ 12-3-5 (80970) ಅಥ ಕ್ರಿಮಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಯೋ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಭೋಜನಃ। ದಾರುಣೋ ದಾರುಣಾಕಾರಃ ಕರ್ಣಸ್ಯಾಭ್ಯಾಶಮಾಗತಃ॥ 12-3-6 (80971) ಸ ತಸ್ಯೋರುಮಥಾಸಾದ್ಯ ಬಿಭೇದ ರುಧಿರಾಶನಃ। ನ ಚೈನಮಶಕತ್ಕ್ಷೇಪ್ತುಂ ವಕ್ತುಂ ವಾಽಪಿ ಗುರೋರ್ಭಯಾತ್॥ 12-3-7 (80972) ಸ ದಶ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ತಥಾ ಕೃಮಿಣಾ ತೇನ ಭಾರತ। ಗುರೋಃ ಪ್ರಬೋಧನಾಕಾಂಕ್ಷೀ ತಮುಪೈಕ್ಷತ ಸೂರ್ಯಜಃ॥ 12-3-8 (80973) ಕರ್ಣಸ್ತು ವೇದನಾಂ ಧೈರ್ಯಾದಸಹ್ಯಾಂ ವಿನಿಗೃಹ್ಯ ತಾಂ। ಅಕಂಪಯನ್ನವ್ಯಥಯಂಧಾರಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಂ॥ 12-3-9 (80974) ಯದಾ ಸ ರುಧಿರೇಣಾಂಗೇ ಪರಿಸ್ಪೃಷ್ಟೋಽಭವದ್ಗುರುಃ। ತದಾಽಬುಧ್ಯತ ತೇಜಸ್ವೀ ಸಂರಬ್ಧಶ್ಚೈನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-3-10 (80975) ಅಹೋಽಸ್ಂಯಶುಚಿತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕಿಮಿದಂ ಚ ಕೃತಂ ತ್ವಯಾ। ಕಥಯಸ್ವ ಭಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯಾಥಾತಥ್ಯಮಿದಂ ಮಮ॥ 12-3-11 (80976) ತಸ್ಯ ಕರ್ಣಸ್ತದಾಚಷ್ಟ ಕೃಮಿಣಾ ಪರಿಭಕ್ಷಣಂ। ದದರ್ಶ ರಾಮಸ್ತಂ ಚಾಪಿ ಕೃಮಿಂ ಸೂಕರಸಂಸ್ಥಿತಂ॥ 12-3-12 (80977) ಅಷ್ಟಪಾದಂ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಂ ಸೂಚೀಭಿಃ ಪರಿಸಂವೃತಂ। ರೋಮಭಿಃ ಸನ್ನಿರುದ್ಧಾಂಗಮಲರ್ಕಂ ನಾಮ ನಾಮತಃ॥ 12-3-13 (80978) ಸ ದೃಷ್ಟಮಾತ್ರೋ ರಾಮೇಣ ಕಿಮಿಃ ಪ್ರಾಣಾನವಾಸೃಜತ್। ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಸೃಜಿ ಕ್ಲಿನ್ನಸ್ತದದ್ಭುತಮಿವಾಭವತ್॥ 12-3-14 (80979) ತತೋಽಂತರಿಕ್ಷೇ ದದೃಶೇ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಕರಾಲವಾನ್। ರಾಕ್ಷಸೋ ಲೋಹಿತಗ್ರೀವಃ ಕೃಷ್ಣಾಂಗೋ ಮೇಘವಾಹನಃ॥ 12-3-15 (80980) ಸ ರಾಮಂ ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಬಭಾಷೇ ಪೂರ್ಣಮಾನಸಃ। ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲ ಗಮಿಷ್ಯೇಽಹಂ ಯಥಾಗತಂ॥ 12-3-16 (80981) ಮೋಕ್ಷಿತೋ ನರಕಾದಸ್ಮಾದ್ಭವತಾ ಮುನಿಸತ್ತಮ। ಭದ್ರಂ ಚ ತೇಽಸ್ತು ಸಿದ್ಧಿಶ್ಚ ಪ್ರಿಯಂ ಮೇ ಭವತಾ ಕೃತಂ 12-3-17 (80982) ತಮುವಾಚ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಕಸ್ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ನರಕಂ ಪ್ರತಿಪನ್ನೋ ಬ್ರವೀಹಿ ತತ್॥ 12-3-18 (80983) ಸೋಽಬ್ರವೀದಹಮಾಸಂ ಪ್ರಾಗ್ದಂಶೋ ನಾಮ ಮಹಾಸುರಃ। ಪುರಾ ದೇವಯುಗೇ ತಾತ ಭೃಗೋಸ್ತು ಸವಯಾ ಇವ॥ 12-3-19 (80984) ಸೋಽಹಂ ಭೃಗೋಃ ಸುದಯಿತಾಂ ಭಾರ್ಯಾಮಪಹರಂ ಬಲಾತ್। ಮಹರ್ಷೇರಭಿಶಾಪೇನ ಕ್ರಿಮಿಭೂತೋಽಪತಂ ಭುವಿ॥ 12-3-20 (80985) ಅಬ್ರವೀದ್ಧಿ ಸ ಮಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ತವ ಪೂರ್ವಪಿತಾಮಹಃ। ಮೂತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶನಃ ಪಾಯ ನಿರಯಂ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯಸೇ॥ 12-3-21 (80986) ಶಾಪಸ್ಯಾಂತೋ ಭವೇದ್ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವಂ ತಮಥಾಬ್ರವಂ। ಭವಿತಾ ಭಾರ್ಗವಾದ್ರಾಮಾದಿಂತಿ ಮಾಮಬ್ರವೀದ್ಭೃಗುಃ॥ 12-3-22 (80987) ಸೋಽಹಮೇನಾಂ ಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಥಾ ನಕುಶಲಸ್ತಥಾ। ತ್ವಯಾ ಸಾಧೋ ಸಮಾಗಂಯ ವಿಮುಕ್ತಃ ಪಾಪಯೋನಿತಃ॥ 12-3-23 (80988) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಯಯೌ ರಾಮಂ ಮಹಾಸುರಃ। ರಾಮಃ ಕರ್ಣಂ ತು ಸಕ್ರೋಧಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-3-24 (80989) ಅತಿದುಃಖಮಿದಂ ಮೂಢ ನ ಜಾತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಹೇತ್। ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯೇವ ತೇ ಧೈರ್ಯಂ ಕಾಮಯಾ ಸತ್ಯಮುಚ್ಯತಾಂ॥ 12-3-25 (80990) ತಮುವಾಚ ತತಃ ಕರ್ಣಃ ಶಾಪಾದ್ಭೀತಃ ಪ್ರಸಾದಯನ್। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಾಂತರೇ ಜಾತಂ ಸೂತಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಭಾರ್ಗವ॥ 12-3-26 (80991) ರಾಧೇಯಃ ಕರ್ಣ ಇತಿ ಮಾಂ ಪ್ರವದಂತಿ ಜನಾ ಭುವಿ। ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಸ್ತ್ರಲುಬ್ಧಸ್ಯ ಭಾರ್ಗವ॥ 12-3-27 (80992) ಪಿತಾ ಗುರುರ್ನ ಸಂದೇಹೋ ವೇದವಿದ್ಯಾಪ್ರದಃ ಪ್ರಭುಃ। ಅತೋ ಭಾರ್ಗವ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಮಯಾ ಗೋತ್ರಂ ತವಾಂತಿಕೇ॥ 12-3-28 (80993) ತಮುವಾಚ ಭೃಗುಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸರೋಪಃ ಪ್ರದಹನ್ನಿವ। ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಂ ದೀನಂ ವೇಪಮಾನಂ ಕೃತಾಂಜಲಿಂ॥ 12-3-29 (80994) ಯಸ್ಮಾನ್ಮಿಥ್ಯಾವಿಚೀರ್ಣೋಽಹಮಸ್ತ್ರಲೋಭಾದಿಹ ತ್ವಯಾ। ತಸ್ಮಾದೇತನ್ನ ತೇ ಮೂಢ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯತಿ॥ 12-3-30 (80995) ಅನ್ಯತ್ರ ವಧಕಾಲಾತ್ತೇ ಸದೃಶೇ ನ ಸಮೀಯುಪಃ। ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠೇತ್ಕದಾಚನ॥ 12-3-31 (80996) ಗಚ್ಛೇದಾನೀಂ ನ ತೇ ಸ್ಥಾನಮನೃತಸ್ಯೇಹ ವಿದ್ಯತೇ। ನ ತ್ವಯಾ ಸದೃಶೋ ಯುದ್ಧೇ ಭವಿತಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭುವಿ॥ 12-3-32 (80997) ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ರಾಮೇಣ ನ್ಯಾಯೇನೋಪಜಗಾಮಹ। ದುರ್ಯೋಧನಮುಪಾಗಂಯ ಕೃತಾಸ್ತ್ರೋಽಸ್ಮೀತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್॥ ॥ 12-3-33 (80998) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 3॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-3-1 ದಭೇನೇಂದ್ರಿಯಜಯೇನ॥ 12-3-5 ವಿಸ್ರಂಭೋ ವಿಶ್ವಾಸಃ॥ 12-3-6 ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಮಾಂಸೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-3-7 ಕ್ಷೇಪ್ತುಂ ದೂರೀಕರ್ತುಂ। ಭಯಾನ್ನಿದ್ರಾಭಂಗಭಯಾತ್॥ 12-3-8 ಪ್ರಬೋಧನಾಶಂಕೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। 12-3-12 ಸೂಕರಸ್ಯೇವ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಪಸ್ಯ ತಂ। ಸೂಕರಸನ್ನಿಭಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-3-13 ಸೂಚೀಭಿರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣೈ ರೋಮಭಿಃ ಸಂವೃತಂ। ಸನ್ನಿರುದ್ಧಾಂಗಂ ತ್ರಾಸೇನ ಸಂಕುಚಿತಾಂಗಂ ನಾಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ। ನಾಮತೋ ನಾಂರಾ॥ 12-3-14 ಅಸೃಜಿ ಶೋಣಿತೇ॥ 12-3-19 ಯಾಸ್ಕೋ ನಾಮೇತಿ ಡ. ಪಾಠಃ। ಪ್ರಸ್ತೋ ನಾಮೇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ। ದೇವಯುಗೇ ಸತ್ಯಯುಗೇ॥ 12-3-23 ನಕುಶಲಃ ಅಭದ್ರಃ॥ 12-3-25 ಕಾಮಯಾ ಸ್ವರಸೇನ। ಕಾಮಯೇ ಸತ್ಯಮುಚ್ಯತಾಮಿತಿ ಟ.ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-3-26 ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಯೋರಂತರೇ ಅನ್ಯತ್ರ ಜಾತಂ॥ 12-3-29 ಪ್ರಹಸನ್ನಿವೇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-3-30 ತಸ್ಮಾದಿತಿ। ಹೇಮೂಢ ತೇ ತವ ವಧಕಾಲಾದನ್ಯತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ನ ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯತೀತಿ ನ ಕಿಂತು ವಧಕಾಲಏವ ನ ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯತಿ। ಕಾಲಾಂತರೇ ತು ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯತ್ಯೇವೇತ್ಯರ್ಥ ಇತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-3-31 ಸದೃಶೇಽರ್ಜುನಾದೌ ಶೂರೇ ತೇ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತೇ ಸಮೀಯುಷಃ ಯುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯ। ಸಮಿತ್ಯಾಜಿಸಮಿದ್ಯುಧ ಇತಿ ಸಂಪೂರ್ವಸ್ಯ ಇಣೋ ಯುದ್ಧಾರ್ಥತ್ವದರ್ಶನಾತ್। ಚಿರಂ ಮರಣಾವಧಿ ನ ತಿಷ್ಠೇದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ॥ 12-3-33 ನ್ಯಾಯೇನಾಭಿವಂದನಾದಿಪೂರ್ವಕಂ ಉಪಜಗಾಮ। ಇಷ್ಟಂ ದೇಶಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥

12-4-0 (80999) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-4-0x (6710) ಕರ್ಣಸ್ತು ಸಮವಾಪ್ಯೈವಮಸ್ತ್ರಂ ಭಾರ್ಗವನಂದನಾತ್। ದುರ್ಯೋಧನೇನ ಸಹಿತೋ ಮುಮುದೇ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-4-1 (81000) ತತಃ ಕದಾಚಿದಾಜಾತಃ ಸಮಾಜಗ್ಮುಃ ಸ್ವಯಂವರೇ। ಕಲಿಂಗವಿಷಯೇ ರಾಜನ್ರಾಜ್ಞಶ್ಚಿತ್ರಾಂಗದಸ್ಯ ಚ॥ 12-4-2 (81001) ಶ್ರೀಮದ್ರಾಜಪುರಂ ನಾಮ ನಗರಂ ತತ್ರ ಭಾರತ। ರಾಜಾನಃ ಶತಶಸ್ತತ್ರ ಕನ್ಯಾರ್ಥೇ ಸಮುಪಾಗಮನ್॥ 12-4-3 (81002) ಶ್ರುತ್ವಾ ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತತ್ರ ಸಮೇತಾನ್ಸರ್ವಪಾರ್ಥಿವಾನ್। ರಥೇನ ಕಾಂಚನಾಂಗೇನ ಕರ್ಣೇನ ಸಹಿತೋ ಯಯೌ॥ 12-4-4 (81003) ತತಃ ಸ್ವಯಂವರೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಾನಾದೇಶ್ಯಾ ಮಹಾರಥಾಃ। ಸಮಾಜಗ್ಮುರ್ನೃಪತಯಃ ಕನ್ಯಾರ್ಥೇ ನೃಪಸತ್ತಮ॥ 12-4-5 (81004) ಶಿಶುಪಾಲೋ ಜರಾಸಂಧೋ ಭೀಷ್ಮಕೋ ವಕ್ರ ಏವ ಚ। ಕಪೋತರೋಮಾ ನೀಲಶ್ಚ ರುಕ್ಮೀ ಚ ದೃಢವಿಕ್ರಮಃ॥ 12-4-6 (81005) ಸೃಗಾಲಶ್ಚ ಮಹಾರಾಜಃ ಸ್ತ್ರೀರಾಜ್ಯಾಧಿಪತಿಶ್ಚ ಯಃ। ವಿಶೋಕಃ ಶತಧನ್ವಾ ಚ ಭೋಜೋ ವೀರಶ್ಚ ನಾಮತಃ॥ 12-4-7 (81006) ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವೋ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಂಲೇಚ್ಛಾಶ್ಚಾರ್ಯಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಪ್ರಾಚ್ಯೋದೀಚ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-4-8 (81007) ಕಾಂಚನಾಂಗದಿನಃ ಸರ್ವೇ ಶುದ್ಧಜಾಂಬೂನದಪ್ರಭಾಃ। ಸರ್ವೇ ಭಾಸ್ವರದೇಹಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಘ್ರಾ ಇವ ಬಲೋತ್ಕಟಾಃ॥ 12-4-9 (81008) ತತಃ ಸಮುಪವಿಷ್ಟೇಷು ತೇಷು ರಾಜಸು ಭಾರತ। ವಿವೇಶ ರಂಗಂ ಸಾ ಕನ್ಯಾ ಧಾತ್ರೀವರ್ಷವರಾನ್ವಿತಾ॥ 12-4-10 (81009) ತತಃ ಸಂಶ್ರಾವ್ಯಮಾಣೇಷು ರಾಜ್ಞಾಂ ನಾಮಸು ಭಾರತ। ಅತ್ಯಕ್ರಾಮದ್ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಾ ಕನ್ಯಾ ವರವರ್ಣಿನೀ॥ 12-4-11 (81010) ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತು ಕೌರವ್ಯೋ ನಾಮರ್ಷಯತ ಲಂಘನಂ। ಪ್ರತ್ಯಪೇಧಚ್ಚ ತಾಂ ಕನ್ಯಾಮಸತ್ಕೃತ್ಯ ನರಾಧಿಪಾನ್॥ 12-4-12 (81011) ಸ ವೀರ್ಯಮದಮತ್ತತ್ವಾದ್ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಾವುಪಾಶ್ರಿತಃ। ರಥಮಾರೋಪ್ಯ ತಾಂ ಕನ್ಯಾಮಾಜುಹಾವ ನರಾಧಿಪಾನ್॥ 12-4-13 (81012) ತಮನ್ವಗಾದ್ರಥೀ ಖಂಗೀ ಬದ್ಧಗೋಧಾಂಗುಲಿತ್ರವಾನ್। ಕರ್ಣಃ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪೃಷ್ಠತಃ ಪುರುಷರ್ಷಭ॥ 12-4-14 (81013) ತತೋ ವಿಮರ್ದಃ ಸುಮಹಾನ್ರಾಜ್ಞಾಮಾಸೀದ್ಯುಯುತ್ಸತಾಂ। ಸನ್ನಹ್ಯತಾಂ ತನುತ್ರಾಣಿ ರಥಾನ್ಯೋಜಯತಾಮಪಿ। 12-4-15 (81014) ತೇಽಭ್ಯಧಾವಂತ ಸಂಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಕರ್ಣದುರ್ಯೋಧನಾವುಭೌ। ಶರವರ್ಷಾಣಿ ಮುಂಚಂತೋ ಮೇಘಾಃ ಪರ್ವತಯೋರಿವ॥ 12-4-16 (81015) ಕರ್ಣಸ್ತೇಷಾಮಾಪತತಾಮೇಕೈಕೇನ ಶರೇಣ ಹ। ಧನೂಂಷಿ ಚ ಶರವ್ರಾತಾನ್ಪಾತಯಾಮಾಸ ಭೂತಲೇ॥ 12-4-17 (81016) ತತೋ ವಿಧನುಷಃ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಕಾಂಶ್ಚಿದುದ್ಯತಕಾರ್ಮುಕಾನ್। ಕಾಂಶ್ಚಿದುತ್ಸೃಜತೋ ಬಾಣಾನ್ರಥಶಕ್ತಿಗದಾಸ್ತಥಾ॥ 12-4-18 (81017) ಲಾಘವಾವ್ದ್ಯಾಕುಲೀಕೃತ್ಯ ಕರ್ಣಃ ಪ್ರಹರತಾಂ ವರಃ। ಹತಸೂತಾಂಶ್ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಾನ್ಸ ವಿಜಿಗ್ಯೇ ನರಾಧಿಪಾನ್॥ 12-4-19 (81018) ತೇ ಸ್ವಯಂ ವಾಹಯಂತೋಽಶ್ವಾನ್ಯಾಹಿ ಯಾಹೀತಿ ವಾದಿನಃ। ವ್ಯಪೇಯುಸ್ತೇ ರಣಂ ಹಿತ್ವಾ ರಾಜಾನೋ ಭಗ್ನಮಾನಸಾಃ॥ 12-4-20 (81019) ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತು ಕರ್ಣೇನ ಪಾಲ್ಯಮಾನೋಽಭ್ಯಯಾತ್ತದಾ। ಹೃಷ್ಟಃ ಕನ್ಯಾಮುಪಾದಾಯ ನಗರಂ ನಾಗಸಾಹ್ವಯಂ॥ ॥ 12-4-21 (81020) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 4॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-4-2 ವಿಷಯೇ ದೇಶೇ॥ 12-4-6 ಭೀಷ್ಮಕೋ ಬಕ ಏವ ಚೇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-4-7 ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಧಿಪತಿಶ್ಚ ಯ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ। ತ್ರೈರಾಜ್ಯೇತಿ ಥ. ಪಾಠ॥ 12-4-10 ವರ್ಷವರಃ ಷಂಢಃ॥ 12-4-17 ಶಿರಾಂಸಿ ಸಶರಾಂಶ್ಚಾಪಾನಿತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-4-20 ವ್ಯಪೇಯುಃ ವ್ಯಪಗತಾಃ॥

12-5-0 (81021) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-5-0x (6711) ಆದಿತ್ಕೃತಬಲಂ ಕರ್ಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಜಾ ಸ ಮಾಗಧಃ। ಆಹ್ವಯದ್ದ್ವೈರಥೇನಾಜೌ ಜರಾಸಂಧೋ ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-5-1 (81022) ತಯೋಃ ಸಮಭವದ್ಯುದ್ಧಂ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವಿದುಷೋರ್ದ್ವಯೋಃ। ಯುಧಿ ನಾನಾಪ್ರಹರಣೈರನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿವರ್ಷತೋಃ॥ 12-5-2 (81023) ಕ್ಷೀಣಬಾಣೌ ವಿಧನುಷೌ ಭಗ್ನಖಂಗೌ ಮಹೀಂ ಗತೌ। ಬಾಹುಭಿಃ ಸಮಸಜ್ಜೇತಾಮುಭಾವತಿಬಲಾನ್ವಿತೌ॥ 12-5-3 (81024) [ಬಾಹುಕಂಟಕಯುದ್ಧೇನ ತಸ್ಯ ಕರ್ಣೋಽಥ ಯುಧ್ಯತಃ।] ವಿಭೇದಂ ಸಂಧಿಂ ದೇಹಸ್ಯ ಜರಯಾ ಶ್ಲೇಷಿತಸ್ಯ ಹಿ॥ 12-5-4 (81025) ಸ ವಿಕಾರಂ ಶರೀರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನೃಪತಿರಾತ್ಮನಃ। ಪ್ರೀತೋಽಸ್ಮೀತ್ಯಬ್ರವೀತ್ಕರ್ಣಂ ವೈರಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ದೂರತಃ॥ 12-5-5 (81026) ಪ್ರೀತ್ಯಾ ದದೌ ಸ ಕರ್ಣಾಯ ಮಾಲಿನೀಂ ನಗರೀಮನು। ಅಂಗೇಷು ನರಶಾರ್ದೂಲ ಸ ರಾಜಾಽಽಸೀತ್ಸಪತ್ನಜಿತ್॥ 12-5-6 (81027) ಪಾಲಯಾಮಾಸ ವರ್ಣಾಂಸ್ತು ಕರ್ಣಃ ಪರಬಲಾರ್ದನಃ। ದುರ್ಯೋಧನಸ್ಯಾನುಮತೇ ತವಾಪಿ ವಿದಿತಂ ತಥಾ॥ 12-5-7 (81028) ಏವಂ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರತಾಪೇನ ಪ್ರಥಿತಃ ಸೋಽಭವತ್ಕ್ಷಿತೌ। ತ್ವದ್ಧಿತಾರ್ಥಂ ಸುರೇಂದ್ರೇಣ ಭಿಕ್ಷಿತೋ ವರ್ಮಕುಂಡಲೇ॥ 12-5-8 (81029) ಸ ದಿವ್ಯೇ ಸಹಜೇ ಪ್ರಾದಾತ್ಕುಂಡಲೇ ಪರಮಾರ್ಚಿತೇ। ಸಹಜಂ ಕವಚಂ ಚಾಪಿ ಮೋಹಿತೋ ದೇವಮಾಯಯಾ॥ 12-5-9 (81030) ವಿಮುಕ್ತಃ ಕುಂಡಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಹಜೇನ ಚ ವರ್ಮಣಾ। ನಿಹತೋ ವಿಜಯೇನಾಜೌ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಪಶ್ಯತಃ॥ 12-5-10 (81031) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾಪಿ ಶಾಪೇನ ರಾಮಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಕುಂತ್ಯಾಶ್ಚ ವರದಾನೇನ ಮಾಯಯಾ ಚ ಶತಕ್ರತೋಃ॥ 12-5-11 (81032) ಭೀಷ್ಮಾವಮಾನಾತ್ಸಂಖ್ಯಾಯಾಂ ರಥಾನಾಮರ್ಧಕೀರ್ತನಾತ್। ಶಲ್ಯತೇಜೋವಧಾಚ್ಚಾಪಿ ವಾಸುದೇವನಯೇನ ಚ। 12-5-12 (81033) ರುದ್ರಸ್ಯ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಯಮಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚ। ಕುಬೇರದ್ರೋಣಯೋಶ್ಚೈವ ಕೃಪಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-5-13 (81034) ಅಸ್ತ್ರಾಣಿ ದಿವ್ಯಾನ್ಯಾದಾಯ ಯುಧಿ ಗಾಂಡೀವಧನ್ವನಾ। ಹತೋ ವೈಕರ್ತನಃ ಕರ್ಣೋ ದಿವಾಕರಸಮದ್ಯುತಿಃ॥ 12-5-14 (81035) ಏವಂ ಶಪ್ತಸ್ತವ ಭ್ರಾತಾ ಬಹುಭಿಶ್ಚಾಪಿ ವಂಚಿತಃ। ನ ಶೋಚ್ಯಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಯುದ್ಧೇ ಹಿ ನಿಧನಂ ಗತಃ॥ ॥ 12-5-15 (81036) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 5॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-5-4 ಬಾಹುಕಂಟಕಯುದ್ಧೇನ ಬಾಹುಕಂಟಕಂ ಕೇತಕಪತ್ರಂ ತದ್ವದ್ಯತ್ರ ಬಲಿನಾ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಶರೀರಂ ಪಾಟ್ಯತೇ ತದ್ವಾಹುಕಂಟಕಂ ನಾಮ ಯುದ್ಧಂ॥ 12-5-5 ವಿಕಾರಂ ಪಾಟನರೂಪಂ॥ 12-5-7 ಪಾಲಯಾಮಾಸ ಚಂಪಾಂ ಚೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-6-0 (81037) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-6-0x (6712) ಏತಾವದುಕ್ತ್ವಾ ದೇವರ್ಷಿರ್ವಿರರಾಮ ಸ ನಾರದಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತು ರಾಜರ್ಷಿರ್ದಧ್ಯೌ ಶೋಕಪರಿಪ್ಲುತಃ॥ 12-6-1 (81038) ತಂ ದೀನಮನಸಂ ವೀರಮಧೋವದನಮಾತುರಂ। ನಿಃಶ್ವಸಂತಂ ಯಥಾ ನಾಗಂ ಪರ್ಯಶ್ರುನಯನಂ ತಥಾ॥ 12-6-2 (81039) ಕುಂತೀ ಶೋಕಪರೀತಾಂಗೀ ದುಃಖೋಪಹತಚೇತನಾ। ಅಬ್ರವೀನ್ಮಧುರಾಭಾಷಾ ಕಾಲೇ ವಚನಮರ್ಥವತ್॥ 12-6-3 (81040) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮಹಾಬಾಹೋ ನೈನಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ। ಜಹಿ ಶೋಕಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಶ್ರೃಣು ಚೇದಂ ವಚೋ ಮಮ॥ 12-6-4 (81041) ಯಾಚಿತಃ ಸ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಭ್ರಾತಾ ಜ್ಞಾಪಯಿತುಂ ತವ। ಭಾಸ್ಕರೇಣ ಚ ದೇವೇನ ಪಿತ್ರಾ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ॥ 12-6-5 (81042) ಯದ್ವಾಚ್ಯಂ ಹಿತಕಾಮೇನ ಸುಹೃದಾಂ ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ। ತಥಾ ದಿವಾಕರೇಣೋಕ್ತಃ ಸ್ವಪ್ನಾಂತೇ ಮಮ ಚಾಗ್ರತಃ॥ 12-6-6 (81043) ನ ಚೈನಮಶಕದ್ಭಾನುರಹಂ ವಾ ಸ್ನೇಹಕಾರಣೈಃ। ಪುರಾ ಪ್ರತ್ಯನುನೇತುಂ ವಾ ನೇತುಂ ವಾಽಪ್ಯೇಕತಾಂ ತ್ವಯಾ॥ 12-6-7 (81044) ತತಃ ಕಾಲಪರೀತಃ ಸ ವೈರಸ್ಯೋದ್ಧರಣೇ ರತಃ। ಪ್ರತೀಪಕಾರೀ ಯುಷ್ಮಾಕಮಿತಿ ಚೋಪೇಕ್ಷಿತೋ ಮಯಾ॥ 12-6-8 (81045) ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ತು ಮಾತ್ರಾ ಬಾಷ್ಪಾಕುಲೇಕ್ಷಣಃ। ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶೋಕವ್ಯಾಕುಲಲೋಚನಃ॥ 12-6-9 (81046) ಭವತ್ಯಾ ಗೂಢಮಂತ್ರತ್ವಾದ್ವಂಚಿತಾಃ ಸ್ಮ ತದಾ ಭೃಶಂ॥ 12-6-10 (81047) ಶಶಾಪ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ಯೋಷಿತಃ। ನ ಗುಹ್ಯಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಂತೀತ್ಯೇವಂ ದುಃಖಸಮನ್ವಿತಃ॥ 12-6-11 (81048) ಸ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಣಾಂ ಸಂಬಂಧಿಸುಹೃದಾಂ ತದಾ। ಸ್ಮರನ್ನುದ್ವಿಗ್ನಹೃದಯೋ ಬಭೂವೋದ್ವಿಗ್ನಚೇತನಃ॥ 12-6-12 (81049) ತತಃ ಶೋಕಪರೀತಾತ್ಮಾ ಸಧೂಮ ಇವ ಪಾವಕಃ। ನಿರ್ವೇದಮಗಮದ್ಧೀಮಾನ್ರಾಜ್ಯೇ ಸಂತಾಪಪೀಡಿತಃ॥ ॥ 12-6-13 (81050) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 6॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-6-1 ದಧ್ಯೌ ಭ್ರಾತೃವಧಜಂ ದೋಷಂ ಚಿಂತಿತವಾನ್॥ 12-6-5 ಯಾತಿತಃ ಸ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಭ್ರಾತ್ರ್ಯಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಯಾತಿತಃ ಪ್ರವರ್ತಿತಸ್ತವತುಭ್ಯಂ ಭ್ರಾತ್ರ್ಯಂ ಭ್ರಾತುಃ ಕರ್ಮ ಕನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ ಜ್ಞಃಪಯಿತುಂ ತ್ವಯಾ ಸೌಭ್ರಾತ್ರಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾದಿಭ್ಯಃ ಪ್ರದರ್ಶನೀಯಮಿತ್ಯಭ್ಯರ್ಥಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-6-7 ಪ್ರತ್ಯನುನೇತುಂ ಶಯಯಿತುಂ॥ 12-6-8 ಕಾಲಪರೀತೋ ಮೃತ್ಯುಗ್ರಸ್ತಃ। ಉದ್ಧರಣೇ ಶತ್ರೂಣಾಂ ನಿಃಶೇಷನಾಶೇನೋನ್ಮೂಲನೇ॥ 12-6-12 ಕರ್ಮಣಿಷಷ್ಠ್ಯೌ॥ 12-6-13 ನಿರ್ವೇದಂ ರಾಜ್ಯಾದೌ ವೈರಾಗ್ಯಂ॥

12-7-0 (81051) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-7-0x (6713) ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶೋಕವ್ಯಾಕುಲಚೇತನಃ। ಶುಶೋಚ ದುಃಖಸಂತಪ್ತಃ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಕರ್ಣಂ ಮಹಾರಥಂ॥ 12-7-1 (81052) ಆವಿಷ್ಟೋ ದುಃಖಶೋಕಾಭ್ಯಾಂ ನಿಃಶ್ವಸಂಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾರ್ಜುನಮುವಾಚೇದಂ ವಚನಂ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಃ॥ 12-7-2 (81053) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-7-3x (6714) ಯದ್ಭೈಕ್ಷ್ಯಮಾಚರಿಷ್ಯಾಮ ವೃಷ್ಣ್ಯಂಧಕಪುರೇ ವಯಂ। ಜ್ಞಾತೀನ್ನಿಷ್ಪುರುಷಾನ್ಕೃತ್ವಾ ನೇಮಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮ ದುರ್ಗತಿಂ॥ 12-7-3 (81054) ಅಮಿತ್ರಾ ನಃ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾ ವೃತ್ತಾರ್ಥಾಃ ಕುರವಃ ಕಿಲ। ಆತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ ಹತ್ವಾ ಕಿಂ ಧರ್ಮಫಲಮಾಪ್ನುಮಃ॥ 12-7-4 (81055) ಧಿಗಸ್ತು ಕ್ಷಾತ್ರಮಾಚಾರಂ ಧಿಗಸ್ತು ಬಲಮೌರಸಂ। ಧಿಗಸ್ತು ಚಾರ್ಥಂ ಯೇನೇಮಾಮಾಪದಂ ಗಮಿತಾ ವಯಂ॥ 12-7-5 (81056) ಸಾಧು ಕ್ಷಮಾ ದಮಃ ಶೌಚಮವಿರೋಧೋ ವಿಮತ್ಸರಃ। ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯವಚನಂ ನಿತ್ಯಾನಿ ವನಚಾರಿಣಾಂ॥ 12-7-6 (81057) ವಯಂ ತು ಲೋಭಾನ್ಮೋಹಾಚ್ಚ ದಂಭಂ ಮಾನಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ। ಇಮಾಮವಸ್ಥಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಲೇಶಬುಭುಕ್ಷಯಾ॥ 12-7-7 (81058) ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ರಾಜ್ಯೇನ ನಾಸ್ಮಾನ್ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಹರ್ಷಯೇತ್। ಬಾಂಧವಾನ್ನಿಹತಾಂದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಮಿಷೈಷಿಣಃ॥ 12-7-8 (81059) ತೇ ವಯಂ ಪೃಥಿವೀಹೇತೋರವಧ್ಯಾನ್ಪೃಥಿವೀತಲೇ। ಸಂಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಜೀವಾಮೋ ಹೀನಾರ್ಥಾ ಹತಬಾಂಧವಾಃ॥ 12-7-9 (81060) ಆಮಿಷೇ ಗೃಧ್ಯಮಾನಾನಾಮಶುಭಂ ವೈ ಶುನಾಮಿವ। ಆಮಿಷಂ ಚೈವ ನೋ ನಷ್ಟಮಾಮಿಷಸ್ಯ ಚ ಭೋಜಿನಾಂ॥ 12-7-10 (81061) ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಕಲಯಾ ನ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ರಾಶಿಭಿಃ। ನ ಗಜಾಶ್ವೇನ ಸರ್ವೇಣ ತೇ ತ್ಯಾಜ್ಯಾ ಯ ಇಮೇ ಹತಾಃ॥ 12-7-11 (81062) ಕಾಮಮನ್ಯುಪರೀತಾಸ್ತೇ ಕ್ರೋಧಾಮರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ। ಮೃತ್ಯುಯಾನಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಗತಾ ವೈವಸ್ವತಕ್ಷಯಂ॥ 12-7-12 (81063) ಬಹುಕಲ್ಯಾಣಮಿಚ್ಛಂತ ಈಹಂತೇ ಪಿತರಃ ಸುತಾನ್। ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ವಂದನೇನ ತಿತಿಕ್ಷಯಾ॥ 12-7-13 (81064) ಉಪವಾಸೈಸ್ತಥೇಜ್ಯಾಭಿರ್ವ್ರತಕೌತುಕಮಂಗಲೈಃ। ಲಭಂತೇ ಮಾತರೋ ಗರ್ಭಾಂಸ್ತಾನ್ಮಾಸಾಂದಶ ಬಿಭ್ರತಿ॥ 12-7-14 (81065) ಯದಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಪ್ರಜಾಯಂತೇ ಜಾತಾ ಜೀವಂತಿ ವಾ ಯದಿ। ಸಂಭಾಘಿತಾ ಜಾತಬಲಾ ವಿದಧ್ಯುರ್ಯದಿ ನಃ ಸುಖಂ। ಇಹ ಚಾಮುತ್ರ ಚೈವೇತಿ ಕೃಪಣಾಃ ಫಲಹೇತವಃ॥ 12-7-15 (81066) ತಾಸಾಮಯಂ ಸಮುದ್ಯೋಗೋ ನಿರ್ವೃತ್ತಃ ಕೇವಲೋಽಫಲಃ। ಯದಾಸಾಂ ನಿಹತಾಃ ಪುತ್ರಾ ಯುವಾನೋ ಮೃಷ್ಟಕುಂಡಲಾಃ॥ 12-7-16 (81067) ಅಭುಕ್ತ್ವಾ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್ಭೋಗಾನೃಣಾನ್ಯನಪಹಾಯ ಚ। ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಶ್ಚ ಗತಾ ವೈಯಸ್ವತಕ್ಷಯಂ॥ 12-7-17 (81068) ಯದೈಷಾಮಂಬ ಪಿತರೌ ಜಾತಕರ್ಮಕರಾವಿಹ। ಸಂಜಾತಬಾಲರೂಪೇಷು ತದೈವ ನಿಹತಾ ನೃಷಾಃ॥ 12-7-18 (81069) ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಕಾಮಮನ್ಯುಭ್ಯಾಂ ಕ್ರೋಧಾಮರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ। ನ ತೇ ಜಯಫಲಂ ಕಿಂಚಿದ್ಭೋಕ್ತಾರೋ ಜಾತು ಕರ್ಹಿಚಿತ್॥ 12-7-19 (81070) ಪಾಂಚಾಲಾನಾಂ ಕುರೂಣಾಂ ಚ ಹತಾ ಏವ ಹಿ ಯೇ ಹತಾಃ। ನ ಸಕಾಮಾ ವಯಂ ತೇ ಚ ನ ಚಾಸ್ಮಾಭಿರ್ನ ತೈರ್ಜಿತಂ॥ 12-7-20 (81071) ನ ತೈರ್ಭುಕ್ತೇಯಮವನಿರ್ನ ನಾರ್ಯೋ ಗೀತವಾದಿತಂ। ನಾಮಾತ್ಯಸುಹೃದಾಂ ವಾಕ್ಯಂ ನ ಚ ಶ್ರುತವತಾಂ ಶ್ರುತಂ। ನ ರತ್ನಾನಿ ಪರಾರ್ಧ್ಯಾನಿ ನ ಭೂರ್ನ ದ್ರವಿಣಾಗಮಃ॥ 12-7-21 (81072) ನ ಚ ಧರ್ಂಯಾನಿಮಾಂʼಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಪದ್ಯಾಮ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ। ವಯಮೇವಾಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿನಾಶೇ ಕಾರಣಂ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರೇಣ ನಿಕೃತಿಪ್ರೀತಿಸಂಯುತಾಃ॥ 12-7-22 (81073) ಸದೈವ ನಿಕೃತಿಪ್ರಜ್ಞೋ ದ್ವೇಷ್ಟಾ ವಿದ್ವೇಷಜೀವನಃ। ಮಿಥ್ಯಾವೃತ್ತಶ್ಚ ಸತತಮಸ್ಮಾಸ್ವನಪರಾಧಿಷು॥ 12-7-23 (81074) ಋದ್ಧಿಮಸ್ಮಾಸು ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿವರ್ಣೋ ಹರಿಣಃ ಕೃಶಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ನೃಪತಿಃ ಸೌಬಲೇನ ನಿವೇದಿತಃ॥ 12-7-24 (81075) ತಂ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಗೃಧ್ನುತ್ವಾದನುಮೇನೇಽನಯೇ ಸ್ಥಿತಂ। ಅನಪೇಕ್ಷ್ಯೈವ ಪಿತರಂ ಗಾಂಗೇಯಂ ವಿದುರಂ ತಥಾ॥ 12-7-25 (81076) ಅಸಂಶಯಂ ತ್ವಯಂ ರಾಜಾ ಯಥೈವಾಹಂ ತಥಾ ಗತಃ। ಅನಿಯಂಯಾಶುಚಿಂ ಲುಬ್ಧಂ ಪುತ್ರಂ ಕಾಮವಶಾನುಗಂ॥ 12-7-26 (81077) ಯಶಸಃ ಪತಿತೋ ದೀಪ್ತಾದ್ಧಾತಯಿತ್ವಾ ಸಹೋದರಾನ್। ಇಮೌ ಹಿ ವೃದ್ಧೌ ಶೋಕಾಗ್ನೌ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸ ಸುಯೋಧನಃ। ಅಸ್ಮತ್ಪ್ರದ್ವೇಷಸಂತಪ್ತಃ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಃ ಸದೈವ ಹ॥ 12-7-27 (81078) ಕೋ ಹಿ ಬಂಧುಃ ಕುಲೀನಃ ಸಂಸ್ತಥಾ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸುಹೃಜ್ಜನೇ। ಯಥಾಽಸಾವವದದ್ವಾಕ್ಯಂ ಯುಯುತ್ಸುಃ ಕೃಷ್ಣಸನ್ನಿಧೌ॥ 12-7-28 (81079) ಆತ್ಮನೋ ಹಿ ವಯಂ ದೋಷಾದ್ವಿನಷ್ಟಾಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ। ಪ್ರದಹಂತೋ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾ ಭಾಸ್ವರಾ ಇವ ತೇಜಸಾ॥ 12-7-29 (81080) ಸೋಽಸ್ಮಾಕಂ ವೈರಪುರುಷೋ ದುರ್ಮತಿಃ ಪ್ರಗ್ರಹಂ ಗತಃ। ದುರ್ಯೋಧನಕೃತೇ ಹ್ಯೇತತ್ಕುಲಂ ನೋ ವಿನಿಪಾತಿತಂ॥ 12-7-30 (81081) ಅವಧ್ಯಾನಾಂ ವಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸ್ಮ ವಾಚ್ಯತಾಂ ॥ 12-7-31 (81082) ಕುಲಸ್ಯಾಸ್ಯಾಂತಕರಣಂ ದುರ್ಮತಿಂ ಪಾಪಪೂರುಷಂ। ರಾಜಾ ರಾಷ್ಟ್ರೇಶ್ವರಂ ಕೃತ್ವಾ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋಽದ್ಯ ಶೋಚತಿ॥ 12-7-32 (81083) ಹತಾಃ ಶೂರಾಃ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ವಿಷಯೋಽಸೌ ವಿನಾಶಿತಃ। ಹತ್ವಾ ನೋ ವಿಗತೋ ಮನ್ಯುಃ ಶೋಕೋ ಮಾಂ ದಾರಯತ್ಯಯಂ॥ 12-7-33 (81084) ಧನಂಜಯ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಕಲ್ಯಾಣೇನೋಪಹನ್ಯತೇ। [ಖ್ಯಾಪನೇನಾನುತಾಪೇನ ದಾನೇನ ತಪಸಾಽಪಿ ವಾ। ನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ತೀರ್ಥಗಮನಾಚ್ಛುತಿಸ್ಮೃತಿಜಪೇನ ವಾ॥] 12-7-34 (81085) ತ್ಯಾಗವಾಂಶ್ಚ ಪುನಃ ಪಾಪಂ ನಾಲಂ ಕರ್ತುಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ತ್ಯಾಗವಾಂಜನ್ಮಮರಣೇ ನಾಪ್ನೋತೀತಿ ಶ್ರುತಿರ್ಯತಃ। ಪ್ರಾಪ್ತವರ್ತ್ಮಾ ಕೃತಮತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತದಾ॥ 12-7-35 (81086) ಸ ಧನಂಜಯ ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೋ ಮುನಿರ್ಜ್ಞಾನಸಮನ್ವಿತಃ। ವನಮಾಮಂತ್ರ್ಯ ವಃ ಸರ್ವಾನ್ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಪರಂತಪ॥ 12-7-36 (81087) ನ ಹಿ ಕೃತ್ಸ್ನತಮೋ ಧರ್ಮಃ ಶಕ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ಪರಿಗ್ರಹವತಾ ತನ್ಮೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮರಿಸೂದನ॥ 12-7-37 (81088) ಮಯಾ ನಿಸೃಷ್ಟಂ ಪಾಪಂ ಹಿ ಪರಿಗ್ರಹಮಭೀಪ್ಸತಾ। ಜನ್ಮಕ್ಷಯನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ಶಕ್ಯಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-7-38 (81089) ಸ ಪರಿಗ್ರಹಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಖಾನಿ ಚ। ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ವಿಶೋಕೋ ನಿರ್ಮಮಃ ಕ್ವಚಿತ್। ಪ್ರಶಾಸಧ್ವಮಿಮಾಮುರ್ವೀ ಕ್ಷೇಮಾಂ ನಿಹತಕಂಟಕಾಂ। ನ ಮಮಾರ್ಥೋಽಸ್ತಿ ರಾಜ್ಯೇನ ಭೋಗೈರ್ವಾ ಕುರುನಂದನ॥ 12-7-39 (81090) ಏತಾವದುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಕುರುರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಉಪಾರಮತ್ತತಃ ಪಾರ್ಥಃ ಕನೀಯಾನ್ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ॥ ॥ 12-7-40 (81091) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 7॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-7-2 ದುಃಖಂ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಾದೀನಾಂ ತಾಪಃ। ಶೋಕಸ್ತತ್ಕೃತಂ ವೈಕಲ್ಯಂ॥ 12-7-3 ಯದ್ಯದಿ ಭೈಕ್ಷ್ಯಮಾಚೀರ್ಣಂ ಸ್ಯಾತ್ತರ್ಹಿ ಜ್ಞಾತಿವಧಾಜ್ಜಾತಾ ದುರ್ಗತಿರ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಲಿಙ್ನಿಮಿತ್ತೇ ಲೃಂಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತೌ॥ 12-7-8 ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ವಿಜಯೈಷಿಣ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-10 ಅಮಿಷೇ ಗೃಧ್ಯಮಾನಾನಾಮಶುಭಂ ವೈ ಶುನಾಮಿವ। ಆಮಿಷಂ ಚೈವ ನೋಹೀಷ್ಟಮಾಮಿಷಸ್ಯ ವಿವರ್ಜನಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಆಮಿಷೇ ರಾಜ್ಯನಿಮಿತ್ತೇ। ಅಶುಭಂ ಜ್ಞಾತಿದ್ರೋಹಾಖ್ಯಂ। ಶುನಾಮಿವೇತರೇಷಾಂ ಭವತಿ ನೋ ಹ್ಯಸ್ಮಾಕಂ ತ್ವಾಮಿಷಂ ಚಾಽಽಮಿಷಸ್ಯ ವಿವರ್ಜನಂ ಚೇತಿ ದ್ವಯಮಪೀಷ್ಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-7-11 ಬಂಧೂನಾಮರ್ಥೇ ಸರ್ವಂ ತ್ಯಾಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-7-14 ವ್ರತಾನಿ ಗೌರೀವ್ರತಾದೀನಿ। ಕೌತುಕಾನಿ ದುರ್ಗೋತ್ಸವಾದೀನಿ। ಮಂಗಲಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಶಿಲಾದೀನಿ ತೈಃ॥ 12-7-16 ಯದಾ ಸಂನಿಹಿತಾಃ ಪುತ್ರಾ ಇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-17 ಅನಪಹಾಯ ಅಪರಿಹೃತ್ಯ। ಅನವದಾಯೇತಿ ಪಾಠೇ ಅಪರಿಶೋಧ್ಯ। ಪಿತೃಭ್ಯ ಇತಿ ಷಷ್ಠ್ಯರ್ಥೇ ಚತುರ್ಥೀ॥ 12-7-18 ಅರ್ಜುನೇನ ಸಹ ವದನ್ನಪಿ ಸನ್ನಿಹಿತಾಂ ಮಾತರಂ ಸಂಬೋಧಯತಿ ಹೇ ಅಂಬೇತಿ। ಪಿತರೌ ಮಾತಾಪಿತರೌ ಗಾಂಧಾರೀಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೌ ಯದೈವ ಜಾತಕರ್ಮಕರೌ ತದೈವ ತೇ ನೃಪಾ ದುರ್ಯೋಧನಪ್ರಭೃತಯೋ ಹತಾಃ॥ 12-7-19 ನ ತೇ ಜನ್ಮಫಲಂ ಕಿಂಚಿದಿತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-21 ಶ್ರುತವತಾಂ ಪಂಡಿತಾನಾಂ। ರತ್ನಾನೀತ್ಯಾದೌ ಭುಕ್ತಾನೀತ್ಯಾದಿರ್ಯಥಾಲಿಂಗಂ ಶೇಷಃ। ನಾಮಾತ್ಯಸಮಿತೌ ಕಥ್ಯಂ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-24 ಹರಿಣಃ ಪಾಂಡುರಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ನೃಪತೇರಿತಿ ಡ.ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-27 ಪಾಪಬುದ್ಧಿಃ ಸುಹೃಜ್ಜನೈರಿತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-29 ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯೇವ ತೇಜಸೇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-30 ಪ್ರಗ್ರಹಂ ದೃಢಬಂಧನಂ। ಗತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ। ನೋಽತ್ಮಾಭಿಃ॥ 12-7-33 ವಿಷಯಃ ಆಪಿಷಂ। ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ। ತಾನ್ಹತ್ವಾ ವಿಗತಃ॥ 12-7-34 ಕಲ್ಯಾಣೇನೋಪಕಾರೇಣ। ನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ತ್ಯಾಗೇನ॥ 12-7-35 ಶ್ರುತಿಸ್ತ್ಯಾಗೇನೈಕೇ ಅಮೃತತ್ವಮಾನಶುರಿತಿ। ಪ್ರಾಪ್ತವರ್ತ್ಮಾ ಲಬ್ಧಯೋಗಮಾರ್ಗಃ। ತ್ಯಾಗೇ ಯದಾ ಕೃತಮತಿರಿತಿ ಟ. ಡ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-7-37 ನಹಿ ಕಶ್ಚಿದ್ಗೃಹೇ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಡ. ದ. ಪಾಠಃ। ಪರಿಗ್ರಹವತಾ ಗೃಹಸ್ಥೇನ ನಹಿ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ಶಕ್ಯಃ॥

12-8-0 (81092) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-8-0x (6715) ಅಥಾರ್ಜುನ ಉವಾಚೇದಮಧಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಇವಾಕ್ಷಮೀ। ಅಭಿನೀತತರಂ ವಾಕ್ಯಂ ದೃಢವಾದಪರಾಕ್ರಮಃ॥ 12-8-1 (81093) ದರ್ಶಯನ್ನೈಂದ್ರಿರಾತ್ಮಾನಮುಗ್ರಮುಗ್ರಪರಾಕ್ರಮಃ। ಸ್ಮಯಮಾನೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸೃಕ್ಕಿಣೀ ಪರಿಸಂಲಿಹನ್॥ 12-8-2 (81094) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-8-3x (6716) ಅಹೋ ದುಃಖಮಹೋ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಹೋ ವೈಕ್ಲವ್ಯಮುತ್ತಮಂ। ಯತ್ಕೃತ್ವಾಽಮಾನುಷಂ ಕರ್ಮ ತ್ಯಜೇಥಾಃ ಶ್ರಿಯಮುತ್ತಮಾಂ॥ 12-8-3 (81095) ಶತ್ರೂನ್ಹತ್ವಾ ಮಹೀಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಸ್ವಧರ್ಮೇಣೋಪಪಾದಿತಾಂ। ಹತಾಮಿತ್ರಃ ಕಥಂ ಸ ತ್ವಂ ತ್ಯಜೇಥಾ ಬುದ್ಧಿಲಾಘವಾತ್॥ 12-8-4 (81096) ಕ್ಲೀಬಸ್ಯ ಹಿ ಕುತೋ ರಾಜ್ಯಂ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಸ್ಯ ವಾ ಪುನಃ। ಕಿಮರ್ಥಂ ಚ ಮಹೀಪಾಲಾನವಧೀಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ॥ 12-8-5 (81097) ಯೋ ಹ್ಯಾಜಿಜೀವಿಷೇದ್ಭೈಕ್ಷಂ ಕರ್ಮಣಾ ನೈವ ಕಸ್ಯ ಚಿತ್। ಸಮಾರಂಭಾನ್ಬುಭೂಷೇತ ಹತಸ್ವಸ್ತಿರಕಿಂಚನಃ। ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ವಿಖ್ಯಾತೋ ನ ಪುತ್ರಪಶುಸಂಹಿತಃ॥ 12-8-6 (81098) ಕಾಪಾಲೀಂ ನೃಪ ಪಾಪಿಷ್ಠಾಂ ವೃತ್ತಿಮಾಸಾದ್ಯ ಜೀವತಃ। ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ರಾಜ್ಯಮೃದ್ಧಂ ತೇ ಲೋಕೋಽಯಂ ಕಿಂ ವದಿಷ್ಯತಿ॥ 12-8-7 (81099) ಸರ್ವಾರಂಭಾನ್ಸಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಹತಸ್ವಸ್ತಿರಕಿಂಚನಃ। ಕಸ್ಮಾದಾಶಂಸಸೇ ಭೈಕ್ಷಂ ಚರ್ತುಂ ಪ್ರಾಕೃತವತ್ಪ್ರಭೋ॥ 12-8-8 (81100) ಕಸ್ಮಾದ್ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತೋ ಜಿತ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಸುಂಧರಾಂ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಖಿಲೌ ಹಿತ್ವಾ ವನಂ ಮೌಢ್ಯಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಸೇ॥ 12-8-9 (81101) ಯದೀಮಾನಿ ಹವೀಂಷೀಹ ವಿಮಥಿಷ್ಯಂತ್ಯಸಾಧವಃ। ಭವತಾ ವಿಪ್ರಹೀಣತ್ವಾತ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತ್ವಾಮೇವ ಕಿಲ್ವಿಷಂ॥ 12-8-10 (81102) ಆಕಿಂಚನ್ಯಂ ಮುನೀನಾಂ ಚ ಇತಿ ವೈ ನಹುಷೋಽಬ್ರವೀತ್। ಕೃತ್ವಾ ನೃಶಂಸಂ ಹ್ಯಧನೇ ಧಿಗಸ್ತ್ವಧನತಾಮಿಹ॥ 12-8-11 (81103) ಆಶ್ವಸ್ತನ್ಯಮೃಷೀಣಾಂ ಹಿ ವಿದ್ಯತೇ ವೇದ ತದ್ಭವಾನ್। ಯಂ ತ್ವಿಮಂ ಧರ್ಮಮಿತ್ಯಾಹುರ್ಧನಾದೇಷ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-8-12 (81104) ಧರ್ಮಂ ಸ ಹರತೇ ತಸ್ಯ ಧನಂ ಹರತಿ ಯಸ್ಯ ಯಃ। ಹ್ರಿಯಮಾಣೇ ಧನೇ ರಾಜನ್ವಯಂ ಕಸ್ಯ ಕ್ಷಮೇಮಹಿ॥ 12-8-13 (81105) ಅಭಿಶಸ್ತಂ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತಿ ದರಿದ್ರಂ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಂ। ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ ಪಾತಕಂ ಲೋಕೇ ಕಸ್ತಚ್ಛಂಸಿತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-8-14 (81106) ಪತಿತಃ ಶೋಚ್ಯತೇ ರಾಜನ್ನಿರ್ಧನಶ್ಚಾಪಿ ಶೋಚ್ಯತೇ। ವಿಶೇಷಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಪತಿತಸ್ಯಾಧನಸ್ಯ ಚ॥ 12-8-15 (81107) ಅರ್ಥೇಭ್ಯೋ ಹಿ ವಿವೃದ್ಧೇಭ್ಯಃ ಸಂಭೃತೇಭ್ಯಸ್ತತಸ್ತತಃ। ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಪರ್ವತೇಭ್ಯ ಇವಾಪಗಾಃ॥ 12-8-16 (81108) ಅರ್ಥಾದ್ಧರ್ಮಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಶ್ಚೈವ ನರಾಧಿಪ। ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾಽಪಿ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿನಾ ಹ್ಯರ್ಥಂ ನ ಸಿಧ್ದ್ಯತಿ॥ 12-8-17 (81109) ಅರ್ಥೇನ ಹಿ ವಿಹೀನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯಾಲ್ಪಮೇಧಸಃ। ವಿಚ್ಛಿದ್ಯಂತೇ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಕುಸರಿತೋ ಯಥಾ॥ 12-8-18 (81110) ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಬಾಂಧವಾಃ। ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಪುಮಾಂʼಲ್ಲೋಕೇ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಚ ಪಂಡಿತಃ॥ 12-8-19 (81111) ಅಧನೇನಾರ್ಥಕಾಮೇನ ನಾರ್ಥಃ ಶಕ್ಯೋ ವಿಧಿತ್ಸಿತುಂ। ಅರ್ಥೈರರ್ಥಾ ನಿಬಧ್ಯಂತೇ ಗಜೈರಿವ ಮಹಾಗಜಾಃ॥ 12-8-20 (81112) ಧರ್ಮಃ ಕಾಮಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಶ್ಚ ಹರ್ಷಃ ಕ್ರೋಧಃ ಶ್ರುತಂ ದಮಃ। ಅರ್ಥಾದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ನರಾಧಿಪ॥ 12-8-21 (81113) ಧನಾತ್ಕುಲಂ ಪ್ರಭವತಿ ಧನಾದ್ಧರ್ಮಃ ಪ್ರವರ್ಧತೇ। ನಾಧನಸ್ಯಾಸ್ತ್ಯಯಂ ಲೋಕೋ ನ ಪರಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮ॥ 12-8-22 (81114) ನಾಧನೋ ಧರ್ಮಕೃತ್ಯಾನಿ ಯಥಾವದನುತಿಷ್ಠತಿ। ಧನಾದ್ಧಿ ಧರ್ಮಃ ಸ್ರವತಿ ಶೈಲಾದಭಿನದೀ ಯಥಾ॥ 12-8-23 (81115) ಯಃ ಕೃಶಾರ್ಥಃ ಕೃಶಗವಃ ಕೃಶಭೃತ್ಯಃ ಕೃಶಾಂತಿಥಿಃ। ಸ ವೈ ರಾಜನ್ಕೃಶೋ ನಾಮ ನ ಶರೀರಕೃಶಃ ಕೃಶಃ॥ 12-8-24 (81116) ಅವೇಕ್ಷಸ್ವ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಪಶ್ಯ ದೇವಾಸುರಂ ಯಥಾ। ರಾಜನ್ಕಿಮನ್ಯಜ್ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ವಧಾದ್ಗೃಧ್ಯಂತಿ ದೇವತಾಃ॥ 12-8-25 (81117) ನ ಚೇದ್ಧರ್ತವ್ಯಮನ್ಯಸ್ಯ ಕಥಂ ತದ್ಧರ್ಮಮಾರಭೇತ್। ಏತಾವಾನೇವ ವೇದೇಷು ನಿಶ್ಚಯಃ ಕವಿಭಿಃ ಕೃತಃ॥ 12-8-26 (81118) ಅಧ್ಯೇತವ್ಯಾ ತ್ರಯೀ ನಿತ್ಯಂ ಭವಿತವ್ಯಂ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ। ಸರ್ವಥಾ ಧನಮಾಹಾರ್ಯಂ ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಯತ್ನತಃ॥ 12-8-27 (81119) ದ್ರೋಹಾದ್ದೇವೈರವಾಪ್ತಾನಿ ದಿವಿ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಸರ್ವಶಃ। ದ್ರೋಹಾತ್ಕಿಮನ್ಯಜ್ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಗೃಧ್ಯಂತೇ ಯೇನ ದೇವತಾಃ॥ 12-8-28 (81120) ಇತಿ ದೇವಾ ವ್ಯವಸಿತಾ ವೇದವಾದಾಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಾಃ। ಅಧೀಯಂತೇಽಧ್ಯಾಪಯಂತೇ ಯಜಂತೇ ಯಾಜಯಂತಿ ಚ॥ 12-8-29 (81121) ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತದೇವ ತಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಯದಪ್ಯಾದದತೇಽನ್ಯತಃ। ನ ಪಶ್ಯಾಮೋಽನಪಕೃತಂ ಧನಂ ಕಿಂಚಿತ್ಕ್ವಚಿದ್ವಯಂ॥ 12-8-30 (81122) ಏವಮೇವ ಹಿ ರಾಜಾನೋ ಯಜಂತಿ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಂ। ಜಿತ್ವಾ ಮಮೇಯಂ ಬ್ರುವತೇ ಪುತ್ರಾ ಇವ ಪಿತೃರ್ಧನಂ॥ 12-8-31 (81123) ರಾಜರ್ಷಯೋಽಪಿ ತೇ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ನಿರುಚ್ಯತೇ॥ 12-8-32 (81124) ಯಥೈವ ಪೂರ್ಣಾದುದಧೇಃ ಸ್ಯಂದಂತ್ಯಾಪೋ ದಿಶೋ ದಶ। ಏವಂ ರಾಜಕುಲಾದ್ವಿತ್ತಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-8-33 (81125) ಆಸೀದಿಯಂ ದಿಲೀಪಸ್ಯ ನೃಗಸ್ಯ ನಹುಷಸ್ಯ ಚ। ಅಂಬರೀಪಸ್ಯ ಮಾಂಧಾತುಃ ಪೃಥಿವೀ ಸಾ ತ್ವಯಿ ಸ್ಥಿತಾ॥ 12-8-34 (81126) ಸ ತ್ವಾಂ ದ್ರವ್ಯಮಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸರ್ವದಕ್ಷಿಣಃ। ತಂ ಚೇನ್ನ ಯಜಸೇ ರಾಜನ್ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತ್ವಂ ರಾಜ್ಯಕಿಲ್ಬಿಷಂ॥ 12-8-35 (81127) ಯೇಷಾಂ ರಾಜಾಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ದಕ್ಷಿಣಾವತಾ। ಉಪೇತ್ಯ ತಸ್ಯಾವಭೃಥೇ ಪೂತಾಃ ಸರ್ವೇ ಭವಂತಿ ತೇ॥ 12-8-36 (81128) ವಿಶ್ವರೂಪೋ ಮಹಾದೇವಃ ಸರ್ವಮೇಧೇ ಮಹಾಮಖೇ। ಜುಹಾವ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತಥೈವಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ॥ 12-8-37 (81129) ಶಾಶ್ವತೋಽಯಂ ಭೂತಿಪಥೋ ನಾಸ್ತ್ಯಂತಮನುಶುಶ್ರುಮ। ಮಹಾಜನಪಥಂ ಗಂತಾ ಮಾ ರಾಜನ್ಕುಪಥಂ ಗಮಃ॥ ॥ 12-8-38 (81130) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 8॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-8-1 ದೃಢೌ ಯುಕ್ತಿಶಕ್ತ್ಯುಪೇತೌ ವಾದಪರಾಕ್ರಮಾವುಕ್ತಿವಿಕ್ರಮೌ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ॥ 12-8-2 ದರ್ಶಯನ್ನೈಂದ್ರಮಾತ್ಮನಿಮಿತಿ ಡ.ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-8-5 ಕ್ಲೀಬಸ್ಯ ಸ್ವೀಯವಧೇ ಕಾತರಸ್ಯ। ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಸ್ಯ ಪರವಧೇ ಅಲಸಸ್ಯ॥ 12-8-6 ಯಃ ಪುಮಾನ್ಹತಸ್ವಸ್ತಿರ್ನಷ್ಟಕಲ್ಯಾಣಃ। ಅಕಿಂಚನೋ ದರಿದ್ರಃ। ಅತಏವ ಕಮಾತ್ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ನ ವಿಖ್ಯಾತಃ। ಪುತ್ರಪಶುಸಂಹಿತಃ ಪುತ್ರಾದಿಭಿರಾಶ್ಲಿಷ್ಟಶ್ಚ ನ ಭವತಿ। ಸ ಭೈಕ್ಷಂ ಆಜಿಜೀವಿಷೇದುಪಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛೇತ್। ಸ ಕರ್ಮಣಾ ಪೌರುಷೇಣ ಕಸ್ಯಚಿದಪಿ ಪರಸ್ಯ। ಸಮಾರಭ್ಯಂತ ಇತಿ ಸಮಾರಂಭಾ ಅರ್ಥಾಸ್ತಾನ್ನೈವ ಬುಭೂಷೇತ ನೈವ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಿಚ್ಛೇತ್। ತ್ವಂ ತು ಪ್ರಾಪ್ತಕಲ್ಯಾಣಃ ಸಂಪನ್ನಃ ಖ್ಯಾತಃ ಪುತ್ರಾದ್ಯಾಶ್ಲಿಷ್ಟಶ್ಚ ಪೌರುಷೇಣಾರ್ಥಾಂಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾ ನಾಜಿಜೀವಿಷೇದ್ಭೈಕ್ಷಂ ಕರ್ಮಣಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್। ಸಮಾರಂಭಾದ್ವುಭೂಷೇತ ಹತಸ್ವಸ್ತಿರಕಿಂಚನಃ। ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ। ಯೋ ಹ್ಯಾಜಿಜೀವಿಷೇದ್ಭೈಕ್ಷಂ ಕರ್ಮಣಾ ನೈವ ಕೇನಚಿತ್। ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ। ಸರ್ವಲೋಕೇನ ವಿಖ್ಯಾತೋ ನ ಪುತ್ರಪಶುಸಂಹಿತಃ। ಕಾಪಾಲೀಂ ನೃಪ ಪಾಪಿಷ್ಠಾಂ ವೃತ್ತಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಜೀವತೀತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-8-7 ಕಾಪಾಲೀಂ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರವತೀಂ। ಸಂತ್ಯಜ್ಯರಾಜ್ಯಮೃದ್ಧಿಂ ತ್ವಾಂ ಲೋಕೋಽಯಂ ಪ್ರವದಿಷ್ಯತೀತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-8-8 ಸರ್ವಾರಂಭಾನ್ಸರ್ವಾರ್ಥಾಂಧರ್ಮಾದೀನ್ ಪ್ರಾಕೃತವನ್ಮೂಢವತ್॥ 12-8-11 ಆಕಿಂಚನ್ಯಂ ಮುನೀನಾಂ ಚ ರಾಜ್ಯಾದಪ್ಯಧಿಕಂ ಮತಮಿತಿ ಯದ್ವಾಕ್ಯಂ ತದುದ್ದಿಶ್ಯ ನಹುಷೋ ರಾಜಾ ಅಧನತಾಮಿಹ ಧಿಗಸ್ತ್ವಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್। ಅಧನೇ ಧನಾಭಾವೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪುರುಷೋ ನೃಶಂಸಂ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ಜೀವತೀತಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ ಪಾಪಹೇತುತ್ವಾನ್ನಿಂದಿತವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಆಕಿಂಚನ್ಯಮಹೀನಸ್ಯ ಮೃತ್ಯವೇ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-8-25 ಯತ್ತೂಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಪರಸ್ಪರಂ ಯುದ್ಧೇ ಹತಾನಾಂ ಹಂತೄಣಾಂ ಚ ಶ್ರೇಯೋ ನಾಸ್ತೀತಿ ತಚ್ಛಿಷ್ಟಾಚಾರದರ್ಶನೇನ ದೂಷಯತಿ। ಅವೇಕ್ಷಸ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ॥ 12-8-26 ಅನ್ಯಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಧನಂ ಚೇನ್ನ ಹರ್ತವ್ಯಂ ತತ್ತರ್ಹಿ ರಾಜಾ ಕಥಂ ಧರ್ಮಮಾಚರೇತ್। ತಸ್ಯ ವೃತ್ತ್ಯಂತರಾಭಾವಾನ್ನ ಕಥಂಚಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-8-32 ನಿರುಚ್ಯತೇ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತ್ವೇನ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ॥ 12-8-33 ಸ್ಯಂದಂತಿ ಪ್ರಸ್ರವಂತಿ॥

12-9-0 (81131) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-9-0x (6717) ಮುಹೂರ್ತಂ ತಾವದೇಕಾಗ್ರೋ ಮನಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಽಂತರಾತ್ಮನಿ। ಧಾರಯನ್ನಪಿ ತೇ ಶ್ರುತ್ವಾ ರೋಚತೇ ವಚನಂ ಮಮ॥ 12-9-1 (81132) ಸಾರ್ಥಗಂಯಮಹಂ ಮಾರ್ಗಂ ನ ಜಾತು ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಪುನಃ। ಗಚ್ಛೇಯಂ ತಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಹಿತ್ವಾ ಗ್ರಾಂಯಸುಖಾನ್ಯುತ॥ 12-9-2 (81133) ಕ್ಷೇಂಯಶ್ಚೈಕಾಕಿನಾ ಗಂಯಃ ಪಂಥಾ ಕೋಸ್ತೀತಿ ಪೃಚ್ಛ ಮಾಂ। ಅಥವಾ ನೇಚ್ಛಸಿ ಪ್ರಷ್ಟುಮಪೃಚ್ಛನ್ನಪಿ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-9-3 (81134) ಹಿತ್ವಾ ಗ್ರಾಂಯಸುಖಾಚಾರಂ ತಪ್ಯಮಾನೋ ಮಹತ್ತಪಃ। ಅರಣ್ಯೇ ಫಲಮೂಲಾಶೀ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ಮೃಗೈಃ ಸಹ॥ 12-9-4 (81135) ಜುಹ್ವಾನೋಽಗ್ನಿಂ ಯಥಾಕಾಲಮುಭೌ ಕಾಲಾವುಪಸ್ಪೃಶನ್। ಕೃಶಃ ಪರಿಮಿತಾಹಾರಶ್ಚರ್ಮಚೀರಜಟಾಧರಃ॥ 12-9-5 (81136) ಶೀತವಾತಾತಪಸಹಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಶ್ರಮಕ್ಷಮಃ। ತಪಸಾ ವಿಧಿದೃಷ್ಟೇನ ಶರೀರಮುಪಶೋಷಯನ್॥ 12-9-6 (81137) ಮನಃಕರ್ಣಸುಖಾ ನಿತ್ಯಂ ಶ್ರೃಣ್ವನ್ನುಚ್ಚಾವಚಾ ಗಿರಃ। ಮುದಿತಾನಾಮರಣ್ಯೇಷು ನದತಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ। 12-9-7 (81138) ಆಜಿಘ್ರನ್ಪೇಶಲಾನ್ಗಂಧಾನ್ಫುಲ್ಲಾನಾಂ ವೃಕ್ಷವೀರುಧಾಂ॥ ನಾನಾರೂಪಾನ್ವನೇ ಪಶ್ಯನ್ರಮಣೀಯಾನ್ವನೌಕಸಃ॥ 12-9-8 (81139) ವಾನಪ್ರಸ್ಥಜನಸ್ಯಾಪಿ ದರ್ಶನಂ ಕೂಲವಾಸಿನಃ। ನಾಪ್ರಿಯಾಣ್ಯಾಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಿಂಪುನರ್ಗ್ರಾಮವಾಸಿನಾಂ॥ 12-9-9 (81140) ಏಕಾಂತಶೀಲೀ ವಿಮೃಶನ್ಪಕ್ವಾಪಕ್ವೇನ ವರ್ತಯನ್। ಪಿತೄಂದೇವಾಂಶ್ಚ ವನ್ಯೇನ ವಾಗ್ಭಿರದ್ಭಿಶ್ಚ ತರ್ಪಯನ್॥ 12-9-10 (81141) ಏವಮಾರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಮುಗ್ರಮುಗ್ರತರಂ ವಿಧಿಂ। ಸೇವಮಾನಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಷ್ಯೇ ದೇಹಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸಮಾಪನಂ॥ 12-9-11 (81142) ಅಥವೈಕೋಽಹಮೇಕಾಹಮೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ವನಸ್ಪತೌ। ಚರನ್ಭೈಕ್ಷಂ ಮುನಿರ್ಮುಂಡಃ ಕ್ಷಪಯಿಷ್ಯೇ ಕಲೇವರಂ॥ 12-9-12 (81143) ಪಾಂಸುಭಿಃ ಸಮಭಿಚ್ಛನ್ನಃ ಶೂನ್ಯಾಗಾರಪ್ರತಿಶ್ರಯಃ। ವೃಕ್ಷಮೂಲನಿಕೇತೋ ವಾ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಃ॥ 12-9-13 (81144) ನ ಶೋಚನ್ನ ಪ್ರಹೃಷ್ಯಂಶ್ಚ ತುಲ್ಯನಿಂದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿಃ। ನಿರಾಶೀರ್ನಿರ್ಮಮೋ ಭೂತ್ವಾ ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೋ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಃ॥ 12-9-14 (81145) ಆತ್ಮಾರಾಮಃ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಜಡಾಂಧಬಧಿರಾಕೃತಿಃ। ಅಕುರ್ವಾಣಃ ಪರೈಃ ಕಾಂಚಿತ್ಸಂವಿದಂ ಜಾತು ಕೈರಪಿ॥ 12-9-15 (81146) ಜಂಗಮಾಜಂಗಮಾನ್ಸರ್ವಾನವಿಹಿಂಸಂಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾನ್। ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥಾಃ ಸಮಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ ಪ್ರತಿ॥ 12-9-16 (81147) ನ ಚಾಪ್ಯವಹಸನ್ಕಂಚಿನ್ನ ಕುರ್ವನ್ಭ್ರುಕುಟೀಃ ಕ್ವಚಿತ್। ಪ್ರಸನ್ನವದನೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಸುಸಂಯತಃ॥ 12-9-17 (81148) ಅಪೃಚ್ಛನ್ಕಸ್ಯಚಿನ್ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರವ್ರಜನ್ನೇವ ಕೇನಚಿತ್। ನ ದೇಶಂ ನ ದಿಶಂ ಕಾಂಚಿದ್ಗಂತುಮಿಚ್ಛನ್ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-9-18 (81149) ಗಮನೇ ನಿರಪೇಕ್ಷಶ್ಚ ಪಶ್ಚಾದನವಲೋಕಯನ್। ಋಜುಃ ಪ್ರಣಿಹಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ಸ್ತ್ರೀಸಂಸ್ಥಾಪರಿವರ್ಜಕಃ॥ 12-9-19 (81150) ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ಪ್ರಯಾತ್ಯಗ್ರೇ ಪ್ರಭವಂತ್ಯಶನಾನ್ಯಪಿ। ದ್ವಂದ್ವಾನಿ ಚ ವಿರುದ್ಧಾನಿ ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಚಿಂತಯನ್॥ 12-9-20 (81151) ಅಲ್ಪಂ ವಾ ಸ್ವಾದು ವಾ ಭೋಜ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾಲಾಭೇನ ಜಾತುಚಿತ್। ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಚರಂʼಲ್ಲಾಭಮಲಾಭೇ ಸಪ್ತ ಪೂರಯನ್॥ 12-9-21 (81152) ವಿಧೂಮೇ ನ್ಯಸ್ತಮುಸಲೇ ವ್ಯಂಗಾರೇ ಭುಕ್ತವಜ್ಜನೇ। ಅತೀತಪಾತ್ರಸಂಚಾರೇ ಕಾಲೇ ವಿಗತಭಿಕ್ಷುಕೇ॥ 12-9-22 (81153) ಏಕಕಾಲಂ ಚರನ್ಭೈಕ್ಷಂ ತ್ರೀನಥ ದ್ವೇ ಚ ಪಂಚ ವಾ। ಸ್ನೇಹಪಾಶಂ ವಿಮುಚ್ಯಾಹಂ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹೀಮಿಮಾಂ॥ 12-9-23 (81154) ಅಲಾಭೇ ಸತಿ ವಾ ಲಾಭೇ ಸಮದರ್ಶೀ ಮಹಾತಪಾಃ। ನ ಜಿಜೀವಿಷುವತ್ಕಿಂಚಿನ್ನ ಮುಮೂರ್ಷುವದಾಚರನ್॥ 12-9-24 (81155) ಜೀವಿತಂ ಮರಣಂ ಚೈವ ನಾಭಿನಂದನ್ನ ಚ ದ್ವಿಪನ್। ವಾಸ್ಯೈಕಂ ತಕ್ಷತೋ ಬಾಹುಂ ಚಂದನೇನೈಕಪುಕ್ಷತಃ। ನಾಕಲ್ಯಾಣಂ ನ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಚಿಂತಯನ್ನುಭಯೋಸ್ತಯೋಃ॥ 12-9-25 (81156) ಯಾಃ ಕಾಶ್ಚಿಜ್ಜೀವತಾ ಶಕ್ಯಾಃ ಕರ್ತುಮಭ್ಯುದಯಕ್ರಿಯಾಃ। ಸರ್ವಾಸ್ತಾಃ ಸಮಭಿತ್ಯಜ್ಯ ನಿಮೇಷಾದಿವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ॥ 12-9-26 (81157) ತೇಷು ನಿತ್ಯಮಸಕ್ತಶ್ಚ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ। ಅಪರಿತ್ಯಕ್ತಸಂಕಲ್ಪಃ ಸುನಿರ್ಣಿಕ್ತಾತ್ಮಕಲ್ಮಪಃ॥ 12-9-27 (81158) ವಿಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವಸಂಗೇಭ್ಯೋ ವ್ಯತೀತಃ ಸರ್ವವಾಗುರಾಃ। ನ ವಶೇ ಕಸ್ಯಚಿತ್ತಿಷ್ಠನ್ಸಧರ್ಮಾ ಮಾತರಿಶ್ವನಃ॥ 12-9-28 (81159) ವೀತರಾಗಶ್ಚರನ್ನೇವಂ ತುಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಮಾನಸೀಂ। ತೃಷ್ಣಯಾ ಹಿ ಮಹತ್ಪಾಪಮಜ್ಞಾನಾದಸ್ಮಿ ಕಾರಿತಃ॥ 12-9-29 (81160) ಕುಶಲಾಕುಶಲಾನ್ಯೇಕೇ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಾನವಾಃ। ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಜನಂ ನಾಮ ಬ್ರಿಭ್ರತಿ॥ 12-9-30 (81161) ಆಯುಪೋಽಂತೇ ಪ್ರಹಾಯೇದಂ ಕ್ಷೀಣಪ್ರಾಣಂ ಕಲೇವರಂ। ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತತ್ಪಾಪಂ ಕರ್ತುಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ಹಿ ತತ್॥ 12-9-31 (81162) ಏವಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ವ್ಯಾವಿದ್ಧೇ ರಥಚಕ್ರವತ್। ಸಮೇತಿ ಭೂತಗ್ರಾಮೋಽಯಂ ಭೂತಗ್ರಾಮೇಣ ಕಾರ್ಯವಾನ್॥ 12-9-32 (81163) ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿವೇದನಾಭಿರಭಿದ್ರುತಂ। ಅಪಾರಮಿವ ಚಾಸ್ವಸ್ಥಂ ಸಂಸಾರಂ ತ್ಯಜತಃ ಸುಖಂ॥ 12-9-33 (81164) ದಿವಃ ಪತತ್ಸು ದೇವೇಷು ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮಹರ್ಷಿಷು। ಕೋ ಹಿ ನಾಮ ಭವೇನಾರ್ಥೀ ಭವೇತ್ಕಾರಣತತ್ತ್ವವಿತ್॥ 12-9-34 (81165) ಕೃತ್ವಾ ಹಿ ವಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ತತ್ತದ್ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಂ। ಪಾರ್ಥಿವೈರ್ನೃಪತಿಃ ಸ್ವಲ್ಪೈಃ ಕಾರಣೈರೇವ ಬಧ್ಯತೇ॥ 12-9-35 (81166) ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜ್ಞಾಮುತಮಿದಂ ಚಿರಾನ್ಮಾಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಂ। ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇ ಸ್ಥಾನಮವ್ಯಯಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಧ್ರುವಂ॥ 12-9-36 (81167) ಏತಯಾ ಸಂತತಂ ಧೃತ್ಯಾ ಚರನ್ನೇವಂಪ್ರಕಾರಯಾ। ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿವೇದನಾಭಿರಭಿದ್ರುತಂ। ದೇಹಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ನಿರ್ಭಯಂ ಮಾರ್ಗಮಾಸ್ಥಿತಃ॥ ॥ 12-9-37 (81168) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 9॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-9-1 ಮುಹೂರ್ತಂ ತಾವದೇಕಾಗ್ರೋ ಮನಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಽಂತರಾತ್ಮನಿ। ಧಾರಯನ್ನಪಿ ತಚ್ಛುತ್ವಾ ರೋಚೇತ ವಚನಂ ಮಮೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। 12-9-8 ಪೇಶಲಾನ್ರಭ್ಯಾನ್॥ 12-9-15 ಆತ್ಮಾರಾಮಃ ಯೋಗೇನಾತ್ಮನ್ಯೇವ ರಮಮಾಣಃ। ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಶುದ್ಧಸತ್ವಃ। ಕೇನಚಿನ್ನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಂವಿದಂ ಸಂವಾದಮಕುರ್ವಾಣಃ ಕೃತ್ಯಾಭಾವಾತ್॥ 12-9-16 ಚತುರ್ವಿಧಾನ್ ಜಂಗಮಸ್ಯ ಜರಾಯುಜಾಂಡಜಸ್ವೇದಜಭೇದೇನ ತ್ರೈವಿಧ್ಯಾತ್। ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಇಂದ್ರಿಯಪೋಷಕಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರತಿ ಸಮ ಇತ್ಯನ್ವಯಃ॥ 12-9-18 ಕೇನಚಿನ್ಮಾರ್ಗೇಣ॥ 12-9-19 ಪ್ರಣಿಹಿತೋಽಂತರ್ಮುಖಃ॥ 12-9-21 ಪೂರ್ವಾಲಾಭೇನ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಗೃಹೇಽಲಾಭೇಃ ಹೇತುನಾ ಜಾತು ಕದಾಚಿತ್। ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಗೃಹೇಷು ಲಾಭಂ ಲಬ್ಧಮನ್ನಂ ಚರನ್ಭಕ್ಷಯನ್॥ 12-9-22 ಭೈಕ್ಷಕಾಲಮಾಹ ವಿಧೂಮೇ ಇತಿ। ಗೃಹೇ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-9-23 ತ್ರೀನ್ಗೃಹಾನ್॥ 12-9-24 ಜಿಜೀವಿಷುವದ್ಧನಾದಿಸಂಗ್ರಹಂ। ಮುಮೂರ್ಷುವದನ್ನಾದಿತ್ಯಾಗಂ॥ 12-9-25 ವಾಸೀ ತಕ್ಷಾಯುಧಂ ತಯಾ॥ 12-9-26 ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಾಶನಪಾನಾದಿಶಾರೀರನಿರ್ವಾಹಮಾತ್ರಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತ ಇತರ್ಥಃ॥ 12-9-27 ತೇಷ್ವಪಿ ಕರ್ಮಸು ಅಸಕ್ತಃ। ಅಪರಿತ್ಯಕ್ತೋ ನಿತ್ಯಂ ವಶೀಕೃತಃ ಸಂಕಲ್ಪೋ ಮನಃ ಕ್ರಿಯಾಯೇನ। ದೃಢಮನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಸುನಿರ್ಣಿಕ್ತಾತ್ಮಕಲ್ಮಷಃ ಸಂಯಗ್ದೂರೀಕೃತಧೀಮಲಃ॥ 12-9-28 ವಾಗುರಾಃ ಸ್ನೇಹಪಾಶಾನ್॥ 12-9-30 ಏಕೇ ಮೂಢಾಃ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಸುಖೇನ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇನ ಸಂಲಗ್ನಂ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿಕಂ ಬಿಭ್ರತ್ಯಾತ್ಮೋಪಕಾರಕತ್ವೇನ ಪುಷ್ಣಂತಿ। ಕುಶಲಾಕುಶಲಾನ್ಯೇವಂ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಗಾಣಿ ಮಾನವಃ। ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಂಶ್ಲಿಯಃ ಸ್ವಜನಂ ನಾಭಿನಂದತಿ ಇತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-9-32 ವ್ಯಾವಿದ್ಧೇ ಭ್ರಾಂಯಮಾಣೇ। ಸಮೇತಿ ಸಂಯೋಗಮೇತಿ॥ 12-9-35 ವಿವಿಧಂ ಸಾಮಾದ್ಯುಪಾಯವತ್ ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಂ ನಾನಾವಿಧಕಪಟಾದಿರೂಪಂ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಲ್ಪೈಃ ಪಾರ್ಥಿವೈಃ ಕ್ಷುದ್ರರಾಜಭಿರ್ತೃಪತಿರ್ಮಹಾರಾಜೋ ಬಧ್ಯತೇ। ಕಾರಣೈಃ ಸ್ವಾಪಮಾನಾದಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿಃ ಬಹವೋ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾಂತಂ ಘ್ನಂತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-9-36 ಯಸ್ಮಾದ್ದುಃಖಮಯಂ ಕ್ಷಯಿಷ್ಣು ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್। ಸ್ಥಾನಂ ಮೋಕ್ಷಂ। ಅವ್ಯಯಮಪಕ್ಷಯಶೂನ್ಯಂ। ಶಾಶ್ವತಮನಾದಿ। ಧ್ರುವಂ ಸದೈಕರೂಪಂ॥ 12-9-37 ಸಂಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಮಾಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ॥

12-10-0 (80906) ಭೀಮ ಉವಾಚ। 12-10-0x (6706) ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯೇವ ತೇ ರಾಜನ್ಮಂದಕಸ್ಯಾವಿಪಶ್ಚಿತಃ। ಅನುವಾಕಹತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನೈಷಾ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿನೀ॥ 12-10-1 (80907) ಆಲಸ್ಯೇ ಕೃತಚಿತ್ತಸ್ಯ ರಾಜಧರ್ಮಾನಸೂಯತಃ। ವಿನಾಶೇ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಕಿಂ ಫಲಂ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-10-2 (80908) ಕ್ಷಮಾಽನುಕಂಪಾ ಕಾರುಣ್ಯಮಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಕ್ಷಾತ್ರಮಾಚರತೋ ಮಾರ್ಗಮಪಿ ಬಂಧೋಸ್ತ್ವದಂತರೇ॥ 12-10-3 (80909) ಯದೀಮಾಂ ಭವತೋ ಬುದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾಮ ವಯಮೀದೃಶೀಂ। ಶಸ್ತ್ರಂ ನೈವ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮೋ ನ ವಧಿಷ್ಯಾಮ ಕಂಚನ॥ 12-10-4 (80910) ಭೈಕ್ಷಮೇವಾಚರಿಷ್ಯಾಮ ಶರೀರಸ್ಯಾವಿಮೋಕ್ಷಣಾತ್। ನ ಚೇದಂ ದಾರುಣಂ ಯುದ್ಧಮಭವಿಷ್ಯನ್ಮಹೀಕ್ಷಿತಾಂ॥ 12-10-5 (80911) ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾನ್ನಮಿದಂ ಸರ್ವಮಿತಿ ವೈ ಕವಯೋ ವಿದುಃ। ಸ್ಥಾವರಂ ಜಂಗಮಂ ಚೈವ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಭೋಜನಂ॥ 12-10-6 (80912) ಆದದಾನಸ್ಯ ಚೇದ್ರಾಜ್ಯಂ ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಪರಿಪಂಥಿನಃ। ಹಂತವ್ಯಾಸ್ತ ಇತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ॥ 12-10-7 (80913) ತೇ ಸದೋಷಾ ಹತಾಽಸ್ಮಾಭಿರನ್ನಸ್ಯ ಪರಿಪಂಥಿನಃ। ತಾನ್ಹತ್ವಾ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಧರ್ಮೇಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮಹೀಮಿಮಾಂ॥ 12-10-8 (80914) ಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಖಾತ್ವಾ ಕೂಪಮಪ್ರಾಪ್ಯ ಚೋದಕಂ। ಪಂಕದಿಗ್ಧೋ ನಿವರ್ತೇತ್ ಕರ್ಮೇದಂ ನಸ್ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-9 (80915) ಯಥಾಽಽರುಹ್ಯ ಮಹಾವೃಕ್ಷಮಪಹೃತ್ಯ ತತೋ ಮಧು। ಅಪ್ರಾಶ್ಯ ನಿಧನಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಕರ್ಮೇದಂ ನಸ್ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-10 (80916) ಯಥಾ ಮಹಾಂತಮಧ್ವಾನಮಾಶಯಾ ಪುರುಷಃ ಪತನ್। ಸ ನಿರಾಶೋ ನಿವರ್ತೇತ ಕರ್ಮೈತನ್ನಸ್ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-11 (80917) ಯಥಾ ಶತ್ರೂನ್ಘಾತಯಿತ್ವಾ ಪುರುಷಃ ಕುರುನಂದನ। ಆತ್ಮಾನಂ ಘಾತಯೇತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮೇದಂ ನಸ್ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-12 (80918) ಯಥಾನ್ನಂ ಕ್ಷುಧಿತೋ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನ ಭುಂಜೀಯಾದ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ। ಕಾಮೀ ಚ ಕಾಮಿನೀಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕರ್ಮೇದಂ ನಸ್ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-13 (80919) ವಯಮೇವಾತ್ರ ಗರ್ಹ್ಯಾ ಹಿ ಯದ್ವಯಂ ಮಂದಚೇತಸಂ। ತ್ವಾಂ ರಾಜನ್ನನುಗಚ್ಛಾಮೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋಽಯಮಿತಿ ಭಾರತ॥ 12-10-14 (80920) ವಯಂ ಹಿ ಬಾಹುಬಲಿನಃ ಕೃತವಿದ್ಯಾ ಮನಸ್ವಿನಃ। ಕ್ಲೀಬಸ್ಯ ವಾಕ್ಯೇ ತಿಷ್ಠಾಮೋ ಯಥೈವಾಶಕ್ತಯಸ್ತಥಾ॥ 12-10-15 (80921) ಅಗತೀಕಗತೀನಸ್ಮಾನ್ನಷ್ಟಾರ್ಥನರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ। ಕಥಂ ವೈ ನಾನುಪಶ್ಯೇಯುರ್ಜನಾಃ ಪಶ್ಯತ ಯಾದೃಶಂ॥ 12-10-16 (80922) ಆಪತ್ಕಾಲೇ ಹಿ ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ಶಿಷ್ಯತೇ। ಜರಯಾಽಭಿಪರೀತೇನ ಶತ್ರುಭಿರ್ವ್ಯಂಸಿತೇನ ವಾ॥ 12-10-17 (80923) ತಸ್ಮಾದಿಹ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ತ್ಯಾಗಂ ನ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ। ಧರ್ಮವ್ಯತಿಕ್ರಮಂ ಚೈವ ಮನ್ಯಂತೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿನಃ॥ 12-10-18 (80924) ಕಥಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನಾಸ್ತನ್ನಿಷ್ಠಾಸ್ತದುಪಾಶ್ರಯಾಃ। ತದೇವ ನಿಂದಾಂ ಭಾಷೇಯುರ್ಧಾತಾ ತತ್ರ ನ ಗರ್ಹ್ಯತೇ॥ 12-10-19 (80925) ಶ್ರಿಯಾ ವಿಹೀನೈರಧನೈರ್ನಾಸ್ತಿಕೈಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತಿತಂ। ವೇದವಾದಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸತ್ಯಾಭಾಸಮಿವಾನೃತ್॥ 12-10-20 (80926) ಶಕ್ಯಂ ತು ಮೌನಮಾಸ್ಥಾಯ ಬಿಭ್ರತಾಽಽತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ಧರ್ಮಚ್ಛಝ ಸಮಾಸ್ಥಾಯ ಚ್ಯವಿತುಂ ನ ತು ಜೀವಿತುಂ। 12-10-21 (80927) ಶಕ್ಯಂ ಪುನರರಣ್ಯೇಷು ಸುಖಮೇಕೇನ ಜೀವಿತುಂ। ಅಬಿಭ್ರತಾ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಂದೇವರ್ಷೀನತಿಥೀನ್ಪಿತೄನ್॥ 12-10-22 (80928) ನೇಮೇ ಮೃಗಾಃ ಸ್ವರ್ಗಜಿತೋ ನ ವರಾಹಾ ನ ಪಕ್ಷಿಣಃ। ಅಥಾನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪುಣ್ಯಮಾಹುರ್ನ ತೇ ಜನಾಃ॥ 12-10-23 (80929) ಯದಿ ಸಂನ್ಯಾಸತಃ ಸಿದ್ಧಿಂ ರಾಜಾ ಕಶ್ಚಿದವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಪರ್ವತಾಶ್ಚ ದುಮಾಶ್ಚೈವ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನುಯುಃ॥ 12-10-24 (80930) ಏತೇ ಹಿ ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸಾ ದೃಶ್ಯಂತೇ ನಿರುಪದ್ರವಾಃ। ಅಪರಿಗ್ರಹವಂತಶ್ಚ ಸತತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ॥ 12-10-25 (80931) ಅಥ ಚೇದಾತ್ಮಭಾಗ್ಯೇಷು ನಾನ್ಯೇಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮಶ್ರ್ನುತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮೈವ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿರಕರ್ಮಣಃ॥ 12-10-26 (80932) ಔದಕಾಃ ಸೃಷ್ಟಯಶ್ಚೈವ ಜಂತವಃ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನುಯುಃ। ತೇಷಾಮಾತ್ಮೈವ ಭರ್ತವ್ಯೋ ನಾನ್ಯಃ ಕಶ್ಚನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-10-27 (80933) ಅವೇಕ್ಷಸ್ವ ಯಥಾ ಸ್ವೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ವ್ಯಾಪೃತಂ ಜಗತ್। ತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮೈವ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನ್ಪ್ರಸ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿರಕರ್ಮಣಃ॥ ॥ 12-10-28 (80934) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 10॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-10-1 ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ವೇದಪಾಠಕಸ್ಯ ಮಂದತ್ವಾದೇವಾವಿಪಶ್ಚಿತೋಽರ್ಥಜ್ಞಾಶೂನ್ಯಸ್ಯ। ಅನುವಾಕೇನ ನಿತ್ಯಪಾಠೇನ ಹತಾ ನಷ್ಟಾ॥ 12-10-3 ತ್ವದಂತರೇ ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯತ್ರ॥ 12-10-6 ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣವತೋ ಬಲಿಷ್ಠಸ್ಯೇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಮಿವಾನ್ನಂ ಭೋಗ್ಯಂ। ಭೋಜನಂ ಭುಜ್ಯತೇ ಪಾಲ್ಯತೇ ಇತಿ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತ್ಯಾ ಪಾಲನೀಯಂ॥ 12-10-8 ಹತಾಸ್ಮಾಭಿರಿತಿ ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ। ಹತ್ವಾ ನಿಘ್ನನ್ ತ್ವಂ। ಹಂತೇರನ್ಯೇಭ್ಯೋಽಪಿ ದೃಶ್ಯತ ಇತಿ ಕ್ವನಿಪ್ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ ಹ್ರಸ್ವಸ್ಯೇತಿ ತುಕ್। ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಪಂಥಿನ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-10-9 ತಥಾ ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣೋಪಮೀಯತ ಇತಿ ತಥೋಪಮಂ॥ 12-10-11 ಪತನ್ ಗಚ್ಛನ್ 12-10-15 ಅಶಕ್ತಯಃ ಶಕ್ತಿಹೀನಾಃ॥ 12-10-16 ಅಗತೀಕಗತೀನನಾಥರಕ್ಷಕಾನ್। ದೈರ್ಧ್ಯಮಾರ್ಷಂ। ಏತತ್ ಯಾದೃಶಂ ಮಮ ವಚನಂ ತಾದೃಶಂ ಪಶ್ಯತ।ಯುಕ್ತಮಯುಕ್ತಂ ವೇತಿ ಪರೀಕ್ಷಯತೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-10-17 ವ್ಯಂಸಿತೇನ ದುರ್ಗತಿಂಪ್ರಾಪಿತೇನ॥ 12-10-18 ತ್ಯಾಗಂ ಸಂನ್ಯಾಸಂ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಮೌಂಡ್ಯಾದಿಕಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ ತಸ್ಯಾಚರಣೇ ಧರ್ಮವ್ಯತಿಕ್ರಮೋಽಸ್ತ್ಯೇವೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-10-19 ಹಿಂಸಾರ್ಥಮುತ್ಪನ್ನಾ ಹಿಂಸ್ನಯೋನೌ ಜಾತಾಃ। ಹಿಂಸೈಕಜೀವನಾಸ್ತದೇವ ತಸ್ಯೈವ ಹಿಂಸ್ನಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿಂದಾಂ ಕಥಂ ಭಾಷೇಯುಃ। ಕಥಂ ವಾ ತತ್ರ ಧಾತಾ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸ್ನಷ್ಟಾ ನ ಗರ್ಹ್ಯತೇ ನ ನಿಂದ್ಯತೇ। ಧಾತೃವಿಹಿತತ್ವಾತ್ಸಹಜತ್ವಾಚ್ಚ ನಾಸೌ ಧರ್ಮೋ ನಿಂದ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ತಏವ ಭೂಷಯೇಯುರ್ಯೇ ತೇ ಶ್ರದ್ಧಾಹ್ಯತ್ರ ಗರ್ಹ್ಯತೇ ಇತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-10-20 ಶ್ರಿಯಾ ವಿಹೀನೈರನಯೈರ್ನಾಸ್ತಿಕೈಃ ಸಂಪ್ರಕೀರ್ತಿತಂ। ವೇದಾಭಾಸಮಿವಾಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಥ. ಪಾಠಃ। ಶ್ರಿಯಾ ತ್ರಯ್ಯಾ ವಿದ್ಯಯಾ ವಿಹೀನೈಃ। ಅಧನೈರ್ಲಕ್ಷ್ಂಯಾ ಚ ಹೀನೈಃ। ಇದಮನೃತಂ ಸಂಪ್ರವರ್ತಿತಂ। ವೇದಯತೀತಿ ವೇದೋ ವಿಧಿಸ್ತಸ್ಯ ವಾದೋಽರ್ಥವಾದಸ್ತತ್ಸಂಬಂಧಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸಂನ್ಯಾಸವಿಧಿಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಭರತಾದಿಕೀರ್ತನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿವಪೋತ್ಖನನವದರ್ಥವಾದೋ ನತು ತಾವತಾ ಮೌಂಡ್ಯೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯಾಧಿಕಾರಃ ಸಿಧ್ಯತೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-10-21 ಆತ್ಮಾನಂ ದೇಹಮಾತ್ಮನಾ ಸ್ವೇನೈವ ಬಿಭ್ರತಾ ನಿಶ್ಚಲಂ ಸ್ಥಾಪಯತಾ ಧರ್ಮಚ್ಛಝ ಕಪಟಯೋಗಂ ಆಸ್ಥಾಯ ಚ್ಯವಿತುಂ ಮರ್ತುಮೇವ ಶಕ್ಯಂ ನ ಜೀವಿತುಂ। ಕೇವಲಂ ಪ್ರಣಿಧಾನೇನ ಶರೀರನಾಶೋ ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-10-26 ಆತ್ಮಭಾಗ್ಯೇಷು ಸ್ವಸಂಪತ್ಸು ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪರಕರ್ಮಾರ್ಜಿತಂ ಫಲಂ॥

12-11-0 (69053) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-11-0x (5628) ಅತ್ರೈವೋದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ತಾಪಸೈಃ ಸಹ ಸಂವಾದಂ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-11-1 (69054) `ಶಕ್ಯಂ ಪುನರರಣ್ಯೇಷು ಸುಖಮೇತೇನ ಜೀವಿತುಂ।' ಕೇಚಿದ್ಗೃಹಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವನಮಭ್ಯಾಗಮಂದ್ವಿಜಾಃ। ಅಜಾತಶ್ಮಶ್ರವೋ ಮಂದಾಃ ಕುಲೇ ಜಾತಾಃ ಪ್ರವವ್ರಜುಃ॥ 12-11-2 (69055) ಧರ್ಮೋಽಯಮಿತಿ ಮನ್ವಾನಾಃ ಸಮೃದ್ಧಾ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭ್ರಾತೄನ್ಪಿತೄಂಶ್ಚೈವ ತಾನಿಂದ್ರೋಽನ್ವಕೃಪಾಯತ॥ 12-11-3 (69056) ಸ ತಾನ್ಬಭಾಷೇ ಮಘವಾನ್ಪಕ್ಷೀಭೂತ್ವಾ ಹಿರಣ್ಮಯಃ। ಸುದುಷ್ಕರಂ ಮನುಷ್ಯೈಸ್ತು ಯತ್ಕೃತಂ ವಿಘಸಾಶಿಭಿಃ॥ 12-11-4 (69057) ಪುಣ್ಯಂ ಭವತಿ ಕರ್ಮೈಷಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಚೈವ ಜೀವಿತಂ। ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಸ್ತೇ ಗತಿಂ ಮುಖ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಕರ್ಮಪರಾಯಣಾಃ॥ 12-11-5 (69058) ಋಷಯ ಊಚುಃ। 12-11-6x (5629) ಅಹೋ ಬತಾಯಂ ಶಕುನಿರ್ವಿಘಸಾಶಾನ್ಪ್ರಶಂಸತಿ। ಅಸ್ಮಾನ್ನೂನಮಯಂ ಶಾಸ್ತಿ ವಯಂ ಚ ವಿಘಸಾಶಿನಃ॥ 12-11-6 (69059) ಶಕುನಿರುವಾಚ। 12-11-7x (5630) ನಾಹಂ ಯುಷ್ಮಾನ್ಪ್ರಶಂಸಾಮಿ ಪಂಕದಿಗ್ಧಾನ್ರಜಸ್ವಲಾನ್। ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಭೋಜಿನೋ ಮಂದಾನನ್ಯೇ ವೈ ವಿಘಸಾಶಿನಃ॥ 12-11-7 (69060) ಋಷಯ ಊಚುಃ। 12-11-8x (5631) ಇದಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಮಿತಿ ವಯಮೇವಮಮಂಸ್ಮಹಿ। ಶಕುನೇ ಬ್ರೂಹಿ ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ವಯಂ ತೇ ಶ್ರದ್ದಧಾಮಹೇ॥ 12-11-8 (69061) ಶಕುನಿರುವಾಚ। 12-11-9x (5632) ಯದಿ ಮಾಂ ನಾಭಿಶಂಕಧ್ವಂ ವಿಭಜ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ತತೋಽಹಂ ವಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾಥಾತಥ್ಯಂ ಹಿತಂ ವಚಃ॥ 12-11-9 (69062) ಋಷಯ ಊಚುಃ। 12-11-10x (5633) ಶೃಣುಮಸ್ತೇ ವಚಸ್ತಾತ ಪಂಥಾನೋ ವಿದಿತಾಸ್ತವ। ನಿಯೋಗೇ ಚೈವ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ್ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛಾಮ ಶಾಧಿ ನಃ॥ 12-11-10 (69063) ಶಕುನಿರುವಾಚ। 12-11-11x (5634) ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಗೌಃ ಪ್ರವರಾ ಲೋಹಾನಾಂ ಕಾಂಚನಂ ವರಂ। ಶಬ್ದಾನಾಂ ಪ್ರವರೋ ಮಂತ್ರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದ್ವಿಪದಾಂ ವರಃ॥ 12-11-11 (69064) ಮಂತ್ರೋಽಯಂ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ। ಜೀವತೋಽಪಿ ಯಥಾಕಾಲಂ ಶ್ಮಶಾನನಿಧನಾಂತಕಃ॥ 12-11-12 (69065) ಕರ್ಮಾಣಿ ವೈದಿಕಾನ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಃ ಪಂಥಾಸ್ತ್ವನುತ್ತಮಃ। ಅಥ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಂತ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ ಚಕ್ಷತೇ। ಆಂನಾಯದೃಢವಾದೀನಿ ತಥಾ ಸಿದ್ಧಿರಿಹೇಷ್ಯತೇ॥ 12-11-13 (69066) ಮಾಸಾರ್ಧಮಾಸಾ ಋತವ ಆದಿತ್ಯಶಶಿತಾರಕಂ। ಗ್ರಸಂತೇ ಕರ್ಮ ಭೂತಾನಿ ತದಿದಂ ಕರ್ಮಶಂಸಿನಾಂ॥ 12-11-14 (69067) ಸಿದ್ಧಿಕ್ಷೇತ್ರಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಮಯಮೇವಾಶ್ರಮೋ ಮಹಾನ್॥ 12-11-15 (69068) ಅಥ ಯೇ ಕರ್ಮ ನಿಂದಂತೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಕಾಪಥಂ ಗತಾಃ। ಮೂಢಾನಾಮರ್ಥಹೀನಾನಾಂ ತೇಷಾಮೇನಸ್ತು ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-11-16 (69069) ದೇವವಂಶಾನ್ಪಿತೃವಂಶಾನ್ಬ್ರಹ್ಮವಂಶಾಂಶ್ಚ ಶಾಶ್ಚತಾನ್। ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಮೂಢಾ ವರ್ತಂತೇ ತತೋ ಯಾಂತ್ಯಶುಚೀನ್ಪಥಃ॥ 12-11-17 (69070) ಏತದ್ವೋಽಸ್ತು ತಪೋಯುಕ್ತಂ ದದಾಮೀತ್ಯೃಷಿಚೋದಿತಂ। ತಸ್ಮಾತ್ತದಧ್ಯಾವಸತಸ್ತಪಸ್ವಿತ್ವಮಿಹೋಚ್ಯತೇ॥ 12-11-18 (69071) ದೇವವಂಶಾನ್ಬ್ರಹ್ಮವಂಶಾನ್ಪಿತೃವಂಶಾಂಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಾನ್। ಸಂವಿಭಜ್ಯ ಗುರೋಶ್ಚರ್ಯಾಂ ತದ್ವೈ ದುಷ್ಕರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-11-19 (69072) ದೇವಾ ವೈ ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಭೂತಿಂ ಪರಮಾಂ ಗತಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮುದ್ವೋಢುಂ ದುಷ್ಕರಂ ಪ್ರಬ್ರವೀಮಿ ವಃ॥ 12-11-20 (69073) ತಪಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿ ಮೂಲಮೇತನ್ನ ಸಂಶಯಃ। ಕುಟುಂವವಿಧಿನಾಽನೇನ ಯಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-11-21 (69074) ಏತದ್ವಿದುಸ್ತಪೋ ವಿಪ್ರಾ ದ್ವಂದ್ವಾತೀತಾ ವಿಮತ್ಸರಾಃ। ಏತಸ್ಮಾದ್ವನಮಧ್ಯೇ ತು ಲೋಕೇಷು ತಪ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-11-22 (69075) ದುರಾಧರ್ಷಂ ಪದಂ ಚೈವ ಗಚ್ಛಂತಿ ವಿಘಸಾಶಿನಃ। ಸಾಯಂಪ್ರಾತರ್ವಿಭಜ್ಯಾನ್ನಂ ಸ್ವಕುಟುಂಬೇ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-11-23 (69076) ದತ್ತ್ವಾಽತಿಥಿಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಜನಾಯ ಚ। ಅವಶಿಷ್ಟಾನಿ ಯೇಽಶ್ನಂತಿ ತಾನಾಹುರ್ವಿಘಸಾಶಿನಃ॥ 12-11-24 (69077) ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಧರ್ಮಮಾಸ್ಥಾಯ ಸುವ್ರತಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ। ಲೋಕಸ್ಯ ಗುರವೋ ಭೂತ್ವಾ ತೇ ಭವಂತ್ಯನುಪಸ್ಕೃತಾಃ॥ 12-11-25 (69078) ತ್ರಿದಿವಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ವಿಮತ್ಸರಾಃ। ವಸಂತಿ ಶಾಶ್ವತಾನ್ವರ್ಷಾಂಜನಾ ದುಷ್ಕರಕಾರಿಣಃ॥ 12-11-26 (69079) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-11-27x (5635) ತತಸ್ತೇ ತದ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಂ ಹಿತಂ। ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ನಾಸ್ತಿಕಮತಿಂ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ಧರ್ಮಮಾಶ್ರಿತಾಃ॥ 12-11-27 (69080) ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಪಿ ಸರ್ವಜ್ಞ ಧೈರ್ಯಮಾಲಂಬ್ಯ ಶಾಶ್ವತಂ। ಪ್ರಶಾಧಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಹತಾಮಿತ್ರಾಂ ನರೋತ್ತಮ॥ ॥ 12-11-28 (69081) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 11॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-11-4 ವಿಘಸಾಶಿಭಿಃ ಮಹಾಯಜ್ಞಾವಶಿಷ್ಟಭೋಜಿಭಿಃ॥ 12-11-6 ಶಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ। ವಿಘಸಂ ಶೀರ್ಣತೃಣಪರ್ಣಫಲಾದಿಕಂ ತದದನಶೀಲಾಸ್ತು ವಯಮೇವಾತೋ ವಿಘಸಾಶಿನಿಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸಃ ಸ್ಮ ಇತಿ ಮೇನಿರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-11-7 ಪಂಕದಿಗ್ಧಾನ್ರಜಸ್ವಲಾನಿತ್ಯಾಗಂತುಕಸ್ವಾಭಾವಿಕದೋಷಯುಕ್ತತ್ವಮುಕ್ತಂ ಕ್ರಮೇಣ। ಉಚ್ಛಿಷ್ಠಭೋಜಿನ ಇತಿ। ಪ್ರಾಯೇಣ ಶೀರ್ಣತೃಣಮರ್ಣಫಲಾನಿ ಮೃಗಕೀಟಪಕ್ಷ್ಯುಚ್ಛಿಷ್ಟಾನಿ ಭವಂತಿ ತದ್ಭೋಜಿನಃ॥ 12-11-8 ತೇ ತವ ವಚ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-11-10 ಪಂಥಾನಃ ಶ್ರೇಯೋಮಾರ್ಗಾಃ॥ 12-11-12 ಮಂತ್ರೋ ಮಂತ್ರೋಕ್ತಸಂಸ್ಕಾರಃ॥ 12-11-15 ಈಹಂತೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತದಿದಂ ಕರ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-11-22 ಏತಸ್ಮಾತ್ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಾತ್ ಅನಂತರಂ ವನಮಧ್ಯೇ ತಪ ಉಚ್ಯತ ಇತ್ಯನ್ವಯಃ॥ 12-11-25 ಅನುಪಸ್ಕೃತಾಃ ನಿಃಸಂಶಯಾಃ॥

12-12-0 (69419) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-12-0x (5662) ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಕುಲೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ರಾಜಾನಮಭಿಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಂ॥ 12-12-1 (69420) ಅನುರುಧ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಭ್ರಾತುಶ್ಚಿತ್ತಮರಿಂದಮ। ವ್ಯೂಢೋರಸ್ಕೋ ಮಹಾಬಾಹುಸ್ತಾಂರಾಸ್ಯೋ ಮಿತಭಾಷಿತಾ॥ 12-12-2 (69421) ನಕುಲ ಉವಾಚ। 12-12-3x (5663) ವಿಶಾಖಯೂಪೇ ದೇವಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನಯಶ್ಚಿತಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ವಿ ಮಹಾರಾಜ ದೇವಾಃ ಕರ್ಮಫಲೇ ಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-12-3 (69422) ಅನಾಸ್ತಿಕಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣದಾಃ ಪಿತರಶ್ಚ ಯೇ। ತೇಽಪಿ ಕರ್ಮೈವ ಕುರ್ವಂತಿ ವಿಧಿಂ ಪಶ್ಯಸ್ವ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-12-4 (69423) ವೇದವಾದಾಪವಿದ್ಧಾಸ್ತು ತಾನ್ವಿದ್ಧಿ ಭೃಶನಾಸ್ತಿಕಾನ್। ನ ಹಿ ವೇದೋಕ್ತಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ವಿಪ್ರಃ ಸರ್ವೇಷು ಕರ್ಮಸು॥ 12-12-5 (69424) ದೇವಯಾನೇನ ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಮಾಪ್ನೋತಿ ಭಾರತ। ಅತ್ಯಾಶ್ರಮಾನಯಂ ಸರ್ವಾನಿತ್ಯಾಹುರ್ವೇದಮಿಶ್ಚಯಾಃ॥ 12-12-6 (69425) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶ್ರುತಿಸಂಪನ್ನಾಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ನರಾಧಿಪ। ವಿತ್ತಾನಿ ಧರ್ಮಲಬ್ಧಾನಿ ಕ್ರತುಮುಖ್ಯೇಷ್ವವಾಸೃಜನ್॥ 12-12-7 (69426) ಕೃತಾತ್ಮಾ ಸ ಮಹಾರಾಜ ಸ ವೈ ತ್ಯಾಗೀ ಸ್ಮೃತೋ ನರಃ॥ 12-12-8 (69427) ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸುಖಾದಾನಂ ತಥೈವೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ಆತ್ಮತ್ಯಾಗೀ ಮಹಾರಾಜ ಸ ತ್ಯಾಗೀ ತಾಪಸೋ ಮತಃ॥ 12-12-9 (69428) ಅನಿಕೇತಃ ಪರಿಪತನ್ವೃಕ್ಷಮೂಲಾಶ್ರಯೋ ಮುನಿಃ। ಅಯಾಚಕಃ ಸದಾಯೋಗೀ ಸ ತ್ಯಾಗೀ ಪಾರ್ಥ ಭಿಕ್ಷುಕಃ॥ 12-12-10 (69429) ಕ್ರೋಧಹರ್ಷಾವನಾದೃತ್ಯ ಪೈಶುನ್ಯಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ। ವಿಪ್ರೋ ವೇದಾನಧೀತೇ ಯಃ ಸ ತ್ಯಾಗೀ ಗುರುಪೂಜಕಃ॥ 12-12-11 (69430) ಆಶ್ರಮಾಂಸ್ತುಲಯಾ ಸರ್ವಾಂಧೃತಾನಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ಏಕತಶ್ಚ ತ್ರಯೋ ರಾಜನ್ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಏಕತಃ॥ 12-12-13aಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತುಲಯಾ ಪಾರ್ಥ ಕಾಮಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಚ ಭಾರತ। ಅಯಂ ಪಂಥಾ ಮಹರ್ಷೀಣಾಪ್ರಿಯಂ ಲೋಕವಿದಾಂ ಗತಿಃ॥ 12-12-12 (69431) ಇತಿ ಯಃ ಕುರುತೇ ಭಾವಂ ಸ ತ್ಯಾಗೀ ಭರತರ್ಷಭ। ನರಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಗೃಹಾನ್ವನಮೇತಿ ವಿಮೂಢವತ್॥ 12-12-14 (69432) ಯದಾ ಕಾಮಾನ್ಸಮೀಕ್ಷೇತ ಧರ್ಮವೈತಂಸಿಕೋ ನರಃ। ಅಥೈನಂ ಮೃತ್ಯುಪಾಶೇನ ಕಂಠೇ ಬಧ್ನಾತಿ ಸೃತ್ಯುರಾಟ್॥ 12-12-15 (69433) ಅಭಿಮಾನಕೃತಂ ಕರ್ಮ ನೈತತ್ಫಲವದುಚ್ಯತೇ। ತ್ಯಾಗಯುಕ್ತಂ ಮಹಾರಾಜ ಸರ್ವಮೇವ ಮಹಾಫಲಂ॥ 12-12-16 (69434) ಶಮೋ ದಮಸ್ತಥಾ ಧೈರ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ಶೌಚಮಥಾರ್ಜವಂ। ಯಜ್ಞೋ ಧೃತಿಶ್ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚ ನಿತ್ಯಮಾರ್ಷೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-12-17 (69435) ಪಿತೃದೇವಾತಿಥಿಕೃತೇ ಸಮಾರಂಭೋಽತ್ರ ಶಸ್ಯತೇ। ಅತ್ರೈವ ಹಿ ಮಹಾರಾಜ ತ್ರಿವರ್ಗಃ ಕೇವಲಂ ಫಲಂ॥ 12-12-18 (69436) ಏತಸ್ಮಿನ್ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ವಿಧೌ ವಿಪ್ರನಿಷೇವಿತೇ। ತ್ಯಾಗಿನಃ ಪ್ರಸೃತಸ್ಯೇಹ ನೋಚ್ಛಿತ್ತಿರ್ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-12-19 (69437) ಅಸೃಜದ್ಧಿ ಪ್ರಜಾ ರಾಜನ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಲ್ಮಷಃ। ಮಾಂ ಯಕ್ಷ್ಯಂತೀತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞೈರ್ವಿವಿಧದಕ್ಷಿಣೈಃ॥ 12-12-20 (69438) ವೀರುಧಶ್ಚೈವ ವೃಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ವೈ ತಥೌಷಧೀಃ। ಪಶೂಂಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಮೇಧ್ಯಾನ್ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಚ॥ 12-12-21 (69439) ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಿಣಸ್ತಚ್ಚ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಾವಿರೋಧಿತಂ। ತಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮೇವೇಹ ದುಷ್ಕರಂ ದುರ್ಲಭಂ ತಥಾ॥ 12-12-22 (69440) ತತ್ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥಾ ಯೇ ಪಶುಧಾನ್ಯಧನಾನ್ವಿತಾಃ। ನ ಯಜಂತೇ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಶ್ವತಂ ತೇಷು ಕಿಲ್ವಿಷಂ॥ 12-12-23 (69441) ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಯಜ್ಞಾ ಋಷಯೋ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಸ್ತಥಾ ಪರೇ। ಅಥಾಪರೇ ಮಹಾಯಜ್ಞಾನ್ಮನಸ್ಯೇವ ವಿತನ್ವತೇ॥ 12-12-24 (69442) `ಇದಮನ್ಯನ್ಮಹಾರಾಜ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಕಥಿತಂ ಮಮ। ಭೂಮಿರಗ್ನಿಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ನ ಚಾಪೋ ನ ದಿವಾಕರಃ॥ 12-12-25 (69443) ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ನ ಚಂದ್ರಶ್ಚ ನ ದಿಶಃ ಕಾಲ ಏವ ಚ। ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಂ ಚ ನ ಗಂಧೋ ನ ರಸಃ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-12-26 (69444) ನ ಚ ಸಂತಿ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಯೈಃ ಪ್ರಮೇಯಂ ಪ್ರಸಾಧ್ಯತೇ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನುಮಾನಂ ನ ನೋಪಮಾನಮಥಾಗಮಃ॥ 12-12-27 (69445) ನಾರ್ಥಾಪತ್ತಿರ್ನ ಚೈತಿಹ್ಯಂ ನ ದೃಷ್ಟಾಂತೋ ನ ಸಂಶಯಃ। ನ ಕ್ವಚಿನ್ನಿರ್ಣಯೋ ರಾಜನ್ನ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ಏವ ಚ॥ 12-12-28 (69446) ತಿರ್ಯಕ್ವ ಸ್ಥಾವರಂ ಚೈವ ನ ದೇವಾ ನ ಚ ಮಾನುಷಾಃ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿಭಾಗಾಶ್ಚ ನ ಚ ಕರ್ತಾ ನ ಕಾಮಕೃತ್। ನ ಚಾರ್ಥಶ್ಚ ವಿಭೂತಿಶ್ಚ ನ ಚಾರ್ಥಸ್ಯ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಂ॥ 12-12-29 (69447) ತಮೋಭೂತಮಿದಂ ಸರ್ವಮನಾಲೋಕಂ ಜಗನ್ನೃಪ। ನ ಚಾತ್ಮಾ ವಿದ್ಯಮಾನೋಪಿ ಮನಸಾ ಯೋಗಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-12-30 (69448) ಅಚೇತನಂ ಮನಸ್ತ್ವಾಸೀದಾತ್ಮಾ ಏವ ಸಚೇತನಃ। ಈಶ್ವರಶ್ಚೇತನಸ್ತ್ವೇಕಸ್ತೇನೇದಂ ಗಹನೀಕೃತಂ। ಮಂತ್ರಾಶ್ಚ ಚೇತನಾ ರಾಜನ್ನ ಚ ದೇಹೇನ ಯೋಜಿತಾಃ॥ 12-12-31 (69449) ತೇನ ವಿಶ್ವಸೃಜೋ ನಾಮ ಋಷಯೋ ಮಂತ್ರದೇವತಾಃ। ಚೈತನ್ಯಮೀಶ್ವರಾತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಂ ತೈರ್ವಿನಿರ್ಮಿತಂ॥ 12-12-32 (69450) ಇಷ್ಟ್ವಾ ವಿಶ್ವಸೃಜಂ ಯಜ್ಞಂ ನಿರ್ಮಿತಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ। ಸೃಷ್ಟಿಸ್ತೇನ ಸಮಾರಬ್ಧಾ ಪ್ರಸಾದಾದೀಶ್ವರಸ್ಯ ಚ॥ 12-12-33 (69451) ಚೈತನ್ಯಮೀಶ್ವರಸ್ಯೇದಂ ಸಚೇತನಮಿದಂ ಜಗತ್। ಯೋಗೇನ ಚ ಸಮಾವಿಷ್ಟಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಚ ಶಂಭುನಾ॥ 12-12-34 (69452) ಧರ್ಮಶ್ಚಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಉಕ್ತೋ ಮೋಕ್ಷಶ್ಚ ಸಂಕ್ಷಯೇ। ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಶಸ್ಯ ಈಶ್ವರೇಣ ಯದೃಚ್ಛಯಾ॥ 12-12-35 (69453) ಅಜ್ಞೋ ಜಂತುರನೀಶಶ್ಚ ಭಾಜನಂ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ। ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾ ಶ್ವಭ್ರಮೇವ ವಾ॥ 12-12-36 (69454) ಪ್ರಧಾನಂ ಪುರುಷಃ ಚೈವ ಆತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಂ। ಮನಸಾ ವಿಷಯೈಶ್ಚೈವ ಚೇತನೇನ ಪ್ರಚೋದಿತಾಃ। ಸುಖದುಃಖೇನ ಯುಜ್ಯಂತೇ ಕರ್ಮಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಚೋದಿತಾಃ॥ 12-12-37 (69455) ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿಭಾಗಾಶ್ಚ ಈಶ್ವರೇಣ ಪ್ರವರ್ತಿತಾಃ। ಸದೇವಾಸುರಗಂಧರ್ವಂ ಯೇನೇದಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ಜಗತ್॥ 12-12-38 (69456) ತ್ವಂ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಮಹಾರಾಜ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ವಶೇ ಸ್ಥಿತಾಃ। ಜೀವಂತೇ ಚ ಂರಿಯಂತೇ ಚ ನ ಸ್ವತಂತ್ರಾಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-12-39 (69457) ಹಿತ್ವಾಹಿತ್ವಾ ಚ ಭೂತಾನಿ ಹತ್ವಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್। ಯಜಂತೇ ಕರ್ಮಣಾ ದೇವಾ ನ ಸ ಪಾಪೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ॥ 12-12-40 (69458) ಹಿಂಸಾತ್ಮಕಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಂ। ದೇವತಾನಾಮೃಷೀಣಾಂ ಚ ತೇ ಚ ಯಾಂತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-12-41 (69459) ಪಾತಿತಾಃ ಶತ್ರವಃ ಪೂರ್ವ ಸರ್ವತ್ರ ವಸುಧಾಧಿಪೈಃ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮೈಶ್ಚ ಆತ್ಮನಶ್ಚ ಹಿತೈಷಿಭಿಃ। 12-12-42 (69460) ಯದಿ ತತ್ರ ಭವೇತ್ಪಾಪಂ ಕಥಂ ತೇ ಸ್ವರ್ಗಮಾಸ್ಥಿತಾಃ। ನ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ನರಕಂ ರಾಜನ್ವೇಷ್ಟಿತಾಃ ಪಾಪಕರ್ಮಭಿಃ॥' 12-12-43 (69461) ಏವಂ ಮನಃಸಮಾಧಾನಂ ಮಾರ್ಗಮಾತಿಷ್ಠತೋ ನೃಪ। ದ್ವಿಜಾತೇರ್ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಸ್ಯ ಸ್ಪೃಹಯಂತಿ ದಿವೌಕಸಃ॥ 12-12-44 (69462) ಸ ರತ್ನಾನಿ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಸಂಹೃತಾನಿ ತತಸ್ತತಃ। ಮಖೇಷ್ವನಭಿಸಂತ್ಯಜ್ಯ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಮಭಿಜಲ್ಪಸಿ॥ 12-12-45 (69463) ಕುಟುಂಬಮಾಸ್ಥಿತೇ ತ್ಯಾಗಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ನರಾಧಿಪ। ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧೇಷು ಸರ್ವಮೇಧೇಷು ವಾ ಪುನಃ॥ 12-12-46 (69464) ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಕ್ರತವಸ್ತಾತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರಭಿಪೂಜಿತಾಃ। ತೈರ್ಯಜಸ್ವ ಮಹೀಪಾಲ ಶಕ್ರೋ ದೇವಪತಿರ್ಯಥಾ। 12-12-47 (69465) ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಮಾದದೋಷೇಣ ದಸ್ಯುಭಿಃ ಪರಿಮುಷ್ಯತಾಂ। ಅಶರಣ್ಯಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯಃ ಸ ರಾಜಾ ಕಲಿರುಚ್ಯತೇ॥ 12-12-48 (69466) ಅಶ್ವಾನ್ಗಾಶ್ಚೈವ ದಾಸೀಶ್ಚ ಕರೇಣೂಶ್ಚ ಸ್ವಲಂಕೃತಾಃ। ಗ್ರಾಮಾಂಜನಪದಾಂಶ್ಚೈವ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಚ ಗೃಹಾಣಿ ಚ॥ 12-12-49 (69467) ಅಪ್ರದಾಯ ದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಾವಿಷ್ಟಚೇತಸಃ। ವಯಂ ತೇ ರಾಜಕಲಯೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-12-50 (69468) ಅದಾತಾರೋಽಶರಣ್ಯಾಶ್ಚ ರಾಜಕಿಲ್ವಿಷಭಾಗಿನಃ। ದುಃಖಾನಾಮೇವ ಭೋಕ್ತಾರೋ ನ ಸುಖಾನಾಂ ಕದಾಚನ॥ 12-12-51 (69469) ಅನಿಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಮಹಾಯಜ್ಞೈರಕೃತ್ವಾ ಚ ಪಿತೃಸ್ವಧಾಂ। ತೀರ್ಥೇಷ್ವನಭಿಸಂಪ್ಲುತ್ಯ ಪ್ರವ್ರಜಿಷ್ಯಸಿ ಚೇತ್ಪ್ರಭೋ॥ 12-12-52 (69470) ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮಿವ ಗಂತಾಸಿ ವಿಲಯಂ ಮಾರುತೇರಿತಂ। ಲೋಕಯೋರುಭಯೋರ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ಹ್ಯಂತರಾಲೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ॥ 12-12-53 (69471) ಅಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚ ಯತ್ಕಿಂಚಿನ್ಮನೋವ್ಯಾಸಂಗಕಾರಕಂ। ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಭವೇತ್ತ್ಯಾಗೀ ನ ಹಿತ್ವಾ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-12-54 (69472) ಏತಸ್ಮಿನ್ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ವಿಧೌ ವಿಪ್ರನಿಷೇವಿತೇ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ನೋಚ್ಛಿತ್ತಿರ್ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-12-55 (69473) ನಿಹತ್ಯ ಶತ್ರೂಂಸ್ತರಸಾ ಸಮೃದ್ಧಾಞ್ಶಕ್ರೋ ಯಥಾ ದೈತ್ಯಬಲಾನಿ ಸಂಖ್ಯೇ। ಕಃ ಪಾರ್ಥ ಶೋಚೇನ್ನಿರತಃ ಸ್ವಧರ್ಮೇ ಪೂರ್ವೈಃ ಸ್ಮೃತೇ ಪಾರ್ಥಿವಶಿಷ್ಟಜುಷ್ಟೇ॥ 12-12-56 (69474) ಕ್ಷಾತ್ರೇಣ ಧರ್ಮೇಣ ಪರಾಕ್ರಮೇಣ ಜಿತ್ವಾ ಮಹೀಂ ಮಂತ್ರವಿದ್ಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾಯ। ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇಽಸಿ ನರೇಂದ್ರ ಗಂತಾ ನ ಶೋಚಿತವ್ಯಂ ಭವತಾಽದ್ಯ ಪಾರ್ಥ॥ ॥ 12-12-57 (69475) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 12॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-12-2 ತಂರಾಸ್ಯೋ ದುಃಖೇನ ವಿವರ್ಣಮುಸ್ರಃ॥ 12-12-3 ವಿಶಾಖಯೂಪೇ ಕ್ಷೇತ್ರವಿಶೇಷೇ। ದೇವಾನಾಂ ದೇವೈಃ। ಅಗ್ನಯೋಽಗ್ನಿಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾನಿ ಸ್ಥಂಡಿಲಾನಿ। ಚಿತಾ ಇಷ್ಟಕಾಭೀ ರಚಿತಾ ಅದ್ಯಾಪಿ ದೃಶ್ಯಂತೇ। ತೇನ ದೇವತ್ವಮಪಿ ಕರ್ಮಫಲಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ। ವಿಶಾಲಯೂಪ ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-12-4 ಅನಾಸ್ತಿಕಾನಾಮಾಸ್ತಿಕ್ಯಶೂನ್ಯಾನಾಮಪಿ ಪ್ರಾಣದಾ ವೃಷ್ಟಿದ್ವಾರಾ ಅನ್ನಪ್ರದಾಃ। ವಿಧಿಂ ಅಗ್ನಿಂ ವಾ ಅಕಾಮಯತೇತ್ಯಾದಿ ಅಗ್ನ್ಯಾದಿಭಾವಸ್ಯ ಕರ್ಮಸಾಧ್ಯತ್ವಜ್ಞಾಪಕಂ। ಅನಾಸ್ತಿಕನಾಸ್ತಿಕಾನಾಂ ಪ್ರಾಣದಾ ಇತಿ ಥ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-12-5 ವೇದವಾದಃ ಅಪವಿದ್ಧಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ಯೈಸ್ತಾನ್॥ 12-12-6 ದೇವಯಾನೇನ ಮಾರ್ಗಣ। ಪೃಷ್ಠಮುಪರಿಭಾಗಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಅಯಂ ಗೃಹಾಶ್ರಮಃ ಸರ್ವಾನಾಶ್ರಮಾನ್ ಅತಿ ಅತಿಕ್ರಾಂತಃ। ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-12-7 ತಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಗತ್ವಾ ನಿಬೋಧ ಬುಧ್ಯಸ್ವ। ಅವಾಸೃಜನ್ ಸಮಾರ್ಪಯನ್॥ 12-12-8 ಕೃತಾತ್ಮಾ ಜಿತಚಿತ್ತಃ॥ 12-12-9 ಸುಖಾದಾನಂ ಗಾರ್ಹಥ್ಯಸುಖಭೋಗಂ। ಊರ್ಧ್ವಂ ವನಾದೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ನಿಷ್ಠಾವಾನ್ ಸನ್ಯಃ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗೀ ದೇಹತ್ಯಾಗೀ॥ 12-12-10 ಪರಿಪತನ್ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಪರ್ಯಟನ್॥ 12-12-13 ಆಶ್ರಮಾಂತರೇ ಸ್ವರ್ಗಏವಾಸ್ತಿ ನ ಕಾಮಃ। ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯೇ ತೂಭಯಮಸ್ತೀತಿ ಅಯಮೇವ ಮಾರ್ಗೋ ಗತಿಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-12-15 ಧರ್ಮವೈತಂಸಿಕೋ ಧರ್ಮಧ್ವಜೀ॥ 12-12-16 ತ್ಯಾಗಯುಕ್ತಂ ಅಭಿಮಾನತ್ಯಾಗೋಪೇತಂ॥ 12-12-17 ಆರ್ಷಃ ಋಷೀಣಾಂ ಹಿತಃ॥ 12-12-18 ಅತ್ರ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯೇ॥ 12-12-19 ಇಹ ವಿಧೌ। ಪ್ರಸೃತಸ್ಯ ನಿಷ್ಠಾವತಃ॥ 12-12-48 ಪ್ರಮಾದೋ ರಾಜ್ಯಾಕರಣಂ। ಪರಿಮುಷ್ಯತಾಂ ಲುಪ್ಯಮಾನಾನಾಂ॥ 12-12-53 ಅಂತರಾಲೇ ಪಿಶಾಚಯೋನೌ॥

12-13-0 (69886) ಸಹದೇವ ಉವಾಚ। 12-13-0x (5708) ನ ಬಾಹ್ಯಂ ದ್ರವ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತ। ಶಾರೀರಂ ದ್ರವ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ವಾ ನ ವಾ॥ 12-13-1 (69887) ಬಾಹ್ಯದ್ರವ್ಯವಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಶಾರೀರೇಷ್ವನುಗೃಧ್ಯತಃ। ಯೋ ಧರ್ಮೋ ಯತ್ಸುಖಂ ವಾ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿಷತಾಂ ತತ್ತಥಾಽಸ್ತು ನಃ॥ 12-13-2 (69888) ಶಾರೀರಂದ್ರವ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪೃಥಿವೀಮನುಶಾಸತಃ। ಯೋ ಧರ್ಮೋ ಯತ್ಸುಖಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ಸುಹೃದಾಂ ತತ್ತಥಾಽಸ್ತು ನಃ॥ 12-13-3 (69889) ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಸ್ತು ಭವೇನ್ಮೃತ್ಯುರುಯಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಂ। ಮಮೇತಿ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರೋ ಮೃತ್ಯುರ್ನ ಮಮೇತಿ ಚ ಶಾಶ್ವತಂ॥ 12-13-4 (69890) ಬ್ರಹ್ಮಮೃತ್ಯೂ ತತೋ ರಾಜನ್ನಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಸಮಾಶ್ರಿತೌ। ಅದೃಶ್ಯಮಾನೌ ಭೂತಾನಿ ಯೋಜಯೇತಾಮಸಂಶಯಂ॥ 12-13-5 (69891) ಅವಿನಾಶೋಽಸ್ಯ ಸತ್ವಸ್ಯ ನಿಯತೋ ಯದಿ ಭಾರತ। ಹಿತ್ವಾ ಶರೀರಂ ಭೂತಾನಾಂ ನ ಹಿಂಸಾ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯತೇ॥ 12-13-6 (69892) ಅಥಾಪಿ ಚ ಸಹೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಸತ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಲಯಸ್ತಥಾ। ನಷ್ಟೇ ಶರೀರೇ ನಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾದ್ವೃಥಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರಿಯಾಪಥಃ॥ 12-13-7 (69893) ತಸ್ಮಾದೇಕಾಂತಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವತರೈಶ್ಚ ಯಃ। ಪಂಥಾ ನಿಷೇವಿತಃ ಸದ್ಭಿಃ ಸ ನಿಷೇವ್ಯೋ ವಿಜಾನತಾ॥ 12-13-8 (69894) `ಸ್ವಾಯಂಭುವೇನ ಮನುನಾ ತಥಾಽನ್ಯೈಶ್ತಕ್ರವರ್ತಿಭಿಃ। ಯದ್ಯಯಂ ಹ್ಯಧಮಃ ಪಂಥಾಃ ಕಸ್ಮಾತ್ತೈಸ್ತೈರ್ನಿಷೇವಿತಃ॥ 12-13-9 (69895) ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾನಿ ಗುಣವಂತಿ ಚ ಭಾರತ। ಯುಗಾನಿ ಬಹುಶಸ್ತೈಶ್ಚ ಭುಕ್ತೇಯಮವನೀ ನೃಪ॥' 12-13-10 (69896) ಲಬ್ಧ್ವಾಽಪಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಸಹಸ್ಥಾವರಜಂಗಮಾಂ। ನ ಭುಂಕ್ತೇ ಯೋ ನೃಪಃ ಸಂಯಕ್ಕಿಂಫಲಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತೇ॥ 12-13-11 (69897) ಅಥವಾ ವಸತೋ ರಾಜನ್ವನೇ ವನ್ಯೇನ ಜೀವತಃ। ದ್ರವ್ಯೇಷು ಯಸ್ಯ ಮಮತಾ ಮೃತ್ಯೋರಾಸ್ಯೇ ಸ ವರ್ತತೇ॥ 12-13-12 (69898) ಬಾಹ್ಯಾಂತರಾಣಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಸ್ವಭಾವಂ ಪಶ್ಯ ಭಾರತ। ಯೇ ತು ಪಶ್ಯಂತಿ ತದ್ಭೂತಂ ಮುಚ್ಯಂತೇ ತೇ ಮಹಾಭಯಾತ್॥ 12-13-13 (69899) ಭವಾನ್ಪಿತಾ ಭವಾನ್ಮಾತಾ ಭವಾನ್ಭ್ರಾತಾ ಭವಾನ್ಗುರುಃ। ದುಃಖಪ್ರಲಾಪಾನಾರ್ತಸ್ಯ ತನ್ಮೇ ತ್ವಂ ಕ್ಷಂತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-13-14 (69900) ತಥ್ಯಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽತಥ್ಯಂ ಯನ್ಮಯೈತತ್ಪ್ರಭಾಷಿತಂ। ತದ್ವಿದ್ವಿ ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಭರತಸತ್ತಮ॥ ॥ 12-13-15 (69901) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 13॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-13-2 ಸುಹೃದಾಂ ತತ್ತಥಾಸ್ತು ನ ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-13-4 ಮಮೇತಿ ಸ್ವೀಕಾರಃ ನಮಮೇತಿ ಪರಿತ್ಯಾಗಶ್ಚ ಏತೌ ಮೃತ್ಯುಶಾಶ್ವತೌ ಸಂಸಾರಮೋಕ್ಷಯೋರ್ಮೂಲೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-13-7 ಸತ್ವಸ್ಯ ಕರ್ತೃತ್ವಧರ್ಮವತ್ಯಾ ಬುದ್ಧೇಃ॥

12-14-0 (70431) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-14-0x (5742) ಅವ್ಯಾಹರತಿ ಕೌಂತೇಯೇ ಧರ್ಮರಾಜೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇ। ಭ್ರಾತೃಣಾಂ ಬ್ರುವತಾಂ ತಾಂಸ್ತಾನ್ವಿವಿಧಾನ್ವೇದನಿಶ್ಚಯಾನ್॥ 12-14-1 (70432) ಮಹಾಭಿಜನಸಂಪನ್ನಾ ಶ್ರೀಮತ್ಯಾಯತಲೋಚನಾ। ಅಭ್ಯಭಾಷತ ರಾಜಾನಂ ದ್ರೌಪದೀ ಯೋಷಿತಾಂ ವರಾ॥ 12-14-2 (70433) ಆಸೀನಮೃಷಭಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಂ। ಸಿಂಹಶಾರ್ದೂಲಸದೃಶೈರ್ವಾರಣೈರಿವ ಯೂಥಪಂ॥ 12-14-3 (70434) ಅಭಿಮಾನವತೀ ನಿತ್ಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇ। ಲಾಲಿತಾ ಸತತಂ ರಾಜ್ಞಾ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿದರ್ಶಿನೀ॥ 12-14-4 (70435) ಆಮಂತ್ರಯಿತ್ವಾ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಸಾಂನಾ ಪರಮವಲ್ಗುನಾ। ಭರ್ತಾರಮಭಿಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತತೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-14-5 (70436) ದ್ರೌಪದ್ಯುವಾಚ। 12-14-6x (5743) ಇಮೇ ತೇ ಭ್ರಾತರಃ ಪಾರ್ಥ ಶುಷ್ಯಂತೇ ಸ್ತೋಕಕಾ ಇವ। ವಾವಾಶ್ಯಮಾನಾಸ್ತಿಷ್ಠಂತಿ ನ ಚೈನಾನಭಿನಂದಸೇ॥ 12-14-6 (70437) ನಂದಯೈತಾನ್ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತಾನಿವ ಮಹಾದ್ವಿಪಾನ್। ಉಪಪನ್ನೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಸತತಂ ದುಃಖಭಾಗಿನಃ॥ 12-14-7 (70438) ಕಥಂ ದ್ವೈತವನೇ ರಾಜನ್ಪೂರ್ವಮುಕ್ತ್ವಾ ತಥಾ ವಚಃ। ಭ್ರಾತೄನೇತಾನ್ಸ್ಮ ಸಹಿತಾಞ್ಶೀತವಾತಾತಪಾರ್ದಿತಾನ್॥ 12-14-8 (70439) ವಯಂ ದುರ್ಯೋಧನಂ ಹತ್ವಾ ಮೃಧೇ ಭೋಕ್ಷ್ಯಾಮ ಮೇದಿನೀಂ। ಸಂಪೂರ್ಣಾಂ ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಮಾಹವೇ ವಿಜಯೈಷಿಣಃ॥ 12-14-9 (70440) ನೃವೀರಾಂಶ್ಚ ರಥಾನ್ಹತ್ವಾ ನಿಹತ್ಯ ಚ ಮಹಾಗಜಾನ್। ಸಂಸ್ತೀರ್ಯ ಚ ರಥೈರ್ಭೂಮಿಂ ಸಸಾದಿಭಿರರಿಂದಮಾಃ॥ 12-14-10 (70441) ಯಜೇಭ ವಿವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈಃ ಸಮೃದ್ಧೈರಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈಃ। ವನವಾಸಕೃತಂ ದುಃಖಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸುಖಾಯ ನಃ॥ 12-14-11 (70442) ಇತ್ಯೇತಾನೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ತ್ವಂ ಸ್ವಯಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರ। ಕಥಮದ್ಯ ಪುನರ್ವೀರ ವಿನಿಹಂಸಿ ಮನಾಂಸಿ ನಃ॥ 12-14-12 (70443) ನ ಕ್ಲೀಬೋ ವಸುಧಾಂ ಭುಂಕ್ತೇ ನ ಕ್ಲೀಬೋ ಧನಮಶ್ನುತೇ। ನ ಕ್ಲೀಬಸ್ಯ ಗೃಹೇ ಪುತ್ರಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಪಂಕ ಇವಾಸತೇ॥ 12-14-13 (70444) ನಾದಂಡಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭಾತಿ ನಾದಂಡೋ ಭೂಮಿಮಶ್ನುತೇ। ನಾದಂಡಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಞಃ ಸುಖಂ ವಿಂದಂತಿ ಭಾರತ॥ 12-14-14 (70445) `ಸದೇವಾಸುರಗನ್ಘರ್ವೈರಪ್ಸರೋಭಿರ್ವಿಭೂಷಿತಂ। ರಕ್ಷೋಭಿರ್ಗುಹ್ಯಕೈರ್ನಾಗೈರ್ಮನುಷ್ಯೈಶ್ಚ ವಿಭೂಷಿತಂ॥ 12-14-15 (70446) ತ್ರಿವರ್ಗೇಣ ಚ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯಾಗಮೇನ ಚ। ದಂಡೇನಾಭ್ಯಾಹೃತಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದ್ಭೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-14-16 (70447) ಸ್ವಾಯಂಭುವಂ ಮಹೀಪಾಲ ಆಗಮಂ ಶೃಣು ಶಾಶ್ವತಂ। ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ವಿದಿತಶ್ಚಾಯಂ ತವ ಚೈವ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-14-17 (70448) ಅರಾಜಕೇ ಹಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವತೋ ವಿದ್ರುತೇ ಭಯಾತ್। ರಕ್ಷಾರ್ಥಮಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ರಾಜಾನಮಸೃಜತ್ಪ್ರಭುಃ। ಮಹಾಕಾಯಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಪಾಲನೇ ಜಗತಃ ಕ್ಷಮಂ॥ 12-14-18 (70449) ಅನಿಲಾಗ್ನಿಯಮಾರ್ಕಾಣಾಮಿಂದ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚ। ಚಂದ್ರವಿತ್ತೇಶಯೋಶ್ಚೈವ ಮಾತ್ರಾ ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ಶಾಶ್ವತೀಃ॥ 12-14-19 (70450) ಯಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಸುರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಸಂಭವತ್ಯಂಶತೋ ನೃಪಃ। ತಸ್ಮಾದಭಿಭವತ್ಯೇಷ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತೇಜಸಾ॥ 12-14-20 (70451) ತಪತ್ಯಾದಿತ್ಯವಚ್ಚೈವ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಚ ಮನಾಂಸಿ ಚ। ಚ ಚೈನಂ ಭುವಿ ಶಕ್ನೋತಿ ಕಶ್ಚಿದಪ್ಯಭಿವೀಕ್ಷಿತುಂ॥ 12-14-21 (70452) ಸೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ವಾಯುಶ್ಚ ಸೋಽರ್ಕಃ ಸೋಮಶ್ಚ ಧರ್ಮರಾಟ್। ಸ ಕುಬೇರಃ ಸ ವರುಣಃ ಸ ಮಹೇಂದ್ರಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್॥ 12-14-22 (70453) ಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋಃ ಶರ್ವಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ। ಋಷೀಣಾಂ ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತೇಜಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-14-23 (70454) ಬಾಲೋಽಪಿ ನಾವಮಂತವ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯ ಇತಿ ಭೂಮಿಪಃ। ಮಹತೀ ದೇವತಾ ಹ್ಯೇಷಾ ನರರೂಪೇಣ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-14-24 (70455) ಏಕಮೇವ ದಹತ್ಯಗ್ನಿರ್ನರಂ ದುರುಪಸರ್ಪಿಣಂ। ಕುಲಂ ದಹತಿ ರಾಜಾಗ್ನಿಃ ಸಪಶುದ್ರವ್ಯಸಂಚಯಂ॥ 12-14-25 (70456) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಕುಲಂ ದಗ್ಧಂ ಕ್ರೋಧೋದ್ಭೂತೇನ ವಹ್ನಿನಾ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮೇತಲ್ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಶಯೋ ಹಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-14-26 (70457) ಕುಲಜೋ ವೃತ್ತಸಂಪನ್ನೋ ಧಾರ್ಮಿಕಶ್ಚ ಮಹೀಪತಿಃ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನೇ ಯುಕ್ತಃ ಪೂಜ್ಯತೇ ದೈವತೈರಪಿ॥ 12-14-27 (70458) ಕಾರ್ಯಂ ಯೋಽವೇಕ್ಷ್ಯ ಶಕ್ತಿಂ ಚ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ತತ್ವತಃ। ಕುರುತೇ ಧರ್ಮಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯಂ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-14-28 (70459) ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದೇ ಪಝಾ ಶ್ರೀರ್ವಿಜಯಶ್ಚ ಪರಾಕ್ರಮೇ। ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ವಸತಿ ಕ್ರೋಧೇ ಸರ್ವತೇಜೋಮಯೋ ಹಿ ಸಃ॥ 12-14-29 (70460) ತಂ ಯಸ್ತು ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಮೋಹಾತ್ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ ಮಾನವಃ। ತಸ್ಯ ಹ್ಯಾಶುವಿನಾಶಾಯ ರಾಜಾಽಪಿ ಕುರುತೇ ಮನಃ॥ 12-14-30 (70461) ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಂ ಯದಿಷ್ಟೇಷು ಸ ವ್ಯವಸ್ಯತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಅನಿಷ್ಟಂ ಚಾಪ್ಯನಿಷ್ಟೇಷು ತದ್ಧರ್ಮಂ ನ ವಿಚಾಲಯೇತ್॥ 12-14-31 (70462) ತಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಗೋಪ್ತಾರಂ ಧರ್ಮಮಾತ್ಮಜಂ॥ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜೋಮಯಂ ದಂಡಮಸೃಜತ್ಪೂರ್ವಮೀಶ್ವರಃ॥ 12-14-32 (70463) ತಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಾವರಾಣಿ ಚರಾಣಿ ಚ। ಭಯಾದ್ಭೋಗಾಯ ಕಲ್ಪಂತೇ ಧರ್ಮಾನ್ನ ವಿಚಲಂತಿ ಚ॥ 12-14-33 (70464) ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಶಕ್ತಿಂ ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತತ್ವತಃ। ಯಥಾರ್ಹತಃ ಸಂಪ್ರಣಯೇನ್ನರೇಷ್ವನ್ಯಾಯವರ್ತಿಷು॥ 12-14-34 (70465) ಸ ರಾಜಾ ಪುರುಷೋ ದಂಡಃ ಸ ನೇತಾ ಶಾಸಿತಾ ಚ ಸಃ। ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಚ ಧರ್ಮಪ್ರಭುರಥಾವ್ಯಯಃ॥ 12-14-35 (70466) ದಂಡಃ ಶಾಸ್ತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ದಂಡ ಏವಾಭಿರಕ್ಷತಿ। ದಂಡಃ ಸುಪ್ತೇಷು ಜಾಗರ್ತಿ ದಂಡಂ ಧರ್ಮಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-14-36 (70467) ಸುಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಧೃತೋ ದಂಡಃ ಸರ್ವಾ ರಂಜಯತಿ ಪ್ರಜಾಃ। ಅಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಣೀತಸ್ತು ವಿನಾಶಯತಿ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-14-37 (70468) ಯದಿ ನ ಪ್ರಣಯೇದ್ರಾಜಾ ದಂಡಂ ದಂಡ್ಯೇಷ್ವತಂದ್ರಿತಃ। ಜಲೇ ಮತ್ಸ್ಯಾನಿವಾಭಕ್ಷ್ಯಂದುರ್ಬಲಾನ್ಬಲವತ್ತರಾಃ॥ 12-14-38 (70469) ಕಾಕೋಽದ್ಯಾಚ್ಚ ಪುರೋಡಾಶಂ ಶ್ವಾ ಚೈವಾವಲಿಹೇದ್ಧವಿಃ। ಸ್ವಾಮಿತ್ವಂ ನ ಕ್ವಚಿಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಪದ್ಯೇತಾಧರೋತ್ತರಂ॥ 12-14-39 (70470) ಸರ್ವೋ ದಂಡಜಿತೋ ಲೋಕೋ ದುರ್ಲಭಸ್ತು ಶುಚಿರ್ನರಃ। ದಂಡಸ್ಯ ಹಿ ಭಯಾತ್ಸರ್ವಂ ಜಗದ್ಭೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-14-40 (70471) ದೇವದಾನವಗಂಧರ್ವಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪತಗೋರಗಾಃ। ತೇಽಪಿ ಭೋಗಾಯ ಕಲ್ಪಂತೇ ದಂಡೇನೈವಾಭಿಪೀಡಿತಾಃ॥ 12-14-41 (70472) ದೂಷ್ಯೇಯುಃ ಸರ್ವವರ್ಣಾಶ್ಚ ಭಿದ್ಯೇರನ್ಸರ್ವಸೇತವಃ। ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಕೋಪಶ್ಚ ಭವೇದ್ದಂಡಸ್ಯ ವಿಭ್ರಮಾತ್॥ 12-14-42 (70473) ಯತ್ರ ಶ್ಯಾಮೋ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ದಂಡಶ್ಚರತಿ ಪಾಪಹಾ। ಪ್ರಜಾಸ್ತತ್ರ ನ ಮುಹ್ಯಂತಿ ನೇತಾ ಚೇತ್ಸಾಧು ಪಶ್ಯತಿ॥ 12-14-43 (70474) ಆಹುಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಣೇತಾರಂ ರಾಜಾನಂ ಸತ್ಯವಾದಿನಂ। ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಕಾರಿಣಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಕೋವಿದಂ॥ 12-14-44 (70475) ತಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಣಯನ್ಸಂಯಕ್ಸ್ವರ್ಗಾಯಾಭಿಪ್ರವರ್ತತೇ। ಕಾಮಾತ್ಮವಿಷಯೀ ಕ್ಷುದ್ರೋ ದಂಡೇನೈವ ನಿಹನ್ಯತೇ॥ 12-14-45 (70476) ದಂಡೋ ಹಿ ಸುಮಹಾತೇಜಾ ದುರ್ಧರಶ್ಚಾಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ। ಧರ್ಮಾದ್ವಿಚಲಿತಂ ಹಂತಿ ನೃಪಮೇವ ಸಬಾಂಧವಂ॥ 12-14-46 (70477) ತತೋ ದುರ್ಗಂ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ಲೋಕಂ ಚ ಸಚರಾಚರಂ। ಅಂತರಿಕ್ಷಗತಾಂಶ್ಚೈವ ಮುನೀಂದೇವಾಂಶ್ಚ ಹಿಂಸತಿ॥ 12-14-47 (70478) ಸೋಽಸಹಾಯೇನ ಮೂಢೇನ ಲುಬ್ಧೇನಾಕೃತಬುದ್ಧಿನಾ। ಅಶಕ್ಯೋ ನ್ಯಾಯತೋ ನೇತುಂ ವಿಷಯಾಂಶ್ಚೈವ ಸೇವತಾ॥ 12-14-48 (70479) ಶುಚಿನಾ ಸತ್ಯಸಂಧೇನ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರಿಣಾ। ದಂಡಃ ಪ್ರಣೇತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಹಿ ಸುಸಹಾಯೇನ ಧೀಮತಾ॥ 12-14-49 (70480) ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರೇ ನ್ಯಾಯವರ್ತೀ ಸ್ಯಾದ್ಭೃಶದಂಡಶ್ಚ ಶತ್ರುಷು। ಸುಹೃತ್ಸ್ವಜಿಹ್ಮಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ಕ್ಷಮಾನ್ವಿತಃ॥ 12-14-50 (70481) ಏವಂವೃತ್ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಸ್ತು ಶಿಲೋಂಛೇನಾಪಿ ಜೀವತಃ। ವಿಸ್ತೀರ್ಯೇತ ಯಶೋ ಲೋಕೇ ತೈಲಬಿಂದುರಿವಾಂಭಸಿ॥ 12-14-51 (70482) ಅತಸ್ತು ವಿಪರೀತಸ್ಯ ನೃಪತೇರಕೃತಾತ್ಮನಃ। ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯೇನ ಯಶೋ ಲೋಕೇ ಘೃತಬಿಂದುರಿವಾಂಭಸಿ॥ 12-14-52 (70483) ದೇವದೇವೇನ ರುದ್ರೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಮಹೀಪತೇ। ವಿಷ್ಣುನಾ ಚೈವ ದೇವೇನ ಶಕ್ರೇಣ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾ॥ 12-14-53 (70484) ಲೋಕಪಾಲೈಶ್ಚ ಭೂತೈಶ್ಚ ಪಾಂಡವೈಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ। ಧರ್ಮಾದ್ವಿಚಲಿತಾ ರಾಜಂಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾ ನಿಪಾತಿತಾಃ। ಅಧಾರ್ಮಿಕಾ ದುರಾಚಾರಾಃ ಸಸೈನ್ಯಾ ವಿನಿಪಾತಿತಾಃ॥ 12-14-54 (70485) ತಾನ್ನಿಹತ್ಯ ನ ದೋಷಸ್ತೇ ಸ್ವಲ್ಪೋಽಪಿ ಜಗತೀಪತೇ। ಛಲೇನ ಮಾಯಯಾ ವಾಽಥ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ವಾ ನೃಪ॥' 12-14-55 (70486) ಮಿತ್ರತಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೈವ ಧರ್ಮಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಜಸತ್ತಮ॥ 12-14-56 (70487) ಅಸತಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚ ಸತಾಂ ಚ ಪರಿಪಾಲನಂ। ಏಷ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ ಸಮರೇ ಚಾಪಲಾಯನಂ॥ 12-14-57 (70488) ಯಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷಮಾ ಚ ಕ್ರೋಧಶ್ಚ ದಾನಾದಾನೇ ಭಯಾಭಯೇ। ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೌ ಚೋಭೌ ಸ ವೈ ಧರ್ಮವಿದುಚ್ಯತೇ॥ 12-14-58 (70489) ನ ಶ್ರುತೇನ ನ ದಾನೇನ ನ ಸಾಂತ್ವೇನ ನ ಚೇಜ್ಯಯಾ। ತ್ವಯೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಲಬ್ಧಾ ನ ಸಂಕೋಚೇನ ಚಾಪ್ಯುತ॥ 12-14-59 (70490) ಯತ್ತದ್ಬಲಮಮಿತ್ರಾಣಾಂ ತಥಾ ವೀರಸಮುದ್ಯತಂ। ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಸಂಪನ್ನಂ ತ್ರಿಭಿರಂಗೈರನುತ್ತಮಂ॥ 12-14-60 (70491) ರಕ್ಷಿತಂ ದ್ರೋಣಕರ್ಣಾಭ್ಯಾಮಶ್ವತ್ಥಾಂನಾ ಕೃಪೇಣ ಚ। ತತ್ತ್ವಯಾ ನಿಹತಂ ವೀರ ತಸ್ಮಾದ್ಭುಂಕ್ಷ್ವ ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-14-61 (70492) ಜಂಬೂದ್ವೀಪೋ ಮಹಾರಾಜ ನಾನಾಜನಪದೈರ್ಯುತಃ। ತ್ವಯಾ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ದಂಡೇನ ಮೃದಿತಃ ಪ್ರಭೋ॥ 12-14-62 (70493) ಜಂಬೂದ್ವೀಪೇನ ಸದೃಶಃ ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪೋ ನರಾಧಿಪ। ಅಪರೇಣ ಮಹಾಮೇರೋರ್ದಂಡೇನ ಮೃದಿತಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-14-63 (70494) ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪೇನ ಸದೃಶಃ ಶಾಕದ್ವೀಪೋ ನರಾಧಿಪ। ಪೂರ್ವೇಣ ತು ಮಹಾಮೇರೋರ್ದಂಡೇನ ಮೃದಿತಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-14-64 (70495) ಉತ್ತರೇಣ ಮಹಾಮೇರೋಃ ಶಾಕದ್ವೀಪೇನ ಸಂಮಿತಃ। ಭದ್ರಾಶ್ವಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ದಂಡೇನ ಮೃದಿತಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-14-65 (70496) ದ್ವೀಪಾಶ್ಚ ಸಾಂತರದ್ವೀಪಾ ನಾನಾಜನಪದಾಶ್ರಯಾಃ। ವಿಗಾಹ್ಯ ಸಾಗರಂ ವೀರ ದಂಡೇನ ಮೃದಿತಾಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-14-66 (70497) ಏತಾನ್ಯಪ್ರತಿಮೇಯಾನಿ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭಾರತ। ನ ಪ್ರೀಯಸೇ ಮಹಾರಾಜ ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿಃ॥ 12-14-67 (70498) ಸ ತ್ವಂ ಭ್ರಾತೄನಿಮಾಂದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರತಿನಂದಸ್ವ ಭಾರತ। ಋಷಭಾನಿವ ಸಂಮತ್ತಾನ್ಗಜೇಂದ್ರಾನ್ಗರ್ಜಿತಾನಿವ॥ 12-14-68 (70499) ಅಮರಪ್ರತಿಮಾಃ ಸರ್ವೇ ಶತ್ರುಸಾಹಾಃ ಪರಂತಪಾಃ। ಏಕೈಕೋಽಪಿ ಸುಖಾಯೈಷಾಂ ಮಮ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-14-69 (70500) ಕಿಂ ಪುನಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾಃ ಪತಯೋ ಮೇ ನರರ್ಷಭಾಃ। ಸಮಸ್ತಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣೀವ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಚೇಷ್ಟನೇ॥ 12-14-70 (70501) ಅನೃತಂ ನಾಬ್ರವೀಚ್ಛ್ವಶ್ರೂಃ ಸರ್ವಜ್ಞಾ ಸರ್ವದರ್ಶಿನೀ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತ್ವಾಂ ಪಾಂಚಾಲಿ ಸುಖೇ ಧಾಸ್ಯತ್ಯನುತ್ತಮೇ॥ 12-14-71 (70502) ಇತ್ವಾ ರಾಜಸಹಸ್ರಾಣಿ ಬಹೂನ್ಯಾಶುಪರಾಕ್ರಮಃ। ತದ್ವ್ಯರ್ಥಂ ಸಂಪ್ರಪಶ್ಯಾಮಿ ಮೋಹಾತ್ತವ ಜನಾಧಿಪ॥ 12-14-72 (70503) ಯೇಷಾಮುನ್ಮತ್ತಕೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಸರ್ವೇ ತೇಽಪ್ಯನುಸಾರಿಣಃ। ತವೋನ್ಮಾದಾನ್ಮಹಾರಾಜಸೋನ್ಮಾದಾಃ ಸರ್ವಪಾಂಡವಾಃ॥ 12-14-73 (70504) ಯದಿ ಹಿ ಸ್ಯುರನುನ್ಮತ್ತಾ ಭ್ರಾತರಸ್ತೇ ನರಾಧಿಪ। ಬದ್ಧ್ವಾ ತ್ವಾಂ ನಾಸ್ತಿಕೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಪ್ರಶಾಸೇಯುರ್ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-14-74 (70505) ಕುರುತೇ ಮೂಢ ಏವಂ ಹಿ ಯಃ ಶ್ರೇಯೋ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಧೂಪೈರಂಜನಯೋಗೈಶ್ಚ ನಸ್ಯಕರ್ಮಭಿರೇವ ಚ॥ 12-14-75 (70506) `ಉನ್ಮತ್ತಿರಪನೇತವ್ಯಾ ತವ ರಾಜನ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ।' ಭೇಷಜೈಃ ಸ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯ ಉನ್ಮಾರ್ಗೇಣ ಗಚ್ಛತಿ॥ 12-14-76 (70507) ಸಾಹಂ ಸರ್ವಾಧಮಾ ಲೋಕೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಭರತಸತ್ತಮ। ತಥಾ ವಿನಿಕೃತಾ ಪುತ್ರೈರ್ಯಾಽಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಜೀವಿತುಂ॥ 12-14-77 (70508) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸುತಾ ರಾಜನ್ನಿತ್ಯಮುತ್ಪಥಗಾಮಿನಃ। ತಾದೃಶಾನಾಂ ವಧೇ ದೋಷಂ ನಾಹಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್॥ 12-14-78 (70509) ಇಮಾಂಶ್ಚೋಶನಸಾ ಗೀತಾಞ್ಶ್ಲೋಕಾಞ್ಶ್ರೃಣು ನರಾಧಿಪ॥ 12-14-79 (70510) ಆತ್ಮಹಂತಾಽರ್ಥಹಂತಾ ಚ ಬಂಧುಹಂತಾ ವಿಷಪ್ರದಃ। ಅಕಾರಣೇನ ಹಂತಾ ಚ ಯಶ್ಚ ಭಾರ್ಯಾಂ ಪರಾಮೃಶೇತ್॥ 12-14-80 (70511) ನಿರ್ದೋಷಂ ವಧಮೇತೇಷಾಂ ಷಣ್ಣಾಮಪ್ಯಾತತಾಯಿನಾಂ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ಭಾರ್ಗವಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ॥ 12-14-81 (70512) ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರವಿಶಾಂ ರಾಜನ್ಸತ್ಪಥೇ ವರ್ತಿನಾಮಪಿ। ಪ್ರಸಹ್ಯಾಗಾರಮಾಗಂಯ ಹಂತಾರಂ ಗರದಂ ತಥಾ॥ 12-14-82 (70513) ಅಭಕ್ಷ್ಯಾಪೇಯದಾತಾರಮಗ್ನಿದಂ ಚ ನಿಶಾತಯೇತ್। ಮಾರ್ಗ ಏಷ ಮಹೀಪಾನಾಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣವಧೇಷು ಚ॥ 12-14-83 (70514) ಕೇಶಗ್ರಹೇ ಚ ನಾರೀಣಾಮಪಿ ಯುಧ್ಯೇತ್ಪಿತಾಮಹಂ। ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ದೇವದೇವೇಶಂ ಕಿಂ ಪುನಃ ಪಾಪಕಾರಿಣಂ॥ 12-14-84 (70515) ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥೇ ವ್ಯಸನೇ ಚ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಷ್ಟ್ರೋಪಮರ್ದೇ ಸ್ವಶರೀರಹೇತೋಃ। ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚ ವಿಕ್ರುಷ್ಟರುತಾನಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿಪ್ರೋಽಪಿ ಯುಧ್ಯೇತ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಃ॥ 12-14-85 (70516) ಧರ್ಮಾದ್ವಿಚಲಿತಂ ವಿಪ್ರಂ ನಿಹನ್ಯಾದಾತತಾಯಿನಂ। ತಸ್ಯಾನ್ಯತ್ರ ವಧಂ ವಿದ್ವಾನ್ಮನಸಾಽಪಿ ನ ಚಿಂತಯೇತ್॥ 12-14-86 (70517) ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣವಧೇ ವೃತ್ತಂ ಮಂತ್ರತ್ರಾಣಾರ್ಥಮೇವ ಚ। ನಿಹನ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಿಪ್ರಂ ಸ್ವಕುಟುಂಬಸ್ಯ ಚಾಪ್ತಯೇ॥ 12-14-87 (70518) ತಸ್ಕರೇಣ ನೃಶಂಸೇನ ಧರ್ಮಾತ್ಪ್ರಚಲಿತೇನ ಚ। ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುಃ ಪರಂ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಯುಧ್ಯೇದ್ವಿಪ್ರೇಣ ಸಂಯುಗೇ॥ 12-14-88 (70519) ಆತತಾಯಿನಮಾಯಾಂತಮಪಿ ವೇದಾಂತಪಾರಗಂ। ಜಿಘಾಂಸಂತಂ ಜಿಘಾಂಸೀಯಾನ್ನ ತೇನ ಭ್ರೂಣಹಾ ಭವೇತ್॥ 12-14-89 (70520) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೋ ವಾಽಪ್ಯಂತ್ಯಜೋಪಿ ವಾ। ನ ಹನ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಶಾಂತಂ ತೃಣೇನಾಪಿ ಕದಾಚನ॥ 12-14-90 (70521) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯಾವಗುರ್ಯಾದ್ಯಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಗುರುತರಂ ಮಹತ್। ವರ್ಷಾಣಾಂ ತ್ರಿಶತಂ ಪಾಪಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ॥ 12-14-91 (70522) ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚ ವರ್ಷಾಣಿ ನಿಹತ್ಯ ನರಕೇ ಪತೇತ್। ತಸ್ಮಾನ್ನೈವಾವಗುರ್ಯಾದ್ಧಿ ನೈವ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿಪಾತಯೇತ್॥ 12-14-92 (70523) ಶೋಣಿತಂ ಯಾವತಃ ಪಾಂಸೂನ್ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ ಹಿ ಧಾರಣಾ। ತಾವತೀಃ ಸ ಸಮಾಃ ಪಾಪೋ ನರಕೇ ಪರಿವರ್ತತೇ॥ 12-14-93 (70524) ತ್ವಗಸ್ಥಿಭೇದಂ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಯಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾರಯೇತ ವಾ। ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಸ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ನರಾಧಮಃ॥ 12-14-94 (70525) ಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಹತ್ವಾ ತಥಾಽಽತ್ರೇಯೀಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಂ। ಚತುರ್ವಿಶತಿವರ್ಷಾಣಿ ಚರೇದ್ಬ್ರಹ್ಮಹಣೋ ವ್ರತಂ॥ 12-14-95 (70526) ದ್ವಿಗುಣಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೇಯಂ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಕುರ್ವಾಣಂ ಕೃತಾಂಕಂ ವಿಪ್ರವಾಸಯೇತ್॥ 12-14-96 (70527) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವೈಶ್ಯಂ ಶೂದ್ರಂ ವಾ ಘಾತಯೇನ್ನೃಪಃ। ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನಂ ತಸ್ಕರಂ ಚೈವ ಮಾಭೂದೇವಂ ಚರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-14-97 (70528) ಛಿತ್ತ್ವಾ ಹಸ್ತೌ ಚ ಪಾದೌ ಚ ನಾಸಿಕೋಷ್ಠೌ ಚ ಭೂಪತಿಃ। ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನಂ ಚೋತ್ತಮಂ ಪಾಪಂ ನೇತ್ರೋದ್ಧಾರೇಣ ಯೋಜಯೇತ್॥ 12-14-98 (70529) ಶೂದ್ರಸ್ಯೈವ ಸ್ಮೃತೋ ದಂಡಸ್ತದ್ವದ್ರಾಜನ್ಯವೈಶ್ಯಯೋಃ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಕುರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತು ಪ್ರವಾಸಯೇತ್॥ 12-14-99 (70530) ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರೌ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣೈವ ಚ ಘಾತಯೇತ್। ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತ್ರಾಜಾ ಕೃತಾಂಕಾನ್ವಿಪ್ರವಾಸಯೇತ್॥ 12-14-100 (70531) ವಿಕಲೇಂದ್ರಿಯಾಂಸ್ತ್ರಿವರ್ಣಾಂಶ್ಚ ಚಂಡಾಲೈಃ ಸಹ ವಾಸಯೇತ್। ತೈಶ್ಚ ಯಃ ಸಂಪಿಬೇತ್ಕಶ್ಚಿತ್ಸ ಪಿಬನ್ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಭವೇತ್॥ 12-14-101 (70532) ಪ್ರೇತಾನಾಂ ನ ಚ ದೇಯಾನಿ ಪಿಂಡದಾನಾನಿ ಕೇನಚಿತ್॥ 12-14-102 (70533) ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾ ವಿರೂಪಾ ಚ ನಿರ್ಣೀತಾ ಲಂಬಮೂರ್ಧಜಾ। ದುನೋತ್ಯದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ತಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೇತಿ ತಾಂ ವಿದುಃ॥ 12-14-103 (70534) ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನೇನ ಪಿಬಂತಶ್ಚ ವಿಪ್ರಾ ದೇಶಾಃ ಪುರಾಣಿ ಚ। ಅಚಿರಾದೇವ ಪೀಡ್ಯಂತೇ ದುರ್ಭಿಕ್ಷವ್ಯಾಧಿತಸ್ಕರೈಃ॥ 12-14-104 (70535) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಾಪಕರ್ಮಾಣಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಮಾತತಾಯಿನಂ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರೌ ಚ ನೇತ್ರೋದ್ಧಾರೇಣ ಯೋಜಯೇತ್॥ 12-14-105 (70536) ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಬಲಂ ರಾಜಾ ಬಲಿನೋ ಯೇ ಚ ಸಾಧವಃ। ಬಲಿನಾಂ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಚ ಪಾಪಾನಾಂ ಮೃತ್ತ್ಯುರಿಷ್ಯತೇ॥ 12-14-106 (70537) ಸದೋಷಮಪಿ ಯೋ ಹನ್ಯಾದಶ್ರಾವ್ಯ ಜಗತೀಪತೇ। ದುರ್ಬಲಂ ಬಲವಂತಂ ವಾ ಸ ಪರಾಜಯಮರ್ಹತಿ॥ 12-14-107 (70538) ರಾಜಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಡ್ವಿವಾಕಂ ಚ ನೇಚ್ಛೇದ್ಯಚ್ಚಾಪಿ ನಿಷ್ಪತೇತ್। ಸಾಕ್ಷಿಣಂ ಸಾಧುವಾಕ್ಯಂ ಚ ಜಿತಂ ತಮಪಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್॥ 12-14-108 (70539) ಬಂಧನಾನ್ನಿಷ್ಪತೇದ್ಯಚ್ಚ ಪ್ರತಿಭೂರ್ನ ದದಾತಿ ಚ। ಕುಲಜಶ್ಚ ಧನಾಢ್ಯಶ್ಚ ಸ ಪರಾಜಯಮರ್ಹತಿ॥ 12-14-109 (70540) ರಾಜಾಜ್ಞಯಾ ಸಮಾಹೂತೋ ಯೋ ನ ಗಚ್ಛೇತ್ಸಭಾಂ ನರಃ। ಬಲವಂತಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸಾಯುಧಃ ಸ ಪರಾಜಿತಃ॥ 12-14-110 (70541) ತಂ ದಂಡೇನ ವಿನಿರ್ಜಿತ್ಯ ಮಹಾಸಾಹಸಿಕಂ ನರಂ। ವಿಯುಕ್ತದೇಹಸರ್ವಸ್ವಂ ಪರಲೋಕಂ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್॥ 12-14-111 (70542) ಮೃತಸ್ಯಾಪಿ ನ ದೇಯಾನಿ ಪಿಂಡದಾನಾನಿ ಕೇನಚಿತ್। ದತ್ತ್ವಾ ದಂಡಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ ಮಧ್ಯಮಂ ಪೂರ್ವಸಾಹಯಂ॥ 12-14-112 (70543) ಕುಲಸ್ತ್ರೀವ್ಯಭಿಚಾರಂ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಚ ವಿಮರ್ದನಂ। ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಂ ಚ ಚೌರ್ಯಂ ಚ ರಾಜದ್ರೋಹಂ ಚ ಪಂಚಮಂ॥ 12-14-113 (70544) ಯುದ್ಧಾದನ್ಯತ್ರ ಹಿಂಸಾಯಾಂ ಸುರಾಪಸ್ಯ ಚ ಕೀರ್ತನೇ। ಮಹಾಂತಂ ಗುರುತಲ್ಪೇ ಚ ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೇ ಚ ಪಾತಕಂ॥ 12-14-114 (70545) ನ ಕಥಂಚಿದುಪೇಕ್ಷೇತ ಮಹಾಸಾಹಸಿಕಂ ನರಂ। ಸರ್ವಸ್ವಮಪಹೃತ್ಯಾಶು ತತಃ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯೋಜಯೇತ್॥ 12-14-115 (70546) ತ್ರಿಷು ವರ್ಣೇಷು ಯೋ ದಂಡಃ ಪ್ರಣೀತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪುರಾ। ಮಹಾಸಾಹಸಿಕಂ ವಿಪ್ರಂ ಕೃತಾಂಕಂ ವಿಪ್ರವಾಸಯೇತ್॥ 12-14-116 (70547) ಸಾಹಸ್ರೋ ವಾ ಭವೇದ್ದಂಡಃ ಕಾಂಚನೋ ದೇಹನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾ। ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ವರ್ಣಾನಾಮೇವಮಾಹೋಶನಾ ಕವಿಃ॥ 12-14-117 (70548) ನಾರೀಣಾಂ ಬಾಲವೃದ್ಧಾನಾಂ ಗೋಪತೇಶ್ಚ ಮಹಾಮತಿಃ। ಪಾಪಾನಾಂ ದುರ್ವಿನೀತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಾಂತಂ ಚ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ದಂಡಮಾಹ ಮಹಾಭಾಗ ಸರ್ವೇಷಾಮಾತತಾಯಿನಾಂ॥ 12-14-118 (70549) ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಾಪಬುದ್ಧೀನಾಂ ಪಾಪಕರ್ಮೈವ ಕ್ವುರ್ವತಾಂ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ದಂಡೋ ನಿರ್ದೋಷ ಇಷ್ಯತೇ। ಸೌಬಲಸ್ಯ ಚ ದುರ್ಬುದ್ಧೇಃ ಕರ್ಣಸ್ಯ ಚ ದುರಾತ್ಮನಃ॥ 12-14-119 (70550) ಪಶ್ಯತಾಂ ಚೈವ ಶೂರಾಣಾಂ ಯಾಽಹಂ ದ್ಯೂತೇ ಸಭಾಂ ತದಾ। ರಜಸ್ವಲಾ ಸಮಾನೀತಾ ಭವತಾಂ ಪಶ್ಯತಾಂ ನೃಪ। ವಾಸಸೈಕೇನ ಸಂವೀತಾ ತವ ದೋಷೇಣ ಭೂಪತೇ॥ 12-14-120 (70551) ಮಾಭೂದ್ಧರ್ಮವಿಲೋಪಸ್ತೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಕುಲಕ್ಷಯಾತ್। ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿನಾ ತು ದಗ್ಧಂ ಚ ಸಪಶುದ್ರವ್ಯಸಂಚಯಂ॥ 12-14-121 (70552) ಸಾಽಹಮೇವಂವಿಧಂ ದುಃಖಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಾ ತವ ಹೇತುನಾ। ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದೇನ ನ ಚ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯೋಜಿತಾ॥ 12-14-122 (70553) ರಕ್ಷಿತಾ ದೇವದೇವೇನ ಜಗತಃ ಕಾಲಹೇತುನಾ। ದಿವಾಕರೇಣ ದೇವೇನ ವಿವಸ್ತ್ರಾ ನ ಕೃತಾ ತದಾ'॥ 12-14-123 (70554) ಏತೇಷಾಂ ಯತಮಾನಾನಾಂ ನ ಮೇಽದ್ಯ ವಚನಂ ಮೃಷಾ। ತ್ವಂ ತು ಸರ್ವಾಂ ಮಹೀಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕುರುಷೇ ಸ್ವಯಮಾಪದಂ॥ 12-14-124 (70555) ಯಥಾಽಽಸ್ತಾಂ ಸಂಮತೌ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ರಾಜಸತ್ತಂ। ಮಾಂಧಾತಾ ಚಾಂಬರೀಷಶ್ಚ ತಥಾ ರಾಜನ್ವಿರಾಜಸೇ॥ 12-14-125 (70556) ಪ್ರಶಾಧಿ ಪೃಥಿವೀಂ ದೇವೀಂ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್। ಸಪರ್ವತವನದ್ವೀಪಾಂ ಮಾ ರಾಜನ್ವಿಮನಾ ಭವ॥ 12-14-126 (70557) ಯಜಸ್ವ ವಿವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಯುಧ್ಯಸ್ವಾರೀನ್ಪ್ರಯಚ್ಛ ಚ। ಧನಾನಿ ಭೋಗಾನ್ವಾಸಾಂಸಿ ದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯೋ ನೃಪೋತ್ತಮ॥ ॥ 12-14-127 (70558) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 14॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-14-6 ಸ್ತೋಕಕಾಶ್ಚಾತಕಾ ವಾವಾಶ್ಯಮಾನಾಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ರಂದಂತಃ॥ 12-14-7 ಉಪಪನ್ನೇನ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತೇನ॥ 12-14-9 ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಂ ಸರ್ವೈರರ್ಥೈಃ॥ 12-14-13 ಕ್ಲೀಬೋಽಧೀರಃ। ಅವಿಪಾಲಾ ಇವಾಸತ ಇತಿ. ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ। ವತ್ಸಪಾಲಾ ಇವಾಸತ ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-14-57 ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ದಂಡೋ ರಾಜ್ಯಾನ್ನಿರ್ವಾಸನಂ ವಾ॥ 12-14-58 ದಾನಂ ಆದಾನಂ ಚ ತೇ॥ 12-14-59 ಸಂಕೋಚೇನ ಯಾಂಚಯಾ॥ 12-14-63 ಅಪರೇಣ ಪಶ್ಚಿಮತಃ 12-14-64 ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪಾದಿವಶೀಕರಣಂ ಸಿದ್ಧದ್ವಾರಾ ರಾಜಸೂಯೇ॥ 12-14-73 ಸರ್ವೇ ತೇಪ್ಯವಮಾನಿತಾ ಇತಿ ಟ. ಡ. ದ. ಪಠಃ॥ 12-14-75 ನಸ್ಯಕರ್ಮ ನಾಸಾದ್ವಾರಾ ಭೇಷಜಗ್ರಹಣಂ॥

12-15-0 (70933) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-15-0x (5791) ಯಾಜ್ಞಸೇನ್ಯಾ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪುನರೇವಾರ್ಜುನೋಽಬ್ರವೀತ್। ಅನುಮಾನ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಭ್ರಾತರಮೀಶ್ವರಂ॥ 12-15-1 (70934) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-15-2x (5792) ದಂಡಃ ಶಾಸ್ತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ದಂಡ ಏವಾಭಿರಕ್ಷತಿ। ದಣ಼್ಡಃ ಸುಪ್ತೇಷು ಜಾಗರ್ತಿ ದಂಡಂ ಧರ್ಮಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-15-2 (70935) ದಂಡಃ ಸಂರಕ್ಷತೇ ಧರ್ಮಂ ತಥೈವಾರ್ಯಂ ಜನಾಧಿಪ। ಕಾಮಂ ಸಂರಕ್ಷತೇ ದಂಡಸ್ತ್ರಿವರ್ಗೋ ದಂಡ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-15-3 (70936) ದಂಡೇನ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ಧಾನ್ಯಂ ಧನಂ ದಂಡೇನ ರಕ್ಷ್ಯತೇ। ಏತದ್ವಿದ್ವಾನುಪಾದಾಯ ಸ್ವಭಾವಂ ಪಶ್ಯ ಲೌಕಿಕಂ॥ 12-15-4 (70937) ರಾಜದಂಡಭಯಾದೇಕೇ ನರಾಃ ಪಾಪಂ ನ ಕುರ್ವತೇ। ಯಮದಂಡಭಯಾದೇಕೇ ಪರಲೋಕಭಯಾದಪಿ॥ 12-15-5 (70938) ಪರಸ್ಪರಭಯಾದೇಕೇ ಪಾಪಾಃ ಪಾಪಂ ನ ಕುರ್ವತೇ। ಏವಂ ಸಾಂಸಿದ್ಧಿಕೇ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಂ ದಂಡೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-15-6 (70939) ದಂಡಸ್ಯೈವ ಭಯಾದೇಕೇ ನ ಖಾದಂತಿ ಪರಸ್ಪರಂ। ಅಂಧೇತಮಸಿ ಮಜ್ಜೇಯುರ್ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-7 (70940) ಯಸ್ಮಾದದಾಂತಾಂದಮಯತ್ಯಶಿಷ್ಟಾಂದಂಡಯತ್ಯಪಿ। ದಮನಾದ್ದಂಡನಾಚ್ಚೈವ ತಸ್ಮಾದ್ದಂಡಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-15-8 (70941) ವಾಚಿ ದಂಡೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಭುಜಾರ್ಪಣಂ। ಧನದಂಡಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವೈಶ್ಯಾ ನಿರ್ದಂಡಃ ಶೂದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-15-9 (70942) ಅಸಂಮೋಹಾಯ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮರ್ಥಸಂರಕ್ಷಣಾಯ ಚ। ಮರ್ಯಾದಾ ಸ್ಥಾಪಿತಾ ಲೋಕೇ ದಂಡಸಂಜ್ಞಾ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-15-10 (70943) ಯತ್ರ ಶ್ಯಾಮೋ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ದಂಡಶ್ಚರತಿ ಸೂದ್ಯತಃ। ಪ್ರಜಾಸ್ತತ್ರ ನ ಮುಹ್ಯಂತಿ ನೇತಾ ಚೇತ್ಸಾಧು ಪಶ್ಯತಿ॥ 12-15-11 (70944) ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗೃಹಸ್ಥಶ್ಚ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಸ್ಚ ಭಿಕ್ಷುಕಃ। ದಂಡಸ್ಯೈವ ಭಯಾದೇತೇ ಮನುಷ್ಯಾ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-15-12 (70945) ನಾಭೀತೋ ಯಜತೇ ರಾಜನ್ನಾಭೀತೋ ದಾತುಮಿಚ್ಛತಿ। ನಾಭೀತಃ ಪುರುಷಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಸಮಯೇ ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-15-13 (70946) ನಾಚ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಪರಮರ್ಮಾಣಿ ನಾಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕರಂ। ನಾಹತ್ವಾ ಮತ್ಸ್ಯಘಾತೀವ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಂ॥ 12-15-14 (70947) ನಾಘ್ನತಃ ಕೀರ್ತಿರಸ್ತೀಹ ನ ವಿತ್ತಂ ನ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಇಂದ್ರೋ ವೃತ್ರವಧೇನೈವ ಮಹೇಂದ್ರಃ ಸಮಪದ್ಯತ। `ಮಾಹೇಂದ್ರಂ ಚ ಗೃಹಂ ಲೇಭೇ ಲೋಕಾನಾಂ ಚೇಶ್ವರೋಽಭವತ್॥' 12-15-15 (70948) ಯ ಏವ ದೇವಾ ಹಂತಾರಸ್ತಾಂʼಲ್ಲೋಕೋಽರ್ಚಯತೇ ಭೃಶಂ। ಹಂತಾರುದ್ರಸ್ತಥಾಸ್ಕಂದಃ ಶಕ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ವರುಣೋ ಯಮಃ॥ 12-15-16 (70949) ಹಂತಾ ಕಾಲಸ್ತಥಾ ವಾಯುರ್ಮೃತ್ಯುರ್ವೈಶ್ರವಣೋ ರವಿಃ। ವಸವೋ ಮರುತಃ ಸಾಧ್ಯಾ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಶ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-15-17 (70950) ಏತಾಂದೇವಾನ್ನಮಸ್ಯಂತಿ ಪ್ರತಾಪಪ್ರಣತಾ ಜನಾಃ। ನ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ನ ಧಾತಾರಂ ನ ಪೂಷಾಣಂ ಕಥಂಚನ॥ 12-15-18 (70951) ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ದಾಂತಾಞ್ಶಮಪರಾಯಣಾನ್। ಯಜಂತೇ ಮಾನವಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಶಾಂತಾನ್ಸರ್ವಕರ್ಮಸು॥ 12-15-19 (70952) ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜೀವಂತಂ ಲೋಕೇ ಕಂಚಿದರ್ಹಿಸಯಾ। ಸತ್ವೈಃ ಸತ್ವಾ ಹಿ ಜೀವಂತಿ ದುರ್ಬಲೈರ್ಬಲವತ್ತರಾಃ॥ 12-15-20 (70953) ನಕುಲೋ ಮೂಷಿಕಾನತ್ತಿ ಬಿಡಾಲೋ ನಕುಲಂ ತಥಾ। ಬಿಡಾಲಮತ್ತಿ ಶ್ವಾ ರಾಜಞ್ಶ್ವಾನಂ ವ್ಯಾಲಮೃಗಸ್ತಥಾ॥ 12-15-21 (70954) ತಾನತ್ತಿ ಪುರುಷಃ ಸರ್ವಾನ್ಪಶ್ಯ ಧರ್ಮೋ ಯಥಾ ಗತಃ। ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾನ್ನಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜಂಗಮಂ ಸ್ಥಾವರಂ ಚ ಯತ್॥ 12-15-22 (70955) ವಿಧಾನಂ ದೈವವಿಹಿತಂ ತತ್ರ ವಿದ್ವಾನ್ನ ಮುಹ್ಯತಿ। ಯಥಾ ಸೃಷ್ಟೋಽಸಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ತಥಾ ಭವಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-15-23 (70956) ವಿನೀತಕ್ರೋಧಹರ್ಷಾ ಹಿ ಮಂದಾ ವನಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ। ವಿನಾ ವಧಂ ನ ಕುರ್ವಂತಿ ತಾಪಸಾಃ ಪ್ರಾಣಯಾಪನಂ॥ 12-15-24 (70957) ಉದಕೇ ಬಹವಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಚ ಫಲೇಷು ಚ। ನ ಚ ಕಶ್ಚಿನ್ನ ತಾನ್ಹಂತಿ ಕಿಮನ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಯಾಪನಂ॥ 12-15-25 (70958) ಸೂಕ್ಷ್ಮಯೋನೀನಿ ಭೂತಾನಿ ತರ್ಕಗಂಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್। ಪಕ್ಷ್ಮಣೋಽಪಿ ನಿಪಾತೇನ ಯೇಷಾಂ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಕಂಧಪರ್ಯಯಃ॥ 12-15-26 (70959) ಗ್ರಾಮಾನ್ನಿಷ್ಕ್ರಂಯ ಮುನಯೋ ವಿಗತಕ್ರೋಧಮತ್ಸರಾಃ। ವನೇ ಕುಟುಂಬಧರ್ಮಾಣೋ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಪರಿಮೋಹಿತಾಃ॥ 12-15-27 (70960) ಭೂಮಿಂ ಭಿತ್ತ್ವೌಷಧೀಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ವೃಕ್ಷಾದೀನಂಡಜಾನ್ಪಶೂನ್। ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತನ್ವಯೇ ಯಜ್ಞಾಂಸ್ತೇ ಸ್ವರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ಚ॥ 12-15-28 (70961) ದಂಡನೀತ್ಯಾಂ ಪ್ರಣೀತಾಯಾಂ ಸರ್ವೇ ಸಿಧ್ಯಂತ್ಯುಪಕ್ರಮಾಃ। ಕೌಂತೇಯ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತತ್ರ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಶಯಃ॥ 12-15-29 (70962) ದಂಡಶ್ಚೇನ್ನ ಭವೇಲ್ಲೋಕೇ ವಿನಶ್ಯೇಯುರಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಜಲೇ ಮತ್ಸ್ಯಾನಿವಾಭಕ್ಷ್ಯಂದುರ್ಬಲಾನ್ಬಲವತ್ತರಾಃ॥ 12-15-30 (70963) ಸತ್ಯಂ ಬತೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ ದಂಡಃ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷತಿ ಸಾಧುನೀತಃ। ಪಶ್ಯಾಗ್ನಯಃ ಪೂತಿಮಾಂಸಸ್ಯ ಭೀತಾಃ ಸಂತರ್ಜಿತಾ ದಂಡಭಯಾಜ್ಜ್ವಲಂತಿ॥ 12-15-31 (70964) ಅಂಧಂತಮ ಇವೇದಂ ಸ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಯೇತ ಕಿಂಚನ। ದಂಡಶ್ಚೇನ್ನ ಭವೇಲ್ಲೋಕೇ ವಿಭಜನ್ಸಾಧ್ವಸಾಧುನೀ॥ 12-15-32 (70965) ಯೇಽಪಿ ಸಂಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಾ ನಾಸ್ತಿಕಾ ವೇದನಿಂದಕಾಃ। ತೇಽಪಿ ಭೋಗಾಯ ಕಲ್ಪಂತೇ ದಂಡೇನಾಶು ನಿಪೀಡಿತಾಃ॥ 12-15-33 (70966) ಸರ್ವೋ ದಂಡಜಿತೋ ಲೋಕೋ ದುರ್ಲಭೋ ಹಿ ಶುಚಿರ್ಜನಃ। ದಂಡಸ್ಯ ಹಿ ಭಯಾದ್ಭೀತೋ ಭೋಗಾಯೈವ ಪ್ರಕಲ್ಪತೇ॥ 12-15-34 (70967) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಪ್ರಮೋದಾಯ ಸುನೀತಿಕರಣಾಯ ಚ। ದಂಡೋ ವಿಧಾತ್ರಾ ವಿಹಿತೋ ಧರ್ಮಾರ್ಥೌಂ ಭುವಿ ರಕ್ಷಿತುಂ॥ 12-15-35 (70968) ಯದಿ ದಂಡಾನ್ನ ವಿಭ್ಯೇಯುರ್ವಯಾಂಸಿ ಶ್ವಾಪದಾನಿ ಚ। ಅದ್ಯುಃ ಪಶೂನ್ಮನುಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಚ॥ 12-15-36 (70969) ನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಧೀಯೀತ ನ ಕಾಲ್ಯಂ ದುಹತೇ ಚ ಗೌಃ। ನ ಕನ್ಯೋದ್ವಹನಂ ಗಚ್ಛೇದ್ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-37 (70970) ವಿಷ್ವಗ್ಲೋಪಃ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಭಿದ್ಯೇರನ್ಸರ್ವಸೇತವಃ। ಮಮತ್ವಂ ನ ಪ್ರಜಾನೀಯುರ್ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-38 (70971) ನ ಸಂವತ್ಸರಸತ್ರಾಣಿ ತಿಷ್ಠೇಯುರಕುತೋಭಯಾಃ। ವಿಧಿವದ್ದಕ್ಷಿಣಾವಂತಿ ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-39 (70972) ಚರೇಯುರ್ನಾಶ್ರಮೇ ಧರ್ಮಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ನ ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಶ್ಚಿದ್ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-40 (70973) ನ ಚೋಷ್ಟ್ರಾ ನ ಬಲೀವರ್ದಾ ನಾಶ್ವಾಶ್ವತರಗರ್ದಭಾಃ। ನ ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನುರ್ಯಾನಾನಿ ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-41 (70974) ನ ಪ್ರೇಷ್ಯಾ ವಚನಂ ಕುರ್ಯುರ್ನ ಬಾಲೋ ಜಾತು ಕರ್ಹಿಚಿತ್। ತಿಷ್ಠೇತ್ಪಿತುರ್ಮತೇ ಧರ್ಮೇ ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-42 (70975) ದಂಡೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ಭಯಂ ದಂಡೇ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ। ದಂಡೇ ಸ್ವರ್ಗೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಲೋಕೋಽಯಂ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ॥ 12-15-43 (70976) ನ ತತ್ರ ಕೂಟಂ ಪಾಪಂ ವಾ ವಂಚನಾ ವಾಽಪಿ ದೃಶ್ಯತೇ। ಯತ್ರ ದಂಡಃ ಸುವಿಹಿತಶ್ಚರತ್ಯರಿವಿನಾಶನಃ॥ 12-15-44 (70977) ಹವಿಃ ಶ್ವಾ ಪ್ರಲಿಹೇದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಂಡಶ್ಚೇನ್ನೋದ್ಯತೋ ಭವೇತ್। ಹರೇತ್ಕಾಕಃ ಪುರೋಡಾಶಂ ಯದಿ ದಂಡೋ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-15-45 (70978) ಯದೀದಂ ಧರ್ಮತೋ ರಾಜ್ಯಂ ವಿಹಿತಂ ಯದ್ಯಧರ್ಮತಃ। ಕಾರ್ಯಸ್ತತ್ರ ನ ಶೋಕೋ ವೈ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಭೋಗಾನ್ಯಜಸ್ವ ಚ॥ 12-15-46 (70979) ಸುಖೇನ ಧರ್ಮಂ ಶ್ರೀಮಂತಶ್ಚರಂತಿ ಶುಚಿವಾಸಸಃ। ಸಂವಸಂತಃ ಪ್ರಿಯೈರ್ದಾರೈರ್ಭುಂಜಾನಾಶ್ಚಾನ್ನಮುತ್ತಮಂ॥ 12-15-47 (70980) ಅರ್ಥೇ ಸರ್ವೇ ಸಮಾರಂಭಾಃ ಸಮಾಯತ್ತಾ ನ ಸಂಶಯಃ। ಸ ಚ ದಂಡೇ ಸಮಾಯತ್ತಃ ಪಶ್ಯ ದಂಡಸ್ಯ ಗೌಸ್ವಂ॥ 12-15-48 (70981) ಲೋಕಯಾತ್ರಾರ್ಥಮೇವೇಹ ಧರ್ಮಪ್ರವಚನಂ ಕೃತಂ। ಅಹಿಂಸಾಽಸಾಧುಹಿಂಸೇತಿ ಶ್ರೇಯಾಂಧರ್ಮಪರಿಗ್ರಹಃ॥ 12-15-49 (70982) ನಾತ್ಯಂತಂ ಗುಣವತ್ಕಿಂಚಿನ್ನ ಚಾಪ್ಯತ್ಯಂತನಿರ್ಗುಣಂ। ಉಭಯಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ಚ॥ 12-15-50 (70983) ಪಶೂನಾಂ ವೃಷಣಂ ಛಿತ್ತ್ವಾ ತತೋ ಭಿಂದಂತಿ ನಸ್ಸು ತಾನ್। ವಹಂತಿ ಬಹವೋ ಭಾರಾನ್ಬಧ್ನಂತಿ ದಮಯಂತಿ ಚ॥ 12-15-51 (70984) ಏವಂ ಪರ್ಯಾಕುಲೇ ಲೋಕೇ ವಿತಥೈರ್ಜರ್ಝರೀಕೃತೇ। ತೈಸ್ತೈರ್ನ್ಯಾಯೈರ್ಮಹಾರಾಜ ಪುರಾಣಂ ಧರ್ಮಮಾಚರ॥ 12-15-52 (70985) ಯಜ ದೇಹಿ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷ ಧರ್ಮಂ ಸಮನುಪಾಲಯ। ಅಮಿತ್ರಾಂಜಹಿ ಕೌಂತೇಯ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಪರಿಪಾಲಯ॥ 12-15-53 (70986) ಮಾ ಚ ತೇ ನಿಘ್ನತಃ ಶತ್ರೂನ್ಮನ್ಯುರ್ಭವತು ಪಾರ್ಥಿವ। ನ ತತ್ರ ಕಿಲ್ವಿಷಂ ಕಿಂಚಿದ್ಧಂತುರ್ಭವತಿ ಭಾರತ॥ 12-15-54 (70987) ಆತತಾಯೀ ಹಿ ಯೋ ಹನ್ಯಾದಾತತಾಯಿನಮಾಗತಂ। ನ ತೇನ ಭ್ರೂಣಹಾ ಸ ಸ್ಯಾನ್ಮನ್ಯುಸ್ತಂ ಮನ್ಯುಮಾರ್ಚ್ಛತಿ॥ 12-15-55 (70988) ಅವಧ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಂತರಾತ್ಮಾ ನ ಸಂಶಯಃ। ಅವಧ್ಯೇ ಚಾತ್ಮನಿ ಕಥಂ ವಧ್ಯೋ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್॥ 12-15-56 (70989) ಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಶಾಲಾಂ ಪುನಃ ಸಂಪ್ರವಿಶೇನ್ನವಾಂ। ಏವ ಜೀವಃ ಶರೀರಾಣಿ ತಾನಿತಾನಿ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ॥ 12-15-57 (70990) ದೇಹಾನ್ಪುರಾಣಾನುತ್ಸೃಜ್ಯ ನವಾನ್ಸಂಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಏವಂ ಮೃತ್ಯುಮುಖಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಜನಾ ಯೇ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಃ॥ ॥ 12-15-58 (70991) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 15॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-15-6 ಸಂಸಿದ್ಧಿಕೇ ಪಶುವತ್ ದಂಡಾರ್ಹಸ್ವಭಾವೇ॥ 12-15-8 ದಮಯತಿ ತಾಡನಾದಿನಾ। ದಂಡಯತಿ ವಿತ್ತಮಪಹರತಿ॥ 12-15-9 ಭುಜ್ಯತ ಇತಿ ಭುಜಂ ಭಕ್ತಂ ತನ್ಮಾತ್ರಾರ್ಪಣಂ ವೇತನಪ್ರದಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-15-11 ಶ್ಯಾಮಃ ದೃಢಾಭಿಘಾತೇನ ದಂಡ್ಯಸ್ಯಾಂಧ್ಯಜನಕತ್ವಾತ್। ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ದಂಡಯಿತುಃ ಕ್ರೋಧಾತಿಶಯಾತ್। ಸೂದ್ಯತಃ ಸುತರಾಮುದ್ಯತಃ। ಸಾಧು ಯಥಾಪರಾಧಂ॥ 12-15-20 ಸತ್ವೈಃ ಸತ್ವಾನೀತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-21 ವ್ಯಾಲಮೃಗಶ್ಚಿತ್ರವ್ಯಾಘ್ರಃ॥ 12-15-22 ಪಶ್ಯ ಕಾಲೋ ಯಥಾ ಗತ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಪಶ್ಯ ಧರ್ಮಂ ಯಥಾಗತಮಿತಿ ಡ. ತ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-23 ಯಥಾಸೃಷ್ಟಃ ಶೌರ್ಯಂ ತೇಜೋ ಧೃತಿರ್ದಾಕ್ಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಸ್ವಭಾವಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸೃಷ್ಟೋಽಸಿ ಧಾತ್ರಾ॥ 12-15-24 ವಿನೀತಾವಪನೀತೌ ಕ್ರೋಧಹರ್ಷೌ ಯೈಸ್ತೇ। ಮಂದಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ। ವಧಂ ಕಂದಮೂಲಾದಿವಧಂ॥ 12-15-26 ಸ್ಕಂಧಪರ್ಯಯೋ ದೇಹಸ್ಯ ನಾಶಃ॥ 12-15-29 ದಂಡಯುಕ್ತಾ ನೀತಿರ್ದಂಡನೀತಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಣೀತಾಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತಿತಾಯಾಂ॥ 12-15-30 ಅಭಕ್ಷ್ಯನ್ ಭಕ್ಷಯೇಯುಃ॥ 12-15-31 ಪಶ್ಯಾಗ್ನಯಶ್ಚ ಪ್ರತಿಶಾಂಯೇತಿ ಝ.ಪಾಠಃ। ಸಂತರ್ಜಿತಾಃ ಫೂತ್ಕಾರೇಣ॥ 12-15-33 ಭೋಗಾಯ ಪಾಲನಾಯ। ಮರ್ಯಾದಾಯಾ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-15-36 ಹನ್ಯುಃ ಪಶೂನಿತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-37 ನ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ದುಹೇತ ಗಾಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣೀಮಪತ್ಯವತೀಂ ನ ದುಹೇತ ಲೋಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಉದ್ವಹನಂ ನ ಗಚ್ಛೇತ್ ಕಿಂತು ವ್ಯಭಿಚರೇದೇವ॥ 12-15-38 ವಿಶ್ವಲೋಪ ಇತಿ ಟ. ಥ. ಪಾಠಃ। ಸೇತವೋ ಮರ್ಯಾದಾಃ। ಮಮತ್ವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ನ ಜಾನೀಯುಃ। ಸರ್ವಃ ಸರ್ವತ್ರ ಮಮತ್ವಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥರಃ॥ 12-15-39 ತಿಷ್ಠೇಯುರನುತಿಷ್ಠೇಯುಃ ॥ 12-15-42 ನ ತಿಷ್ಠೇದ್ಯುವತೀಧರ್ಮ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-46 ಯದಿ ದಂಡವತೋ ರಾಜ್ಯಂ ವಿಹಿತಂ ಯದ್ಯಧರ್ಮತಃ। ಕಾರ್ಯಂ ತತ್ರ ನ ಕಾರ್ಯಂ ಚ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-47 ಸಂವರ್ಷಂತಃ ಫಲೈದೀನೈರಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-15-51 ನಸ್ಮು ನಾಸಿಕಾಸು। ಭಿಂದಂತಿ ಮಸ್ತಕಮಿತಿ ಪಾಠೇ ಮಸ್ತಕಂ ಭಿಂದಂತಿ ಶೃಂಗವೃದ್ಧಿರ್ಮಾಭೂದಿತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-15-52 ಜರ್ಝರೀಕೃತೇ ದಂಡೇನ। ತದಭಾವೇ ಭಾರವಹನಾದಿಕಾರ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾದತಃ ಪುರಾಣಮೇವ ಧರ್ಮಮಾಚರ। ನತ್ವತ್ರ ಪ್ರವಾಹಾಯಾತಂ ಹಿಂಸಾದಿದೋಷಮವೇಕ್ಷಸ್ವೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-15-54 ಮನ್ಯುರ್ದೈನ್ಯಂ॥ 12-15-55 ಆತತಾಯೀ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿಃ। ಮನ್ಯುಃ ಕ್ರೋಧಃ। ಮನ್ಯುಂ ಕ್ರೋಧಮಾರ್ಚ್ಛತಿ। ಆ ಸರ್ವತ ಋಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ। ಮನ್ಯುಃ ಕರ್ತಾ ನಾಹಂ ಕರ್ತೇತಿ ಶ್ರುತೇಸ್ತತ್ರ ನ ಭ್ರೂಣಹಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-16-0 (71360) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-16-0x (5835) ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭೀಮಸೇನೋಽತ್ಯಮರ್ಷಣಃ। ಧೈರ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ತಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಭ್ರಾತಾ ಭ್ರಾತರಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-16-1 (71361) ರಾಜನ್ವಿದಿತಧರ್ಮೋಽಸಿ ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯವಿದಿತಂ ಭುವಿ। ಉಪಶಿಕ್ಷಾಮ ತೇ ವೃತ್ತಂ ಸದೈವ ನ ಚ ಶಕ್ನುಮಃ॥ 12-16-2 (71362) ನ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವಂ ಮೇ ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಂ। ಅತಿದುಃಖಾತ್ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನ್ನಿಬೋಧ ಜನಾಧಿಪ॥ 12-16-3 (71363) ಭವತಃ ಸಂಪ್ರಮೋಹೇನ ಸರ್ವಂ ಸಂಶಯಿತಂ ಕೃತಂ। ವಿಕ್ಲಬತ್ವಂ ಚ ನಃ ಪ್ರಾಪ್ತಮಬಲತ್ವಂ ತಥೈವ ಚ॥ 12-16-4 (71364) ಕಥಂ ಹಿ ರಾಜಾ ಲೋಕಸ್ಯ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ। ಮೋಹಮಾಪದ್ಯಸೇ ದೈನ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಕಾಪುರುಷಸ್ತಥಾ॥ 12-16-5 (71365) ಆಗತಿಶ್ಚ ಗತಿಶ್ಚೈವ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿದಿತಾ ತವ। ಆಯತ್ಯಾಂ ಚ ತದಾತ್ವೇ ಚ ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯವಿದಿತಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-16-6 (71366) ಏವಂ ಗತೇ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ಜನಾಧಿಪ। ಹೇತುಮಾತ್ರಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಮಿಹೈಕಮನಾಃ ಶ್ರೃಣು॥ 12-16-7 (71367) ದ್ವಿವಿಧೋ ಜಾಯತೇ ವ್ಯಾಧಿಃ ಶಾರೀರೋ ಮಾನಸಸ್ತಥಾ। ಪರಸ್ಪರಂ ತಯೋರ್ಜನ್ಮ ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವಂ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ॥ 12-16-8 (71368) ಶಾರೀರಾಜ್ಜಾಯತೇ ವ್ಯಾಧಿರ್ಮಾನಸೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಮಾನಸಾಜ್ಜಾಯತೇ ವ್ಯಾಧಿಃ ಶಾರೀರ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-16-9 (71369) ಶಾರೀರಮಾನಸೇ ದುಃಖೇ ಯೋಽತೀತೇ ತ್ವನುಶೋಚತಿ। ದುಃಖೇನ ಲಭತೇ ದುಃಖಂ ದ್ವಾವನರ್ಥೌ ಚ ವಿಂದತಿ॥ 12-16-10 (71370) ಶೀತೋಷ್ಣೇ ಚೈವ ವಾಯುಶ್ಚ ತ್ರಯಃ ಶಾರೀರಜಾ ಗುಣಾಃ। ತೇಷಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಸಾಂಯಂ ಯತ್ತದಾಹುಃ ಸ್ವಸ್ಥಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-16-11 (71371) ತೇಷಾಮನ್ಯತಮೋದ್ರೇಕೇ ವಿಧಾನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ। ಉಷ್ಣೇನ ಬಾಧ್ಯತೇ ಶೀತಂ ಶೀತೇನೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಬಾಧ್ಯತೇ। `ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಧ್ಯತೇ ವಾಯುರ್ವಿಧಾನಮಿದಮುಚ್ಯತೇ॥' 12-16-12 (71372) ಸತ್ವಂ ರಜಸ್ತಯ ಇತಿ ಮಾನಸಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಯೋ ಗುಣಾಃ। ತೇಷಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಸಾಂಯಂ ಯತ್ತದಾಹುಃ ಸ್ವಸ್ಥಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-16-13 (71373) ತೇಷಾಮನ್ಯತಮೋದ್ರೇಕೇ ವಿಧಾನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ। ಹರ್ಷೇಣ ಬಾಧ್ಯತೇ ಶೋಕೋ ಹರ್ಷಃ ಶೋಕೇನ ಬಾಧ್ಯತೇ। `ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಧ್ಯತೇ ಮೋಹೋ ವಿಧಾನಮಿದಮುಚ್ಯತೇ॥' 12-16-14 (71374) ಕಶ್ಚಿತ್ಸುಖೇ ವರ್ತಮಾನೋ ದುಃಖಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ। ಕಶ್ಚಿದ್ದುಃಖೇ ವರ್ತಮಾನಃ ಸುಖಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-16-15 (71375) ಸ ತ್ವಂ ನ ದುಃಖೀ ದುಃಖಸ್ಯ ನ ಸುಖೀ ಚ ಸುಖಸ್ಯ ಚ। ನಾದುಃಖೀ ದುಃಖಭಾಗಸ್ಯ ನಾಸುಖೀ ಚ ಸುಖಸ್ಯ ಚ। ಸ್ಮರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಕೌರವ್ಯ ದಿಷ್ಟಂ ಹಿ ಬಲವತ್ತರಂ॥ 12-16-16 (71376) ಅಥವಾ ತೇ ಸ್ವಭಾವೋಽಯಂ ಯೇನ ಪಾರ್ಥಿವ ತುಷ್ಯಸೇ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಭಾಗತಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಮೇಕವಸ್ತ್ರಾಂ ರಜಸ್ವಲಾಂ। ಮಿಷತಾಂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರಾಣಾಂ ನ ತಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-16-17 (71377) ಪ್ರವ್ರಾಜನಂ ಚ ನಗರಾದಜಿನೈಶ್ಚ ವಿವಾಸನಂ। ಮಹಾರಣ್ಯನಿವಾಸಶ್ಚ ನ ತಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-16-18 (71378) ಜಟಾಸುರಾತ್ಪರಿಕ್ಲೇಶಂ ಚಿತ್ರಸೇನೇನ ಚಾಹವಂ। ಸೈಂಧವಾಚ್ಚ ಪರಿಕ್ಲೇಶಂ ಕಥಂ ವಿಸ್ಮೃತವಾನಸಿ॥ 12-16-19 (71379) ಪುನರಜ್ಞಾತಚರ್ಯಾಯಾಂ ಕೀಚಕೇನ ಪದಾ ವಧಂ। ದ್ರೌಪದ್ಯಾ ರಾಜಪುತ್ರ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕಥಂ ವಿಸ್ಮೃತವಾನಸಿ॥ 12-16-20 (71380) ಯಚ್ಚ ತೇ ದ್ರೋಣಭೀಷ್ಮಾಭ್ಯಾಂ ಯುದ್ಧಮಾಸೀದರಿಂದಂ। ಮನಸೈಕೇನ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ತತ್ತೇ ಯುದ್ಧಮುಪಸ್ಥಿತಂ॥ 12-16-21 (71381) ಯತ್ರ ನಾಸ್ತಿ ಶರೈಃ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಮಿತ್ರೈರ್ನ ಚ ಬಂಧುಭಿಃ। ಆತ್ಮನೈಕೇನ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ತತ್ತೇ ಯುದ್ಧಮುಪಸ್ಥಿತಂ॥ 12-16-22 (71382) ತಸ್ಮಿನ್ನನಿರ್ಜಿತೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯದಿ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ। ಅನ್ಯಂ ದೇಹಂ ಸಮಾಸ್ಥಾಯ ತತಸ್ತೈರಿಹ ಯೋತ್ಸ್ಯಸೇ॥ 12-16-23 (71383) `ಯೋ ಹ್ಯನಾಢ್ಯಃ ಸ ಪತಿತಸ್ತದುಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ತದಲ್ಪಕಂ। ಬಹ್ವಪಥ್ಯಂ ಬಲವತೋ ನ ಕಿಂಚಿತ್ರಾಯತೇ ಬಲಂ ॥' 12-16-24 (71384) ತಸ್ಮಾದದ್ಯೈವ ಗಂತವ್ಯಂ ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಭರತರ್ಷಭ। ಪರಮವ್ಯಕ್ತರೂಪಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ॥ 12-16-25 (71385) ತಸ್ಮಿನ್ನನಿರ್ಜಿತೇ ಯುದ್ಧೇ ಕಾಮವಸ್ಥಾಂ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ। ಏತಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-16-26 (71386) ಏತಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಭೂತಾನಾಮಾಗತಿಂ ಗತಿಂ। ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೇ ವೃತ್ತೇ ಶಾಧಿ ರಾಜ್ಯಂ ಯಥೋಚಿತಂ॥ 12-16-27 (71387) ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ದುರ್ಯೋಧನಃ ಪಾಪೋ ನಿಹತಃ ಸಾನುಗೋ ಯುಧಿ। ದ್ರೌಪದ್ಯಾಃ ಕೇಶಪಕ್ಷಸ್ಯ ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ತೇ ಪದವೀಂ ಗತಾಃ॥ 12-16-28 (71388) ಯಜಸ್ವ ವಾಜಿಮೇಧೇನ ವಿಧಿವದ್ದಕ್ಷಿಣಾವತಾ। ವಯಂ ತೇ ಕಿಂಕರಾಃ ಪಾರ್ಥ ವಾಸುದೇವಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್॥ ॥ 12-16-29 (71389) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 16॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-16-2 ನಚ ಶಕ್ನುಮಃ। ಕರ್ತುಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-16-6 ಅಗತಿಶ್ಚ ಗತಿಶ್ಚೈವೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಆಯತ್ಯಾಮುತ್ತರಕಾಲೇ। ತದಾತ್ವೇ ವರ್ತಮಾನಕಾಲೇ ಅಗತಿರ್ದುರ್ಮಾಗಃ। ಗತಿಃ ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-16-8 ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವಂ ಶರೀರಂ ವಿನಾ ವ್ಯಾಧಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಮನೋವಿನಾ ಆಧಿರ್ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-16-11 ಶೀತೋಷ್ಣೇ ಕಫಪಿತ್ತೇ। ವಾಯುರ್ವಾತಃ॥ 12-16-12 ವಿಧಾನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ। ಉಷ್ಣೇನ ದ್ರವ್ಯೇಣ॥ 12-16-16 ನ ದುಃಖೀ ಸುಖಜಾತಸ್ಯ ನ ಸುಖೀ ದುಃಖಜಸ್ಯ ವಾ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-16-17 ಯೇನ ಪಾರ್ಥಿವ ಕ್ಲಿಶ್ಯಸೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-16-18 ನ ತಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತುಮರ್ಹಸೀತ್ಯತ್ರ ಕಥಮಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಪದಮಪಕೃಷ್ಯ ಯೋಜನಾ॥ 12-16-22 ಯತ್ರ ನಾಭಿಸರೈರಿತಿ ದ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ನ ಅಭಿಸರೈರಿತಿ ಛೇದಃ॥ 12-16-23 ತಸ್ಮಿನ್ಮನಸಿ॥ 12-16-25 ಯುಧ್ಯಸ್ವ। ಮನೋಜಯಾರ್ಥಂ ಸನ್ನದ್ಧೋ ಭವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-16-26 ತಸ್ಮಿನ್ಮನಸಿ ಕಾಮವಸ್ಥಾಂ। ಅವಾಚ್ಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಏತನ್ಮನಃ॥ 12-16-28 ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ವಂ ಪದವೀಂ ಗತ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-17-0 (71779) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-17-0x (5862) ಅಸಂತೋಷಃ ಪ್ರಮಾದಶ್ಚ ಮದೋ ರಾಗೋಽಪ್ರಶಾಂತತಾ। ಬಲಂ ಮೋಹೋಽಭಿಮಾನಶ್ಚಾಪ್ಯುದ್ವೇಗಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-17-1 (71780) ಏಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಭಿರಾವಿಷ್ಟೋ ರಾಜ್ಯಂ ತ್ವಮಭಿಕಾಂಕ್ಷಸೇ। ನಿರಾಮಿಷೋ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಪ್ರಶಾಂತಃ ಸುಸುಖೀ ಭವ॥ 12-17-2 (71781) ಯ ಇಮಾಮಖಿಲಾಂ ಭೂಮಿಂ ಶಿಷ್ಯಾದೇಕೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ತಸ್ಯಾಪ್ಯುದರಮೇಕಂ ವೈ ಕಿಮಿದಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಶಂಸಸಿ॥ 12-17-3 (71782) ನಾಹ್ನಾ ಪೂರಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾಂ ನ ಮಾಸೈರ್ಭರತರ್ಷಭ। ಅಪೂರ್ಯಾಂ ಪೂರಯನ್ನಿಚ್ಛಾಮಾಯುಷಾಽಪಿ ನ ಶಕ್ನುಯಾತ್॥ 12-17-4 (71783) ಯಥೇದ್ಧಃ ಪ್ರಜ್ವಲತ್ಯಗ್ನಿರಸಮಿದ್ಧಃ ಪ್ರಶಾಂಯತಿ। ಅಲ್ಪಾಹಾರತಯಾಗ್ನಿಂ ತ್ವಂ ಶಮಯೌದರ್ಯಮುತ್ಥಿತಂ॥ 12-17-5 (71784) ಆತ್ಮೋದರಕೃತೇಽಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕರೋತಿ ವಿಶಸಂ ಬಹು। ಜಯೋದರಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ತೇ ಶ್ರೇಯೋ ನಿರ್ಜಿತಯಾ ಜಿತಂ॥ 12-17-6 (71785) ಮಾನುಷಾನ್ಕಾಮಭೋಗಾಂಸ್ತ್ವಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಶಂಸಸಿ। ಅಭೋಗಿನೋಽಬಲಾಶ್ಚೈವ ಯಾಂತಿ ಸ್ಥಾನಮನುತ್ತಮಂ॥ 12-17-7 (71786) ಯೋಗಃ ಕ್ಷೇಮಶ್ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತ್ವಯಿ ಸ್ಥಿತೌ। ಮುಚ್ಯಸ್ವ ಮಹತೋ ಭಾರಾತ್ತ್ಯಾಗಮೇವಾಭಿಸಂಶ್ರಯ॥ 12-17-8 (71787) ಏಕೋದರಕೃತೇ ವ್ಯಾಘ್ರಃ ಕರೋತಿ ವಿಶಸಂ ಬಹು। ತಮನ್ಯೇಽಪ್ಯುಪಜೀವಂತಿ ಮಂದವೇಗತರಾ ಮೃಗಾಃ॥ 12-17-9 (71788) ವಿಷಯಾನ್ಪ್ರತಿಸಂಗೃಹ್ಯ ಸಂನ್ಯಾಸೇ ಕುರುತೇ ಮತಿಂ। ನ ಚ ತುಷ್ಯಂತಿ ರಾಜಾನಃ ಪಶ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಂತರಂ ಯಥಾ॥ 12-17-10 (71789) ಪತ್ರಾಹಾರೈರಶ್ಮಕುಟ್ಟೈರ್ದಂತೋಲೂಖಲಿಕೈಸ್ತಥಾ। ಅಬ್ಭಕ್ಷೈರ್ವಾಯುಭಕ್ಷೈಶ್ಚ ತೇರಯಂ ನರಕೋ ಜಿತಃ॥ 12-17-11 (71790) ಯಸ್ತ್ವಿಮಾಂ ವಸುಧಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಪ್ರಶಾಸೇದಖಿಲಾಂ ನೃಪಃ। ತುಲ್ಯಾಶ್ಮಕಾಂಚನೋ ಯಶ್ಚ ಸ ಕೃತಾರ್ಥೋ ನ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-17-12 (71791) ಸಂಕಲ್ಪೇಷು ನಿರಾರಂಭೋ ನಿರಾಶೀರ್ನಿರ್ಮಮೋ ಭವ। ಅಶೋಕಂ ಸ್ಥಾನಮಾತಿಷ್ಠ ಇಹ ಚಾಮುತ್ರ ಚಾವ್ಯಯಂ॥ 12-17-13 (71792) ನಿರಾಮಿಷಾ ನ ಶೋಚಂತಿ ಶೋಚಂತಿ ತ್ವಾಮಿಷೈಷಿಣಃ। ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಾಮಿಷಂ ಸರ್ವಂ ಮೃಷಾವಾದಾತ್ಪ್ರಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ॥ 12-17-14 (71793) ಪಂಥಾನೌ ಪಿತೃಯಾನಶ್ಚ ದೇವಯಾನಶ್ಚ ವಿಶ್ರುತೌ। ಈಜಾನಾಃ ಪಿತೃಯಾನೇನ ದೇವಯಾನೇನ ಮೋಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-17-15 (71794) ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಯೇಣ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇನ ಮಹರ್ಷಯಃ। ವಿಮುಚ್ಯ ದೇಹಾಂಸ್ತೇ ಯಾಂತಿ ಮೃತ್ಯೋರವಿಷಯಂ ಗತಾಃ॥ 12-17-16 (71795) ಆಮಿಷಂ ಬಂಧನಂ ಲೋಕೇ ಕರ್ಮೇಹೋಕ್ತಂ ತಥಾಽಽಮಿಷಂ। ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಮುಕ್ತಃ ಪಾಪಾಭ್ಯಾಂ ಪದಮಾಪ್ನೋತಿ ತತ್ಪರಂ॥ 12-17-17 (71796) ಅಪಿ ಗಾಥಾಂ ಪುರಾ ಗೀತಾಂ ಜನಕೇನ ವದಂತ್ಯುತ। ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೇನ ವಿಮುಕ್ತೇನ ಮೋಕ್ಷಂ ಸಮನುಪಶ್ಯತಾ॥ 12-17-18 (71797) ಅನಂತಂ ಬತ ಮೇ ವಿತ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ। ಮಿಥಿಲಾಯಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಯಾಂ ನ ಮೇ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರದಹ್ಯತೇ॥ 12-17-19 (71798) ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರಾಸಾದಮಾರುಹ್ಯ ನ ಶೋಚೇಚ್ಛೋಚತೋ ಜನಾನ್। ಜಗತೀಸ್ಥೋಽಥವಾಽದ್ರಿಸ್ಥೋ ಮಂದಬುದ್ಧಿರ್ನಚೇಕ್ಷತೇ॥ 12-17-20 (71799) ದೃಶ್ಯಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯಃ ಪಶ್ಯನ್ಸ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಅಜ್ಞಾತಾನಾಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಸಂಬೋಧಾದ್ರುದ್ಧಿರುಚ್ಯತೇ॥ 12-17-21 (71800) ಯಸ್ತು ಮಾನಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಬಹುಮಾನಮಿಯಾತ್ಸ ವೈ। ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಪ್ರಭೂತಾನಾಂ ವೈದ್ಯಾನಾಂ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾಂ॥ 12-17-22 (71801) ಯದಾ ಭೂತಪೃಥಗ್ಭಾವಮೇಕಸ್ಥಮನುಪಶ್ಯತಿ। ತತ ಏವ ಚ ವಿಸ್ತಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತದಾ॥ 12-17-23 (71802) ತೇ ಜನಾಸ್ತಾಂ ಗತಿಂ ಯಾಂತಿ ನಾವಿದ್ವಾಂಸೋಽಲ್ಪಚೇತಸಃ। ನಾಬುದ್ಧಯೋ ನಾತಪಸಃ ಸರ್ವಂ ಬುದ್ಧೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ ॥ 12-17-24 (71803) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 17॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-17-5 ಇದ್ಧಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಃ॥ 12-17-6 ವಿಶಸಂ ವಿಶಸನಂ॥ 12-17-7 ಅಬಲಾಸ್ತಪಃಕೃಶಾಃ॥ 12-17-8 ಅಲಬ್ಧಲಾಭೋ ಯೋಗಃ। ಲಬ್ಧಸಂರಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷೇಮಃ॥ 12-17-21 ದೃಶ್ಯಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಯೋಗ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಕರ್ತವ್ಯಂ ಚ॥ 12-17-22 ಯಸ್ತು ವಾಚಂ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-17-24 ತೇ ಬುದ್ಧಿಮಂತಃ॥

12-18-0 (72208) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-18-0x (5909) ತೂಷ್ಣೀಂಭೂತಂ ತು ರಾಜಾನಂ ಪುನರೇವಾರ್ಜುನೋಽಬ್ರವೀತ್। ಸಂತಪ್ತಃ ಶೋಕದುಃಖಾಭ್ಯಾಂ ರಾಜವಾಕ್ಶಲ್ಯಪೀಡಿತಃ॥ 12-18-1 (72209) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-18-2x (5910) ಕಥಯಂತಿ ಪುರಾವೃತ್ತಮಿತಿಹಾಸಮಿಮಂ ಜನಾಃ। ವಿದೇಹರಾಜ್ಞಃ ಸಂವಾದಂ ಭಾರ್ಯಯಾ ಸಹ ಭಾರತ॥ 12-18-2 (72210) ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಕೃತಬುದ್ಧಿಂ ನರೇಶ್ವರಂ। ವಿದೇಹರಾಜಮಹೀಷೀ ದುಃಖಿತಾ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ॥ 12-18-3 (72211) ಧನಾನ್ಯಪತ್ಯಂ ಮಿತ್ರಾಣಿ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಪಂಥಾನಂ ಪಾವನಂ ಹಿತ್ವಾ ಜನಕೋ ಮೌಢ್ಯಮಾಸ್ಥಿತಃ॥ 12-18-4 (72212) ತಂ ದದರ್ಶ ಪ್ರಿಯಾ ಭಾರ್ಯಾ ಭೈಕ್ಷವೃತ್ತಿಮಕಿಂಚನಂ। ಧಾನಾಮುಷ್ಟಿಮುಪಾಸೀನಂ ನಿರೀಹಂ ಗತಮತ್ಸರಂ॥ 12-18-5 (72213) ತಮುವಾಚ ಸಮಾಮತ್ಯ ಭರ್ತಾರಮಕುತೋಭಯಂ। ಕ್ರುದ್ಧಾ ಮನಸ್ವಿನೀ ಭಾರ್ಯಾ ವಿವಿಕ್ತೇ ಹೇತುಮದ್ವಚಃ॥ 12-18-6 (72214) ಕಥಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಸ್ವಂ ಧನಧಾನ್ಯಸಮನ್ವಿತಂ। ಕಾಪಾಲೀಂ ವೃತ್ತಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಧಾನ್ಯಮುಷ್ಟಿಮುಪಾಸಸೇ॥ 12-18-7 (72215) ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ತೇಽನ್ಯಥಾ ರಾಜನ್ವಿಚೇಷ್ಟಾ ಚಾನ್ಯಥಾ ತವ। ಯದ್ರಾಜ್ಯಂ ಮಹದುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪೇ ಲುಭ್ಯಸಿ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-18-8 (72216) ನೈತೇನಾತಿಥಯೋ ರಾಜಂದೇವರ್ಷಿಪಿತರಸ್ತಥಾ। ಅದ್ಯ ಶಕ್ಯಾಸ್ತ್ವಯಾ ಭರ್ತುಂ ಮೋಘಸ್ತೇಽಯಂ ಪರಿಶ್ರಮಃ॥ 12-18-9 (72217) ದೇವತಾತಿಥಿಭಿಶ್ಚೈವ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚೈವ ಪಾರ್ಥಿವ। ಸರ್ವೈರೇತೈಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಪರಿವ್ರಜಸಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಃ॥ 12-18-10 (72218) ಯಸ್ತ್ವಂ ತ್ರೈವಿದ್ಯವೃದ್ಧಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಭರ್ತಾ ಭೂತ್ವಾ ಚ ಲೋಕಸ್ಯ ಸೋಽದ್ಯಾನ್ಯೈರ್ಭೂತಿಮಿಚ್ಛಸಿ॥ 12-18-11 (72219) ಶ್ರಿಯಂ ಹಿತ್ವಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಂ ತ್ವಂ ಶ್ವವತ್ಸಂಪ್ರತಿ ವೀಕ್ಷ್ಯಸೇ। ಅಪುತ್ರಾ ಜನನೀ ತೇಽದ್ಯ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚಾಪತಿಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-18-12 (72220) ಆಶ್ರಿತಾ ಧರ್ಮಕಾಮಾಸ್ತ್ವಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ। ತ್ವದಾಶಾಮಭಿಕಾಂಕ್ಷಂತಃ ಕೃಪಣಾಃ ಫಲಹೇತುಕಾಃ॥ 12-18-13 (72221) ತಾಂಶ್ಚ ತ್ವಂ ವಿಫಲಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಕಂ ನು ಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ। ರಾಜನ್ಸಂಶಯಿತೇ ಮೋಕ್ಷೇ ಪರತಂತ್ರೇಷು ದೇಹಿಷು॥ 12-18-14 (72222) ನೈವ ತೇಽಸ್ತಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ನಾಪರಃ ಪಾಪಕರ್ಮಣಃ। ಧರ್ಂಯಾಂದಾರಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯಸ್ತ್ವಮಿಚ್ಛಸಿ ಜೀವಿತುಂ॥ 12-18-15 (72223) ಸ್ರಜೋ ಗಂಧಾನಲಂಕಾರಾನ್ವಾಸಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಕಿಮರ್ಥಮಭಿಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಪರಿವ್ರಜಸಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಃ॥ 12-18-16 (72224) ನಿಪಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಭೂತ್ವಾ ತ್ವಂ ಪಾವನಂ ಮಹತ। ಆಢ್ಯೋ ವನಸ್ಪತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಸೋನ್ಯಾಂಸ್ತ್ವಂ ಪರ್ಯುಪಾಸಸೇ॥ 12-18-17 (72225) ಖಾದಂತಿ ಹಸ್ತಿನಂ ನ್ಯಾಸೇ ಕ್ರವ್ಯಾದಾ ಬಹವೋಽಪ್ಯುತ। ಬಹವಃ ಕೃಮಯಶ್ಚೈವ ಕಿಂ ಪುನಸ್ತ್ವಾಮನರ್ಥಕಂ॥ 12-18-18 (72226) ಯ ಇಮಾಂ ಕುಂಡಿಕಾಂ ಭಿಂದ್ಯಾಂತ್ರಿವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಚ ಯೋ ಹರೇತ್। ವಾಸಶ್ಚಾಪಿ ಹರೇತ್ತಸ್ಮಿನ್ಕಥಂ ತೇ ಮಾನಸಂ ಭವೇತ್॥ 12-18-19 (72227) ಯಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಸಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಧಾನಾಮುಷ್ಟಿಮನುಗ್ರಹಃ। ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಕಿಮಿದಂ ಮಮ ದೀಯತೇ॥ 12-18-20 (72228) ಧಾನಾಮುಷ್ಟೇರಿಹಾರ್ಥಶ್ಚೇತ್ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ತೇ ವಿನಶ್ಯತಿ। ಕಾ ವಾಽಹಂ ತವ ಕೋ ಮೇ ತ್ವಂ ಕಶ್ಚ ತೇ ಮಯ್ಯನುಗ್ರಹಃ॥ 12-18-21 (72229) ಪ್ರಶಾಧಿ ಪೃಥಿವೀಂ ರಾಜನ್ಯತ್ರ ತೇಽನುಗ್ರಹೋ ಭವೇತ್। ಪ್ರಾಸಾದೇ ಶಯನಂ ಯಾನಂ ವಾಸಾಂಸ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ॥ 12-18-22 (72230) ಶ್ರಿಯಾಂ ನಿರಾಶೈರಧನೇಸ್ತ್ಯಕ್ತಮಿತ್ರೈರಕಿಂಚನೈಃ। ಸೌಖಿಕೈಃ ಸಂಭೃತೋ ಯೋಽರ್ಥಃ ಸ ಸಂತ್ಯಜತಿ ಕಿಂನು ತಂ॥ 12-18-23 (72231) ಯೋಽತ್ಯಂತಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯಶ್ಚ ದದ್ಯಾತ್ಸದೈವ ಹಿ। ತಯೋಸ್ತ್ವಮಂತರಂ ವಿದ್ಧಿ ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-18-24 (72232) ಸದೈವ ಯಾಚಮಾನೇಷು ತಥಾ ದಂಭಾನ್ವಿತೇಷು ಚ। ಏತೇಷು ದಕ್ಷಿಣಾ ದತ್ತಾ ದಾವಾಗ್ರಾವಿವ ದುರ್ಹುತಂ॥ 12-18-25 (72233) ಜಾತವೇದಾ ಯಥಾ ರಾಜನ್ನಾದಗ್ಧ್ವೈವೋಪಶಾಂಯತಿ। ಸದೈವ ಯಾಚಮಾನೋ ವೈ ತಥಾ ಶಾಂಯತಿ ನ ದ್ವಿಜಃ॥ 12-18-26 (72234) ಸತಾಂ ವೈ ದದತೋಽನ್ನಂ ಚ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಕೃತಿರ್ಧ್ರುವಾ। ನ ಚೇದ್ರಾಜಾ ಭವೇದ್ದಾತಾ ಕುತಃ ಸ್ಯುರ್ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-18-27 (72235) ಅನ್ನಾದ್ಗೃಹಸ್ಥಾ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಭಿಕ್ಷವಸ್ತತ ಏವ ಚ। ಅನ್ನಾತ್ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಭವತಿ ಅನ್ನದಃ ಪ್ರಾಣದೋ ಭವೇತ್॥ 12-18-28 (72236) ಗೃಹಸ್ಥೇಭ್ಯೋಽಪಿ ನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ಗೃಹಸ್ಥಾನೇವ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ। ಪ್ರಭವಂ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಚ ದಾಂತಾ ವಿಂದಂತ ಆಸತೇ॥ 12-18-29 (72237) ತ್ಯಾಗಾನ್ನ ಭಿಕ್ಷುಕಂ ವಿಂದ್ಯಾನ್ನ ಮೌಢ್ಯಾನ್ನ ಚ ಯಾಚನಾತ್। ಋಜುಸ್ತು ಯೋಽರ್ಥಂ ತ್ಯಜತಿ ತಂ ಮುಕ್ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಭಿಕ್ಷುಕಂ॥ 12-18-30 (72238) ಅಸಕ್ತಃ ಶಕ್ತವದ್ಗಚ್ಛನ್ನಿಃ ಸಂಗೋ ಮುಕ್ತಬಂಧನಃ। ಸಮಃ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ಸ ವೈ ಮುಕ್ತೋ ಮಹೀಪತೇ॥ 12-18-31 (72239) ಪರಿವ್ರಜಂತಿ ದಾನಾರ್ಥಂ ಮುಂಡಾಃ ಕಾಷಾಯವಾಸಸಃ। ಸಿತಾ ಬಹುವಿಧೈಃ ಪಾಶೈಃ ಸಂಚಿನ್ವಂತೋ ವೃಥಾಮಿಷಂ॥ 12-18-32 (72240) ತ್ರಯೀಂ ಚ ನಾಮವಾರ್ತಾಂ ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪುತ್ರಾನ್ವ್ರಜಂತಿ ಯೇ। ತ್ರಿವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಚ ವಾಸಶ್ಚ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಂತ್ಯಬುದ್ಧಯಃ॥ 12-18-33 (72241) ಅನಿಷ್ಕಷಾಯೇ ಕಾಷಾಯಮೀಹಾರ್ಥಮಿತಿ ವಿದ್ಧಿ ತಂ। ಧರ್ಮಧ್ವಜಾನಾಂ ಮುಂಡಾನಾಂ ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-18-34 (72242) ಕಾಷಾಯೈರಜಿನೈಶ್ಚೀರೈರ್ನಗ್ನಾನ್ಮುಂಡಾಂಜಟಾಧರಾನ್। ಬಿಭ್ರತ್ಸಾಧೂನ್ಮಹಾರಾಜ ಜಯ ಲೋಕಾಂಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ॥ 12-18-35 (72243) ಅಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಾನಿ ಗುರ್ವರ್ಥಂ ಕ್ರತೂನಪಿ ಸುದಕ್ಷಿಣಾನ್। ದದಾತ್ಯಹರಹಃ ಪೂರ್ವಂ ಕೋ ನು ಧರ್ಮರತಸ್ತತಃ॥ 12-18-36 (72244) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-18-37x (5911) ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಜನಕೋ ರಾಜಾ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಗೀಯತೇ। ಸೋಽಪ್ಯಾಸೀನ್ಮೋಹಸಂಪನ್ನೋ ಮಾ ಮೋಹವಶಮನ್ವಗಾಃ॥ 12-18-37 (72245) ಏವಂ ಧರ್ಮಮನುಕ್ರಾಂತಾ ಸದಾ ದಾನತಪಃ ಪರಾಃ। ಆನೃಶಂಸ್ಯಗುಣೋಪೇತಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿವರ್ಜಿತಾಃ॥ 12-18-38 (72246) ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನೇ ಯುಕ್ತಾ ದಮಮುತ್ತಮಮಾಸ್ಥಿತಾಃ। ಇಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾನವಾಪ್ಸ್ಯಾಮೋ ಗುರುವೃದ್ಧೋಪಚಾಯಿನಃ॥ 12-18-39 (72247) ದೇವತಾತಿಥಿಭೂತಾನಾಂ ನಿರ್ವಪಂತೋ ಯಥಾವಿಧಿ। ಸ್ಥಾನಮಿಷ್ಟಮವಾಪ್ಸ್ಯಾಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ॥ ॥ 12-18-40 (72248) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 18॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-18-5 ಧಾನಾ ಭೃಷ್ಟಯವಾಃ। ನಿರೀಹಂ ವಿತೃಷ್ಣಂ॥ 12-18-8 ಸ್ವಲ್ಪೇ ಮುಹ್ಯಸೀತಿ ದ.ಥ. ಪಾಠಃ। ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತೇ ತೇ ವೃಥೇತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-9 ಏತೇನ ಧಾನಾಮುಷ್ಟಿನಾ॥ 12-18-12 ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪಾತಿತಾ ತ್ವಯೇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-13 ಫಲಹೇತುಕಾಃ ಫಲಾರ್ಥಿನಃ॥ 12-18-17 ನಿಪೀಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ಗೋಭಿರ್ಜಲಮಿತಿ ನಿಪಾನಂ ಆಹಾವಃ। ಕೂಪೋಪಾಂತಸ್ಥಕ್ಷುದ್ರಜಲಾಶಯ ಇತಿಯಾವತ್। ತಥಾ ಆಢ್ಯಃ ಫಲವಾನ್॥ 12-18-18 ಹಸ್ತಿನಮಪಿ ನ್ಯಾಸೇ ಕೃತೇ ಸತಿ ಕ್ರವ್ಯಾದಾ ಮಾಂಸಾದಾಃ ಖಾದಂತಿ। ಅನರ್ಥಕಂ ಸರ್ವಪುರುಷಾರ್ಥಹೀನಂ॥ 12-18-19 ತ್ರಿವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ತ್ರಿದಂಡಂ॥ 12-18-20 ಅನುಗ್ರಹಃ ಅನ್ವಗ್ರಹೀಃ। ಯದಾನೇನ ಸಮಂ ಸರ್ವಂ ಕಿಮಿದಂ ಹ್ಯವಸೀಯತೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಅವಸೀಯಸೇ ಅಧ್ಯವಸ್ಯತಿ। ಅನೇನ ಧಾನಾಮುಷ್ಟಿನಾ ಸರ್ವಂ ರಾಜ್ಯಾದಿಕಂ ಸಮಂ। ಸಂಗಿತ್ವಾವಿಶೇಷಾತ್ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-18-23 ಸೌಖಿಕೈಃ ಸಂಭೃತಾನರ್ಥಾನ್ಯಃ ಸಂತ್ಯಜತಿ ಕಿಂನು ತತ್ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಸೌಖಿಕೈಃ ಪರಮಮುಖಾರ್ಥಿಭಿಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿಭಿಃ। ಸಂಭೃತಾನರ್ಥಾನ್ ಕುಂಡಿಕಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಃ ಸ್ವಯಮಪಿ ತಥಾ ಕರೋತಿ ಸ ಕಿಂನು ತದ್ರಾಜ್ಯಾದಿಕಂ ತ್ಯಜತಿ। ಅಪಿತು ನೈವ ತ್ಯಜತಿ। ಕಿಂತೂಚಿತಂ ಪರಿಗ್ರಹಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೈವೋಪಹತತ್ವಾದನುಚಿತಂ ಪರಿಗ್ರಹಾಂತರಮೇವ ಕರೋತೀತ್ಯಸಂಗತ್ವಮಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-18-25 ಸದೈವ ವಾಚಮಾನಃ ಪರಿವ್ರಾಟ್। ಸದೈವ ಯಾಚಮಾನೇಷು ಸತ್ಸು (ದಂಡ)ಡಂಭವಿವರ್ಜಿಷು ಇತಿ ಟ.ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-26 ಸದೈವ ಯಾಚಮಾನೋ ಹಿ ತಥಾ ಶಾಂಯತಿ ವೈ ದ್ವಿಜಃ। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-27 ಸತಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜೀವನಂ। ಸತಾಂ ಚ ವೇದಾ ಅನ್ನಂ ಚ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಕೃತಿರ್ಧ್ರುವಾ। ಅನ್ನದಾತಾ ಭವೇದ್ದಾತಾ ಕುಶಾಸ್ತ್ರಂ ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ। ಇತಿ ಟ.ಡ.ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-32 ಪರಿವ್ರಜಂತಿ ಯೇಽನರ್ಥಾ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-18-34 ಅನಿಷ್ಕಷಾಯೇ ರಾಗಾದಿದೋಷವರ್ಜನಾಭಾವೇ। ಅನಿಷ್ಕಷಾಯಾಃ ಕಾಷಾಯಮಿತಿ ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥

12-19-0 (72492) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-19-0x (5954) ವೇದಾಹಂ ತಾತ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಅಪರಾಣಿ ಪರಾಣಿ ಚ। ಉಭಯಂ ವೇದವಚನಂ ಕುರು ಕರ್ಮ ತ್ಯಜೇತಿ ಚ॥ 12-19-1 (72493) ಆಕುಲಾನಿ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಹೇತುಭಿಶ್ಚಿಂತಿತಾನಿ ಚ। ನಿಶ್ಚಯಶ್ಚೈವ ಯೋ ಮಂತ್ರೇ ವೇದಾಹಂ ತಂ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-19-2 (72494) ತ್ವಂ ತು ಕೇವಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೋ ವೀರವ್ರತಸಮನ್ವಿತಃ। ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಂ ತತ್ತ್ವತೋ ಗಂತುಂ ನ ಸಮರ್ಥಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-19-3 (72495) ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವದರ್ಶೀ ಯೋ ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಯಕೋವಿದಃ। ತೇನಾಪ್ಯೇವಂ ನ ವಾಚ್ಯೋಽಯಂ ಯದಿ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಪಶ್ಯಸಿ॥ 12-19-4 (72496) ಭ್ರಾತೃಸೌಹೃದಮಾಸ್ಥಾಯ ಯದುಕ್ತಂ ವಚನಂ ತ್ವಯಾ। ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಯುಕ್ತಂ ಚ ಕೌಂತೇಯ ಪ್ರೀತೋಽಹಂ ತೇನ ತೇಽರ್ಜುನ॥ 12-19-5 (72497) `ಮಹೇಶ್ವರಸಮಂ ಸತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವ ಯತ್ಸಮಂ। ವಾಸುದೇವಸಮಂ ಚೈವ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-19-6 (72498) ತಥಾ ತ್ವಂ ಯೋಧಮುಖ್ಯೇಷು ಸತ್ವಂ ಪರಮಮಿಷ್ಯತೇ॥ 12-19-7 (72499) ಬಲಮಿಂದ್ರೇ ಚ ವಾಯೌ ಚ ಬಲಂ ಯಚ್ಚ ಜನಾರ್ದನೇ। ತದ್ವಲಂ ಭೀಮಸೇನೇ ಚ ತ್ವಯಿ ಚಾರ್ಜುನಾ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-19-8 (72500) ತ್ವತ್ಸಮಶ್ಚಿತ್ರಯೋಧೀ ಚ ದೂರಪಾತೀ ಚ ಪಾಂಡವ। ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಬಲಸಂಪನ್ನಃ ಕೋ ವಾಽನ್ಯಸ್ತ್ವತ್ಸಮೋ ನರಃ॥ 12-19-9 (72501) ಯುದ್ಧಧರ್ಮೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ನೈಪುಣೇಷು ಚ। ನ ತ್ವಯಾ ಸದೃಶಃ ಕಶ್ಚಿಂತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-19-10 (72502) ಧಾರ್ಮಿಕಂ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಚ ನಿಃಶೇಷಂ ಜ್ಞಾಯತೇ ಮಯಾ। ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತು ಯದ್ವಾಚ್ಯಂ ತತ್ರ ದುಷ್ಪ್ರತರಂ ತ್ವಯಾ। ಧನಂಜಯ ನ ಮೇ ಬುದ್ಧಿಮತಿಶಂಕಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-19-11 (72503) ಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರವಿದೇವ ತ್ವಂ ನ ವೃದ್ಧಾಃ ಸೇವಿತಾಸ್ತ್ವಯಾ। ಸಮಾಸವಿಸ್ತರವಿದಾಂ ನ ತೇಷಾಂ ವೇತ್ಸಿ ನಿಶ್ಚಯಂ॥ 12-19-12 (72504) ತಪಸ್ತ್ಯಾಗೋ ವಿಧಿರಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಸ್ತಾತ ಧೀಮತಾಂ। ಪರಸ್ಪರಂ ಜ್ಯಾಯ ಏಷಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರೇಯಸೀ ಮತಿಃ॥ 12-19-13 (72505) ಯತ್ತ್ವೇತನ್ಮನ್ಯಸೇ ಪಾರ್ಥ ನ ಜ್ಯಾಯೋಽಸ್ತಿ ಧನಾದಿತಿ। ತತ್ರ ತೇ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ನೈತತ್ಪ್ರಧಾನತಃ॥ 12-19-14 (72506) ತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಶೀಲಾ ಹಿ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಧಾರ್ಮಿಕಾ ಜನಾಃ। ಋಷಯಸ್ತಪಸಾ ಯುಕ್ತಾ ಯೇಷಾಂ ಲೋಕಾಃ ಸನಾತನಾಃ॥ 12-19-15 (72507) ಅಜಾತಶ್ಮಶ್ರವೋ ಧೀರಾಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇ ವನವಾಸಿನಃ। ಅರುಣಾಃ ಕೇತವಶ್ಚೈವ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇನ ದಿವಂ ಗತಾಃ॥ 12-19-16 (72508) ಉತ್ತರೇಣ ತು ಪಂಥಾನಮಾರ್ಯಾ ವಿಷಯನಿಗ್ರಹಾತ್। ಅಬುದ್ಧಿಜಂ ತಮಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಲೋಕಾಂಸ್ತ್ಯಾಗವತಾಂ ಗತಾಃ॥ 12-19-17 (72509) ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು ಪಂಥಾನಂ ಯಂ ಭಾಸ್ವಂತಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ। ಏತೇ ಕ್ರಿಯಾವತಾಂ ಲೋಕಾ ಯೇ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಭೇಜಿರೇ॥ 12-19-18 (72510) ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಾ ಗತಿಃ ಸಾ ತು ಯಾಂ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತಿ ಮೋಕ್ಷಿಣಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತ್ಯಾಗಃ ಪ್ರಧಾನೇಷ್ಟಃ ಸ ತು ದುಃಖಂ ಪ್ರವೇದಿತುಂ॥ 12-19-19 (72511) ಅನುಸ್ಮೃತ್ಯ ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಕವಯಃ ಸಮವಸ್ಥಿತಾಃ। ಅಪೀಹ ಸ್ಯಾದಪೀಹ ಸ್ಯಾತ್ಸಾರಾಸಾರದಿದೃಕ್ಷಯಾ॥ 12-19-20 (72512) ವೇದವಾದಾನತಿಕ್ರಂಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಾರಣ್ಯಕಾನಿ ಚ। ವಿಪಾಟ್ಯ ಕದಲೀಸ್ತಂಭಂ ಸಾರಂ ದದೃಶಿರೇ ನ ತೇ॥ 12-19-21 (72513) ಅಥೈಕಾಂತವ್ಯುದಾಸೇನ ಶರೀರೇ ಪಾಂಚಭೌತಿಕೇ। ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮಾಯುಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾಹುರಿಂಗಿತೈಃ॥ 12-19-22 (72514) ಅಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ಸತ್ವಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಂ ಚ ತದ್ಗಿರಾ। ಕರ್ಮಹೇತುಪುರಸ್ಕಾರಂ ಭೂತೇಷು ಪಸ್ವಿರ್ತತೇ॥ 12-19-23 (72515) ಕಲ್ಯಾಣಗೋಚರಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಾನಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಚ। ಕರ್ಮಸಂತತಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸ್ಯಾನ್ನಿರಾಲಂಬನಃ ಸುಖೀ॥ 12-19-24 (72516) ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಂಯೇ ಮಾರ್ಗೇ ಸದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತೇ। ಕಥಮರ್ಥಮನರ್ಥಾಢ್ಯಮರ್ಜುನ ತ್ವಂ ಪ್ರಶಂಸಸಿ॥ 12-19-25 (72517) ಪೂರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿದೋಽಪ್ಯೇವಂ ಜನಾಃ ಪಶ್ಯಂತಿ ಭಾರತ। ಕ್ರಿಯಾಸು ನಿರತಾ ನಿತ್ಯಂ ದಾನೇ ಯಜ್ಞೇ ಚ ಕರ್ಮಣಿ॥ 12-19-26 (72518) ಭವಂತಿ ಸುದುರಾವರ್ತಾ ಹೇತುಮಂತೋಽಪಿ ಪಂಡಿತಾಃ। ದೃಢಪೂರ್ವೇ ಸ್ಮೃತಾ ಮೂಢಾ ನೈತದಸ್ತೀತಿ ವಾದಿನಃ॥ 12-19-27 (72519) ಅನೃತಸ್ಯಾವಮಂತಾರೋ ವಕ್ತಾರೋ ಜನಸಂಸದಿ। ಚರಂತಿ ವಸುಧಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಾವದೂಕಾ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ॥ 12-19-28 (72520) ಪಾರ್ಥ ಯನ್ನ ವಿಜಾನೀಮಃ ಕಸ್ತಾಂಜ್ಞಾತುಮಿಹಾರ್ಹತಿ। ಏವಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಃ ಶ್ರುತಾಶ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಂತಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್ತಮಾಃ॥ 12-19-29 (72521) ತಪಸಾ ಮಹದಾಪ್ನೋತಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವೈ ವಿಂದತೇ ಮಹತ್। ತ್ಯಾಗೇನ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಸದಾ ಕೌಂತೇಯ ಧರ್ಮವಿತ್॥ ॥ 12-19-30 (72522) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 19॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-19-1 ಅಪರಾಣಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ। ಪರಾಣಿ ಬ್ರಹ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ॥ 12-19-2 ಅಮೂಲಾನಿ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಹೇತುಭಿಶ್ಚಿತ್ರಿತಾನಿ ಚ। ನಿಶ್ಚಯಶ್ಚೈಷ ಯನ್ಮಂತ್ರ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-19-3 ತ್ವಂ ತು ಕೇವಲಮಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥ 12-19-11 ತತ್ರ ವಿಷಯೇ ದುಷ್ಪ್ರತರಂ ದುರವಗಾಹಂ॥ 12-19-16 ಅರುಣಾಃ ಕೇತವಃ ಋಷಿಪ್ರಭೇದಾಃ। ಅರಣ್ಯೇ ಬಹವಶ್ಚೈವೇತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥ 12-19-21 ಆರಣ್ಯಕಾನಿ ವೇದಾಂತಾನ್॥ 12-19-24 ಮನಸ್ತೃಣಾಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಚೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-19-26 ಪೂರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿದಃ ಕರ್ಮಕಾಂಡವಿದೋಽಪಿ ಏವಮರ್ಥಮನರ್ಥತ್ವೇನ ಪಶ್ಯಂತಿ ಕಿಮುತ ಜ್ಞಾನಿನಃ॥ 12-19-27 ದುರಾವರ್ತಾಃ ದುಃಖೇನಾಪಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಂ ಗ್ರಾಹಯಿತುಮಶಕ್ಯಾಃ। ದೃಢಃ ಪೂರ್ವಃ ಪ್ರಾಗ್ಭವೀಯಃ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ದೃಢಪೂರ್ವೇ। ಬಹುವ್ರೀಹಾವಪ್ಯಾರ್ಷೀ ಸರ್ವನಾಮತಾ॥ 12-19-29 ಹೇ ಪಾರ್ಥ ಯತ್ ಯಾನ್ ಲೌಕಿಕಾನಪ್ಯರ್ಥಾನ್ನ ವಯಂ ವಿಜಾನೀಮಸ್ತಾನ್ ಇತರಃ ಕೋ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ। ನ ಕೋಪಿ ಯಥಾ। ಏವಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಅಪಿ ಅಸ್ಮಾಕಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ದುರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-19-30 ಮಹದ್ವೈರಾಗ್ಯಂ। ಮಹತ್ಪರಂಬ್ರಹ್ಮ॥

12-20-0 (72944) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-20-0x (6044) ಅಸ್ಮಿನ್ವಾಕ್ಯಾಂತರೇ ವಕ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಅಭಿನೀತತರಂ ವಾಕ್ಯಮಿತ್ಯುವಾಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ॥ 12-20-1 (72945) ದೇವಸ್ಥಾನ ಉವಾಚ। 12-20-2x (6045) ಯದ್ವಚಃ ಫಲ್ಗುನೇನೋಕ್ತಂ ನ ಜ್ಯಾಯೋಽಸ್ತಿ ಧನಾದಿತಿ। ಅತ್ರ ತೇ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತದೇಕಾಂತಮನಾಃ ಶೃಣು॥ 12-20-2 (72946) ಅಜಾತಶತ್ರೋ ಧರ್ಮೇಣ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ತೇ ವಸುಧಾ ಜಿತಾ। ತಾಂ ಜಿತ್ವಾ ಚ ವೃಥಾ ರಾಜನ್ನ ಪರಿತ್ಯಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-20-3 (72947) ಚತುಷ್ಪದೀ ಹಿ ನಿಃಶ್ರೇಣೀ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ। ತಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಥಾವಜ್ಜಯ ಪಾರ್ಥಿವ। ತಸ್ಮಾತ್ಪಾರ್ಥ ಮಹಾಯಜ್ಞೈರ್ಯಜಸ್ವ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೈಃ॥ 12-20-4 (72948) ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಯಜ್ಞಾ ಋಷಯೋ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಸ್ತಥಾಽಪರೇ। ಕರ್ಮನಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಬುದ್ಧ್ಯರ್ಥಾಸ್ತಪೋನಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-20-5 (72949) ವೈಖಾನಸಾನಾಂ ಕೌಂತೇಯ ವಚನಂ ಶ್ರೂಯತೇ ಯಥಾ॥ 12-20-6 (72950) ಈಹೇತ ಧನಹೇತೋರ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾನೀಹಾ ಗರೀಯಸೀ। ಭೂಯಾಂದೋಷೋ ಹಿ ವರ್ಧೇತ ಯಸ್ತತ್ಕರ್ಮ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್॥ 12-20-7 (72951) ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಚ ಧನಸಂಹಾರಂ ಕುರ್ವಂತಿ ವಿಧಿಕಾರಣಾತ್। ಆತ್ಮನಾ ತೃಪಿತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾಂ ನ ಬುಧ್ಯತೇ॥ 12-20-8 (72952) ಅನರ್ಹತೇ ಯದ್ದದಾತಿ ನ ದದಾತಿ ಯದರ್ಹತೇ। ಅರ್ಹಾನರ್ಹಾಪರಿಜ್ಞಾನಾದ್ದಾನಧರ್ಮೋಽಪಿ ದುಷ್ಕರಃ॥ 12-20-9 (72953) ಯಜ್ಞಾಯ ಸೃಷ್ಟಾನಿ ಧನಾನಿ ಧಾತ್ರಾ ಯಜ್ಞಾದಿಷ್ಟಃ ಪುರುಷೋ ರಕ್ಷಿತಾ ಚ। ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞ ಏವೋಪಯೋಜ್ಯಂ ಧನಂ ತತೋಽನಂತರ ಏವ ಕಾಮಃ॥ 12-20-10 (72954) ಯಜ್ಞೈರಿಂದ್ರೋ ವಿವಿಧೈ ರತ್ನವದ್ಭಿ ರ್ದೇವಾನ್ಸರ್ವಾನಭ್ಯಯಾದ್ಭೂರಿತೇಜಾಃ। ತೇನೇಂದ್ರತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಭ್ರಾಜತೇಽಸೌ ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೇ ಸರ್ವಮೇವೋಪಯೋಜ್ಯಂ॥ 12-20-11 (72955) ಮಹಾದೇವಃ ಸರ್ವಯಜ್ಞೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ಹುತ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಂ ದೇವದೇವೋ ಬಭೂವ। ವಿಶ್ವಾಂʼಲ್ಲೋಕಾನ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ವಿರಾಜತೇ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ಕೃತ್ತಿವಾಸಾಃ॥ 12-20-12 (72956) ಆವಿಕ್ಷಿತಃ ಪಾರ್ಥಿವೋಽಸೌ ಮರುತ್ತೋ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಶಕ್ರಂ ಯೋಽಜಯದ್ದೇವರಾಜಂ। ಯಜ್ಞೇ ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಃ ಸ್ವಯಂ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾ ಯಸ್ಮಿನ್ಭಾಂಡಂ ಕಾಂಚನಂ ಸರ್ವಮಾಸೀತ್॥ 12-20-13 (72957) ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಃ ಪಾರ್ಥಿವೇಂದ್ರಃ ಶ್ರುತಸ್ತೇ ಯಜ್ಞೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ಪುಣ್ಯಭಾಗ್ವೀತಶೋಕಃ। ಋದ್ಧ್ಯಾ ಶಕ್ರಂ ಯೋಽಜಯನ್ಮಾನುಷಃ ಸಂ ಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೇ ಸರ್ವಮೇವೋಪಯೋಜ್ಯಂ॥ ॥ 12-20-14 (72958) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 20॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-20-1 ವಾಕ್ಯಾಂತರೇ ವಾಕ್ಯಾವಸರೇ। ಅಭಿನೀತತರಂ ಯುಕ್ತಿಮತ್ತರಂ॥ 12-20-4 ಚತುಷ್ಪದೀ ಚತುರಾಶ್ರಮೀ॥ 12-20-5 ಕ್ರಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯತಿಗೃಹಸ್ಥವಾನಪ್ರಸ್ಥಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-20-7 ಧನಂ ಹೇತುಃ ಕಾರಣಂ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಾದೇರ್ಯಜ್ಞಾದ್ಯರ್ಥಂ ಈಹೇತ ಧನಂ ತಸ್ಯಾನೀಹೈವ ಗರೀಯಸೀ। ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದ್ಧಿ ಪಂಕಸ್ಯ ದೂರಾದಸ್ಪರ್ಶನಂ ವರಮಿತಿ ನ್ಯಾಯಾತ್ತಮಿಮಂ ಪರಧರ್ಮಂ ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಉಪಾಶ್ರಯೇತ ಸ ದೂಷ್ಯೇತೇತ್ಯಾಹ ಭೂಯಾನಿತಿ॥ 12-20-10 ಯಜ್ಞಾರ್ಥಮೇವ ಆಜ್ಞಪ್ತೋ ವೇದೇನ॥ 12-20-13 ಭಾಂಡಮುಪಕರಣಂ ಪಾತ್ರಾದಿ॥

12-21-0 (73414) ದೇವಸ್ಥಾನ ಉವಾಚ। 12-21-0x (6074) ಅತ್ರೈವೋದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಇಂದ್ರೇಣ ಸಮಯೇ ಪೃಷ್ಟೋ ಯದುವಾಚ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ॥ 12-21-1 (73415) ಸಂತೋಷೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗಸಮಃ ಸಂತೋಷಃ ಪರಮಂ ಸುಖಂ। ತುಷ್ಟೇರ್ನ ಕಿಂಚಿತ್ಪರತಃ ಸಾ ಸಂಯಕ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-21-2 (73416) ಯದಾ ಸಂಹರತೇ ಕಾಮಾನ್ಕೂರ್ಮೋಽಂಗಾನೀವ ಸರ್ವಶಃ। ತದಾಽಽತ್ಮಜ್ಯೋತಿರಚಿರಾತ್ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಸೀದತಿ॥ 12-21-3 (73417) ನ ವಿಭೇತಿ ಯದಾ ಚಾಯಂ ಯದಾ ಚಾಸ್ಮಾನ್ನ ಬಿಭ್ಯತಿ। ಕಾಮದ್ವೇಷೌ ಚ ಜಯತಿ ತದಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಚ ಪಶ್ಯತಿ॥ 12-21-4 (73418) ಯದಾಽಸೌ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನ ದ್ರುಹ್ಯತಿ ನ ಕಾಂಕ್ಷತಿ। ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತದಾ॥ 12-21-5 (73419) ಏವಂ ಕೌಂತೇಯ ಭೂತಾನಿ ತಂತಂ ಧರ್ಮಂ ತಥಾತಥಾ। ತದಾಽಽತ್ಮನಾ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವುಧ್ಯಸ್ವ ಭಾರತ॥ 12-21-6 (73420) ಅನ್ಯೇ ಸಾಮ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಮಪರೇ ಜನಾಃ। ನೈಕಂ ನ ಚಾಪರಂ ಕೇಚಿದುಭಯಂ ಚ ತಥಾಽಪರೇ॥ 12-21-7 (73421) ಯಜ್ಞಮೇಕೇ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಸಂನ್ಯಾಸಮಪರೇ ಜನಾಃ। `ನೈಕಂ ನ ಚಾಪರಂ ಕೇಚಿದುಭಯಂ ಚ ತಥಾಽಪರೇ॥' 12-21-8 (73422) ದಾನಮೇಕೇ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಕೇಚಿಚ್ಚೈವ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಂ। ಕೇಚಿತ್ಸರ್ವಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ತೂಷ್ಣೀಂ ಧ್ಯಾಯಂತ ಆಸತೇ॥ 12-21-9 (73423) ರಾಜ್ಯಮೇಕೇ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ। ಹತ್ವಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಕೇಚಿದೇಕಾಂತಶೀಲಿನಃ॥ 12-21-10 (73424) ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ಬುಧಾನಾಮೇವ ನಿಶ್ಚಯಃ। ಅದ್ರೋಹೇಣೈವ ಭೂತಾನಾಂ ಯೋ ಧರ್ಮಃ ಸ ಸತಾಂ ಮತಃ॥ 12-21-11 (73425) ಅದ್ರೋಹಃ ಸತ್ಯವಚನಂ ಸಂವಿಭಾಗೋ ದಯಾ ದಮಃ। ಪ್ರಜನಂ ಸ್ವೇಷು ದಾರೇಷು ಮಾರ್ದವಂ ಹೀರಚಾಪಲಂ॥ 12-21-12 (73426) ಏವಂ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಧಾನೇಷ್ಟಂ ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವೋಽಬ್ರವೀತ್। ತಸ್ಮಾದೇತತ್ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಕೌಂತೇಯ ಪ್ರತಿಪಾಲಯ॥ 12-21-13 (73427) ಯೋ ಹಿ ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಃ ಶಶ್ವದ್ವಶೀ ತುಲ್ಯಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶೀ ರಾಜಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿತ್॥ 12-21-14 (73428) ಅಸಾಧುನಿಗ್ರಹರತಃ ಸಾಧೂನಾಂ ಪ್ರಗ್ರಹೇ ರತಃ। ಧರ್ಮವರ್ತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಪ್ರಜಾ ವರ್ತೇತ ಧರ್ಮತಃ॥ 12-21-15 (73429) ಪುತ್ರಸಂಕ್ರಾಮಿತಶ್ರೀಶ್ಚ ವನೇ ವನ್ಯೇನ ವರ್ತಯೇತ್। ವಿಧಾನಮಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ವೈ ಕುರ್ಯಾತ್ಕರ್ಮಾಣ್ಯತಂದ್ರಿತಃ॥ 12-21-16 (73430) ಯ ಏವಂ ವರ್ತತೇ ರಾಜನ್ಸ ರಾಜಾ ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಿತಃ। ತಸ್ಯಾಯಂ ಚ ಪರಶ್ಚೈವ ಲೋಕಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಂಫಲೋದಯಃ॥ 12-21-17 (73431) ನಿರ್ವಾಣಂ ಹಿ ಸುದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಬಹುವಿಘ್ನಂ ಚ ಮೇ ಮತಂ॥ 12-21-18 (73432) ಏವಂ ಧರ್ಮಮನುಕ್ರಾಂತಾಃ ಸತ್ಯದಾನತಪಃ ಪರಾಃ। ಆನೃಶಂಸ್ಯಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿವರ್ಜಿತಾಃ॥ 12-21-19 (73433) ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನೇ ಯುಕ್ತಾ ಧರ್ಮಮುತ್ತಮಮಾಸ್ಥಿತಾಃ। ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥೇ ಯುಧ್ಯಂತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಗತಿಮನುತ್ತಮಾಂ॥ 12-21-20 (73434) ಏವಂ ರುದ್ರಾಃ ಸವಸವಸ್ತಥಾಽಽದಿತ್ಯಾಃ ಪರಂತಪ। ಸಾಧ್ಯಾ ರಾಜರ್ಷಿಸಂಘಾಶ್ಚ ಧರ್ಮಮೇತಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಅಪ್ರಮತ್ತಾಸ್ತತಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಪುಣ್ಯೈಃ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ॥ ॥ 12-21-21 (73435) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 21॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-21-3 ಯದಾ ಪ್ರಸೀದತಿ ತದಾ ತುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತೀತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-21-7 ಸಾಮ ಪ್ರೀತಿಂ। ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಯತ್ನಂ॥ 12-21-12 ಪ್ರಜನೇ ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದನಂ॥ 12-21-15 ಪ್ರಗ್ರಹೇ ಸಂಗ್ರಹೇ॥

12-22-0 (73905) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-22-0x (6097) ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಂತರೇ ವಾಕ್ಯಂ ಪುನರೇವಾರ್ಜುನೋಽಬ್ರವೀತ್। ನಿರ್ವಿಣ್ಣಮನಸಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಿದಂ ಭ್ರಾತರಮಚ್ಯುತಂ॥ 12-22-1 (73906) ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಸುದುರ್ಲಭಂ। ಜಿತ್ವಾ ಚಾರೀನ್ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪ್ಯತೇ ಕಿಂ ಭೃಶಂ ಭವಾನ್॥ 12-22-2 (73907) ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ನಿಧನಂ ಮತಂ। ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಬಹುಭಿರ್ಯಜ್ಞೈಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರ॥ 12-22-3 (73908) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಪಸ್ತ್ಯಾಗಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಧರ್ಮವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ನಿಧನಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ವಿಹಿತಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-22-4 (73909) ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮೋ ಮಹಾರೌದ್ರಃ ಶಸ್ತ್ರನಿತ್ಯ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ವಧಶ್ಚ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಲೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಂಯುಗೇ॥ 12-22-5 (73910) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾಪಿ ಚೇದ್ರಾಜನ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ವರ್ತತಃ। ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಜೀವಿತಂ ಲೋಕೇ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಭವಂ॥ 12-22-6 (73911) ನ ತ್ಯಾಗೋ ನ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ನ ತಪೋ ಮನುಜೇಶ್ವರ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಧೀಯಂತೇ ನ ಪರಸ್ವೋಪಜೀವನಂ॥ 12-22-7 (73912) ಸ ಭವಾನ್ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಭರತರ್ಷಭ। ರಾಜಾ ಮನೀಷೀ ನಿಪುಣೋ ಲೋಕೇ ದೃಷ್ಟಪರಾವರಃ॥ 12-22-8 (73913) ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸಂತಾಪಜಂ ಶೋಕಂ ದಂಶಿತೋ ಭವ ಕರ್ಮಣಿ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೃದಯಂ ವಜ್ರಸನ್ನಿಭಂ॥ 12-22-9 (73914) ಜಿತ್ವಾಽರೀನ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಮಕಂಟಕಂ। ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಯಜ್ಞದಾನಪರೋ ಭವ॥ 12-22-10 (73915) ಇಂದ್ರೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಕರ್ಮಣಾಽಭವತ್। ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಪಾಪವೃತ್ತೀನಾಂ ಜಘಾನ ನವತೀರ್ನವ॥ 12-22-11 (73916) ತಚ್ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಪೂಜ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯಂ ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ। ತೇನೇಂದ್ರತ್ವಂ ಸಮಾಪೇದೇ ದೇವಾನಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-22-12 (73917) ಸ ತ್ವಂ ಯಜ್ಞೈರ್ಮಹಾರಾಜ ಯಜಸ್ವ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೈಃ। ಯಥೈವೇಂದ್ರೋ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಚಿರಾಯ ವಿಗತಜ್ವರಃ॥ 12-22-13 (73918) ಮಾ ತ್ವಮೇವಂ ಗತೇ ಕಿಂಚಿಚ್ಛೋಚೇಥಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ। ಗತಾಸ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ಶಸ್ತ್ರಪೂತಾಃ ಪರಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-22-14 (73919) ಭವಿತವ್ಯಂ ತಥಾ ತಚ್ಚ ಯದ್ವೃತ್ತಂ ಭರತರ್ಷಭ। ದಿಷ್ಟಂ ಹಿ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ನ ಶಕ್ಯಮತಿವರ್ತಿತುಂ॥ ॥ 12-22-15 (73920) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 22॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-22-1 ಅಚ್ಯುತಂ ಧರ್ಮಾತ್॥ 12-22-4 ತ್ಯಾಗಃ ಸಂನ್ಯಾಸಃ॥ 12-22-7 ಯಜ್ಞ ಆತ್ಯಯಜ್ಞಃ। ಸಮಾಧಿರಿತಿ ಯಾವ್ನತ್॥ 12-22-9 ದಂಶಿತಃ ಸನ್ನದ್ಧಃ॥ 12-22-11 ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ। ನವತೀರ್ನವ ದಶಾಧಿಕ ಶತಾಷ್ಟಕಂ॥ 12-22-12 ಇಂದ್ರತ್ವಮೈಶ್ವರ್ಯಂ॥

12-23-0 (74413) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-23-0x (6156) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಕೌಂತೇಯೋ ಗುಡಾಕೇಶೇನ ಭಾರತ। ನೋವಾಚ ಕಿಂಚಿತ್ಕೌರವ್ಯಸ್ತತೋ ದ್ವೈಪಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-23-1 (74414) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-23-2x (6157) ಬೀಭತ್ಸೋರ್ವಚನಂ ಸೌಂಯ ಸತ್ಯಮೇತದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟಃ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ ಸ್ಮೃತೋ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯ ಆಶ್ರಮಃ॥ 12-23-2 (74415) ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಚರ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಯಥಾವಿಧಿ। ನ ಹಿ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತವಾರಣ್ಯಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-23-3 (74416) ಗೃಹಸ್ಥಂ ಹಿ ಸದಾ ದೇವಾಃ ಪಿತರೋಽತಿಥಯಸ್ತಥಾ। ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚೈವೋಪಜೀವಂತಿ ತಾನ್ಭರಸ್ವ ಮಹೀಪತೇ॥ 12-23-4 (74417) ವಯಾಂಸಿ ಪಶವಶ್ಚೈವ ಭೂತಾನಿ ಚ ಜನಾಧಿಪ। ಗೃಹಸ್ಥೈರೇವ ಧಾರ್ಯಂತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠೋ ಗೃಹಾಶ್ರಮೀ॥ 12-23-5 (74418) ಸೋಽಯಂ ಚತುರ್ಣಾಮೇತೇಷಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ದುರಾಚರಃ। ತಂ ಚರಾದ್ಯ ವಿಧಿಂ ಪಾರ್ಥ ದುಶ್ಚರಂ ದುರ್ಬಲೇಂದ್ರಿಯೈಃ॥ 12-23-6 (74419) ವೇದಜ್ಞಾನಂ ಚ ತೇ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತಪಶ್ಚಾಚರಿತಂ ಮಹತ್। ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ರಾಜ್ಯಂ ಧುರ್ಯವದ್ವೋದ್ದುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-23-7 (74420) ತಪೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಥಾ ವಿದ್ಯಾ ಭೈಕ್ಷ್ಯಮಿಂದ್ರಿಯಸಂಯಮಃ। ಧ್ಯಾನಂ ವಿದ್ಯಾ ಸಮುತ್ಥಾನಂ ಸಂತೋಷಶ್ಚ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರತಿ। ತಥಾ ಹ್ಯೇಕಾಂತಶೀಲತ್ವಂ ತುಷ್ಟಿರ್ದಾನಂ ಚ ಶಕ್ತಿತಃ॥ 12-23-8 (74421) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಚೇಷ್ಟಾ ಸಂಸಿದ್ಧಿಕಾರಿಕಾ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತವಾಪಿ ವಿದಿತಂ ಪುನಃ॥ 12-23-9 (74422) ಯಜ್ಞೋ ವಿದ್ಯಾ ಸಮುತ್ಥಾನಮಸಂತೋಷಃ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರತಿ। ದಂಡಧಾರಣಮುಗ್ರತ್ವಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ॥ 12-23-10 (74423) ವೇದಜ್ಞಾನಂ ತಥಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತಪಃ ಸುಚರಿತಂ ತಥಾ। ದ್ರವಿಣೋಪಾರ್ಜನಂ ಭೂರಿ ಪಾತ್ರೇ ಚ ಪ್ರತಿಪಾದನಂ॥ 12-23-11 (74424) ಏತಾನಿ ರಾಜ್ಞಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸುಕೃತಾನಿ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಇಮಂ ಲೋಕಮಮುಂ ಚೈವ ಸಾಧಯಂತೀತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-23-12 (74425) ಏಷಾಂ ಜ್ಯಾಯಸ್ತು ಕೌಂತೇಯ ದಂಡಧಾರಣಮುಚ್ಯತೇ। ಬಲಂ ಹಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಬಲೇ ದಂಡಃ ಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-23-13 (74426) ಏತಾಶ್ಚೇಷ್ಟಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ರಾಜನ್ಸಂಸಿದ್ಧಿಕಾರಿಕಾಃ। ಅಪಿ ಗಾಥಾಮಿಮಾಂ ಚಾಪಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಗಾಯತ॥ 12-23-14 (74427) ಭೂಮಿರೇತೌ ನಿಗಿರತಿ ಸರ್ಪೋ ಬಿಲಶಯಾನಿವ। ರಾಜಾನಂ ಚಾವಿರೋದ್ಧಾರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಚಾಪ್ರವಾಸಿನಂ॥ 12-23-15 (74428) ಸುದ್ಯುಂನಶ್ಚಾಪಿ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಶ್ರೂಯತೇ ದಂಡಧಾರಣಾತ್। ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಪರಮಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಚೇತಸೋ ಯಥಾ॥ 12-23-16 (74429) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-23-17x (6158) ಭಗವನ್ಕರ್ಮಣಾ ಕೇನ ಸುದ್ಯುಂನೋ ವಸುಧಾಧಿಪಃ। ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಪರಮಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ನೃಪಂ॥ 12-23-17 (74430) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-23-18x (6159) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಶಂಖಶ್ಚ ಲಿಖಿತಶ್ಚಾಸ್ತಾಂ ಭ್ರಾತರೌ ಸಂಶಿತವ್ರತೌ॥ 12-23-18 (74431) ತಯೋರಾವಸಥಾವಾಸ್ತಾಂ ರಮಣೀಯೌ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್। ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷೈರುಪೇತೌ ಬಾಹುದಾಮನು॥ 12-23-19 (74432) ತತಃ ಕದಾಚಿಲ್ಲಿಖಿತಃ ಶಂಖಸ್ಯಾಶ್ರಮಮಾಗತಃ। ಯದೃಚ್ಛಯಾಽಥ ಶಂಖೋಪಿ ನಿಷ್ಕ್ರಾಂತೋಽಭವದಾಶ್ರಮಾತ್॥ 12-23-20 (74433) ಸೋಽಭಿಗಂಯಾಶ್ರಮಂ ಭ್ರಾತುಶ್ಚಂಕ್ರಮಂʼಲ್ಲಿಖಿತಸ್ತದಾ। ಫಲಾನಿ ಶಾತಯಾಮಾಸ ಸಂಯಕ್ಪರಿಣತಾನ್ಯುತ॥ 12-23-21 (74434) ತಾನ್ಯುಪಾದಾಯ ವಿಸ್ರಬ್ಧೋ ಭಕ್ಷಯಾಮಾಸ ಸ ದ್ವಿಜಃ। ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷಯತ್ಯೇವ ಶಂಖೋಽಪ್ಯಾಶ್ರಮಮಾಗತಃ॥ 12-23-22 (74435) ಭಕ್ಷಯಂತಂ ತು ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಂಖೋ ಭ್ರಾತರಮಬ್ರವೀತ್। ಕುತಃ ಫಲಾನ್ಯವಾಪ್ತಾನಿ ಹೇತುನಾ ಕೇನ ಖಾದಸಿ॥ 12-23-23 (74436) ಸೋಽಬ್ರವೀದ್ಧಾತರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮುಪಸೃತ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯ ಚ। ಇತ ಏವ ಗೃಹೀತಾನಿ ಮಯೇತಿ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ॥ 12-23-24 (74437) ತಮಬ್ರತೀತ್ತಥಾ ಶಂಖಸ್ತೀವ್ರರೋಷಸಮನ್ವಿತಃ। ಸ್ತೇಯಂ ತ್ವಯಾ ಕೃತಮಿದಂ ಫಲಾನ್ಯಾದದತಾ ಸ್ವಯಂ॥ 12-23-25 (74438) ಗಚ್ಛ ರಾಜಾನಮಾಸಾದ್ಯ ಸ್ವಕರ್ಮ ಕಥಯಸ್ವ ವೈ। ಅದತ್ತಾದಾನಮೇವಂ ಹಿ ಕೃತಂ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮ॥ 12-23-26 (74439) ಸ್ತೇನಂ ಮಾಂ ತ್ವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಚ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುಪಾಲಯ। ಶೀಘ್ರಂ ಧಾರಯ ಚೋರಸ್ಯ ಮಮ ದಂಡಂ ನರಾಧಿಪ॥ 12-23-27 (74440) ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸುದ್ಯುಂನ ಸ ನರಾಧಿಪಂ। ಅಭ್ಯಗಚ್ಛನ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಲಿಖಿತಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಃ॥ 12-23-28 (74441) ಸುದ್ಯುಂನಸ್ತ್ವಂತಪಾಲೇಭ್ಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಲಿಖಿತಮಾಗತಂ। ಅಭ್ಯಗಚ್ಛತ್ಸಹಾಮಾತ್ಯಃ ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವ ಜನೇಶ್ವರಃ॥ 12-23-29 (74442) ತಮಬ್ರವೀತ್ಸಮಾಗಂಯ ಸ ರಾಜಾ ಧರ್ಮವಿತ್ತಮಂ। ಕಿಮಾಗಮನಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಭಗವನ್ಕೃತಮೇವ ತತ್॥ 12-23-30 (74443) ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ವಿಪ್ರರ್ಷಿಃ ಸುದ್ಯುಂನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್। ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ಯ ಕರಿಷ್ಯೇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ತತ್ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-23-31 (74444) ಅನಿಸೃಷ್ಟಾನಿ ಗುರುಣಾ ಫಲಾನಿ ಮನುಜರ್ಷಭ। ಭಕ್ಷಿತಾನಿ ಮಹಾರಾಜ ತತ್ರ ಮಾಂ ಶಾಧಿ ಮಾಚಿರಂ॥ 12-23-32 (74445) ಸುದ್ಯುಂನ ಉವಾಚ। 12-23-33x (6160) ಪ್ರಮಾಣಂ ಚೇನ್ಮತೋ ರಾಜಾ ಭವತೋ ದಂಡಧಾರಣೇ। ಅನುಜ್ಞಾಯಾಮಪಿ ತಥಾ ಹೇತುಃ ಸ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಭ॥ 12-23-33 (74446) ಸ ಭವಾನಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಃ ಶುಚಿಕರ್ಮಾ ಮಹಾವ್ರತಃ। ಬ್ರೂಹಿ ಕಾಮಾನತೋಽನ್ಯಾಂಸ್ತ್ವಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಹಿ ತೇ ವಚಃ॥ 12-23-34 (74447) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-23-35x (6161) ಸಂಛಂದ್ಯಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಃ ಪಾರ್ಥಿವೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ನಾನ್ಯಂ ಸ ವರಯಾಮಾಸ ತಸ್ಮಾದ್ದಂಡಾದೃತೇ ವರಂ॥ 12-23-35 (74448) ತತಃ ಸ ಪೃಥಿವೀಪಾಲೋ ಲಿಖಿತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಕರೌ ಪ್ರಚ್ಛೇದಯಾಮಾಸ ಧೃತದಂಡೋ ಜಗಾಮ ಸಃ॥ 12-23-36 (74449) ಸ ಗತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಶಂಖಮಾರ್ತರೂಪೋಽಬ್ರವೀದಿದಂ। ಧೃತದಂಡಸ್ಯ ದುರ್ಬುದ್ಧೇರ್ಭವಾಂಸ್ತತ್ಕ್ಷಂತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-23-37 (74450) ಶಂಖ ಉವಾಚ। 12-23-38x (6162) ನ ಕುಪ್ಯೇ ತವ ಧರ್ಮಜ್ಞ ನ ತ್ವಂ ದೂಷಯಸೇ ಮಮ। `ಸುನಿರ್ಮಲಂ ಕುಲಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಸ್ಮಿಂಜಗತಿ ವಿಶ್ರುತಂ।' ಧರ್ಮಸ್ತು ತೇ ವ್ಯತಿಕ್ರಾಂತಸ್ತತಸ್ತೇ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಕೃತಾ॥ 12-23-38 (74451) ತ್ವಂ ಗತ್ವಾ ಬಾಹುದಾಂ ಶೀಘ್ರಂ ತರ್ಪಯಸ್ವ ಯಥಾವಿಧಿ। ದೇವಾನೃಷೀನ್ಪಿತೃಂಶ್ಚೈವ ಮಾ ಚಾಧರ್ಮೇ ಮನಃ ಕೃಥಾಃ॥ 12-23-39 (74452) `ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಂ ಸುರಾಪಾನಂ ಸ್ತೇಯಂ ಗುರ್ವಂಗನಾಗಮಂ।' ಮಹಾಂತಿ ಪಾತಕಾನ್ಯಾಹುಃ ಸಂಯೋಗಂ ಚೈವ ತೈಃ ಸಹ॥ 12-23-40 (74453) ನ ಸ್ತೇಯಸದೃಶಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಮಹಾಪಾತಕಮಸ್ತಿ ಹಿ। ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸಮಂ ಹಿ ತತ್॥ 12-23-41 (74454) ಸರ್ವಪಾತಕಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಂದಂಡಃ ಶಾರೀರ ಉಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಕರಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ನಾನ್ಯೋ ದಂಡೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-23-42 (74455) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಾಽಪಿ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೋಽಥವಾ ದ್ವಿಜ। ಸರ್ವೇ ಕಾಮಕೃತೇ ಪಾಪೇ ಹಂತವ್ಯಾ ನ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-23-43 (74456) ರಾಜಭಿರ್ಧೃತದಂಡಾ ವೈ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಪಾನಿ ಮಾನವಾಃ। ನಿರ್ಮಲಾಃ ಸ್ವರ್ಗಮಾಯಾಂತಿ ಸಂತಃ ಸುಕೃತಿನೋ ಯಥಾ॥ 12-23-44 (74457) ಉದ್ಧೃತಂ ನಃ ಕುಲಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಾಜ್ಞಾದಂಡೇ ಧೃತೇ ತ್ವಯಿ॥' 12-23-45 (74458) ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಂಖಸ್ಯ ಲಿಖಿತಸ್ತದಾ। ಅವಗಾಹ್ಯಾಪಗಾಂ ಪುಣ್ಯಾಮುದಕಾರ್ಥಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ॥ 12-23-46 (74459) ಪ್ರಾದುರಾಸ್ತಾಂ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಕರೌ ಜಲಜಸನ್ನಿಭೌ। ತತಃ ಸ ವಿಸ್ಮಿತೋ ಭ್ರಾತುರ್ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ತೌ ಕರೌ॥ 12-23-47 (74460) ತತಸ್ತಮಬ್ರವೀಚ್ಛಂಖಸ್ತಪಸೇದಂ ಕೃತಂ ಮಯಾ। ಮಾ ಚ ತೇಽವ ವಿಶಂಕಾ ಭೂದ್ದೈವಮತ್ರ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-23-48 (74461) ಲಿಖಿತ ಉವಾಚ। 12-23-49x (6163) ಕಿಂತು ನಾಹಂ ತ್ವಯಾ ಪೂತಃ ಪೂರ್ವಮೇವ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ಯಸ್ಯ ತೇ ತಪಸೋ ವೀರ್ಯಮೀದೃಶಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ॥ 12-23-49 (74462) ಶಂಖ ಉವಾಚ। 12-23-50x (6164) ಏವಮೇತನ್ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಂ ನಾಹಂ ದಂಡಧರಸ್ತವ। ಸ ಚ ಪೂತೋ ನರಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಚಾಪಿ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ॥ 12-23-50 (74463) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-23-51x (6165) ಸ ರಾಜಾ ಪಾಂಡವಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ರೇಯಾನ್ವೈ ತೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಪರಮಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಚೇತಸೋ ಯಥಾ॥ 12-23-51 (74464) ಏಷ ಧರ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ। ಉತ್ಪಥೇಭ್ಯೋ ಮಹಾರಾಜ ಮಾ ಸ್ಮ ಶೋಕೇ ಮನಃ ಕೃಥಾಃ॥ 12-23-52 (74465) ಭ್ರಾತುರಸ್ಯ ಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶೃಣು ಧರ್ಮಜ್ಞಸತ್ತಮ। ದಂಡ ಏವ ಹಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೋ ನ ಮುಂಡನಂ॥ ॥ 12-23-53 (74466) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-23-2 ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಃ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯಾಯಂ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಃ॥ 12-23-15 ಬಿಲಶಯಾನ್ಮೂಷಿಕಾನ್। ಅಪ್ರವಾಸಿನಂ ಗೃಹಾದಿಸಂಗಿನಂ। ಸರ್ಪೋ ಬಿಲಶಯಾವಿವೇತಿ ಡ.ಥ.ಪಾಠಃ॥ 12-23-19 ಬಾಹುದಾಂ ನದೀಮನು ತತ್ಸಮೀಪೇ॥ 12-23-21 ಶಂಖಸ್ಯ ಲಿಖಿತಸ್ತದೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-23-24 ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯ ಚೇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-23-26 ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮ ಮಯಾ ಅದತ್ತಾದಾನಂ ಕೃತಮಿತ್ಯಸ್ಮೈ ರಾಜ್ಞೇ ಕಥಯಸ್ವೇತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-23-29 ಅಂತಪಾಲೇಭ್ಯೋ ದ್ವಾರಪಾಲೇಭ್ಯಃ॥ 12-23-31 ಕರಿಷ್ಯೇತೀತಿ ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ॥ 12-23-32 ಅನಿಸೃಷ್ಟಾನ್ಯದತ್ತಾನಿ। ಗುರುಣಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಭ್ರಾತ್ರಾ॥ 12-23-33 ಯಥಾ ದಂಡಧಾರಣೇ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾಣಂ ತಥಾಽನುಜ್ಞಾಯಾಂ ಹೇತುಃ ಪ್ರಮಾಣಂ॥ 12-23-34 ಶುಚಿಕರ್ಮಾ ಮದನುಜ್ಞಯೈವ ಶೋಧಿತದೋಷಃ॥ 12-23-38 ಮಮ ಮಾಂ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ॥ 12-23-46 ಉದಕಸ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಆಚಮನಾದಿ ಕರ್ತುಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥

12-24-0 (75117) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-24-0x (6230) ಪುನರೇವ ಮಹರ್ಷಿಸ್ತಂ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನೋಽರ್ಥವತ್। ಅಜಾತಶತ್ರುಂ ಕೌಂತೇಯಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-24-1 (75118) ಅರಣ್ಯೇ ವಸತಾಂ ತಾತ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ತೇ ಮನಿಸ್ವಿನಾಂ। ಮನೋರಥಾ ಮಹಾರಾಜ ಯೇ ತತ್ರಾಸನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-24-2 (75119) ತಾನಿ ಮೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತು ಮಹಾರಥಾಃ। ಪ್ರಶಾಧಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಪಾರ್ಥ ಯಯಾತಿರಿವ ನಾಹುಷಃ॥ 12-24-3 (75120) ಅರಣ್ಯೇ ದುಃಖವಸತಿರನುಭೂತಾ ತಪಸ್ವಿಭಿಃ। ದುಃಖಸ್ಯಾಂತೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಸುಖಾನ್ಯನುಭವಂತು ವೈ॥ 12-24-4 (75121) ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ ಭಾರತ। ಅನುಭೂಯ ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಾತಾಽಸಿ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-24-5 (75122) ಅರ್ಥಿನಾಂ ಚ ಪಿತೃಣಾಂ ಚ ದೇವತಾನಾಂ ಚ ಭಾರತ। ಆನೃಣ್ಯಂ ಗಚ್ಛ ಕೌಂತೇಯ ತತಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-24-6 (75123) ಸರ್ವಮೇಧಾಶ್ಚಮೇಧಾಭ್ಯಾಂ ಯಜಸ್ವ ಕುರುನಂದನ। ತತಃ ಪಶ್ಚಾನ್ಮಹಾರಾಜ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ಪರಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-24-7 (75124) ಭ್ರಾತೃಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನ್ಕ್ರತುಭಿಃ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೈಃ। ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕೀರ್ತಿಮತುಲಾಂ ಪಾಂಡವೇಯ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-24-8 (75125) ವಿಝಸ್ತೇ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ವಚನಂ ಕುರುಸತ್ತಮ। ಶೃಣುಷ್ವೈವಂ ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ನ ಧರ್ಮಾಚ್ಚ್ಯವಸೇ ನೃಪ॥ 12-24-9 (75126) ಆದದಾನಸ್ಯ ವಿಜಯಂ ವಿಗ್ರಹಂ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಮಾನಧರ್ಮಕುಶಲಾಃ ಸ್ಥಾಪಯಂತಿ ನರೇಶ್ವರ॥ 12-24-10 (75127) `ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನುಮಾನಂ ಚ ಉಪಮಾನಂ ತಥಾಽಽಗಮಃ। ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಸ್ತಥೈತಿಹ್ಯಂ ಸಂಶಯೋ ನಿರ್ಣಯಸ್ತಥಾ॥ 12-24-11 (75128) ಆಕಾರ ಇಂಗಿತಂ ಚೈವ ಗತಿಶ್ಚೇಷ್ಟಾ ಚ ಭಾರತ। ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ಚೈವ ಹೇತುಶ್ಚ ದೃಷ್ಟಾಂತೋಪನಯಸ್ತಥಾ॥ 12-24-12 (75129) ಉಕ್ತಿರ್ನಿಗಮನಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಮೇಯಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜನಂ। ಏತಾನಿ ಸಾಧನಾನ್ಯಾಹುರ್ಬಹುವರ್ಗಪ್ರಸಿದ್ಧಯೇ॥ 12-24-13 (75130) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನುಮಾನಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯೋನಿರುಚ್ಯತೇ। ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞೋ ಹಿ ಶಕ್ನೋತಿ ದಂಡಯೋನೌ ವಿಚಕ್ಷಣಃ। ಅಪ್ರಮಾಣವತಾ ನೀತೋ ದಂಡೋ ಹನ್ಯಾನ್ಮಹೀಪತಿಂ॥ 12-24-14 (75131) ದೇಶಕಾಲಪ್ರತೀಕ್ಷೀ ಯೋ ದಸ್ಯೂನ್ಮರ್ಷಯತೇ ನೃಪಃ। ಶಾಸ್ತ್ರಜಾಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಯುಜ್ಯತೇ ನೈನಸಾ ಹಿ ಸಃ॥ 12-24-15 (75132) ಆದಾಯ ಬಲಿಷಙ್ಭಾಗಂ ಯೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನಾಭಿರಕ್ಷತಿ। ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತತ್ಪಾಪಂ ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-24-16 (75133) ನಿಬೋಧ ಚ ಯಥಾಽಽತಿಷ್ಠಂಧರ್ಮಾನ್ನ ಚ್ಯವತೇ ನೃಪಃ। ನಿಗ್ರಹಾದ್ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಮನುರುದ್ಧ್ಯನ್ನಪೇತಭೀಃ। ಕಾಮಕ್ರೋಧಾವನಾದೃತ್ಯ ಪಿತೇವ ಸಮದರ್ಶನಃ॥ 12-24-17 (75134) ದೈವೇನಾಭ್ಯಾಹತೋ ರಾಜಾ ಕರ್ಮಕಾಲೇ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ನ ಸಾಧಯತಿ ಯತ್ಕರ್ಮ ನ ತತ್ರಾಹುರತಿಕ್ರಮಂ॥ 12-24-18 (75135) ತರಸಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ವಾ ನಿಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಏವ ಶತ್ರವಃ। ಪಾಪೈಃ ಸಹ ನ ಸಂದಧ್ಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-24-19 (75136) ಶೂರಾಶ್ಚಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಸತ್ಕಾರ್ಯಾ ವಿದ್ವಾಂಸಶ್ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಗೋಮಿನೋ ಧನಿನಶ್ಚೈವ ಪರಿಪಾಲ್ಯಾ ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-24-20 (75137) ವ್ಯವಾಹರೇಷು ಧರ್ಮೇಷು ಯೋಕ್ತವ್ಯಾಶ್ಚ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ। `ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಾ ಮಹೀಪಾಲ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಾವಲಂಬಿನಃ॥ 12-24-21 (75138) ವೇದಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿದ್ರಾಜಂಸ್ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಬಹುಶ್ರುತಾಃ। ಮಂತ್ರೇ ಚ ವ್ಯವಹಾರೇ ಚ ನಿಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ವಿಜಾನತಾ॥ 12-24-22 (75139) ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಾ ಚ ಯಾ। ದಂಡನೀತಿಕೃತಾ ಚೈವ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಪಿ ಸಾಧಯೇತ್॥ 12-24-23 (75140) ನಿಯೋಜ್ಯಾ ವೇದತತ್ತ್ವಜ್ಞಾ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಸು ಪಾರ್ತಿವ। ವೇದಜ್ಞಾ ಯೇ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಸ್ತೇ ಚ ರಾಜನ್ಸುಬುದ್ಧಯಃ॥ 12-24-24 (75141) ಆನ್ವೀಕ್ಷಕೀತ್ರಯೀವಾರ್ತಾದಂಡನೀತಿಷು ಪಾರಗಾಃ। ತೇ ತು ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಕ್ತವ್ಯಾಸ್ತೇ ಚ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಗತಾಃ॥ ' 12-24-25 (75142) ಗುಣಯುಕ್ತೇಽಪಿ ನೈಕಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಸೇತ ವಿಚಕ್ಷಣಃ॥ 12-24-26 (75143) ಅರಕ್ಷಿತಾ ದುರ್ವಿನೀತೋ ಮಾನೀ ಸ್ತಬ್ಧೋಽಭ್ಯಸೂಯಕಃ। ಏನಸಾ ಯುಜ್ಯತೇ ರಾಜಾ ದುರ್ದಾಂತ ಇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ॥ 12-24-27 (75144) ಯೇ ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಹೀಯಂತೇ ದೈವೇನೃಭ್ಯಾಹತಾ ನೃಪ। ತಸ್ಕರೈಶ್ಚಾಪಿ ಹೀಯಂತೇ ಸರ್ವಂ ತದ್ರಾಜಕಿಲ್ವಿಷಂ॥ 12-24-28 (75145) ಸುಮಂತ್ರಿತೇ ಸುನೀತೇ ಚ ಸರ್ವತಶ್ಚೋಪಪಾದಿತೇ। ಪೌರುಷೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕೃತೇ ನಾಸ್ತ್ಯಧರ್ಮೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-24-29 (75146) ವಿಚ್ಛಿದ್ಯಂತೇ ಸಮಾರಬ್ಧಾಃ ಸಿದ್ಧ್ಯಂತೇ ಚಾಪಿ ದೈವತಃ। ಕೃತೇ ಪುರುಷಕಾರೇ ತು ನೈನಃ ಸ್ಪೃಶತಿ ಪಾರ್ಥಿವಂ॥ 12-24-30 (75147) ಅತ್ರ ತೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ವರ್ತಯಿಷ್ಯೇ ಕಥಾಮಿಮಾಂ। ಯದ್ವೃತ್ತಂ ಪೂರ್ವರಾಜರ್ಷೇರ್ಹಯಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪಾಂಡವ॥ 12-24-31 (75148) ಶತ್ರೂನ್ಹತ್ವಾ ಹತಸ್ಯಾಜೌ ಶೂರಸ್ಯಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ। ಅಸಹಾಯಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ನಿರ್ಜಿತಸ್ಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-24-32 (75149) ಯತ್ಕರ್ಮ ವೈ ನಿಗ್ರಹೇ ಶಾತ್ರವಾಣಾಂ ಯೋಗಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯಃ ಪಾಲನೇ ಮಾನವಾನಾಂ। ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕೀರ್ತಿ ಸ ಯುದ್ಧಾ ದ್ವಾಜಿಗ್ರೀವೋ ಮೋದತೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ॥ 12-24-33 (75150) ಸಂತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸಮರೇಷ್ವಾತತಾಯೀ ಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಛಿನ್ನೋ ದಸ್ಯುಭಿರ್ವಧ್ಯಮಾನಃ। ಅಶ್ವಗ್ರೀವಃ ಕರ್ಮಶೀಲೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸಂಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ ಮೋದತೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ॥ 12-24-34 (75151) ಧನುರ್ಯೂಪೋ ರಶನಾ ಜ್ಯಾ ಶರಃ ಸ್ರು ಕ್ಸ್ರುವಃ ಖಂಗೋ ರುಧಿರಂ ಯತ್ರ ಚಾಜ್ಯಂ। ರಥೋ ವೇದೀ ಕಾಮಜೋ ಯುದ್ಧಮಗ್ನಿ ಶ್ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರಂ ಚತುರೋ ವಾಜಿಮುಖ್ಯಾಃ॥ 12-24-35 (75152) ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞವಹ್ನಾವಥಾರೀ ನ್ಪಾಪಾನ್ಮುಕ್ತೋ ರಾಜಸಿಂಹಸ್ತರಸ್ವೀ। ಪ್ರಾಣಾನ್ಹುತ್ವಾ ಚಾವಭೃಥೇ ರಣೇ ಸ ವಾಜಿಗ್ರೀವೋ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-24-36 (75153) ರಾಷ್ಟ್ರಂ ರಕ್ಷನ್ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ನಯೇನ ಸಂತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಶೀಲೋ ಮಹಾತ್ಮಾ। ಸರ್ವಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಮನಸ್ವೀ ವಾಜಿಗ್ರೀವೋ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-24-37 (75154) ದೈವೀಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಮಾನುಷೀಂ ದಂಡನೀತಿಂ ಯೋಗನ್ಯಾಸೈಃ ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಮಹೀಂ ಚ। ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಶೀಲೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ವಾಜಿಗ್ರೀವೋ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-24-38 (75155) ವಿದ್ವಾಂಸ್ತ್ಯಾಗೀ ಶ್ರದ್ದಧಾನಃ ಕೃತಜ್ಞ ಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಮಾನುಷಂ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ। ಮೇಧಾವಿನಾಂ ವಿದುಷಾಂ ಸಂಮತಾನಾಂ ತನುತ್ಯಜಾಂ ಲೋಕಮಾಕ್ರಂಯ ರಾಜಾ॥ 12-24-39 (75156) ಸಂಯಗ್ವೇದಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಧೀತ್ಯ ಸಂಯಗ್ರಾಜ್ಯಂ ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಮಹಾತ್ಮಾ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸ್ವಧರ್ಮೇ ವಾಜಿಗ್ರೀವೋ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-24-40 (75157) ಜಿತ್ವಾ ಸಂಗ್ರಾಮಾನ್ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ಸೋಮಂ ಪೀತ್ವಾ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾಗ್ರ್ಯಾನ್। ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದಂಡಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯುದ್ಧೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-24-41 (75158) ವೃತ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಶ್ಲಾಘನೀಯಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸಂತೋ ವಿದ್ವಾಂಸೋಽರ್ಹಯಂತ್ಯರ್ಹಣೀಯಂ। ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಿತ್ವಾ ವೀರಲೋಕಾನವಾಪ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಿರ್ಮಹಾತ್ಮಾ॥ ॥ 12-24-42 (75159) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 24॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-24-1 ವಚನಂ ಹಿಂಸಾಪ್ರಧಾನಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೋ ಮೇ ಮಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇವಂರೂಪಂ॥ 12-24-10 ಆದದಾನಸ್ಯ ಪರಸ್ವಾಪಹರ್ತುಃ। ಸಮಾನಧರ್ಮಃ ಅವಿಷಮೋ ಧರ್ಮಸ್ತತ್ರ ಕುಶಲಾಃ ಸ್ಥಾಪಯಂತಿ ಅವಶ್ಯಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಯಂತಿ॥ 12-24-15 ಮರ್ಷಯತೇ ದಸ್ಯೂನಪಿ ನ ಹಂತಿ। ಏನಸಾ ತಜ್ಜೇನ ಪಾಪೇನ॥ 12-24-17 ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ನಿಗ್ರಹಾದತಿಲಂಘನಾಜ್ಜಾತಾದಧರ್ಮಾದ್ಧೇತೋಶ್ರ್ಯವತೇ। ತಾನಿ ಅನುರುಧ್ಯನ್ನಪೇತಭೀಶ್ಚ ಭವತಿ॥ 12-24-19 ರಾಷ್ಟ್ರಪಣ್ಯಂ ನ ಕಾರಯೇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-24-20 ಗೋಮಿನೋ ಗೋಮಂತಃ॥ 12-24-27 ಸ್ತಬ್ಧೋ ಮಾನ್ಯಾನಮಾನಯನ್। ಅಭ್ಯಸೂಯಕೋ ಗುಣೇಷು ದೋಷದೃಷ್ಟಿಃ॥ 12-24-28 ದೈವೇನ ಅವರ್ಷಣಾದಿನಾ॥ 12-24-33 ಯತ್ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವೇತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-24-35 ಕಾಮಜಃ ಕ್ರೋಧೋ ಯುದ್ಧಮೂಲಭೂತೋಽಗ್ನಿಃ। ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಋತ್ವಿಜಃ ಚತುರಶ್ಚತ್ವಾರಃ॥ 12-24-37 ಸಂತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತಾಹಕಾರಃ॥ 12-24-38 ಯೋಗಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಮುತ್ಸಾಹೋ ನ್ಯಾಸಾ ಅಭಿಮಾನತ್ಯಾಗಾಸ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಾಂ ದೈವೀ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಜ್ಞಾದಿಕ್ರಿಯಾಮನ್ಯದೀಯಾಂ ಮಾನುಷೀಂ ಚ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಂಡನೀತಿಂ ಮಹೀಂ ಚ ಪಾಲಯಿತ್ವೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಸ್ವಯಂ ಚ ಯಜ್ಞಶೀಲಃ॥ 12-24-39 ಮಾನುಷಂ ಲೋಕಮಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ। ತನುತ್ಯಜಾಂ ಪ್ರಯಾಗಾದೌ॥

12-25-0 (65647) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-25-0x (5376) ದ್ವೈಪಾಯನವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕುಪಿತೇ ಚ ಧನಂಜಯೇ। ವ್ಯಾಸಮಾಮಂತ್ರ್ಯ ಕೌಂತೇಯಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-25-1 (65648) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-25-2x (5377) ನ ಪಾರ್ಥಿವಮಿದಂ ರಾಜ್ಯಂ ನ ಭೋಗಾಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ। ಪ್ರೀಣಯಂತಿ ಮನೋ ಮೇಽದ್ಯ ಶೋಕೋ ಮಾಂ ದಾರಯತ್ಯಯಂ॥ 12-25-2 (65649) ಶ್ರುತ್ವಾ ವೀರವಿಹೀನಾನಾಮಪುತ್ರಾಣಾಂ ಚ ಯೋಷಿತಾಂ। ಪರಿದೇವಯಮಾನಾನಾಂ ನ ಶಾಂತಿಂ ಮನಸಾ ಲಭೇ॥ 12-25-3 (65650) ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ವ್ಯಾಸೋ ಯೋಗವಿದಾಂವರಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ವೇದಪಾರಗಃ॥ 12-25-4 (65651) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-25-5x (5378) ನ ಕರ್ಮಣಾ ಲಭ್ಯತೇ ಚೇಜ್ಯಯಾ ವಾ ನಾಪ್ಯಸ್ತಿ ದಾತಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿತ್। ಪರ್ಯಾಯಯೋಗಾದ್ವಿಹಿತಂ ವಿಧಾತ್ರಾ ಕಾಲೇನ ಸರ್ವಂ ಲಭತೇ ಮನುಷ್ಯಃ॥ 12-25-5 (65652) ನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತ್ಯಾಽಽಧ್ಯಯನೇನ ಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ವಿಶೇಷಂ ಮನುಜೈರಕಾಲೇ। ಮೂರ್ಖೋಽಪಿ ಚಾಪ್ನೋತಿ ಕದಾಚಿದರ್ಥಾ ನ್ಕಾಲೋ ಹಿ ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ದಾತಾ॥ 12-25-6 (65653) ನ ಭೂರಕಾಲೇಷು ಫಲಂ ದದಾತಿ ಶಿಲ್ಪಾನಿ ಮಂತ್ರಾಶ್ಚ ತಥೌಷಧಾನಿ। ತಾನ್ಯೇವ ಕಾಲೇನ ಸಮಾಹಿತಾನಿ ಸಿದ್ಧ್ಯಂತಿ ವರ್ಧಂತಿ ಚ ಭೂತಿಕಾಲೇ॥ 12-25-7 (65654) ಕಾಲೇನ ಶೀಘ್ರಾಃ ಪ್ರವಹಂತಿ ವಾತಾಃ ಕಾಲೇನ ವೃಷ್ಟಿರ್ಜಲದಾನುಪೈತಿ। ಕಾಲೇನ ಪಝೋತ್ಪಲವಂಜಲಂ ಚ ಕಾಲೇನ ಪುಷ್ಯಂತಿ ವನೇಷು ವೃಕ್ಷಾಃ॥ 12-25-8 (65655) ಕಾಲೇನ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ಚ ಸಿತಾಶ್ಚ ರಾತ್ರ್ಯಃ ಕಾಲೇನ ಚಂದ್ರಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಬಿಂಬಃ। ನಾಕಾಲತಃ ಪುಷ್ಪಫಲಂ ದ್ರುಮಾಣಾಂ ನಾಕಾಲವೇಗಾಃ ಸರಿತೋ ವಹಂತಿ॥ 12-25-9 (65656) ನಾಕಾಲಮತ್ತಾಃ ಖಗಪನ್ನಗಾಶ್ಚ ಮೃಗದ್ವಿಪಾಃ ಶೈಲಮೃಗಾಶ್ಚ ಲೋಕೇ। ನಾಕಾಲತಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ಭವಂತಿ ಗರ್ಭಾ ನಾಯಂತ್ಯಕಾಲೇ ಶಿಶಿರೋಷ್ಣವರ್ಷಾಃ॥ 12-25-10 (65657) ನಾಕಾಲತೋ ಂರಿಯತೇ ಜಾಯತೇ ವಾ ನಾಕಾಲತೋ ವ್ಯಾಹರತೇ ಚ ಬಾಲಃ। ನಾಕಾಲತೋ ಯೌವನಮಭ್ಯುಪೈತಿ ನಾಕಾಲತೋ ರೋಹತಿ ಬೀಜಮುಪ್ತಂ॥ 12-25-11 (65658) ನಾಕಾಲತೋ ಭಾನುರುಪೈತಿ ಯೋಗಂ ನಾಕಾಲತೋಽಸ್ತಂ ಗಿರಿಮಭ್ಯುಪೈತಿ। ನಾಕಾಲತೋ ವರ್ಧತೇ ಹೀಯತೇ ಚ ಚಂದ್ರಃ ಸಮುದ್ರೋಽಪಿ ಮಹೋರ್ಮಿಮಾಲೀ॥ 12-25-12 (65659) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಗೀತಂ ರಾಜ್ಞಾ ಸೇನಜಿತಾ ದುಃಖಾರ್ತೇನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-25-13 (65660) ಸರ್ವಾನೇವೈಷ ಪರ್ಯಾಯೋ ಮರ್ತ್ಯಾನ್ಸ್ಪೃಶತಿ ದುಃಸಹಃ। ಕಾಲೇನ ಪರಿಪಕ್ವಾ ಹಿ ಂರಿಯಂತೇ ಸರ್ವಪಾರ್ಥಿವಾಃ॥ 12-25-14 (65661) ಘ್ನಂತಿ ಚಾನ್ಯಾನ್ನರಾನ್ರಾಜಂಸ್ತಾನಪ್ಯನ್ಯೇ ತಥಾ ನರಾಃ। ಸಂಜ್ಞೈಷಾ ಲೌಕಿಕೀ ರಾಜನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಹನ್ಯತೇ॥ 12-25-15 (65662) ಹಂತೀತಿ ಮನ್ಯತೇ ಕಶ್ಚಿನ್ನ ಹಂತೀತ್ಯಪಿ ಚಾಪರಃ। ಸ್ವಭಾವತಸ್ತು ನಿಯತೌ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯೌ॥ 12-25-16 (65663) ನಷ್ಟೇ ಧನೇ ವಾ ದಾರೇ ವಾ ಪುತ್ರೇ ಪಿತರಿ ವಾ ಮೃತೇ। ಅಹೋ ದುಃಖಮಿತಿ ಧ್ಯಾಯಂದುಃಖಸ್ಯಾಪಚಿತಿಂ ಚರೇತ್॥ 12-25-17 (65664) ಸ ಕಿಂ ಶೋಚಸಿ ಮೂಢಃ ಸಞ್ಶೋಚ್ಯಾನ್ಕಿಮನುಶೋಚಸಿ। ಪಶ್ಯ ದುಃಖೇಷು ದುಃಖಾನಿ ಭಯೇಷು ಚ ಭಯಾನ್ಯಪಿ॥ 12-25-18 (65665) ಆತ್ಮಾಽಪಿ ಚಾಯಂ ನ ಮಮ ಸರ್ವಾಽಪಿ ಪಥಿವೀ ಮಮ। ಯಥಾ ಮಮ ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಮಿತಿ ಪಶ್ಯನ್ನ ಮುಹ್ಯತಿ॥ 12-25-19 (65666) ಶೋಕಸ್ಥಾನಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹರ್ಷಸ್ಥಾನಶತಾನಿ ಚ। ದಿವಸೇದಿವಸೇ ಮೂಢಮಾವಿಶಂತಿ ನ ಪಂಡಿತಂ॥ 12-25-20 (65667) ಏವಮೇತಾನಿ ಕಾಲೇನ ಪ್ರಿಯದ್ವೇಷ್ಯಾಣಿ ಭಾಗಶಃ। ಜೀವೇಷು ಪರಿವರ್ತಂತೇ ದುಃಖಾನಿ ಚ ಸುಖಾನಿ ಚ॥ 12-25-21 (65668) ದುಃಖಮೇವಾಸ್ತಿ ನ ಸುಖಂ ತಸ್ಮಾತ್ತದುಪಲಭ್ಯತೇ। ತೃಷ್ಣಾರ್ತಿಪ್ರಭವಂ ದುಃಖಂ ದುಃಖಾರ್ತಿಪ್ರಭವಂ ಸುಖಂ॥ 12-25-22 (65669) ಸುಖಸ್ಯಾನಂತರಂ ದುಃಖಂ ದುಃಖಸ್ಯಾನಂತರಂ ಸುಖಂ। ನ ನಿತ್ಯಂ ಲಭತೇ ದುಃಖಂ ನ ನಿತ್ಯಂ ಲಭತೇ ಸುಖಂ॥ 12-25-23 (65670) ಸುಖಮೇವ ಹಿ ದುಃಖಾಂತಂ ಕದಾಚಿದ್ದುಃಖತಃ ಸುಖಂ। ತಸ್ಮಾದೇತದ್ದ್ವಯಂ ಜಹ್ಯಾದ್ಯ ಇಚ್ಛೇಚ್ಛಾಶ್ವತಂ ಸುಖಂ॥ 12-25-24 (65671) ಸುಖಾಂತಪ್ರಭವಂ ದುಃಖಂ ದುಃಖಾಂತಪ್ರಭವಂ ಸುಖಂ। ಯನ್ನಿಮಿತ್ತೋ ಭವೇಚ್ಛೋಕಸ್ತಾಪೋ ವಾ ದುಃಖಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ। ಆಯಾಸೋ ವಾಽಪಿ ಯನ್ಮೂಲಸ್ತದೇಕಾಂಗಮಪಿ ತ್ಯಜೇತ್॥ 12-25-25 (65672) ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಪ್ರಿಯಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಪ್ರಿಯಂ। ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮುಪಾಸೀತ ಹೃದಯೇನಾಪರಾಜಿತಃ॥ 12-25-26 (65673) ಈಷದಪ್ಯಂಗ ದಾರಾಣಾಂ ಪುತ್ರಾಣಾಮಾಚರನ್ಪ್ರಿಯಂ। ತತೋ ಜ್ಞಾಸ್ಯಸಿ ಕಃ ಕಸ್ಯ ಕೇನ ವಾ ಕಥಮೇವ ಚ॥ 12-25-27 (65674) ಯೇ ಚ ಮೂಢತಮಾ ಲೋಕೇ ಯೇ ಚ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಗತಾಃ। ತ ಏವ ಸುಖಮೇಧಂತೇ ಮಧ್ಯಮಃ ಕ್ಲಿಶ್ಯತೇ ಜನಃ॥ 12-25-28 (65675) ಇತ್ಯನ್ನವೀನ್ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಸ ಸೇನಜಿತ್। ಪರಾವರಜ್ಞೋ ಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮವಿತ್ಸುಖದುಃಖವಿತ್॥ 12-25-29 (65676) ಪರದುಃಖೇನ ದುಃಖೀ ಯೋ ನ ಸ ಜಾತು ಸುಖೀ ಭವೇತ್। ದುಃಖಾನಾಂ ಹಿ ಕ್ಷಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಜಾಯತೇ ಹ್ಯಪರಾತ್ಪರಂ॥ 12-25-30 (65677) ಸುಖಂ ಚ ದುಃಖಂ ಚ ಭವಾಭವೌ ಚ ಲಾಭಾಲಾಭೌ ಮರಣಂ ಜೀವಿತಂ ಚ। ಪರ್ಯಾಯತಃ ಸರ್ವಮವಾಪ್ತುವಂತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಮುಹ್ಯೇನ್ನ ಚ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ್॥ 12-25-31 (65678) ದೀಕ್ಷಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸಂಯುಗೇ ಧರ್ಮಮಾಹು ರ್ಯೋಗಂ ರಾಜ್ಯೇ ದಂಡನೀತಿಂ ಚ ಸಂಯಕ್। ವಿತ್ತತ್ಯಾಗಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಚೈವ ಯಜ್ಞೇ ಸಂಯಗ್ದಾನಂ ಪಾವನಾನೀತಿ ವಿದ್ಯಾತ್॥ 12-25-32 (65679) ರಕ್ಷನ್ರಾಜ್ಯಂ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ನಯೇನ ಸಂತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಶೀಲೋ ಮಹಾತ್ಮಾ। ಸರ್ವಾಲ್ಲೋಕಾಂಧರ್ಮದೃಷ್ಟ್ಯಾವಲೋಕ ನ್ನೂಧ್ವಂ ದೇಹಾನ್ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-25-33 (65680) ಜಿತ್ವಾ ಸಂಗ್ರಾಮಾನ್ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸೋಮಂ ಪೀತ್ವಾ ವರ್ಧಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ। ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದಂಡಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಕ್ಷೀಣಾಯುರ್ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-25-34 (65681) `ಯಜಂತಿ ಯಜ್ಞಾನ್ವಿಜಯಂತಿ ರಾಜ್ಯಂ ರಕ್ಷಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಚೈಷಾಂ।' ಸಂಯಗ್ವೇದಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಧೀತ್ಯ ಸಂಯಗ್ರಾಜ್ಯಂ ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಚ ರಾಜಾ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸ್ವಧರ್ಮೇ ಪೂತಾತ್ಮಾ ವೈ ಮೋದತೇ ದೇವಲೋಕೇ॥ 12-25-35 (65682) ಯಸ್ಯ ವೃತ್ತಂ ನಮಸ್ಯಂತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಮಾನವಾಃ। ಪೌರಜಾನಪದಾಮಾತ್ಯಾಃ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ॥ ॥ 12-25-36 (65683) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ (*)॥ 25॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-25-1 ಕುಪಿತೇ ರಾಜ್ಯಕಾರಣಾತ್॥ 12-25-3 ವೀರವಿಹೀನಾನಾಂ ಪತಿಹೀನಾನಾಂ॥ 12-25-5 ನಲಭ್ಯತೇ ವೀರೋ ಹತವೀರಾಭಿರ್ವೀರಪತ್ನೀಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ। ನಾಪಿ ತಾಭ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪತಿಂ ದಾತುಂ ಸಮರ್ಥೋಽಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-25-7 ನಾಭೂತಿಕಾಲೇಷ್ವಿತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥ 12-25-8 ಪುಷ್ಪ್ಯಂತೀತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-25-14 ಪರ್ಯಾಯಃ ಕಾಲಗತಿಃ॥ 12-25-17 ಅಪಚಿತಿಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ॥ 12-25-18 ದುಃಖೇಷು ಶೋಕಜೇಷು ಮನಸ್ತಾಪೇಷು। ದುಃಖಾನಿ ಶಿರಸ್ತಾಡನಾದೀನಿ। ದುಃಖಾದೇರ್ದ್ವಿಗುಣೀಕರಣಂ ಮೂಢಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-25-21 ಯಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ತಾನ್ಯೇವ ಕಾಲೇ ದುಃಖಾನಿ ಭವಂತಿ। ಯಾನಿ ದ್ವೇಷ್ಯಾಣಿ ತಾನ್ಯೇವ ಸುಖಾನಿ॥ 12-25-22 ತೃಷ್ಣಯಾ ಯಾಽಽರ್ತಿರನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತಾ ತಜ್ಜಂ ದುಃಖಂ। ದುಃಖಸ್ಯಾರ್ತಿರ್ವಿನಾಶಸ್ತಜ್ಜಂ ಸುಖಂ॥ 12-25-25 ದುಃಖಮೂರ್ಛಿತಃ ದುಃಖೇನ ವರ್ಧಿತಃ। ಏಕಾಂಗಮಪಿ ಸರ್ಪದಷ್ಟಾಂಗುಷ್ಠವತ್ ತ್ಯಜೇತ್॥ 12-25-27 ಕೇನ ಹೇತುನಾ ಕಥಂ ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಕಸ್ಯ ಸಂಬಂಧೀತಿ ಜ್ಞಾಸ್ಯತಿ॥ 12-25-31 ಭವಾಭವೌ ಐಶ್ವರ್ಯಾನೈಶ್ವರ್ಯೇ॥ 12-25-33 ಸಂತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಹಂಕಾರಃ॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

12-26-0 (75715) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-26-0x (6266) ಅಭಿಮನ್ಯೌ ಹತೇ ಬಾಲೇ ದ್ರೌಪದ್ಯಾಸ್ತನಯೇಷು ಚ। ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಂನೇ ವಿರಾಟೇ ಚ ದ್ರುಪದೇ ಚ ಮಹೀಪತೌ॥ 12-26-1 (75716) ವೃಷಸೇನೇ ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞೇ ಧೃಷ್ಟಕೇತೌ ತು ಪಾರ್ಥಿವೇ। ತಥಾಽನ್ಯೇಷು ನರೇಂದ್ರೇಷು ನಾನಾದೇಶ್ಯೇಷು ಸಂಯುಗೇ॥ 12-26-2 (75717) ನ ಚ ಮುಂಚತಿ ಮಾಂ ಶೋಕೋ ಜ್ಞಾತಿಘಾತಿನಮಾತುರಂ। ರಾಜ್ಯಕಾಮುಕಮತ್ಯುಗ್ರಂ ಸ್ವವಂಶೋಚ್ಛೇದಕಾರಿಣಂ॥ 12-26-3 (75718) ಯಸ್ಯಾಂಕೇ ಕ್ರೀಡಮಾನೇನ ಮಯಾ ವಿಪರಿವರ್ತಿತಂ। ಸ ಮಯಾ ರಾಜ್ಯಲುಬ್ಧೇನ ಗಾಂಗೇಯೋ ಯುಧಿ ಪಾತಿತಃ॥ 12-26-4 (75719) ಯದಾ ಹ್ಯೇನಂ ವಿಘೂರ್ಣಂತಂ ಮದರ್ಥಂ ಪಾರ್ಥಸಾಯಕೈಃ। ತಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಯಥಾ ವಜ್ರೈಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಂ ಶಿಖಂಡಿನಂ॥ 12-26-5 (75720) ಜೀರ್ಣಸಿಂಹಮಿವ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ನರಸಿಂಹಂ ಪಿತಾಮಹಂ। ಕೀರ್ಯಮಾಣಂ ಶರೈರ್ದೀಪ್ತೈರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮೇ ವ್ಯಥಿತಂ ಮನಃ॥ 12-26-6 (75721) ಪ್ರಾಡ್ಭುಖಂ ಸೀದಮಾನಂ ಚ ರಥಾತ್ಪರರಥಾರುಜಂ। ಘೂರ್ಣಮಾನಂ ಯಥಾ ಶೈಲಂ ತದಾ ಮೇ ಕಶ್ಮಲೋಽಭವತ್॥ 12-26-7 (75722) ಯಃ ಸವಾಣಧನುಷ್ಪಾಣಿರ್ಯೋಧಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಂ। ಬಹೂನ್ಯಹಾನಿ ಕೌರವ್ಯಃ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಮಹಾಮೃಧೇ॥ 12-26-8 (75723) ಸಮೇತಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ನದೀಸುತಃ। ಕನ್ಯಾರ್ಥಮಾಹ್ವಯದ್ವೀರೋ ರಥೇನೈಕೇನ ಸಂಯುಗೇ॥ 12-26-9 (75724) ಯೇನ ಚೋಗ್ರಾಯುಧೋ ರಾಜಾ ಚಕ್ರವರ್ತೀ ದುರಾಸದಃ। ದಗ್ಧಶ್ಚಾಸ್ತ್ರಪ್ರತಾಪೇನ ಸ ಮಯಾ ಯುಧಿ ಪಾತಿತಃ॥ 12-26-10 (75725) ಸ್ವಯಂ ಮೃತ್ಯುಂ ರಕ್ಷಮಾಣಃ ಪಾಂಚಾಲ್ಯಂ ಯಃ ಶಿಖಂಡಿನಂ। ನ ಬಾಣೈಃ ಪಾತಯಾಮಾಸ ಸೋಽರ್ಜುನೇನ ನಿಪಾತಿತಃ॥ 12-26-11 (75726) ಯದೈನಂ ಪತಿತಂ ಭೂಮಾವಪಶ್ಯಂ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಂ। ತದೈವಾವಿಶದನ್ಯುಗ್ರೋ ಜ್ವರೋ ಮಾಂ ಮುನಿಸತ್ತಮ॥ 12-26-12 (75727) ಯೇನ ಸಂವರ್ಧಿತಾ ಬಾಲಾ ಯೇನ ಸ್ಮ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾಃ। ಸ ಮಯಾ ರಾಜ್ಯಲುಬ್ಧೇನ ಪಾಪೇನ ಗುರುಧಾತಿನಾ। ಅಲ್ಪಕಾಲಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಕೃತೇ ಮೂಢೇನ ಪಾತಿತಃ॥ 12-26-13 (75728) ಆಚಾರ್ಯಶ್ಚ ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಸರ್ವಪಾರ್ಥಿವಪೂಜಿತಃ। ಅಭಿಗಂಯ ರಣೇ ಮಿಥ್ಯಾ ಪಾಪೇನೋಕ್ತಃ ಸುತಂ ಪ್ರತಿ॥ 12-26-14 (75729) ತನ್ಮೇ ದಹತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಯನ್ಮಾಂ ಗುರುರಭಾಷತ। ಸತ್ಯಮಾಖ್ಯಾಹಿ ರಾಜಂಸ್ತ್ವಂ ಯದಿ ಜೀವತಿ ಮೇ ಸುತಃ॥ 12-26-15 (75730) ಸತ್ಯಮಾಮರ್ಶಯನ್ವಿಪ್ರೋ ಮಯಿ ತತ್ಪರಿಪೃಷ್ಟವಾನ್। ಕುಂಜರಂ ಚಾಂತರಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತೋ ಮಯಾ॥ 12-26-16 (75731) ಸುಭೃಶಂ ರಾಜ್ಯಲುಬ್ಧೇನ ಪಾಪೇನ ಗುರುಘಾತಿನಾ। ಸತ್ಯಕಂಚುಕಮುನ್ಮುಚ್ಯ ಮಯಾ ಸ ಗುರುರಾಹವೇ॥ 12-26-17 (75732) ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾ ಹತ ಇತಿ ನಿರುಕ್ತಃ ಕುಂಜರೇ ಹತೇ। ಕಾಂʼಲ್ಲೋಕಾಂಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮ ಸುದುಷ್ಕರಂ॥ 12-26-18 (75733) ಅಘಾತಯಂ ಚ ಯತ್ಕರ್ಣಂ ಸಮರೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಂ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಭ್ರಾತರಮತ್ಯುಗ್ರಃ ಕೋ ಮತ್ತಃ ಪಾಪಕೃತ್ತಮಃ॥ 12-26-19 (75734) ಅಭಿಮನ್ಯುಂ ಚ ಯದ್ವಾಲಂ ಜಾತಂ ಸಿಂಹಮಿವಾದ್ರಿಷು। ಪ್ರಾವೇಶಯಮಹಂ ಲುಬ್ಧೋ ವಾಹಿನೀಂ ದ್ರೋಣಪಾಲಿತಾಂ॥ 12-26-20 (75735) ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ವೀಭತ್ಸುಂ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತುಂ। ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷಂ ಕಿಲ್ವಿಷೀ ಭ್ರೂಣಹಾ ಯಥಾ॥ 12-26-21 (75736) ದ್ರೌಪದೀಂ ಚಾಪ್ಯದುಃಖಾರ್ಹಾಂ ಪಂಚಪುತ್ರೈರ್ವಿನಾಕೃತಾಂ। ಶೋಚಾಮಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಹೀನಾಂ ಪಂಚಭಿಃ ಪರ್ವತೈರಿವ॥ 12-26-22 (75737) ಸೋಽಹಮಾಗಸ್ಕರಃ ಪಾಪಃ ಪೃಥಿವೀನಾಶಕಾರಕಃ। ಆಸೀನ ಏವಮೇವೇದಂ ಶೋಷಯಿಷ್ಯೇ ಕಲೇವರಂ॥ 12-26-23 (75738) ಪ್ರಾಯೋಪವಿಷ್ಟಂ ಜಾನೀಧ್ವಮಥ ಮಾಂ ಗುರುಘಾತಿನಂ। ಜಾತಿಷ್ವನ್ಯಾಸ್ವಪಿ ಯಥಾ ನ ಭವೇಯಂ ಕುಲಾಂತಕೃತ್॥ 12-26-24 (75739) ನ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ ನ ಚ ಪಾನೀಯಮುಪಯೋಕ್ಷ್ಯೇ ಕಥಂಚನ। ಶೋಷಯಿಷ್ಯೇ ಪ್ರಿಯಾನ್ಪ್ರಾಣಾನಿಹಸ್ಥೋಽಹಂ ತಪೋಧನಾಃ॥ 12-26-25 (75740) ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗಂಯತಾಂ ಕಾಮಮನುಜಾನೇ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ವಃ। ಸರ್ವೇ ಮಾಮನುಜಾನೀತ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮೀದಂ ಕಲೇವರಂ॥ 12-26-26 (75741) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಚಾ। 12-26-27x (6267) ತಮೇವಂವಾದಿನಂ ಪಾರ್ಥಂ ಬಂಧುಶೋಕೇನ ವಿಹ್ವಲಂ। ಮೈವಮಿತ್ಯಬ್ರವೀದ್ವ್ಯಾಸೋ ನಿಗೃಹ್ಯ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ॥ 12-26-27 (75742) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-26-28x (6268) ಅತಿವೇಲಂ ಮಹಾರಾಜ ನ ಶೋಕಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ। ಪುನರುಕ್ತಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದಿಷ್ಟಮೇತದಿತಿ ಪ್ರಭೋ॥ 12-26-28 (75743) ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ರಯೋಗಾಶ್ಚ ಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಧ್ರುವಂ। ಬುದ್ಧುದಾ ಇವ ತೋಯೇಷು ಭವಂತಿ ನ ಭವಂತಿ ಚ॥ 12-26-29 (75744) ಸರ್ವೇ ಕ್ಷಯಾಂತಾ ನಿಚಯಾಃ ಪತನಾಂತಾಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾಃ। ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ರಯೋಗಾಂತಾ ಮರಣಾಂತಂ ಹಿ ಜೀವಿತಂ॥ 12-26-30 (75745) ಸುಖಂ ದುಃಖಾಂತಮಾಲಸ್ಯಂ ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ದುಃಖಂ ಸುಖೋದಯಂ। ಭೂತಿಃ ಶ್ರೀರ್ಹ್ರೀರ್ಧೃತಿಃ ಕೀರ್ತಿರ್ದಕ್ಷೇ ವಸತಿ ನಾಲಸೇ॥ 12-26-31 (75746) ನಾಲಂ ಸುಖಾಯ ಸುಹೃದೋ ನಾಲೇ ದುಃಖಾಯ ಶತ್ರವಃ। ನ ಚ ಪ್ರಜ್ಞಾಲಮರ್ಥೇಭ್ಯೋ ನ ಸುಖೇಭ್ಯೋಽಪ್ಯಲಂ ಧನಂ॥ 12-26-32 (75747) ಯಥಾ ಸೃಷ್ಟೋಽಸಿ ಕೌಂತೇಯ ಧಾತ್ರಾ ಕರ್ಮಸು ತತ್ಕ್ರರು। ಅತ ಏವ ಹಿ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತೇ ನೇಶಸ್ತ್ವಂ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ನೃಪ॥ ॥ 12-26-33 (75748) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಙ್ವಿಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 26॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-26-2 ವೃಷಸೇನೇ ಕರ್ಣೇ॥ 12-26-7 ಪರರಥಾರುಜಂ ಪರರಥಾನಾಂ ಪೀಡಕಂ॥ 12-26-16 ಆಮರ್ಶಯನ್ನಿಶ್ಚಿನ್ವನ್॥ 12-26-28 ಅತಿವೇಲಮತ್ಯರ್ಥಂ॥ 12-26-39 ಆಲಸ್ಯಂ ತತ್ಕಾಲೇ ಸುಖಮಪಿ ದುಃಖಾಂತಂ। ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ತತ್ಕಾಲೇ ದುಃಖಮಪಿ ಸುಖೋದಯಂ। ಭೂತಿಃ ಅಣಿಮಾದಿಃ॥

12-27-0 (65684) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-27-0x (5379) ಜ್ಞಾತಿಶೋಕಾಭಿತಪ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನಿಷ್ಟಾಂಸ್ತ್ಯಜಿಷ್ಯತಃ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಯ ಪಾಂಡುಪುತ್ರಸ್ಯ ವ್ಯಾಸಃ ಶೋಕಮಪಾನುದತ್॥ 12-27-1 (65685) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-27-2x (5380) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಭಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಅಶ್ಮಗೀತಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-27-2 (65686) ಅಶ್ಮಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ವೈದೇಹೋ ಜನಕೋ ನೃಪಃ। ಸಂಶಯಂ ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ದುಃಖಶೋಕಸಮನ್ವಿತಃ॥ 12-27-3 (65687) ಜನಕ ಉವಾಚ। 12-27-4x (5381) ಆಗಮೇ ಯದಿ ವಾಽಪಾಯೇ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ದ್ರವಿಣಸ್ಯ ಚ। ನರೇಣ ಪ್ರತಿಪತ್ತವ್ಯಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕಥಮಿಚ್ಛತಾ॥ 12-27-4 (65688) ಅಶ್ಮೋವಾಚ। 12-27-5x (5382) ಉತ್ಪನ್ನಮಿಮಮಾತ್ಮಾನಂ ನರಸ್ಯಾನಂತರಂ ತತಃ। ತಾನಿತಾನ್ಯನುವರ್ತಂತೇ ದುಃಖಾನಿ ಚ ಸುಖಾನಿ ಚ॥ 12-27-5 (65689) ತೇಷಾಮನ್ಯತರಾಪತ್ತೌ ಯದ್ಯದೇವೋಪಸೇವತೇ। ತದಸ್ಯ ಚೇತನಾಮಾಶು ಹರತ್ಯಭ್ರಮಿವಾನಿಲಃ॥ 12-27-6 (65690) ಅಭಿಜಾತೋಽಸ್ಮಿ ಸಿದ್ಧೋಽಸ್ಮಿ ನಾಸ್ಮಿ ಕೇವಲಮಾನುಷಃ। ಇತ್ಯೇಭಿರ್ಹೇತುಭಿಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಸಿಚ್ಯತೇ॥ 12-27-7 (65691) ಸಂಪ್ರಸಕ್ತಮನಾ ಭೋಗಾನ್ವಿಸೃಜ್ಯ ಪಿತೃಸಂಚಿತಾನ್। ಪರಿಕ್ಷೀಣಃ ಪರಸ್ವಾನಾಮಾದಾನಂ ಸಾಧು ಮನ್ಯತೇ॥ 12-27-8 (65692) ತಮತಿಕ್ರಾಂತಮರ್ಯಾದಮಾದದಾನಮಸಾಂಪ್ರತಂ। ಪ್ರತಿಷೇಧಂತಿ ರಾಜಾನೋ ಲುಬ್ಧಾ ಮೃಗಮಿವೇಷುಭಿಃ॥ 12-27-9 (65693) ಯೇ ಚ ವಿಂಶತಿವರ್ಷಾ ವಾ ತ್ರಿಂಶದ್ವರ್ಷಾಶ್ಚ ಮಾನವಾಃ। ಪರೇಣ ತೇ ವರ್ಷಶತಾನ್ನ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-27-10 (65694) ತೇಷಾಂ ಪರಮದುಃಖಾನಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಭೈಷಜ್ಯಮಾಚರೇತ್। ಸರ್ವಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ವೃತ್ತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ತತಸ್ತತಃ॥ 12-27-11 (65695) ಮಾನಸಾನಾಂ ಪುನರ್ಯೋನಿರ್ದುಃಖಾನಾಂ ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಮಃ। ಅನಿಷ್ಟೋಪನಿಪಾತೋ ವಾ ತೃತೀಯಂ ನೋಪಪದ್ಯತೇ॥ 12-27-12 (65696) ಏವಮೇತಾನಿ ದುಃಖಾನಿ ತಾನಿ ತಾನೀಹ ಮಾನವಂ। ವಿವಿಧಾನ್ಯುಪವರ್ತಂತೇ ತಥಾ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಜಾನ್ಯಪಿ॥ 12-27-13 (65697) ಜರಾಮೃತ್ಯೂ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಖಾದಿತಾರೌ ವೃಕಾವಿವ। ಬಲಿನಾಂ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಚ ಹ್ರಸ್ವಾನಾಂ ಮಹತಾಮಪಿ॥ 12-27-14 (65698) ನ ಕಶ್ಚಿಜ್ಜಾತ್ವತಿಕ್ರಾಮೇಜ್ಜರಾಮೃತ್ಯೂ ಹಿ ಮಾನವಃ। ಅಪಿ ಸಾಗರಪರ್ಯಂತಾಂ ವಿಜಿತ್ಯೇಮಾಂ ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-27-15 (65699) ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪರ್ಯುಪಸ್ಥಿತಂ। ಪ್ರಾಪ್ತವ್ಯಮವಶೈಃ ಸರ್ವಂ ಪರಿಹಾರೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-27-16 (65700) ಪೂರ್ವೇ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯೇ ವಾಽಪ್ಯುತ್ತರೇ ವಾ ನರಾಧಿಪ। ಅವರ್ಜನೀಯಾಸ್ತೇಽರ್ಥಾ ವೈ ಕಾಂಕ್ಷಿತಾ ಯೇ ತತೋಽನ್ಯಥಾ॥ 12-27-17 (65701) ಅಪ್ರಿಯೈಃ ಸಹ ಸಂಯೋಗೋ ವಿಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ಸುಪ್ರಿಯೈಃ। ಅರ್ಥಾನರ್ಥೌ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ವಿಧಾನಮನುವರ್ತತೇ॥ 12-27-18 (65702) ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಂ ದೇಹತ್ಯಾಗಸ್ತಥೈವ ಚ। ಪ್ರಾಪ್ತಿವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗಶ್ಚ ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-27-19 (65703) ಗಂಧವರ್ಣರಸಸ್ಪರ್ಶಾ ನಿವರ್ತಂತೇ ಸ್ವಭಾವತಃ। ತಥೈವ ಸುಖದುಃಖಾನಿ ವಿಧಾನಮನುವರ್ತತೇ॥ 12-27-20 (65704) ಆಸನಂ ಶಯನಂ ಯಾನಮುತ್ಥಾನಂ ಪಾನಭೋಜನಂ। ನಿಯತಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಾಲೇನೈವ ಭವತ್ಯುತ॥ 12-27-21 (65705) ವೈದ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಾತುರಾಃ ಸಂತಿ ಬಲವಂತಶ್ಚ ದುರ್ಬಲಾಃ। ಸ್ತ್ರೀಮಂತಶ್ಚಾಪರೇ ಷಂಢಾ ವಿಚಿತ್ರಃ ಕಾಲಪರ್ಯಯಃ॥ 12-27-22 (65706) ಕುಲೇ ಜನ್ಮ ತಥಾ ವೀರ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಂ ರೂಪಮೇವ ಚ। ಸೌಭಾಗ್ಯಮುಪಭೋಗಶ್ಚ ಭವಿತವ್ಯೇನ ಲಭ್ಯತೇ॥ 12-27-23 (65707) ಸಂತಿ ಪುತ್ರಾಃ ಸುಬಹವೋ ದರಿದ್ರಾಣಾಮನಿಚ್ಛತಾಂ। ನಾಸ್ತಿ ಪುತ್ರಃ ಸಮೃದ್ಧಾನಾಂ ವಿಚಿತ್ರಂ ವಿಧಿಚೇಷ್ಟಿತಂ॥ 12-27-24 (65708) ವ್ಯಾಧಿರಗ್ನಿರ್ಜಲಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಬುಭುಕ್ಷಾಶ್ಚಾಪದೋ ವಿಷಮ। ಜ್ವರಶ್ಚ ಮರಣಂ ಜಂತೋರುಚ್ಚಾಚ್ಚ ಪತನಂ ತಥಾ॥ 12-27-25 (65709) ನಿರ್ಯಾಣೇ ಯಸ್ಯ ಯದ್ದಿಷ್ಟಂ ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇತುನಾ। ದೃಶ್ಯತೇ ನಾಪ್ಯತಿಕ್ರಾಮನ್ನ ನಿಷ್ಕ್ರಾಂತೋಽಥವಾ ಪುನಃ। ದೃಶ್ಯತೇ ಚಾಪ್ಯತಿಕ್ರಾಮನ್ನ ನಿಗ್ರಾಹ್ಯೋಽಥವಾ ಪುನಃ॥ 12-27-26 (65710) ದೃಶ್ಯತೇ ಹಿ ಯುವೈವೇಹ ವಿನಶ್ಯನ್ವಸುಮಾನ್ನರಃ। ದರಿದ್ರಶ್ಚ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಶತವರ್ಷೋ ಜರಾನ್ವಿತಃ॥ 12-27-27 (65711) ಅಕಿಂಚನಾಶ್ಚ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಪುರುಷಾಶ್ಚಿರಜೀವಿನಃ। ಸಮೃದ್ಧೇ ಚ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ವಿನಶ್ಯಂತಿ ಪತಂಗವತ್॥ 12-27-28 (65712) ಪ್ರಾಯೇಣ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಲೋಕೇ ಭೋಕ್ತುಂ ಶಕ್ತಿರ್ನ ವಿದ್ಯತೇ। ದರಿದ್ರಾಣಾಂ ತು ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಕಾಷ್ಠಮಶ್ಮಾ ಹಿ ಜೀರ್ಯತೇ॥ 12-27-29 (65713) ಅಹಮೇತತ್ಕರೋಮೀತಿ ಮನ್ಯತೇ ಕಾಲನೋದಿತಃ। ಯದ್ಯದಿಷ್ಟಮಸಂತೋಷಾಹುರಾತ್ಮಾ ಪಾಪಮಾಚರೇತ್॥ 12-27-30 (65714) ಮೃಗಯಾಕ್ಷಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪಾನಂ ಪ್ರಸಂಗಾ ನಿಂದಿತಾ ಬುಧೈಃ। ದೃಶ್ಯಂತೇ ಪುರುಷಾಶ್ಚಾತ್ರ ಸಂಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ॥ 12-27-31 (65715) ಇತಿ ಕಾಲೇನ ಸರ್ವಾರ್ಥಾನೀಪ್ಸಿತಾನೀಪ್ಸಿತಾನಿಹ। ಸ್ಪೃಶಂತಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ॥ 12-27-32 (65716) ವಾಯುಮಾಕಾಶಮಗ್ನಿಂ ಚ ಚಂದ್ರಾದಿತ್ಯಾವಹಃ ಕ್ಷಪೇ। ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ಸರಿತಃ ಶೈಲಾನ್ಕಃ ಕರೋತಿ ಬಿಭತಿಂ ಚ॥ 12-27-33 (65717) ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ತಥಾ ವರ್ಷಂ ಕಾಲೇನ ಪರಿವರ್ತತೇ। ಏವಮೇವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸುಖದುಃಖೇ ನರರ್ಷಭ॥ 12-27-34 (65718) ನೌಷಧಾನಿ ನ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನ ಹೋಮಾ ನ ಪುನರ್ಜಪಾಃ। ತ್ರಾಯಂತೇ ಮೃತ್ಯುನೋಪೇತಂ ಜರಯಾ ಚಾಪಿ ಮಾನವಂ॥ 12-27-35 (65719) ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹೋದಧೌ। ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ತದ್ವದ್ಭೂತಸಮಾಗಮಃ॥ 12-27-36 (65720) ಯೇ ಚ ನಿಷ್ಪರುಷೈರುಕ್ತಗೀತವಾದ್ಯೈರುಪಸ್ಥಿತಾಃ। ಯೇ ಚಾನಾಥಾಃ ಪರಾನ್ನಾದಾಃ ಕಾಲಸ್ತೇಷು ಸಮಕ್ರಿಯಃ॥ 12-27-37 (65721) ಮಾತಾಪಿತೃಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪುತ್ರದಾರಶತಾನಿ ಚ। ಸಂಸಾರೇಷ್ವನುಭೂತಾನಿ ಕಸ್ಯ ತೇ ಕಸ್ಯ ವಾ ವಯಂ॥ 12-27-38 (65722) ನೈವಾಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿದ್ಭವಿತಾ ನಾಯಂ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಪಥಿ ಸಂಗತಮೇವೇದಂ ದಾರಬಂಧುಸುಹೃಜ್ಜನೈಃ॥ 12-27-39 (65723) ಕ್ವಾಸೇ ಕ್ವ ಚ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೋಽನ್ವಹಂ ಕಿಮಿಹಾಸ್ಥಿತಃ। ಕಸ್ಮಾತ್ಕಿಮನುಶೋಚೇಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಸ್ಥಾಪಯೇನ್ಮನಃ॥ 12-27-40 (65724) ಅನಿತ್ಯೇ ಪ್ರಿಯಸಂವಾಸೇ ಸಂಸಾರೇ ಚಕ್ರವದ್ಗತೌ। ಪಥಿ ಸಂಗತಮೇವೈತದ್ಧಾತಾ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಸಖಾ॥ 12-27-41 (65725) ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪರಲೋಕಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ। ಆಗಮಾಂಸ್ತ್ವನತಿಕ್ರಂಯ ಶ್ರದ್ಧಾತವ್ಯಂ ಬುಭೂಷತಾ॥ 12-27-42 (65726) ಕುರ್ವೀತ ಪಿತೃದೈವತ್ಯಂ ಧರ್ಂಯಾಣಿ ಚ ಸಮಾಚರೇತ್। ಯಜೇಚ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ವಿಧಿವತ್ರಿವರ್ಗಂ ಚಾಪ್ಯುಪಾಚರೇತ್॥ 12-27-43 (65727) ಸನ್ನಿಮಜ್ಜೇಜ್ಜಗದಿದಂ ಗಂಭೀರೇ ಕಾಲಸಾಗರೇ। ಜರಾಮೃತ್ಯುಮಹಾಗ್ರಾಹೇ ನ ಕಶ್ಚಿದವಬುಧ್ಯತೇ॥ 12-27-44 (65728) ಆಯುರ್ವೇದಮಧೀಯಾನಾಃ ಕೇವಲಂ ಸಪರಿಗ್ರಹಾಃ। ದೃಶ್ಯಂತೇ ಬಹವೋ ವೈದ್ಯಾ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಸಮಬಿಪ್ಲುತಾಃ॥ 12-27-45 (65729) ತೇ ಪಿಬಂತಃ ಕಷಾಯಾಂಶ್ಚ ಸರ್ಪೀಷಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ನ ಮೃತ್ಯುಮತಿವರ್ತಂತೇ ವೇಲಾಮಿವ ಮಹೋದಧಿಃ॥ 12-27-46 (65730) ರಸಾಯನವಿದಶ್ಚೈವ ಸುಪ್ರಯುಕ್ತರಸಾಯನಾಃ। ದೃಶ್ಯಂತೇ ಜರಯಾ ಭಗ್ನಾ ನಾಗಾ ನಾಗೈರಿವೋತ್ತಮೈಃ॥ 12-27-47 (65731) ತಥೈವ ತಪಸೋಪೇತಾಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಧ್ಯಯನೇ ರತಾಃ। ದಾತಾರೋ ಯಜ್ಞಶೀಲಾಶ್ಚ ನ ತರಂತಿ ಜರಾಂತಕೌ॥ 12-27-48 (65732) ನ ಹ್ಯಹಾನಿ ನಿವರ್ತಂತೇ ನ ಮಾಸಾ ನ ಪುನಃ ಸಮಾಃ। ಜಾತಾನಾಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನ ಪುನರ್ವೈ ಸಮಾಗಮಃ॥ 12-27-49 (65733) ಸೋಽಯಂ ವಿಪುಲಮಧ್ವಾನಂ ಕಾಲೇನ ಧ್ರುವಮಧ್ರುವಃ। ಸ್ರೋತಸೈವ ಸಮಭ್ಯೇತಿ ಸರ್ವಭೂತನಿಷೇವಿತಂ॥ 12-27-50 (65734) ದೇಹೋ ವಾ ಜೀವಿತಾದ್ವ್ಯೇತಿ ದೇಹೀ ವಾಽಪ್ಯೇತಿ ದೇಹತಃ। ಪಥಿ ಸಂಗತಮೇವೇದಂ ದಾರೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಂಧುಭಿಃ॥ 12-27-51 (65735) ನಾಯಮತ್ಯಂತಸಂವಾಸೋ ಲಭ್ಯತೇ ಜಾತು ಕೇನಚಿತ್। ಅಪಿ ಸ್ವೇನ ಶರೀರೇಣ ಕಿಮುತಾನ್ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್॥ 12-27-52 (65736) ಕ್ವನು ತೇಽದ್ಯ ಪಿತಾ ರಾಜನ್ಕ್ವನು ತೇಽದ್ಯ ಪಿತಾಮಹಾಃ। ನ ತ್ವಂ ಪಶ್ಯಸಿ ತಾನದ್ಯ ನ ತ್ವಾಂ ಪಶ್ಯಂತಿ ತೇಽನಘ॥ 12-27-53 (65737) ನ ಚೈವ ಪುರುಷೋ ದ್ರಷ್ಟಾ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ನರಕಸ್ಯ ಚ। ಆಗಮಸ್ತು ಸತಾಂ ಚಕ್ಷುರ್ನೃಪತೇ ತಮಿಹಾಚರ॥ 12-27-54 (65738) ಚರಿತಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಯೇತ ಯಜೇತ ಚ। ಪಿತೃದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾನೃಣ್ಯಾದನಸೂಯಕಃ॥ 12-27-55 (65739) ಸ ಯಜ್ಞಶೀಲಃ ಪ್ರಜನೇ ನಿವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಗ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಭೈಕ್ಷಃ। ಆರಾಧಯೇತ್ಸ್ವರ್ಗಮಿಮಂ ಚ ಲೋಕಂ ಪರಂ ಚ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಹೃದಯವ್ಯಲೀಕಂ॥ 12-27-56 (65740) ಸಂಯಕ್ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಚರತೋ ನೃಪಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚಾಭ್ಯಾಹರತೋ ಯಥಾವತ್। ಪ್ರವೃದ್ಧಚಕ್ರಸ್ಯ ಯಶೋಽಭಿವರ್ಧತೇ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಚರಾಚರೇಷು॥ 12-27-57 (65741) ಇತ್ಯೇವಮಾಕರ್ಣ್ಯ ವಿದೇಹರಾಜೋ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಗ್ರಂ ಪರಿಪೂರ್ಣಹೇತು। ಅಶ್ಮಾನಮಾಮಂತ್ರ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿ ರ್ಯಯೌ ಗೃಹಂ ಸ್ವಂ ಪ್ರತಿ ಶಾಂತಶೋಕಃ॥ 12-27-58 (65742) ತಥಾ ತ್ವಮಪ್ಯದ್ಯ ವಿಮುಚ್ಯ ಶೋಕ ಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಶಕ್ರೋಪಮ ಹರ್ಷಮೇಹಿ। ಕ್ಷಾತ್ರೇಣ ಧರ್ಮೇಣ ಮಹೀ ಜಿತಾ ತೇ ತಾಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಕುಂತೀಸುತ ಮಾವಮಂಸ್ಥಾಃ॥ ॥ 12-27-59 (65743) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-27-1 ಪ್ರಾಣಾನಭ್ಯುತ್ಸಿಸೃಕ್ಷತ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಅಭ್ಯುತ್ಸಿಸೃಕ್ಷತಃ ತ್ಯಕ್ತುಮಿಚ್ಛತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-27-5 ಆತ್ಮಾನಂ ದೇಹಂ। ಉತ್ಪನ್ನಮನು ಅನಂತರಂ ಅವ್ಯವಧಾನೇನೈವ॥ 12-27-7 ಪ್ರಸಿಚ್ಯತೇ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಶ್ಲಥಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-27-8 ಭೋಗಾನ್ ಭೋಗ್ಯಾರ್ಥಾನ್ ಧನಾದೀನ್ ವಿಸೃಜ್ಯ ಆದಾಚೌರ್ಯಂ ಸಾಧು ಹಿತಂ॥ 12-27-9 ಅಸಾಂಪ್ರತಮಯುಕ್ತಂ। ಲುಬ್ಧಾ ವ್ಯಾಧಾ॥ 12-27-10 ವರ್ಷಶತಾತ್ ಪರೇಣ ಊರ್ಧ್ವಂ॥ 12-27-11 ತೇಷಾಂ ದಾರಿದ್ರ್ಯೋತ್ಥಾನಭೈಷಜ್ಯಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ॥ 12-27-13 ಸಂಸ್ಪರ್ಶಜಾನಿ ವಿಷಯಸಂಗಜಾನಿ॥ 12-27-17 ತೇಽರ್ಥಾ ಜರಾದಯಃ ಪದಾರ್ಥಾಃ। ತತೋಽನ್ಯಥಾಽಜರತ್ವಾದಿರೂಪೇಣ ಯೇ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಕಾಂಕ್ಷಿತಾ ಇಷ್ಟಾಃ॥ 12-27-18 ವಿಧಾನಮದೃಷ್ಟಂ॥ 12-27-19 ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಲಾಭೋ ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಶ್ರಮಃ। ಅಲಾಭ ಇತಿಯಾವತ್। ತಯೋರ್ಯೋಗಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವಿಧಾನಮಿತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ॥ 12-27-20 ಫಲಸ್ಥಾ ಗಂಧಾದಯೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಪೂರ್ವೇಪೂರ್ವೇ ಉತ್ತರೇಉತ್ತರೇ ಉಪಯಾಂತಿ ತಥೈವ ಸುಖಾದೀನಿ ಅಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾನಿ ಅನುಸೃತ್ಯ ವರ್ತತೇ ವಿದ್ವಾನ್॥ 12-27-25 ಬುಭುಕ್ಷಾಃ ಕ್ಷುತ್ಪ್ರಭೃತಯಃ॥ 12-27-31 ಪ್ರಸಂಗಾ ಯುದ್ಧವಿವಾದಾದಯಃ। ಕ್ಷತ್ರ ಮೃಗಯಾದೌ॥ 12-27-37 ಉಪಸ್ಥಿತಾಃ ಸೇವಿತಾಃ। ಕಾಲೋ ಮೃತ್ಯುಃ। ಯೇ ಚೈವ ಪುರುಷಾಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಗೀತವಾದ್ಯೈರುಪಸ್ಥಿತಾ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-27-38 ಸಂಸಾರೇಷು ವ್ಯತೀತೇಷು ತಾನಿ ತೇಷು ತದಾ ತದೇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-27-40 ಸ್ಥಾಪಯೇದ್ವಿಚಾರೇ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-27-47 ನಾಗಾ ಗಜಾಃ। ಉತ್ತಮೈರ್ವಲಿಷ್ಠೈಃ॥ 12-27-52 ಸಂವಾಸಃ ಸಹಾವಸ್ಥಾನಂ॥ 12-27-55 ಪ್ರಜಾಯೇತ ಪುತ್ರಾದೀನುತ್ಪಾದಯೇತ್। ಆನೃಣ್ಯಾದ್ಧೇತೋಃ॥ 12-27-56 ಪ್ರಜನೇ ಪ್ರಜೋತ್ಪಾದನೇ। ಹೃದಯವ್ಯಲೀಕಂ ಹೃತ್ಸ್ಥಮಪ್ರಿಯಂ॥

12-28-0 (65744) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-28-0x (5383) ಅವ್ಯಾಹರತಿ ರಾಜೇಂದ್ರೇ ಧರ್ಮಪುತ್ರೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇ। ಗುಡಾಕೇಶೋ ಹೃಷೀಕೇಶಮಭ್ಯಭಾಷತ ಪಾಂಡವಃ॥ 12-28-1 (65745) ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ। 12-28-2x (5384) ಜ್ಞಾತಿಶೋಕಾಭಿಸಂತಪ್ತೋ ಧರ್ಮಪುತ್ರಃ ಪರಂತಪಃ। ಏಷ ಶೋಕಾರ್ಣವೇ ಮಗ್ನಸ್ತಮಾಶ್ವಾಸಯ ಮಾಧವ॥ 12-28-2 (65746) ಸರ್ವೇ ಸ್ಮ ತೇ ಸಂಶಯಿತಾಃ ಪುನರೇವ ಜನಾರ್ದನ। ಅಸ್ಯ ಶೋಕಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಪ್ರಣಾಶಯಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-28-3 (65747) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-28-4x (5385) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಗೋವಿಂದೋ ವಿಜಯೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಪರ್ಯವರ್ತತ ರಾಜಾನಂ ಪುಂಡರೀಕೇಕ್ಷಣೋಽಚ್ಯುತಃ॥ 12-28-4 (65748) ಅನತಿಕ್ರಮಣೀಯೋ ಹಿ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಕೇಶವಃ। ಬಾಲ್ಯಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ಗೋವಿಂದಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಚಾಭ್ಯಧಿಕೋರ್ಜುನಾತ್॥ 12-28-5 (65749) ಸಂಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಭುಜಂ ಚಂದನಭೂಷಿತಂ। ಶೈಲಸ್ತಂಭೋಪಮಂ ಶೌರಿರುವಾಚಾಭಿವಿನೋದಯನ್॥ 12-28-6 (65750) ಶುಶುಭೇ ವದನಂ ತಸ್ಯ ಸುದಂಷ್ಟ್ರಂ ಚಾರುಲೋಚನಂ। ವ್ಯಾಕೋಚಮಿವ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಂ ಪಝಂ ಸೂರ್ಯವಿಬೋಧಿತಂ॥ 12-28-7 (65751) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-28-8x (5386) ಮಾ ಕೃಥಾಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಶೋಕಂ ತ್ವಂ ಗಾತ್ರಶೋಷಣಂ। ನ ಹಿ ತೇ ಸುಲಭಾ ಭೂಯೋ ಯೇ ಹತಾಽಸ್ಮಿನ್ರಣಾಜಿರೇ॥ 12-28-8 (65752) ಸ್ವಪ್ನಲಬ್ಧಾ ಯಥಾ ಲಾಭಾ ವಿತಥಾಃ ಪ್ರತಿಬೋಧನೇ। ತಥಾ ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ರಾಜನ್ಯೇ ವ್ಯತೀತಾ ಮಹಾರಣೇ॥ 12-28-9 (65753) ಸರ್ವೇ ಹ್ಯಭಿಮುಖಾಃ ಶೂರಾ ನಿಹತಾ ರಣಶೋಭಿನಃ। ನೈಷಾಂ ಕಶ್ಚಿತ್ಪೃಷ್ಠತೋ ವಾ ಪಲಾಯನ್ವಾ ನಿಪಾತಿತಃ॥ 12-28-10 (65754) ಸರ್ವೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯುದ್ಧ್ವಾ ವೀರಾ ಮಹಾಮೃಧೇ। ಶಸ್ತ್ರಪೂತಾ ದಿವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ನ ತಾಂಛೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-28-11 (65755) ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮರತಾಃ ಶೂರಾ ವೇದವೇದಾಂಗಪಾರಗಾಃ। ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವೀರಗತಿಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ತಾನ್ನ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ। ಮೃತಾನ್ಮಹಾನುಭಾವಾಂಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವೈವ ಪೃಥಿವೀಪತೀನ್॥ 12-28-12 (65756) ಅತ್ರೈವೋದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಸೃಂಜಯಂ ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಂ ಯಥಾಽಯಂ ನಾರದೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-28-13 (65757) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-28-14x (5387) ಸುಖದುಃಖೈರಹಂ ತ್ವಂ ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಸೃಂಜಯ। ಅವಿಮುಕ್ತಾ ಮರಿಷ್ಯಾಮಸ್ತತ್ರ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ॥ 12-28-14 (65758) ಮಹಾಭಾಗ್ಯಂ ಪುರಾ ರಾಜ್ಞಾಂ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಂ ಮಯಾ ಶೃಣು। ಗಚ್ಛಾವಧಾನಂ ನೃಪತೇ ತತೋ ದುಃಖಂ ಪ್ರಹಾಸ್ಯಸಿ॥ 12-28-15 (65759) ಮೃತಾನ್ಮಹಾನುಭಾವಾಂಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವೈವ ಪೃಥಿವೀಪತೀನ್। ಶಮಮಾನಯ ಸಂತಾಪಂ ಶೃಣು ವಿಸ್ತರಶಶ್ಚ ಮೇ। ಕ್ರೂರಗ್ರಹಾಭಿಶಮನಮಾಯುರ್ವರ್ಧನಮುತ್ತಮಂ॥ 12-28-16 (65760) ಅಗ್ರಿಮಾಣಾಂ ಕ್ಷಿತಿಭುಜಾಮುದಾರಂ ಚ ಮನೋಹರಂ। ಆವಿಕ್ಷಿತಂ ಮರುತ್ತಂ ಚ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ॥ 12-28-17 (65761) ಯಸ್ಯ ಸೇಂದ್ರಾಃ ಸವರುಣಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಪುರೋಗಮಾಃ। ದೇವಾ ವಿಶ್ವಸೃಜೋ ರಾಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಮೀಯುರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-28-18 (65762) ಯಃ ಸ್ಪರ್ಧಾಮಾನಯಚ್ಛಕ್ರಂ ದೇವರಾಜಂ ಪುರಂದರಂ। ಶಕ್ರಪ್ರಿಯೈಷೀ ಯಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರತ್ಯಾಚಷ್ಟ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ॥ 12-28-19 (65763) ಸಂವರ್ತೋ ಯಾಜಯಾಮಾಸ ಯಂ ಪೀಡಾರ್ಥಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ॥ 12-28-20 (65764) ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಶಾಸತಿ ಮಹೀಂ ನೃಪತೌ ರಾಜಸತ್ತಮ। ಅಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀ ವಿಬಭೌ ಸಸ್ಯಮಾಲಿನೀ॥ 12-28-21 (65765) ಆವಿಕ್ಷಿತಸ್ಯ ವೈ ಸತ್ರೇ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಃ ಸಭಾಸದಃ। ಮರುತಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಾರಃ ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚಾಸನ್ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-28-22 (65766) ಮರುದ್ಗಣ ಮರುತ್ತಸ್ಯ ಯತ್ಸೋಮಮಪಿಬಂಸ್ತತಃ। ದೇವಾನ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ಗಂಧರ್ವಾನತ್ಯರಿಚ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣಾಃ॥ 12-28-23 (65767) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-24 (65768) ಸುಹೋತ್ರಂ ಚ ದ್ವತಿಥಿನಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯಸ್ಮೇ ಹಿರಣ್ಯಂ ವವೃಷೇ ಮಘವಾ ಪರಿವತ್ಸರಂ॥ 12-28-25 (65769) ಸತ್ಯನಾಮಾ ವಸುಮತೀ ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಸೀಂಜನಾಧಿಪಂ। ಹಿರಣ್ಯಮವಹನ್ನದ್ಯಸ್ತಸ್ಮಿಂಜನಪದೇಶ್ವರೇ॥ 12-28-26 (65770) ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ಕರ್ಕಟಕಾನ್ನಕ್ರಾನ್ಮಕರಾಂಛಿಂಶುಕಾನಪಿ। ನದೀಷ್ವವಾಸೃಜದ್ರಾಜನ್ಮಘವಾ ಲೋಕಪೂಜಿತಃ॥ 12-28-27 (65771) ಹೈರಣ್ಯಾನ್ಪಾತಿತಾಂದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ಮಕರಕಚ್ಛಪಾನ್। ಸಹಸ್ರಶೋಽಥ ಶತಶಸ್ತತೋಽಸ್ಮಯತ ವೈತಿಥಿಃ॥ 12-28-28 (65772) ತದ್ಧಿರಣ್ಯಮಪರ್ಯಂತಮಾವೃತಂ ಕುರುಜಾಂಗಲೇ। ಈಜಾನೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಸಮಾರ್ಪಯತ್॥ 12-28-29 (65773) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ। ಅದಕ್ಷಿಣಮಯಜ್ವಾನಂ ಶ್ವೈತ್ಯ ಸಂಶಾಂಯ ಮಾಶುಚಃ॥ 12-28-30 (65774) ಅಂಗಂ ಬೃಹದ್ರಥಂ ಚೈವ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶ್ವೇತಾನಶ್ವಾನವಾಸೃಜಾತ್॥ 12-28-31 (65775) ಸಹಸ್ರಂ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಕನ್ಯಾ ಹಮಪರಿಷ್ಕೃತಾಃ। ಈಜಾನೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ದಕ್ಷಿಣಾಮತ್ಯಕಾಲಯತ್॥ 12-28-32 (65776) ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಗಜಾನಾಂ ಪಝಮಾಲಿನಾಂ। ಈಜಾನೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ದಕ್ಷಿಣಾಮತ್ಯಕಾಲಯತ್॥ 12-28-33 (65777) ಶತಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ವೃಷಾಣಾಂ ಹೇಮಮಾಲಿನಾಂ। ಗವಾಂ ಸಹಸ್ರಾನುಚರಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮತ್ಯಕಾಲಯತ್॥ 12-28-34 (65778) ಅಂಗಸ್ಯ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತದಾ ವಿಷ್ಣುಪದೇ ಗಿರೌ। ಅಮಾದ್ಯದಿಂದ್ರಃ ಸೋಮೇನ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ದ್ವಿಜಾತಯಃ॥ 12-28-35 (65779) ಯಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇಷು ರಾಜೇಂದ್ರ ಶತಸಂಖ್ಯೇಷು ವೈ ಪುರಾ। ದೇವಾನ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ಗಂಧರ್ವಾನತ್ಯರಿಚ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣಾಃ॥ 12-28-36 (65780) ನ ಜಾತೋ ಜನಿತಾ ನಾನ್ಯಃ ಪುಮಾನ್ಯಃ ಸಂಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ। ಯದಂಗಃ ಪ್ರದದೌ ವಿತ್ತಂ ಸೋಮಸಂಸ್ಥಾಸು ಸಪ್ತಸು॥ 12-28-37 (65781) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-38 (65782) ಶಿಬಿಮೌಶೀನರಂ ಚೈವ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಸರ್ವಾಂ ಚರ್ಮವತ್ಸಮವೇಷ್ಟಯತ್॥ 12-28-39 (65783) ಮಹತಾ ರಥಘೋಷೇಣ ಪೃಥಿವೀಮನುನಾದಯನ್। ಏಕಚ್ಛತ್ರಾಂ ಮಹೀಂ ಚಕ್ರೇ ಜೈತ್ರೇಣೈಕರಥೇನ ಯಃ॥ 12-28-40 (65784) ಯಾವದಸ್ಯ ಗವಾಶ್ವಂ ಸ್ಯಾದಾರಣ್ಯೈಃ ಪಶುಭಿಃ ಸಹ। ತಾವತೀಃ ಪ್ರದದೌ ಗಾಃ ಸ ಶಿಬಿರೌಶೀನರೋಽಧ್ವರೇ॥ 12-28-41 (65785) ನ ವೋಢಾರಂ ಧುರಂ ತಸ್ಯ ಕಂಚಿನ್ಮೇನೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವರಾಜಸು ಸೃಂಜಯ। ಅನ್ಯತ್ರೌಶೀನರಾಚ್ಛೈಬ್ಯಾದ್ರಾಜರ್ಷೇರಿಂದ್ರವಿಕ್ರಮಾತ್॥ 12-28-42 (65786) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-43 (65787) ಅದಕ್ಷಿಣಮಯಜ್ವಾನಂ ಪುತ್ರಂ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಮಾ ಶುಚಃ॥ 12-28-44 (65788) ಭರತಂ ಚೈವ ದೌಷ್ಯಂತಿಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಶಾಕುಂತಲಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಭೂರಿದ್ರವಿಣತೇಜಸಂ॥ 12-28-45 (65789) ಯೋಽಬಧ್ನಾತ್ರಿಶತಂ ಚಾಶ್ವಾಂದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಮುನಾಮನು। ಸರಸ್ವತೀಂ ವಿಂಶತಿಂ ಚ ಗಂಗಾಮನು ಚತುರ್ದಶ॥ 12-28-46 (65790) ಅಶ್ವಮೇಧಸಹಸ್ರೇಣ ರಾಜಸೂಯಶತೇನ ಚ। ಇಷ್ಟವಾನ್ಸ ಮಹಾತೇಜಾ ದೌಷ್ಯಂತಿರ್ಭರತಃ ಪುರಾ॥ 12-28-47 (65791) ಭರತಸ್ಯ ಮಹತ್ಕರ್ಮ ಸವರಾಜಸು ಪಾರ್ಥಿವಾಃ। ಸ್ವಂ ಮರ್ತ್ಯಾ ಇವ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ನಾನುಗಂತುಮಶಕ್ನುವನ್॥ 12-28-48 (65792) ಪರಂ ಸಹಸ್ರಾದ್ಯೋಽಬಧ್ನಾದ್ಧಯಾನ್ವೇದೀರ್ವಿತತ್ಯ ಚ। ಸಹಸ್ರಂ ಯತ್ರ ಪಝಾನಾಂ ಕಣ್ವಾಯ ಭರತೋ ದದೌ॥ 12-28-49 (65793) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-50 (65794) ರಾಮಂ ದಾಶರಥಿಂ ಚೈವ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯೋಽನ್ವಕಂಪತ ವೈ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಃ ಪುತ್ರಾನಿವೌರಸಾನ್॥ 12-28-51 (65795) ನಾಧನೋ ಯಸ್ಯ ವಿಷಯೇ ನಾನರ್ಥಃ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಭವೇತ್। ಸರ್ವಸ್ಯಾಸೀತ್ಪಿತೃಸಮೋ ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಂ ಯದನ್ವಶಾತ್॥ 12-28-52 (65796) ಕಾಲವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಸಸ್ಯಾನಿ ಸಮಪಾದಯತ್। ನಿತ್ಯಂ ಸುಭಿಕ್ಷಮೇವಾಸೀದ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-53 (65797) ಪ್ರಾಣಿನೋ ನಾಪ್ಸು ಮಂಜಂತಿ ನಾನರ್ಥೇ ಪಾವಕೋಽದಹತ್। ನ ವ್ಯಾಲತೋ ಭಯಂ ಚಾಸೀದ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-54 (65798) ಆಸನ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರಿಣ್ಯಸ್ತಥಾ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕಾಃ। ಅರೋಗಾಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-55 (65799) ನಾನ್ಯೋನ್ಯೇನ ವಿವಾದೋಽಭೂತ್ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪಿ ಕುತೋ ನೃಣಾಂ। ಧರ್ಮನಿತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚಾಸನ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-56 (65800) ಸಂತುಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ನಿರ್ಭಯಾಃ ಸ್ವೈರಚಾರಿಣಃ। ನರಾಃ ಸತ್ಯವ್ರತಾಶ್ಚಾಸನ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-57 (65801) ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪಫಲಾಶ್ಚೈವ ಪಾದಪಾ ನಿರುಪದ್ರವಾಃ। ಸರ್ವಾ ದ್ರೋಣದುಘಾ ಗಾವೋ ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-28-58 (65802) ಸ ಚತುರ್ದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ವನೇ ಪ್ರೋಷ್ಯ ಮಹಾತಪಾಃ। ದಶಾಶ್ವಮೇಧಾಂಜಾರೂಥ್ಯಾನಾಜಹಾರ ನಿರರ್ಗಲಾನ್॥ 12-28-59 (65803) ಯುವಾ ಶ್ಯಾಮೋ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ಮಾತಂಗ ಇವ ಯೂಥಪಃ। ಆಜಾನುಬಾಹುಃ ಸುಮುಖಃ ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧೋ ಮಹಾಭುಜಃ॥ 12-28-60 (65804) ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ। ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮಕಾರಯತ್॥ 12-28-61 (65805) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ। ಅಯಜ್ವಾನಮದಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-62 (65806) ಭಗೀರಥಂ ಚ ರಾಜಾನಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಂ। ಯಸ್ಯೇಂದ್ರೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ಸೋಮಂ ಪೀತ್ವಾ ಮದೋತ್ಕಟಃ॥ 12-28-63 (65807) ಅಸುರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಬಹೂನಿ ಸುರಸತ್ತಮಃ। ಅಜಯದ್ವಾಹುವೀರ್ಯೇಣ ಭಗವಾನ್ಪಾಕಶಾಸನಃ॥ 12-28-64 (65808) ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಕನ್ಯಾ ಹೇಮವಿಭೂಷಿತಾಃ। ಈಜಾನೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ದಕ್ಷಿಣಾಮತ್ಯಕಾಲಯತ್॥ 12-28-65 (65809) ಸರ್ವಾ ರಥಗತಾಃ ಕನ್ಯಾ ರಥಾಃ ಸರ್ವೇ ಚತುರ್ಯುಜಃ। ಶತಂಶತಂ ರಥೇ ನಾಗಾಃ ಪಝಿನೋ ಹೇಮಮಾಲಿನಃ॥ 12-28-66 (65810) ಸಹಸ್ರಮಶ್ವಾ ಏಕೈಕಂ ಹಸ್ತಿನಂ ಪೃಷ್ಠತೋಽನ್ವಯುಃ। ಗವಾಂ ಸಹಸ್ರಮಶ್ವೇಽಶ್ವೇ ಸಹಸ್ರಂ ಗವ್ಯಜಾವಿಕಂ॥ 12-28-67 (65811) ಉಪಹ್ವರೇ ನಿವಸತೋ ಯಸ್ಯಾಂಕೇ ನಿಷಸಾದ ಹ। ಗಂಗಾ ಭಾಗೀರಥೀ ತಸ್ಮಾದುರ್ವಶೀ ಚಾಭವತ್ಪುರಾ॥ 12-28-68 (65812) ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಂ ಯಜಮಾನಂ ಭಗೀರಥಂ। ತ್ರಿಲೋಕಪಥಗಾ ಗಂಗಾ ದುಹಿತೃತ್ವಮುಪೇಯುಷೀ॥ 12-28-69 (65813) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-70 (65814) ದಿಲೀಪಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಪ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭೂರೀಣಿ ಕಥಯಂತಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ॥ 12-28-71 (65815) ಯ ಇಮಾಂ ವಸುಸಂಪೂರ್ಣಾಂ ವಸುಧಾಂ ವಸುಧಾಧಿಪಃ। ದದೌ ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾಯಜ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-28-72 (65816) ಯಸ್ಯೇಹ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇಯಜ್ಞೇ ಪುರೋಹಿತಃ। ಸಹಸ್ರಂ ವಾರಣಾನ್ಹೈಮಾಂದಕ್ಷಿಣಾಮತ್ಯಕಾಲಯತ್॥ 12-28-73 (65817) ಯಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇ ಮಹಾನಾಸೀದ್ಯೂಪಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಹಿರಣ್ಮಯಃ। ತೇ ದೇವಾಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವಾಣಾಃ ಶಕ್ರಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಉಪಾಸತ॥ 12-28-74 (65818) ಚಷಾಲೇ ಯಸ್ಯ ಸೌವರ್ಣೇ ತಸ್ಮಿನ್ಯೂಪೇ ಹಿರಣ್ಮಯೇ। ನನೃತುರ್ದೇವಗಂಧರ್ವಾಃ ಷಟ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತಧಾ॥ 12-28-75 (65819) ಅವಾದಯತ್ತತ್ರ ವೀಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಶ್ವಾವಸುಃ ಸ್ವಯಂ। ಸರ್ವಭೂತಾನ್ಯಮನ್ಯಂತ ಮಮ ವಾದಯತೀತ್ಯಯಂ॥ 12-28-76 (65820) ಏತದ್ರಾಜ್ಞೋ ದಿಲೀಪಸ್ಯ ರಾಜಾನೋ ನಾನುಚಕ್ರಿರೇ। ಯಸ್ಯೇಭಾ ಹೇಮಸಂಛನ್ನಾಃ ಪಥಿ ಮತ್ತಾಃ ಸ್ಮ ಶೇರತೇ॥ 12-28-77 (65821) ರಾಜಾನಂ ಶತಧನ್ವಾನಂ ದಿಲೀಪಂ ಸತ್ಯವಾದಿನಂ। ಯೇಽಪಶ್ಯನ್ಸುಮಹಾತ್ಮಾನಂ ತೇಽಪಿ ಸ್ವರ್ಗಜಿತೋ ನರಾಃ॥ 12-28-78 (65822) ತ್ರಯಃ ಶಬ್ದಾ ನ ಜೀರ್ಯಂತೇ ದಿಲೀಪಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ। ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಶಬ್ದಃ ಜ್ಯಾಶಬ್ದಃ ಶಬ್ದೋ ವೈ ದೀಯತಾಮಿತಿ॥ 12-28-79 (65823) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-80 (65824) ಮಾಂಧಾತಾರಂ ಯೌವನಾಶ್ವಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯಂ ದೇವಾ ಮರುತೋ ಗರ್ಭಂ ಪಿತುಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾದಪಾಹರನ್॥ 12-28-81 (65825) ಸಮೃದ್ಧೋ ಯುವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಜಠರೇ ಯೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಪೃಷದಾಜ್ಯೋದ್ಭವಃ ಶ್ರೀಮಾಂಸ್ತ್ರಿಲೋಕವಿಜಯೀ ನೃಪಃ॥ 12-28-82 (65826) ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿತುರುತ್ಸಂಗೇ ಶಯಾನಂ ದೇವರೂಪಿಣಂ। ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಬ್ರುವಂದೇವಾಃ ಕಮಯಂ ಧಾಸ್ಯತೀತಿ ವೈ॥ 12-28-83 (65827) ಮಾಮೇವ ಧಾಸ್ಯತೀತ್ಯೇವಮಿಂದ್ರೋಽಥಾಭ್ಯುಪಪದ್ಯತ। ಮಾಂಧಾತೇತಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ ಚಕ್ರೇ ಶತಕ್ರತುಃ॥ 12-28-84 (65828) ತತಸ್ತು ಪಯಸೋ ಧಾರಾಂ ಪುಷ್ಟಿಹೇತೋರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತಸ್ಯಾಸ್ಯೇ ಯೌವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಪಾಣಿರಿಂದ್ರಸ್ಯ ಚಾಸ್ರವತ್॥ 12-28-85 (65829) ತಂ ಪಿವನ್ಪಾಣಿಮಿಂದ್ರಸ್ಯ ಶತಮಹ್ನಾ ವ್ಯವರ್ಧತ। ಸ ಆಸೀದ್ದ್ವಾದಶಸಮೋ ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-28-86 (65830) ತಮಿಮಂ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವಾ ಏಕಾಹ್ನಾ ಸಮಪದ್ಯತ। ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಶೂರಮಿಂದ್ರಸಮಂ ಯುಧಿ॥ 12-28-87 (65831) ಯಶ್ಚಾಂಗಾರಂ ತು ನೃಪತಿಂ ಮರುತ್ತಮಸಿತಂ ಗಯಂ। ಅಂಗಂ ಬೃಹದ್ರಥಂ ಚೈವ ಮಾಂಧಾತಾ ಸಮರೇಽಜಯತ್॥ 12-28-88 (65832) ಯೌವನಾಶ್ವೋ ಯದಾಂಗಾರಂ ಸಮರೇ ಪ್ರತ್ಯಯುಧ್ಯತ। ವಿಸ್ಫಾರೈರ್ಧನುಷೋ ದೇವಾ ದ್ಯೌರಭೇದೀತಿ ಮೇನಿರೇ॥ 12-28-89 (65833) ಯತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಉದೇತಿ ಸ್ಮ ಯತ್ರ ಚ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ। ಸರ್ವಂ ತದ್ಯೌವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಮಾಂಧಾತುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-28-90 (65834) ಅಶ್ವಮೇಧಶತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ರಾಜಸೂಯಶತೇನ ಚ। ಅದದದ್ರೋಹಿತಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-28-91 (65835) ಹೈರಣ್ಯಾನ್ಯೋ ಜನೋತ್ಸೇಧಾನಾಯತಾಂದಶಯೋಜನಂ। ಅತಿರಿಕ್ತಾಂದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯೋ ವ್ಯಭಜಂಸ್ತ್ವಿತರೇ ಜನಾಃ॥ 12-28-92 (65836) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-93 (65837) ಯಯಾತಿಂ ನಾಹುಷಂ ಚೈವ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಿಜಿತ್ಯ ಸಹಸಾಗರಾಂ॥ 12-28-94 (65838) ಶಂಯಾಪಾತೇನಾಭ್ಯತೀಯಾದ್ವೇದೀಭಿಶ್ಚಿತ್ರಯನ್ಮಹೀಂ। ಈಜಾನಃ ಕ್ರತುಭಿರ್ಮುಖ್ಯೈಃ ಪರ್ಯಗಚ್ಛದ್ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-28-95 (65839) ಇಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರತುಸಹಸ್ರೇಣ ವಾಜಪೇಯಶತೇನ ಚ। ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರಾಂಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಕಾಂಚನಪರ್ವತೈಃ॥ 12-28-96 (65840) ವ್ಯೂಢೇನಾಸುರಯುದ್ಧೇನ ಹತ್ವಾ ದೈತೇಯದಾನವಾನ್। ವ್ಯಭಜತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಯಯಾತಿರ್ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ॥ 12-28-97 (65841) ಅಂತ್ಯೇಷು ಪುತ್ರಾನ್ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಯದುದ್ರುಹ್ಯುಪುರೋಗಮಾನ್। ಪುರುಂ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯಾಥ ಸದಾರಃ ಪ್ರಾವಿಶದ್ವನಂ॥ 12-28-98 (65842) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-99 (65843) ಅಂಬರೀಷಂ ಚ ನಾಭಾಗಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಯಂ ಪ್ರಜಾ ವವ್ರಿರೇ ಪುಣ್ಯಂ ಗೋಪ್ತಾರಂ ನೃಪಸತ್ತಮಂ॥ 12-28-100 (65844) ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ರಾಜ್ಞಾಮಯುತಯಾಜಿನಾಂ। ಈಜಾನೋ ವಿತತೇ ಯಜ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಮನ್ಯತ॥ 12-28-101 (65845) ನೈತತ್ಪೂರ್ವೇ ಜನಾಶ್ಚಕ್ರುರ್ನ ಕರಿಷ್ಯಂತಿ ಚಾಪರೇ। ಇತ್ಯಂಬರೀಷಂ ನಾಭಾಗಿಮನ್ವಮೋದಂತ ದಕ್ಷಿಣಾಃ॥ 12-28-102 (65846) ಶತಂ ರಾಜಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಂ ರಾಜಶತಾನಿ ಚ। ಸರ್ವೇಽಶ್ವಮೇಧೈರೀಜಾನಾಸ್ತೇಽನ್ವಯುರ್ದಕ್ಷಿಣಾಯನಂ॥ 12-28-103 (65847) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-104 (65848) ಶಶಬಿಂದುಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಮೃತಂ ಶುಶ್ರುಮ ಸೃಂಜಯ। ಯಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಮಾಸೀನ್ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-28-105 (65849) ಸಹಸ್ರಂ ತು ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಯಸ್ಯಾಸಞ್ಶಾಶಬಿಂದವಾಃ। ಹಿರಣ್ಯಕವಚಾಃ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವೇ ಚೋತ್ತಮಧನ್ವಿನಃ॥ 12-28-106 (65850) ಶತಂ ಕನ್ಯಾ ರಾಜಪುತ್ರಮೇಕೈಕಂ ಪೃಥಗನ್ವಯುಃ। ಕನ್ಯಾಂಕನ್ಯಾಂ ಶತಂ ನಾಗಾ ನಾಗಂನಾಗಂ ಶತಂ ರಥಾಃ॥ 12-28-107 (65851) ರಥೇರಥೇ ಶತಂ ಚಾಶ್ವಾ ದೇಶಜಾ ಹೇಮಮಾಲಿನಃ। ಅಶ್ವೇಅಶ್ವೇ ಶತಂ ಗಾವೋ ಗಾಂಗಾಂ ತದ್ವದಜಾವಿಕಂ॥ 12-28-108 (65852) ಏತದ್ಧನಮಪರ್ಯಂತಮಶ್ವಮೇಧೇ ಮಹಾಮಖೇ। ಶಶಬಿಂದುರ್ಮಹಾರಾಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯಮನ್ಯತ॥ 12-28-109 (65853) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-110 (65854) ಗಯಂ ಚಾಧೂರ್ತರಜಸಂ ಮೃತಂ ಶುಶ್ರುಮ ಸೃಂಜಯ। ಯಃ ಸ ವರ್ಷಶತಂ ರಾಜಾ ಹುತಶಿಷ್ಟಾಶನೋಽಭವತ್॥ 12-28-111 (65855) ಯಸ್ಮೈ ವಹ್ನಿರ್ವರಾನ್ಪ್ರಾದಾತ್ತತೋ ವವ್ರೇ ವರಾನ್ಗಯಃ। ದದತೋ ಮೇ ಕ್ಷಯೋ ಮಾ ಭೂದ್ಧರ್ಮೇ ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ವರ್ಧತಾಂ॥ 12-28-112 (65856) ಮನೋ ಮೇ ರಭತಾಂ ಸತ್ಯೇ ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾದ್ಧುತಾಶನ। ಲೇಭೇ ಚ ಕಾಮಾಂಸ್ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪಾವಕಾದಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-28-113 (65857) ದರ್ಶೇನ ಪೂರ್ಣಮಾಸೇನ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಅಯಜದ್ಧಯಮೇಧೇನ ಸಹಸ್ರಂ ಪರಿವತ್ಸರಾನ್॥ 12-28-114 (65858) ಶತಂ ಗವಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಮಶ್ವಶತಾನಿ ಚ। ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯ ವೈ ಪ್ರಾದಾತ್ಸಹಸ್ರಂ ಪರಿವತ್ಸರಾನ್॥ 12-28-115 (65859) ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಸೋಮೇನ ದೇವಾನ್ವಿತ್ತೈರ್ದ್ವಿಜಾನಪಿ। ಪಿತೄನ್ಸ್ವಧಾಭಿಃ ಕಾಮೈಶ್ಚ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸ್ವಾಃ ಪುರುಷರ್ಷಭ॥ 12-28-116 (65860) ಸೌವರ್ಣಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ದಶವ್ಯಾಮಾಂ ದ್ವಿರಾಯತಾಂ। ದಕ್ಷಿಣಾಮದದದ್ರಾಜಾ ವಾಜಿಮೇಧೇ ಮಹಾಕ್ರತೌ॥ 12-28-117 (65861) ಯಾವತ್ಯಃ ಸಿಕತಾ ರಾಜನ್ಗಂಗಾಯಾಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ತಾವತೀರೇವ ಗಾಃ ಪ್ರಾದಾದಾಧೂರ್ತರಜಸೋ ಗಯಃ॥ 12-28-118 (65862) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-119 (65863) ರಂತಿದೇವಂ ಚ ಸಾಂಕೃತ್ಯಂ ಮೃತಂ ಸೃಂಜಯ ಶುಶ್ರುಮ। ಸಂಯಗಾರಾಧ್ಯ ಯಃ ಶಕ್ರಾದ್ವರಂ ಲೇಭೇ ಮಹಾತಪಾಃ॥ 12-28-120 (65864) ಅನ್ನಂ ಚ ನೋ ಬಹು ಭವೇದತಿಥೀಂಶ್ಚ ಲಭೇಮಹಿ। ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ನೋ ಮಾ ವ್ಯಗಮನ್ಮಾ ಚ ಯಾಚಿಷ್ಮ ಕಂಚನ॥ 12-28-121 (65865) ಉಪಾತಿಷ್ಠಂತ ಪಶವಃ ಸ್ವಯಂ ತಂ ಸಂಶಿತವ್ರತಂ। ಗ್ರಾಂಯಾರಣ್ಯಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ರಂತಿದೇವಂ ಯಶಸ್ವಿನಂ॥ 12-28-122 (65866) ಮಹಾನದೀ ಚರ್ಮರಾಶೇರುತ್ಕ್ಲೇದಾತ್ಸಸೃಜೇ ಯತಃ। ತತಶ್ಚರ್ಮಣ್ವತೀತ್ಯೇವಂ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಸಾ ಮಹಾನದೀ॥ 12-28-123 (65867) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ದದೌ ನಿಷ್ಕಾನ್ಸದಸಿ ಪ್ರತತೇ ನೃಪಃ। ತುಭ್ಯಂತುಭ್ಯಂ ನಿಷ್ಕಮಿತಿ ಯದಾ ಕ್ರೋಶಂತಿ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ॥ 12-28-124 (65868) ಸಹಸ್ರಂ ತುಭ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಸಂಪ್ರಪದ್ಯ ತೇ॥ 12-28-125 (65869) ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯೋಪಕರಣಂ ದ್ರವ್ಯೋಪಕರಣಂ ಚ ಯತ್। ಘಟಾಃ ಪಾತ್ರ್ಯಃ ಕಟಾಹಾನಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಶ್ಚ ಪಿಠರಾಣಿ ಚ। ನಾಸೀತ್ಕಿಂಚಿದಸೌವರ್ಣಂ ರಂತಿದೇವಸ್ಯ ಧೀಮತಃ॥ 12-28-126 (65870) ಸಾಂಕೃತೇ ರಂತಿದೇವಸ್ಯ ಯಾಂ ರಾತ್ರಿಮವಸನ್ಗೃಹೇ। ಆಲಭ್ಯಂತ ಶತಂ ಗಾವಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚ ವಿಂಶತಿಃ॥ 12-28-127 (65871) ತತ್ರ ಸ್ಮ ಸೂದಾಃ ಕ್ರೋಶಂತಿ ಸುಮೃಷ್ಟಮಣಿಕುಂಡಲಾಃ। ಸೂಪಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಮಶ್ನೀಧ್ವಂ ನಾದ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಯಥಾ ಪುರಾ॥ 12-28-128 (65872) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-129 (65873) ಸಗರಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಮೃತಂ ಶುಶ್ರುಮ ಸೃಂಜಯ। ಐಕ್ಷ್ವಾಕಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮತಿಮಾನುಷವಿಕ್ರಮಂ॥ 12-28-130 (65874) ಷಷ್ಟಿಃ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಂ ಯಾಂತಮನುಜಗ್ಮಿರೇ। ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಂ ವರ್ಷಾಂತೇ ವ್ಯಭ್ರೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಾ ಇವ॥ 12-28-131 (65875) ಏಕಚ್ಛತ್ರಾ ಮಹೀ ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಾಪಾದಭವತ್ಪುರಾ। ಯೋಽಶ್ವಮೇಧಸಹಸ್ರೇಣ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ದೇವತಾಃ॥ 12-28-132 (65876) ಯಃ ಪ್ರಾದಾತ್ಕನಕಸ್ತಂಭಂ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಸರ್ವಕಾಂಚನಂ। ಪೂರ್ಣಂ ಪಝದಲಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಶಯನಸಂಕುಲಂ॥ 12-28-133 (65877) ದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯೋಽನುರೂಪೇಭ್ಯಃ ಕಾಮಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ಬಹೂನ್। ಯಸ್ಯಾದೇಶೇನ ತದ್ವಿತ್ತಂ ವ್ಯಭಜಂತ ದ್ವಿಜಾತಯಃ॥ 12-28-134 (65878) ಖಾನಯಾಮಾಸ ಯಃ ಕೋಪಾತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಸಾಗರಾಂಕಿತಾಂ। ಯಸ್ಯ ನಾಂನಾ ಸಮುದ್ರಶ್ಚ ಸಾಗರತ್ವಮುಪಾಗತಃ॥ 12-28-135 (65879) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-136 (65880) ರಾಜಾನಂ ಚ ಪೃಥುಂ ವೈನ್ಯಂ ಮೃತಂ ಶುಶ್ರುಮ ಸೃಂಜಯ। ಯಮಭ್ಯಷಿಂಚನ್ಸಂಭೂಯಃ ಮಹಾರಣ್ಯೇ ಮಹರ್ಷಯಃ॥ 12-28-137 (65881) ಪ್ರಥಯಿಷ್ಯತಿ ವೈ ಲೋಕಾನ್ಪೃಥುರಿತ್ಯೇವ ಶಬ್ದಿತಃ। ಕ್ಷತಾದ್ಯೋ ವೈ ತ್ರಾಯತೀತಿ ಸ ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-28-138 (65882) ಪೃಥುಂ ವೈನ್ಯಂ ಪ್ರಜಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಕ್ತಾಸ್ಮೇತಿ ಯದಬ್ರುವನ್। ತತೋ ರಾಜೇತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಅನುರಾಗಾದಜಾಯತ॥ 12-28-139 (65883) ಅಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀ ಪುಟಕೇಪುಟಕೇ ಮಧು। ಸರ್ವಾ ದ್ರೋಣದುಘಾ ಗಾವೋ ವೈನ್ಯಸ್ಯಾಸನ್ಪ್ರಶಾಸತಃ॥ 12-28-140 (65884) ಅರೋಗಾಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಕುತೋಭಯಾಃ। ಯಥಾಽಭಿಕಾಮಮವಸನ್ಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಚ ಗೃಹೇಷು ಚ॥ 12-28-141 (65885) ಆಪಸ್ತಸ್ತಂಭಿರೇ ಚಾಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಮಭಿಯಾಸ್ಯತಃ। ಶೈಲಾಶ್ಚಾಪಾದ್ವ್ಯದೀರ್ಯಂತ ಧ್ವಜಭಂಗಶ್ಚ ನಾಭವತ್॥ 12-28-142 (65886) ಹೈರಣ್ಯಾಂಸ್ತ್ರಿನರೋತ್ಸೇಧಾನ್ಪರ್ವತಾನೇಕವಿಂಶತಿಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ದದೌ ರಾಜಾ ಯೋಶ್ವಮೇಧೇ ಮಹಾಮಖೇ॥ 12-28-143 (65887) ಸ ಚೇನ್ಮಮಾರ ಸೃಂಜಯ ಚತುರ್ಭದ್ರತರಸ್ತ್ವಯಾ। ಪುತ್ರಾತ್ಪುಣ್ಯತರಶ್ಚೈವ ಮಾ ಪುತ್ರಮನುತಪ್ಯಥಾಃ॥ 12-28-144 (65888) ಕಿಂ ವಾ ತೂಷ್ಣೀಂ ಧ್ಯಾಯಸೇ ಸೃಂಜಯ ತ್ವಂ ನ ಮೇ ರಾಜನ್ವಾಚಿಮಮಾಂ ಶೃಣೋಪಿ। ನ ಚೇನ್ಮೋಘಂ ವಿಪ್ರಲಪ್ತಂ ಮಮೇದಂ ಪಥ್ಯಂ ಮುಮೂರ್ಷೋರಿವ ಸುಪ್ರಯುಕ್ತಂ॥ 12-28-145 (65889) ಸೃಂಜಯ ಉವಾಚ। 12-28-146x (5388) ಶೃಣೋಮಿ ತೇ ನಾರದ ವಾಚಮೇನಾಂ ವಿಚಿತ್ರಾರ್ಥಾಂ ಸ್ರಜಮಿವ ಪುಣ್ಯಗಂಧಾಂ। ರಾಜರ್ಷೀಣಾಂ ಪುಣ್ಯಕೃತಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತಾನಾಂ ಶೋಕನಿರ್ನಾಶನಾರ್ಥಾಂ॥ 12-28-146 (65890) ನ ತೇ ಮೋಘಂ ವಿಪ್ರಲಪ್ತಂ ಮಹರ್ಷೇ ದೃಷ್ಟ್ವೈವಾಹಂ ನಾರದ ತ್ವಾಂ ವಿಶೋಕಃ। ಶುಶ್ರೂಷೇ ತೇ ವಚನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ನ್ನ ತೇ ತೃಪ್ಯಾಂಯಮೃತಸ್ಯೇವ ಪಾನಾತ್॥ 12-28-147 (65891) ಅಮೋಘದರ್ಶಿನ್ಮಮ ಚೇತ್ಪ್ರಸಾದಂ ಸಂತಾಪದಗ್ಧಸ್ಯ ವಿಭೋ ಪ್ರಕುರ್ಯಾಃ। ಸುತಸ್ಯ ಸಂಜೀವನಮದ್ಯ ಮೇ ಸ್ಯಾ ತ್ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸುತಸಂಗಮಾಪ್ನುಯಾಂ॥ 12-28-148 (65892) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-28-149x (5389) ಯಸ್ತೇ ಪುತ್ರಃ ಶಯಿತೋಯಂ ವಿಜಾತಃ ಸ್ವರ್ಣಷ್ಠೀವೀ ಯಮದಾತ್ಪರ್ವತಸ್ತೇ। 12-28-149 (65893) ಪುನಸ್ತಂ ತೇ ಪುತ್ರಮಹಂ ದದಾಮಿ ಹಿರಣ್ಯನಾಭಂ ವರ್ಷಸಬಸ್ರಿಣಂ ಚ॥ ॥ 12-28-149 (65894) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 28॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-28-3 ತೇ ವಯಂ॥ 12-28-4 ಪರ್ಯವರ್ತತ ಅಭಿಮುಖೋಽಭೂತ್॥ 12-28-6 ಭುಜಂ ರಾಜ್ಞಃ। ಅಭಿವಿನಾದಯನ್ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-28-7 ವ್ಯಾಕೋಚಂ ವಿಕಸಿತಂ॥ 12-28-8 ಹತಾಃ ಅಸ್ಮಿನ್ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ॥ 12-28-9 ಲಾಭಾಃ ಅರ್ಥಾಃ॥ 12-28-15 ಮಹಾಭಾಗ್ಯಂ ಮಾಹಾತ್ಂಯಂ॥ 12-28-16 ಶ್ವೈತ್ಯಮಾನಯ ಸಂತಾಪಮಿತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-28-19 ಯಾಗಂ ಮಾಕುರ್ವಿತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಚಷ್ಟ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತವಾನ್॥ 12-28-24 ಚತುರ್ಭದ್ರತರಃ ಚತ್ವಾರಿ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯೈಶ್ವರ್ಯೀಖ್ಯಾನಿ ಭದ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಮಿನ್ಸ ಚತುರ್ಭದ್ರಃ। ತ್ವಯಾ ಅವಧಿಭೂತೇನ ತ್ವತ್ತೋಽತಿಶಯೇನ ಚತುರ್ಭದ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-28-31 ಅವಾಸೃಜತ್ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಮುತ್ಸೃಷ್ಟವಾನ್॥ 12-28-32 ಅತ್ಯಕಾಲಯತ್ ದತ್ತವಾನ್॥ 12-28-55 ವರ್ಷಸದೃಸ್ತ್ರಿಣ್ಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ। ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕಾಃ ಪುರುಷಾಃ॥ 12-28-58 ದ್ರೋಣದುಧಾಃ ದ್ರೋಣಪರಿಮಿತಂ ಕ್ಷೀರಂ ದುಹಂತಿ ತಾಃ॥ 12-28-59 ಜಾರೂಥ್ಯಾನ್ ಸ್ತುತ್ಯಾನ್। ತ್ರಿಗುಣದಕ್ಷಿಣಾನಿತ್ಯನ್ಯೇ। ನಿರರ್ಗಲಾನವಾರಿತದ್ವಾರಾನ್॥ 12-28-66 ಚತುರ್ಯುಜಶ್ಚತುರಶ್ವಾಃ॥ 12-28-68 ಉಪಹ್ವರೇ ಸಮೀಪೇ। ಅಂಕೇ ಊರೌ ನಿಷಸಾದ ಆಸಾಂಚಕ್ರೇ। ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗಾತ್ಸಾ ಉರ್ವಶೀ ಊರೌ ವಾಸೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಇತಿ ಯೋಗಾತ್। ಊರ್ವಸೀತ್ಯಪೇಕ್ಷಿತೇ ಹ್ರಸ್ವತ್ವಂ ವರ್ಣವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚ ಪೃಷೋದರಾದಿತ್ವಾತ್ ಜ್ಞೇಯಃ॥ 12-28-75 ಸಪ್ತಧಾ ಸಪ್ತಸ್ವರಾನುಸಾರೇಣಾವಾದಯದಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-28-76 ಮಮ ಪುರತ ಇತಿ ಶೇಷಃ। ಮಾಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-28-78 ಶತಧನ್ವಾನಂ ಶತಂ ಅನಂತಾನ್ ಸಹತೇ ಧನುರ್ಯಸ್ಯ ತಂ ಶತಧನ್ವಾನಂ। ಮಧ್ಯಮಪದಲೋಪೀ ಸಮಾಸಃ॥ 12-28-82 ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ದಧಿಮಿಶ್ರಮಾಜ್ಯಂ ಕಸ್ಯಚಿದರ್ಥೇ ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದನಾಯ ನಿರ್ಮಿತಂ ತದ್ಯುವನಾಶ್ವೇನ ಪೀತಂ ತತ್ ರೇತೋರುಧಿರಯೋಗಂ ವೇನಾಪಿ ತದುದರೇ ಗರ್ಭೋಽಭವತ್। ಸ ಪಿತುಃ ಪಾರ್ಶ್ವಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ನಿಃಸಾರಿತೋ ದೇವೈರಿತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಿಕಾರ್ಯೋಽತ್ರ ಸೂಚಿತಃ॥ 12-28-86 ಅಹ್ನಾ ಏಕೇನ ಶತಂ ಪಲಾನಿ ವ್ಯವರ್ಧತ। ದ್ವಾದಶವರ್ಷತುಲ್ಯಃ॥ 12-28-89 ಅಭೇದಿ ಭಿನ್ನಾ॥ 12-28-91 ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಹೈರಣ್ಯಾನಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-28-95 ಶಂಯಾ ಸ್ಥೂಲಬುಧ್ನಃ ಕಾಷ್ಠದಂಡಃ ಸ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಯಾವದ್ದೂರಂ ಪತೇತ್ತಾವಾಂದೇಶಃ ಶಂಯಾಪಾತಃ। ತಾವತಾಂತರೇಣ ಪುರಃ ಪುರೋ ಯಜ್ಞವೇದೀಂ ಕುರ್ವಾಣೋ ವಸುಂಧರಾಂ ಪರ್ಯಗಚ್ಛತ್। ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಮುದ್ರತೀರಂ ಪ್ರಾಪ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-28-97 ವ್ಯಭಜತ್ಪುತ್ರೇಭ್ಯೋ ದತ್ತವಾನ್॥ 12-28-101 ನೃಪಾಂದಾತ್ಯೇ ಯೋಜಿತವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-28-102 ದಕ್ಷಿಣಾಃ ದಾಕ್ಷ್ಯಯುಕ್ತಾಃ॥ 12-28-103 ಸರ್ವೇ ರಾಜಾನೋಽಂಬರೀಷಯಜ್ಞೇಷು ವಿಪ್ರದ್ವಾಸ್ಯಂ ಕುರ್ವಾಣಾ ಅಶ್ವಮೇಧಫಲಭಾಗಿತ್ವಾತ್ತದ್ಯಾಜಿನಃ ಸಂತಃ ಅಂಬರೀಷಮಾಹಾತ್ಂಯಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯನಂ ಅನುಪಶ್ಚಾತ್ ಅಯುರ್ಗತಾಃ। ಉತ್ತರಾಯಣಮಾರ್ಗೇಣ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-28-106 ಶಾಶಬಿಂದವಾಃ ಶಶಬಿಂದೋಃ ಪುತ್ರಾಃ॥ 12-28-111 ಗಯಂ ಚಾಮೂರ್ತರಯಸಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-28-115 ಶತಮಶ್ವತರಾಣಿ ಚೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-28-117 ದಶವ್ಯಾಮಾಂ ಪಂಚಾಶದ್ಧಸ್ತವಿಸ್ತಾರಾಂ ದ್ವಿರಾಯತಾಂ ಶತಹಸ್ತದೀರ್ಘಾಂ॥ 12-28-122 ಉಪಾತಿಷ್ಠಂತ ಪಿತೃಕಾರ್ಯೇ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯೇತಿ॥ 12-28-123 ತೇಷಾಂ ಮಾರಿತಾನಾಂ ಪಶೂನಾಂ ಚರ್ಮರಾಶೇಃ। ಉತ್ಕ್ಲೇದಾತ್ ಸಾರದ್ರವಾತ್॥ 12-28-126 ಪಿಠರಾಣಿ ವಿತತಮುಖಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ॥ 12-28-128 ನಾದ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಪಶುಮಾತ್ರೋಪಯೋಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುಕ್ತತ್ವಾತ್॥ 12-28-130 ಐಕ್ಷ್ವಾಕಂ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಜಂ॥ 12-28-134 ಆದೇಶೇನ ಆಜ್ಞಯಾ ತದ್ವಿತ್ತಂ ಸ್ವರ್ಣಪ್ರಾಸಾದರೂಪಂ॥ 12-28-137 ವೈನ್ಯಂ ವೇನಪುತ್ರಂ। ಮಹಾರಣ್ಯೇ ದಂಡಕಾರಣ್ಯೇ॥ 12-28-140 ಪುಟಕೇಪುಟಕೇ ಪತ್ರೇಪತ್ರೇ ಇತಿ ಪ್ರಾಂಚಃ॥ 12-28-145 ವಿಪ್ರಲಪ್ತಂ ವಿಪ್ರಲಪಿತಂ॥ 12-28-147 ವಿಶೋಕೋ ಜಾತ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥

12-29-0 (65895) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-29-0x (5390) ಸ ಕಥಂ ಕಾಂಚನಷ್ಠೀವೀ ಸೃಂಜಯಸ್ಯ ಸುತೋಽಭವತ್। ಪರ್ವತೇನ ಕಿಮಥೇ ವಾ ದತ್ತಸ್ತೇನ ಮಮಾರ ಚ॥ 12-29-1 (65896) ಯದಾ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಯುಸ್ತದಾ ಭವತಿ ಮಾನವಃ। ಕಥಮಪ್ರಾಪ್ತಕೌಮಾರಃ ಸೃಂಜಯಸ್ಯ ಸುತೋ ಮೃತಃ॥ 12-29-2 (65897) ಉತಾಹೋ ನಾಮಮಾತ್ರಂ ವೈ ಸುವರ್ಣಷ್ಠೀವಿನೋಽಭವತ್। ಕಥಂ ವಾ ಕಾಂಚನಷ್ಠೀವೀತ್ಯೇತದಿಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಂ॥ 12-29-3 (65898) ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ। 12-29-4x (5391) ಅತ್ರ ತೇ ವರ್ಣಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಜನೇಶ್ವರ। ನಾರದಃ ಪರ್ವತಶ್ಚೈವ ದ್ವಾವೃವೀ ಲೋಕಸತ್ತಮೌ॥ 12-29-4 (65899) ಮಾತುಲೋ ಭಾಗಿನೇಯಶ್ಚ ದೇವಲೋಕಾದಿಹಾಗತೌ। ವಿಹರ್ತುಕಾಮೌ ಸಂಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಾನುಷೇಷು ಪುರಾ ವಿಭೋ॥ 12-29-5 (65900) ಹವಿಃಪವಿತ್ರಭೋಜ್ಯೇನ ದೇವಭೋಜ್ಯೇನ ಚೈವ ಹಿ। ನಾರದೋ ಮಾತುಲಸ್ತತ್ರ ಭಾಗಿನೇಯಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ॥ 12-29-6 (65901) ತಾವುಭೌ ತಪಸೋಪೇತಾವವನೀತಲಚಾರಿಣೌ। ಭುಂಜಾನೌ ಮಾನುಷಾನ್ಭೋಗಾನ್ಯಥಾವತ್ಪರ್ಯಧಾವತಾಂ॥ 12-29-7 (65902) ಪ್ರೀತಿಮಂತೌ ಮುದಾ ಯುಕ್ತೌ ಸಮಯಂ ಚೈವ ಚಕ್ರತುಃ। ಯೋ ಭವೇದ್ಧೃದಿ ಸಂಕಲ್ಪಃ ಶುಭೋ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಶುಭಃ॥ 12-29-8 (65903) ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ಚ ಆಖ್ಯೇಯೋ ಮೃಷಾ ಶಾಪೋಽನ್ಯಥಾ ಭವೇತ್। ತೌ ತಥೇತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯ ಮಹರ್ಷೀ ಲೋಕಪೂಜಿತೌ॥ 12-29-9 (65904) ಸೃಂಜಯಂ ಶ್ವೈತ್ಯಮಭ್ಯೇತ್ಯ ರಾಜಾನಮಿದಮೂಚತುಃ। ಆವಾಂ ಭವತಿ ವತ್ಸ್ಯಾವಃ ಕಂಚಿತ್ಕಾಲಂ ಹಿತಾಯ ತೇ॥ 12-29-10 (65905) ಯಥಾವತ್ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ಆವಯೋಃ ಪ್ರಗುಣೀಭವ। ತಥೇತಿ ಕೃತ್ವಾ ರಾಜಾ ತೌ ಸತ್ಕೃತ್ಯೋಪಚಚಾರ ಹ॥ 12-29-11 (65906) ತತಃ ಕದಾಚಿತ್ತೌ ರಾಜಾ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ತಪೋಧನೌ। ಅಬ್ರವೀತ್ಪರಮಪ್ರೀತಃ ಸುತೇಯಂ ದೇವರೂಪಿಣೀ॥ 12-29-12 (65907) ಏಕೈವ ಮಮ ಕನ್ಯೈಷಾ ಯುವಾಂ ಪರಿಚರಿಷ್ಯತಿ। ದರ್ಶನೀಯಾನವದ್ಯಾಂಗೀ ಶೀಲವೃತ್ತಸಮಾಹಿತಾ। ಸುಕುಮಾರೀ ಕುಮಾರೀ ಚ ಪಝಕಿಂಜಲ್ಕಸುಪ್ರಭಾ॥ 12-29-13 (65908) ಪರಮಂ ಸೌಂಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ರಾಜಾ ಶಶಾಸ ತಾಂ। ಕನ್ಯೇ ವಿಪ್ರಾವುಪಚರ ದೇವವತ್ಪಿತೃವಚ್ಚ ಹ॥ 12-29-14 (65909) ಸಾ ತು ಕನ್ಯಾ ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀ। ಯಥಾನಿದೇಶಂ ರಾಜ್ಞಸ್ತೌ ಸತ್ಕೃತ್ಯೋಪಚಚಾರ ಹ॥ 12-29-15 (65910) ತಸ್ಯಾಸ್ತೇನೋಪಚಾರೇಣ ರೂಪೇಣಾಪ್ರತಿಮೇನ ಚ। ನಾರದಂ ಹೃಚ್ಛಯಸ್ತೂರ್ಣಂ ಸಹಸೈವಾಭ್ಯಪದ್ಯತ॥ 12-29-16 (65911) ವವೃಧೇ ಹಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಹೃದಿ ಕಾಮೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಯಥಾ ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ಪಕ್ಷಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತೌ ಚಂದ್ರಮಾಃ ಶನೈಃ॥ 12-29-17 (65912) ನ ಚ ತಂ ಭಾಗಿನೇಯಾಯ ಪರ್ವತಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ। ಶಶಂಸ ಮನ್ಮಥಂ ತೀವ್ರಂ ವ್ರೀಡಮಾನಃ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-29-18 (65913) ತಪಸಾ ಚೇಂಗಿತೈಶ್ಚೈವ ಪರ್ವತೋಽಥ ಬುಬೋಧ ತಂ। ಕಾಮಾರ್ತಂ ನಾರದಂ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶಶಾಪೈನಂ ತತೋ ಭೃಶಂ॥ 12-29-19 (65914) ಕೃತ್ವಾ ಸಮಯಮವ್ಯಗ್ರೋ ಭವಾನ್ವೈ ಸಹಿತೋ ಮಯಾ। ಯೋ ಭವೇದ್ಧೃದಿ ಸಂಕಲ್ಪಃ ಶುಭೋ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಶುಭಃ॥ 12-29-20 (65915) ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ಸ ಆಖ್ಯೇಯ ಇತಿ ತದ್ವೈ ಮೃಷಾ ಕೃತಂ। ಭವತಾ ವಚನಂ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ಶಪಾಂಯಹಂ॥ 12-29-21 (65916) ನ ಹಿ ಕಾಮಂ ಪ್ರವರ್ತಂತಂ ಭವಾನಾಚಷ್ಟ ಮೇ ಪುರಾ। ಸುಕುಮಾರ್ಯಾಂ ಕುಮಾರ್ಯಾಂ ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ನೈಷ ಕ್ಷಮಾಂಯಹಂ॥ 12-29-22 (65917) ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗುರುರ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚ ಸನ್। ಅಕಾರ್ಷೀಃ ಸಮಯಭ್ರಂಶಮಾವಾಭ್ಯಾಂ ಯಃ ಕೃತೋ ಮಿಥಃ॥ 12-29-23 (65918) ಶಪ್ಸ್ಯೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸುಸಂಕ್ರುದ್ಧೋ ಭವಂತಂ ತಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥ 12-29-24 (65919) ಸುಕುಮಾರೀ ಚ ತೇ ಭಾರ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ। ವಾನರತ್ವಂ ಚ ತೇ ಕನ್ಯಾ ವಿವಾಹಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ಪ್ರಭೋ। ಸಂದ್ರಕ್ಷ್ಯಂತಿ ನರಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಸ್ವರೂಪೇಣ ವಿನಾಕೃತಂ॥ 12-29-25 (65920) ಸ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ತು ವಿಜ್ಞಾಯ ನಾರದಃ ಪರ್ವತಂ ತಥಾ। ಅಶಪತ್ತಮಪಿ ಕ್ರೋಧಾದ್ಭಾಗಿನೇಯಂ ಸ ಮಾತುಲಃ॥ 12-29-26 (65921) ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಸತ್ಯೇನ ಚ ದಮೇನ ಚ। ಯುಕ್ತೋಽಪಿ ನಿತ್ಯಧರ್ಮಶ್ಚ ನ ವೈ ಸ್ವರ್ಗಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ॥ 12-29-27 (65922) ತೌ ತು ಶಾವಾ ಭೃಶಂ ಕ್ರುದ್ಧೌ ಪರಸ್ಪರಮಮರ್ಷಣೌ। ಪ್ರತಿಜಗ್ಮತುಹೃನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕ್ರುದ್ಧಾವಿವ ಗಜೋತ್ತಮೌ॥ 12-29-28 (65923) ಪರ್ವತಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಿಚಚಾರ ಮಹಾಮತಿಃ। ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ಯಥಾನ್ಯಾಂಯಂ ತೇಜಸಾ ಸ್ವೇನ ಭಾರತ॥ 12-29-29 (65924) ಅಥ ತಾಮಲಭತ್ಕನ್ಯಾಂ ನಾರದಃ ಸೃಂಜಯಾತ್ಮಜಾಂ। ಧರ್ಮೇಣ ವಿಪ್ರಪ್ರವರಃ ಸುಕುಮಾರೀಮನಿಂದಿತಾಂ॥ 12-29-30 (65925) ಸಾ ತು ಕನ್ಯಾ ಯಥಾಶಾಪಂ ನಾರದಂ ತಂ ದದರ್ಶ ಹ। ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಂತ್ರಾಣಾಂ ನಿಯೋಗಾದೇವ ನಾರದಂ॥ 12-29-31 (65926) ಸುಕುಮಾರೀ ಚ ದೇವರ್ಷಿ ವಾನರಪ್ರತಿಮಾನನಂ। ನೈವಾವಮನ್ಯತ ತದಾ ಪ್ರೀತಿಮತ್ಯೇವ ಚಾಭವತ್॥ 12-29-32 (65927) ಉಪತಸ್ಥೇ ಚ ಭರ್ತಾರಂ ನ ಚಾನ್ಯಂ ಮನಸಾಽಪ್ಯಗಾತ್। ದೇವಂ ಮುನೀಂ ವಾ ಯಕ್ಷಂ ವಾ ಪತಿತ್ವೇ ಪತಿವತ್ಸಲಾ॥ 12-29-33 (65928) ತತಃ ಕದಾಚಿದ್ಭಗವಾನ್ಪರ್ವತೋಽನುಚಚಾರ ಹ। ವನಂ ವಿರಹಿತಂ ಕಿಂಚಿತ್ತತ್ರಾಪಶ್ಯತ್ಸ ನಾರದಂ॥ 12-29-34 (65929) ತತೋಽಭಿವಾದ್ಯ ಪ್ರೋವಾಚ ನಾರದಂ ಪರ್ವತಸ್ತದಾ। ಭವಾನ್ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರುತಾತ್ಸ್ವರ್ಗಾದೇಶಾಯ ಯೇ ಪ್ರಭೋ॥ 12-29-35 (65930) ತಮುವಾಚ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರ್ವತಂ ನಾರದಸ್ತಥಾ। ಕೃತಾಂಜಲಿಮುಪಾಸೀನಂ ದೀನಂ ದೀನತರಃ ಸ್ವಯಂ॥ 12-29-36 (65931) ತ್ವಯಾಽಹಂ ಪ್ರಥಮಂ ಶಪ್ತೋ ವಾನರಸ್ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ। ಇತ್ಯುಕ್ತೇನ ಮಯಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಪ್ತಸ್ತವಮಪಿ ಮತ್ಸರಾತ್॥ 12-29-37 (65932) ಅದ್ಯಪ್ರಭೃತಿ ವೈ ವಾಸಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ನಾವಾಪ್ಸ್ಯಸೀತಿ ಹ। ತವ ನೈತದ್ವಿಸದೃಶಂ ಪುತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಹಿ ಮೇ ಭವಾನ್॥ 12-29-38 (65933) ನಿವರ್ತಯೇತಾಂ ತೌ ಶಾಪಾವನ್ಯೋನ್ಯೇನ ತದಾ ಮುನೀ॥ 12-29-39 (65934) ಶ್ರೀಸಮೃದ್ಧಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾರದಂ ದೇವರೂಪಿಣಂ। ಸುಕುಮಾರೀ ಪ್ರದುದ್ರಾವ ಪರಪುಂಸವಿಶಂಕಯಾ॥ 12-29-40 (65935) ತಾಂ ಪರ್ವತಸ್ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರದ್ರವಂತೀಮನಿಂದಿತಾಂ। ಅಬ್ರವೀತ್ತವ ಭರ್ತೈಷ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-29-41 (65936) ಋಷಿಃ ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಾರದೋ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ। ತವೈವಾಭೇದ್ಯಹೃದಯೋ ಮಾ ತೇ ಭೂದತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-29-42 (65937) ಸಾನುನೀತಾ ಬಹುವಿಧಂ ಪರ್ವತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಶಾಪದೋಷಂ ಚ ತಂ ಭರ್ತುಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಕೃತಿಮಾಗತಾ। ಪರ್ವತೋಽಥ ಯಯೌ ಸ್ವರ್ಗಂ ನಾರದೋಽಭ್ಯಗಮದ್ಗೃಹಾನ್॥ 12-29-43 (65938) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-29-44x (5392) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಕರ್ತಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ನಾರದೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ। ಏಷ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ತೇ ಪೃಷ್ಟೋ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ನರೋತ್ತಮ॥ ॥ 12-29-44 (65939) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 29॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-29-6 ಹವಿಃ ಪವಿತ್ರಭೋಜ್ಯೇನ ಶಾಲ್ಯನ್ನೇನ ದೇವಭೋಜ್ಯೇನ ಘೃತೇನ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಹರ್ತುಕಾಮಾವಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-29-11 ಪ್ರಗುಣೀಭವಾನುಕೂಲೋ ಭವ॥ 12-29-13 ಸುಕುಮಾರೀ ನಾಂರಾ॥ 12-29-14 ಸೌಂಯಮುತ್ತಮಂ॥ 12-29-20 ಸಮಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಭವಾನವಸದಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-29-22 ಪ್ರವರ್ತಂತಂ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ। ತೇ ತ್ವಾಂ॥

12-30-0 (65940) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-30-0x (5393) ತತೋ ರಾಜಾ ಪಾಂಡುಸುತೋ ನಾರದಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ। ಭಗವಂಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸುವರ್ಣಷ್ಠೀವಿಸಂಭವಂ॥ 12-30-1 (65941) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸ ಮುನಿರ್ಧರ್ಮರಾಜೇನ ನಾರದಃ। ಆಚಚಕ್ಷೇ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸುವರ್ಣಷ್ಠೀವಿನಂ ಪ್ರತಿ॥ 12-30-2 (65942) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-30-3x (5394) ಏವಮೇತನ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಥಾಽಯಂ ಕೇಶವೋಽಬ್ರವೀತ್। ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ತು ಯಚ್ಛೇಷಂ ತತ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಚ್ಛತಃ॥ 12-30-3 (65943) ಅಹಂ ಚ ಪರ್ವತಶ್ಚೈವ ಸ್ವಸ್ರೀಯೋ ಮೇ ಮಹಾಪ್ನುನಿಃ। ವಸ್ತುಕಾಮಾವಭಿಗತೌ ಸೃಂಜಯಂ ಜಯತಾಂ ವರಂ॥ 12-30-4 (65944) ತತ್ರಾವಾಂ ಪೂಜಿತೌ ತೇನ ವಿಧಿದೃಷ್ಟೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ಸರ್ವಕಾಮೈಃ ಸುವಿಹಿತೌ ನಿವಸಾವೋಽಸ್ಯ ವೇಶ್ಮನಿ॥ 12-30-5 (65945) ವ್ಯತಿಕ್ರಾಂತಾಸು ವರ್ಷಾಸು ಸಮಯೇ ಗಮನಸ್ಯ ಚ। ಪರ್ವತೋ ಮಾಮುವಾಚೇದಂ ಕಾಲೇ ವಚನಮರ್ಥವತ್॥ 12-30-6 (65946) ಆವಾಮಸ್ಯ ನರೇಂದ್ರಸ್ಯ ಗೃಹೇ ಪರಮಪೂಜಿತೌ। ಉಷಿತೌ ಸಮಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ತದ್ವಿಚಿಂತಯ ಸಾಂಪ್ರತಂ॥ 12-30-7 (65947) ತತೋಽಹಮಬ್ರುವಂ ರಾಜನ್ಪರ್ವತಂ ಸುಭದರ್ಶನಂ। ಸರ್ವಮೇತತ್ತ್ವಯಿ ವಿಭೋ ಭಾಗಿನೇಯೋಪಪದ್ಯತೇ॥ 12-30-8 (65948) ವರೇಣ ಚ್ಛಂದ್ಯತಾಂ ರಾಜಾ ಲಭತಾಂ ಯದ್ಯದಿಚ್ಛತಿ। ಆವಯೋಸ್ತಪಸಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತು ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ॥ 12-30-9 (65949) ತತ ಆಹೂಯ ರಾಜಾನಂ ಸೃಂಜಯಂ ಜಯತಾಂ ವರಂ। ಪರ್ವತೋಽನುಮತೋ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಕುರುಪುಂಗವ॥ 12-30-10 (65950) ಪ್ರೀತೌ ಸ್ವೋ ನೃಪ ಸತ್ಕಾರೈರ್ಭವದಾರ್ಜವಸಂಭೃತೈಃ। ಆವಾಭ್ಯಾಮಭ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ವರಂ ನೃವರ ಚಿಂತಯ॥ 12-30-11 (65951) ದೇವಾನಾಮವಿಹಿಂಸಾಯಾಂ ನ ಭವೇನ್ಮಾನುಷೇ ಕ್ಷಮಂ। ತದ್ಗೃಹಾಣ ಮಹಾರಾಜ ಪೂಜಾರ್ಹೋ ನೌ ಮತೋ ಭವಾನ್॥ 12-30-12 (65952) ಸೃಂಜಯ ಉವಾಚ। 12-30-13x (5395) ಪ್ರೀತೌ ಭವಂತೌ ಯದಿ ಮೇ ಕೃತಮೇತಾವತಾ ಮಮ। ಏಷ ಏವ ಪರೋ ಲಾಭೋ ನಿರ್ವೃತ್ತೋ ಮೇ ಮಹಾಫಲಃ॥ 12-30-13 (65953) ತಮೇವಂವಾದಿನಂ ಭೂಯಃ ಪರ್ವತಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ। ಶೃಣು ರಾಜನ್ಸುಸಂಕಲ್ಪಂ ಯತ್ತೇ ಹೃದಿ ಚಿರಂ ಸ್ಥಿತಂ॥ 12-30-14 (65954) ಅಭೀಪ್ಸಸಿ ಸುತಂ ವೀರಂ ವೀರ್ಯವಂತಂ ದೃಢವ್ರತಂ। ಆಯುಷ್ಮತಂ ಮಹಾಭಾಗಂ ದೇವರಾಜಸಮದ್ಯುತಿಂ॥ 12-30-15 (65955) ಭವಿಷ್ಯತ್ಯೇಷ ತೇ ಕಾಮೋ ನ ತ್ವಾಯುಷ್ಮಾನ್ಭವಿಷ್ಯತಿ। ದೇವರಾಜಾಭಿಭೂತ್ಯರ್ಥಂ ಸಂಕಲ್ಪೋ ಹ್ಯೇ ತೇ ಹೃದಿ॥ 12-30-16 (65956) ಸುವರ್ಣಷ್ಠೀವನಾಚ್ಚೈವ ಸ್ವರ್ಣಷ್ಠೀವೀ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ರಕ್ಷ್ಯಶ್ಚ ದೇವರಾಜಾತ್ಸ ದೇವರಾಜಸಮದ್ಯುತಿಃ॥ 12-30-17 (65957) ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಸೃಂಜಯೋ ವಾಕ್ಯಂ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಪ್ರಸಾದಯಾಮಾಸ ತದಾ ನೈತದೇವಂ ಭವೇದಿತಿ॥ 12-30-18 (65958) ಆಯುಷ್ಮಾನ್ಮೇ ಭವೇತ್ಪುತ್ರೋ ಭವತೋಸ್ತಪಸ ಮುನ। ನ ಚ ತಂ ಪರ್ವತಃ ಕಿಂಚಿದುವಾಚೇಂದ್ರವ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ॥ 12-30-19 (65959) ತಮಹಂ ನೃಪತಿಂ ದೀನಮಬ್ರವಂ ಪುನರೇವ ಚ। ಸ್ಮರ್ತವ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ಮಹಾರಾಜ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಸುತಂ॥ 12-30-20 (65960) ಅಹಂ ತೇ ದಯಿತಂ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರೇತರಾಜವಶಂ ಗತಂ। ಪುನರ್ದಾಸ್ಯಾಮಿ ತದ್ರೂಪಂ ಮಾ ಶುಚಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ॥ 12-30-21 (65961) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ನೃಪತಿಂ ಪ್ರಯಾತೌ ಸ್ವೋ ಯಥೇಪ್ಸಿತಂ। ಸೃಂಜಯಶ್ಚ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸ್ವಮಂದಿರಂ॥ 12-30-22 (65962) ಸೃಂಜಯಸ್ಯಾಥ ರಾಜರ್ಷೇಃ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಕಾಲಪರ್ಯಯೇ। ಜಜ್ಞೇ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ತೇಜಸಾ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ನಿವ॥ 12-30-23 (65963) ವವೃಧೇ ಸ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸರಸೀವ ಮಹೋತ್ಪಲಂ। ಬಭೂವ ಕಾಂಚನಷ್ಠೀವೀ ಯಥಾರ್ಥಂ ನಾಮ ತಸ್ಯ ತತ್॥ 12-30-24 (65964) ತದದ್ಭುತತಮಂ ಲೋಕೇ ಪಪ್ರಥೇ ಕುರುಸತ್ತಮ। ಬುಬುಧೇ ತಚ್ಚ ದೇವೇಂದ್ರೋ ವರದಾನಂ ಮನೀಷಿಣೋಃ॥ 12-30-25 (65965) ತತಃ ಸ್ವಾಭಿಭವಾದ್ಭೀತೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮತೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಕುಮಾರಸ್ಯಾಂತರಪ್ರೇಕ್ಷೀ ನಿತ್ಯಮೇವಾಭ್ಯವರ್ತತ॥ 12-30-26 (65966) ಚೋದಯಾಮಾಸ ತದ್ವಜ್ರಂ ದಿವ್ಯಾಸ್ರಂ ಮೂರ್ತಿಮತ್ಸ್ಥ್ರಿತಂ। ವ್ಯಾಘ್ರೋ ಭೂತ್ವಾ ಜಹೀಮಂ ತ್ವಂ ರಾಜಪುತ್ರಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ॥ 12-30-27 (65967) ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಕಿಲ ವೀರ್ಯೇಣ ಮಾಮೇಷೋಽಭಿಭವಿಷ್ಯತಿ। ಸೃಂಜಯಸ್ಯ ಸುತೋ ವಜ್ರ ಯಥೈನಂ ಪರ್ವತೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-30-28 (65968) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಶಕ್ರೇಣ ವಜ್ರಃ ಪರಪುರಂಜಯಃ। ಕುಮಾರಮಂತರಪ್ರೇಕ್ಷೀ ನಿತ್ಯಮೇವಾನ್ವಪದ್ಯತ॥ 12-30-29 (65969) ಸೃಂಜಯೋಽಪಿ ಸುತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದೇವರಾಜಸಮದ್ಯುತಿಂ। ಹೃಷ್ಟಃ ಸಾಂತಃ ಪುರೋ ರಾಜಾ ವನನಿತ್ಯೋ ಬಭೂವ ಹ॥ 12-30-30 (65970) ತತೋ ಭಾಗೀರಥೀತೀರೇ ಕದಾಚಿನ್ನಿರ್ಜನೇ ವನೇ। ಧಾತ್ರೀದ್ವಿತೀಯೋ ಬಾಲಃ ಸ ಕ್ರೀಡಾರ್ಥಂ ಪರ್ಯಧಾವತ॥ 12-30-31 (65971) ಪಂಚವರ್ಷಕದೇಶೀಯೋ ಬಾಲೋ ನಾಗೇಂದ್ರವಿಕ್ರಮಃ। ಸಹಸೋತ್ಪತಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಮಾಸಸಾದ ಮಹಾಬಲಂ॥ 12-30-32 (65972) ಸ ಬಾಲಸ್ತೇನ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಟೋ ವೇಪಮಾನೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ। ವ್ಯಸುಃ ಪಪಾತ ಮೇದಿನ್ಯಾಂ ತತೋ ಧಾತ್ರೀ ವಿಚುಕ್ರುಶೇ॥ 12-30-33 (65973) ಹತ್ವಾ ತು ರಾಜಪುತ್ರಂ ಸ ತತ್ರೈವಾಂತರಧೀಯತ। ಶಾರ್ದೂಲೋ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಮಾಯಯಾಂತರ್ಹಿತಸ್ತದಾ॥ 12-30-34 (65974) ಧಾತ್ರ್ಯಾಸ್ತು ನಿನದಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರುದತ್ಯಾಃ ಪರಮಾರ್ತವತ್। ಅಭ್ಯಧಾವತ ತಂ ದೇಶಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-30-35 (65975) ಸ ದದರ್ಶ ಶಯಾನಂ ತಂ ಗತಾಸುಂ ಪೀತಶೋಣಿತಂ। ಕುಮಾರಂ ವಿಗತಾನಂದಂ ನಿಶಾಕರಮಿವ ಚ್ಯುತಂ॥ 12-30-36 (65976) ಸ ತಮುತ್ಸಂಗಮಾರೋಪ್ಯ ಪರಿಪೀಡಿತವಕ್ಷಸಂ। ಪುತ್ರಂ ರುಧಿರಸಂಸಿಕ್ತಂ ಪರ್ಯದೇವಯದಾತುರಃ॥ 12-30-37 (65977) ತತಸ್ತಾ ಮಾತರಸ್ತಸ್ಯ ರುದತ್ಯಃ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾಃ। ಅಭ್ಯಧಾವಂತ ತಂ ದೇಶಂ ಯತ್ರ ರಾಜಾ ಸ ಸೃಂಜಯಃ॥ 12-30-38 (65978) ತತಃ ಸ ರಾಜಾ ಸಸ್ಮಾರ ಮಾಮೇವ ಗತಮಾನಸಃ। ತದಾಽಹಂ ಚಿಂತನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಗತವಾಂಸ್ತಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ॥ 12-30-39 (65979) ಮಯೈತಾನಿ ಚ ವಾಕ್ಯಾನಿ ಶ್ರಾವಿತಃ ಶೋಕಲಾಲಸಃ। ಯಾನಿ ತೇ ಯದುವೀರೇಣ ಕಥಿತಾನಿ ಮಹೀಪತೇ॥ 12-30-40 (65980) ಸಂಜೀವಿತಶ್ಚಾಪಿ ಪುನರ್ವಾಸವಾನುಮತೇ ತದಾ। ಭವಿತವ್ಯಂ ತಥಾ ತಚ್ಚ ನ ತಚ್ಛಕ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ॥ 12-30-41 (65981) ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕುಮಾರಸ್ತು ಸ್ವರ್ಣಷ್ಠೀವೀ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಸಾದಯಾಮಾಸ ಪಿತೃರ್ಮಾತುಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್॥ 12-30-42 (65982) ಕಾರಯಾಮಾಸ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಪಿತರಿ ಸ್ವರ್ಗತೇ ನೃಪ। ವರ್ಷಾಣಾಂ ಶತಮೇಕಂ ಚ ಸಹಸ್ರಂ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ॥ 12-30-43 (65983) ತತ ಈಜೇ ಮಹಾಯಜ್ಞೈರ್ಬಹುಭಿರ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣೈಃ। ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ದೇವಾಂಶ್ಚ ಪಿತೄಂಶ್ಚೈವ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ॥ 12-30-44 (65984) ಉತ್ಪಾದ್ಯ ಚ ಬಹೂನ್ಪುತ್ರಾನ್ಕುಲಸತಾನಕಾರಿಣಃ। ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ರಾಜನ್ಕಾಲಧರ್ಮಮುಪೇಯಿವಾನ್॥ 12-30-45 (65985) ಸ ತ್ವಂ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಂಜಾತಂ ಶೋಕಮೇಕಂ ನಿವರ್ತಯ। ಯಥಾ ತ್ವಂ ಕೇಶವಃ ಪ್ರಾಹ ವ್ಯಾಮಶ್ಚ ಸುಮಹಾತಪಾಃ॥ 12-30-46 (65986) ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ರಾಜ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಧುರಮುದ್ವಹ। ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪುಣ್ಯೈರ್ಮಹಾಯಜ್ಞೈರಿಷ್ಟಂ ಲೋಕಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ॥ ॥ 12-30-47 (65987) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 30॥*

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

* ದ್ರೋಣಪರ್ವಣಿ ಸ್ವರ್ಣಷ್ಠೀವಿಚರಿತಮನ್ಯಾದೃಶಮತ್ರ ಪರ್ವಣಿತ್ವನ್ಯಾದೃಶಂ। 12-30-7 ಸಾಂಪ್ರತಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ॥ 12-30-12 ನ ಭವೇನ್ಮಾನುಷಕ್ಷಯಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಯೇನ ದೇವಪೀಡಾ ಮನುಷ್ಯಕ್ಷಯಶ್ಚ ನ ಭವತಿ ತತ್ತಾದೃಶಂ ವರಂ ಗೃಹಾಣೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-30-16 ದೇವರಾಜವಿಭೂತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥

12-31-0 (65988) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-31-0x (5396) ತೂಷ್ಣೀಂಭೂತಂ ತು ರಾಜಾನಂ ಶೋಚಮಾನಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ। ತಪಸ್ವೀ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-31-1 (65989) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-31-2x (5397) ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನಂ ಧರ್ಮೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜೀವಲೋಚನ। ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಲೋಕಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ಧರ್ಮೋಽನುವರ್ತ್ಯತಾಂ॥ 12-31-2 (65990) ಅನುತಿಷ್ಠಸ್ವ ತದ್ರಾಜನ್ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ಪದಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ತು ಯೋ ಧರ್ಮಃ ಸ ನಿತ್ಯೋ ವೇದನಿಶ್ಚಿತಃ॥ 12-31-3 (65991) ತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಮಾಣಾನಾಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಭರತರ್ಷಭ। ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ॥ 12-31-4 (65992) ತಥಾ ಯಃ ಪ್ರತಿಹಂತ್ಯಸ್ಯ ಶಾಸನಂ ವಿಷಯೇ ನರಃ। ಸ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ವಿನಿಗ್ರಾಹ್ಯೋ ಲೋಕಯಾತ್ರಾವಿಘಾತಕಃ॥ 12-31-5 (65993) ಪ್ರಮಾಣಮಪ್ರಮಾಣಂ ಯಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೋಹವಶಂ ಗತಃ। ಭೃತ್ಯೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪುತ್ರಸ್ತಪಸ್ವೀ ವಾಽಥ ಕಶ್ಚನ॥ 12-31-6 (65994) ಪಾಪಾನ್ಸರ್ವೈರುಪಾಯೈಸ್ತಾನ್ನಿಯಚ್ಛೇಚ್ಛಾತಯೀತ ವಾ। ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವರ್ತಮಾನೋ ರಾಜಾ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ವಿಷಂ॥ 12-31-7 (65995) ಧರ್ಮಂ ವಿನಶ್ಯಮಾನಂ ಹಿ ಯೋ ನ ರಕ್ಷೇತ್ಸ ಧರ್ಮಹಾ। ತೇ ತ್ವಯಾ ಧರ್ಮಹಂತಾರೋ ನಿಹತಾಃ ಸಪದಾನುಗಾಃ॥ 12-31-8 (65996) ಸ್ವಧರ್ಮೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ತ್ವಂ ಕಿಂನು ಶೋಚಸಿ ಪಾಂಡವ। ರಾಜಾ ಹಿ ಹನ್ಯಾದ್ದದ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷೇಚ್ಚ ಧರ್ಮತಃ॥ 12-31-9 (65997) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-31-10x (5398) ನ ತೇಽತಿಶಂಕೇ ವಚನಂ ಯದ್ಬ್ರವೀಷಿ ತಪೋಧನ। ಅಪರೋಕ್ಷೋ ಹಿ ತೇ ಧರ್ಮಃ ಸರ್ವಧರ್ಮವಿದಾಂ ವರ॥ 12-31-10 (65998) ಮಯಾ ತ್ವವಧ್ಯಾ ಬಹವೋ ಘಾತಿತಾ ರಾಜ್ಯಕಾರಣಾತ್। ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಂದಹಂತಿ ಚ ಪಚಂತಿ ಚ॥ 12-31-11 (65999) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-31-12x (5399) ಈಶ್ವರೋ ವಾ ಭವೇತ್ಕರ್ತಾ ಪುರುಷೋ ವಾಽಪಿ ಭಾರತ। ಹಠೋ ವಾ ವರ್ತತೇ ಲೋಕೇ ಕರ್ಮಜಂ ವಾ ಫಲಂ ಸ್ಮೃತಂ॥ 12-31-12 (66000) ಈಶ್ವರೇಣ ನಿಯುಕ್ತೋ ಹಿ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ಚ ಭಾರತ। ಕುರುತೇ ಪುರುಷಃ ಕರ್ಮ ಫಲಮೀಶ್ವರಗಾಮಿ ತತ್॥ 12-31-13 (66001) ಯಥಾಹಿ ಪುರುಷಶ್ಛಿಂದ್ಯಾದ್ವೃಕ್ಷಂ ಪರಶುನಾ ವನೇ। ಛೇತ್ತುರೇವ ಭವೇತ್ಪಾಪಂ ಪರಶೋರ್ನ ಕಥಂಚನ॥ 12-31-14 (66002) ಅಥವಾ ತದುಪಾದಾನಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ। ದಂಡಶಸ್ತ್ರಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಪುರುಷೇ ತನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-31-15 (66003) ನ ಚೈತದಿಷ್ಟಂ ಕೌಂತೇಯ ಯದನ್ಯೇನ ಕೃತಂ ಫಲಂ। ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಈಶ್ವರೇ ತನ್ನಿವೇಶಯ॥ 12-31-16 (66004) ಅಥಾಪಿ ಪುರುಷಃ ಕರ್ತಾ ಕರ್ಮಣೋಃ ಶುಭಪಾಪಯೋಃ। ನ ಪರೋ ವಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದೇವಮಪ್ಯಶುಭಂ ಕುತಃ॥ 12-31-17 (66005) ನ ಹಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಕ್ವಚಿದ್ರಾಜಂದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿನಿವರ್ತತೇ। ದಂಡಶಸ್ತ್ರಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಪುರುಷೇ ತನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-31-18 (66006) ಯದಿ ವಾ ಮನ್ಯಸೇ ರಾಜನ್ಹತಮೇಕಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ। ಏವಮಪ್ಯಶುಭಂ ಕರ್ಮ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-31-19 (66007) ಅಥಾಭಿಪತ್ತಿರ್ಲೋಕಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಪುಣ್ಯಪಾಪಯೋಃ। ಅಭಿಪನ್ನಮಿದಂ ಲೋಕೇ ರಾಜ್ಞಾಮುದ್ಯತದಂಡನಂ॥ 12-31-20 (66008) ತಥಾಪಿ ಲೋಕೇ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾವರ್ತಂತಿ ಭಾರತ। ಶುಭಾಶುಭಫಲಂ ಚೈತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತೀತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-31-21 (66009) ಏವಂ ಪಶ್ಯ ಶುಭಾದೇಶಂ ಕರ್ಮಣಸ್ತತ್ಫಲಂ ಧ್ರುವಂ। ತ್ಯಜ ತ್ವಂ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಮೈವಂ ಶೋಕೇ ಮನಃ ಕೃಥಾ॥ 12-31-22 (66010) ಸ್ವಧರ್ಮೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಸಾಪವಾದೇಽಪಿ ಭಾರತ। ಏವಮಾತ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಸ್ತವ ರಾಜನ್ನ ಶೋಭನಃ॥ 12-31-23 (66011) ವಿಹಿತಾನಿ ಹಿ ಕೌಂತೇಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಣಾಂ। ಶರೀರವಾಂಸ್ತಾನಿ ಕುರ್ಯಾದಶರೀರಃ ಪರಾಭವೇತ್॥ 12-31-24 (66012) ತದ್ರಾಜಂಜೀವಮಾನಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಕೃತ್ವಾ ತು ಪ್ರೇತ್ಯ ತಪ್ತಾಽಸಿ ಭಾರತ॥ 12-31-25 (66013) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-31-26x (5400) ಹತಾಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಭ್ರಾತರಃ ಪಿತರಸ್ತಥಾ। ಶ್ವಶುರಾ ಗುರವಶ್ಚೈವ ಮಾತುಲಾಶ್ಚ ಪಿತಾಮಹಾಃ॥ 12-31-26 (66014) ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸಂಬಂಧಿಸುಹೃದಸ್ತಥಾ। ವಯಸ್ಯಾ ಭಾಗಿನೇಯಾಶ್ಚ ಜ್ಞಾತಯಶ್ಚ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-31-27 (66015) ಬಹವಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರಾ ನಾನಾದೇಶಸಮಾಗತಾಃ। ಘಾತಿತಾ ರಾಜ್ಯಲುಬ್ಧೇನ ಮಯೈಕೇನ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-31-28 (66016) ತಾಂಸ್ತಾದೃಶಾನಹಂ ಹತ್ವಾ ಧರ್ಮನಿತ್ಯಾನ್ಮಹೀಕ್ಷಿತಃ। ಅಸಕೃತ್ಸೋಮಪಾನ್ವೀರಾನ್ಕ್ರಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ತಪೋಧನ॥ 12-31-29 (66017) ದಹ್ಯಾಂಯನಿಶಮದ್ಯಾಪಿ ಚಿಂತಯಾನಃ ಪುನ ಪುನಃ। ಹೀನಾಂ ಪಾರ್ಥಿವಸಿಂಹೈಸ್ತೈಃ ಶ್ರೀಮದ್ಭಿಃ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಂ॥ 12-31-30 (66018) ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಘೋರಂ ಹತಾಂಶ್ಚ ಶತಶಃ ಪರಾನ್। ಕೋಟಿಶಶ್ಚ ನರಾನನ್ಯಾನ್ಪರಿತಪ್ಯೇ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-31-31 (66019) ಕಾ ನು ತಾಸಾಂ ವರಸ್ತ್ರೀಣಾಮವಸ್ಥಾಽದ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ವಿಹೀನಾನಾಂ ತು ತನಯೈಃ ಪತಿಭಿರ್ಭ್ರಾತೃಭಿಸ್ತಥಾ॥ 12-31-32 (66020) ಅಸ್ಮಾನಂತಕರಾನ್ಘೋರಾನ್ಪಾಂಡವಾನ್ವೃಷ್ಣಿಸಂಹತಾನ್। ಆಕ್ರೋಶಂತ್ಯಃ ಕೃಶಾ ದೀನಾಃ ಪ್ರಪತಿಷ್ಯಂತಿ ಭೂತಲೇ॥ 12-31-33 (66021) ಅಪಶ್ಯಂತ್ಯಃ ಪಿತೄನ್ಭ್ರಾತೄನ್ಪತೀನ್ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಯೋಷಿತಃ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸರ್ವಾಗಮಿಷ್ಯಂತಿ ಯಮಕ್ಷಯಂ॥ 12-31-34 (66022) ವತ್ಸಲತ್ವಾದ್ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ರ ಯೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಸಯಃ। ವ್ಯಕ್ತಂ ಸೌಕ್ಷ್ಂಯಾಚ್ಚ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಃ ಸ್ತ್ರೀವಧಂ ವಯಂ॥ 12-31-35 (66023) ತೇ ವಯಂ ಸುಹೃದೋ ಹತ್ವಾ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಪಮನಂತಕಂ। ನಕರೇ ನಿಪತಿಷ್ಯಾಮೋ ಹ್ಯಧಃ ಶಿರಸ ಏವ ಹ॥ 12-31-36 (66024) ಶರೀರಾಣಿ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತಪಸೋಗ್ರೇಣ ಸತ್ತಮ। ಆಶ್ರಮಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಂ ತ್ವಮಥಾಚಕ್ಷ್ವ ಪಿತಾಮಹ॥ ॥ 12-31-37 (66025) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 31॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-31-7 ಶಾತಯೀತ ಮಾರೇಯತ್॥ 12-31-11 ಮೇ ಮಾಂ॥ 12-31-12 ನಾಪರೋ ವರ್ತತೇ ಲೋಕೇ ಕರ್ಮಜಂ ವಾ ಫಲಂ ನೃಷು। ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-31-15 ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಪರಶೋರುಪಾದಾತಾ। ಏವಂ ತರ್ಹಿ ವಿನ ಪರಶೋರ್ದಂಡಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪರಶುಶ್ಚ ಕೃತಸ್ತಮೇವ ಪಾಪಂ ಕರ್ತೃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಪ್ರಯೋಜ್ಯತ್ವಾತ್। ಪುರುಷೇ ಉಪಾದಾತರಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಜಘನ್ಯತ್ವಾತ್॥ 12-31-16 ಯದಿ ಚೈತನ್ನೇಷ್ಟಂ ಏತತ್ಕಿಂ ಯದನ್ಯೇನ ಪ್ರಹರ್ತ್ರಾ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ತಸ್ಯ ಫಲಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ತಾ ಆಪ್ನುಯಾದಿತಿ। ತರ್ಹಿ ಜಘನ್ಯಪ್ರಯೋಜ್ಯೇ ತ್ವಯ್ಯಪಿ ಪಾಪಾಭಾವಾದೀಶ್ವರೇ ಏವ ತನ್ನಿವೇಶಯ॥ 12-31-18 ಯತಃ ಕಶ್ಚಿದಪಿ ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯದ್ದ್ವಷ್ಟಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕೂಲೋ ಭೂತ್ವಾವಶ್ಯಂಭಾವಿನಃ ಕರ್ಮಣಃ ಸಕಾಶಾನ್ನ ನಿವರ್ತತೇ। ದೈವಸ್ಯ ದುರ್ಲಙಘ್ಯತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ॥ 12-31-20 ಪುಣ್ಯಪಾಪಯೋಃ ಸುಖ ದುಃಖಯೋಃ ಅಭಿಪತ್ತಿರುಪಪತ್ತಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸಾಚ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾವಂತರೇಣ ನ ಘಟತೇ ತೌಚ ಶಾಸ್ತ್ರೈಕಗಂಯಾವಿತಿ ಚೇದ್ರಾಜ್ಞಾಮುದ್ಯತದಂಡನಮುದ್ಧತದಮನಂ ಲೋಕೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚೋಪಪನ್ನತರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-31-23 ಸಾಪವಾದೇ ನಿಂದ್ಯೇಽಪಿ॥

12-32-0 (66026) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-32-0x (5401) ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ಯ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದ್ವೈಪಾಯನಸ್ತದಾ। ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಋಷಿಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಪಾಂಡವಂ॥ 12-32-1 (66027) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-32-2x (5402) ಮಾ ವಿಷಾದಂ ಕೃಥಾ ರಾಜನ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರನ್। ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ಹತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ॥ 12-32-2 (66028) ಕಾಂಕ್ಷಮಾಣಾಃ ಶ್ರಿಯಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಚ ಮಬದ್ಯಶಃ। ಕೃತಾಂತವಿಧಿಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಕಾಲೇನ ನಿಧನಂ ಗತಾಃ॥ 12-32-3 (66029) ನೃ ತ್ವಂ ಹಂತಾ ನ ಭೀಮೋಽಯಂ ನಾರ್ಜುನೋ ನ ಯಮಾವಪಿ। ಕಾಲಃ ಪರ್ಯಾಯಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಾಣಾನಾದತ್ತ ದೇಹಿನಾಂ॥ 12-32-4 (66030) ನ ತಸ್ಯ ಮಾತಾಪಿತರೌ ನಾನುಗ್ರಾಹ್ಯೋ ಹಿ ಕಶ್ಚನ। ಕರ್ಮಸಾಕ್ಷೀ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯಸ್ತೇನ ಕಾಲೇನ ಸಂಹೃತಾಃ॥ 12-32-5 (66031) ಹೇತುಮಾತ್ರಮಿದಂ ತಸ್ಯ ವಿಹಿತಂ ಭರತರ್ಷಭ। ಯದ್ಧಂತಿ ಭೂತೈರ್ಭೂತಾನಿ ತದಸ್ಮೈ ರೂಪಮೈಶ್ವರಂ॥ 12-32-6 (66032) ಕರ್ಮ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಕಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಾಕ್ಷಿಣಂ ಶುಭಪಾಪಯೋಃ। ಸುಖದುಃಖಗುಣೋದರ್ಕಂ ಕಾಲಂ ಕಾಲಫಲಪ್ರದಂ॥ 12-32-7 (66033) ತೇಷಾಮಪಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪರಿಚಿಂತಯ। ವಿನಾಶಹೇತುಕಾನಿ ತ್ವಂ ಯೈಸ್ತೈ ಕಾಲವಶಂ ಗತಾಃ॥ 12-32-8 (66034) ಆತ್ಮನಶ್ಚ ವಿಜಾನೀಹಿ ನಿಯತವ್ರತಶೀಲತಾಂ। ಯದಾ ತ್ವಮೀದೃಶಂ ಕರ್ಮ ವಿಧಿನಾಽಽಕ್ರಂಯ ಕಾರಿತಃ॥ 12-32-9 (66035) ತ್ವಷ್ಟ್ರೇವ ವಿಹಿತಂ ಯಂತ್ರಂ ಯಥಾ ಚೇಷ್ಟಯಿತುರ್ವಶೇ। ಕರ್ಮಣಾ ಕಾಲಯುಕ್ತೇನ ತಥೇದಂ ಭ್ರಾಂಯತೇ ಜಗತ್॥ 12-32-10 (66036) ಪುರುಷಸ್ಯ ಹಿ ದೃಷ್ಟ್ವೇಮಾಮುತ್ಪತ್ತಿಮನಿಮಿತ್ತತಃ। ಯದೃಚ್ಛಯಾ ವಿನಾಶಂ ಚ ಶೋಕಹರ್ಷಾವನರ್ಥಕೌ॥ 12-32-11 (66037) ವ್ಯಲೀಕಮಪಿ ಯತ್ತ್ವತ್ರ ಚಿತ್ತವೈತಂಸಿಕಂ ತವ। ತದರ್ಥಮಿಷ್ಯತೇ ರಾಜನ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ತದಾಚರ॥ 12-32-12 (66038) ಇದಂ ತು ಶ್ರೂಯತೇ ಪಾರ್ಥ ಯುದ್ಧೇ ದೇವಾಸುರೇ ಪುರಾ। ಅಸುರಾ ಭ್ರಾತರೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ದೇವಾಶ್ಚಾಪಿ ಯವೀಯಸಃ॥ 12-32-13 (66039) ತೇಷಾಮಪಿ ಶ್ರೀನಿಮಿತ್ತಂ ಮಹಾನಾಸೀತ್ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಃ। ಯುದ್ಧಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಭವತ್ಕಿಲ॥ 12-32-14 (66040) ಏಕಾರ್ಣವಾಂ ಮಹೀಂ ಕೃತ್ವಾ ರುಧಿರೇಣ ಪರಿಪ್ಲುತಾಂ। ಜಘ್ನುರ್ದೈತ್ಯಾಂಸ್ತಥಾ ದೇವಾಸ್ತ್ರಿದಿವಂ ಚಾಭಿಲೇಭಿರೇ॥ 12-32-15 (66041) ತಥೈವ ಪೃಥಿವೀಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಪಾರಗಾಃ। ಸಂಶ್ರಿತಾ ದಾನವಾನಾಂ ವೈ ಸಾಹ್ಯಾರ್ಥಂ ದರ್ಪಮೋಹಿತಾಃ॥ 12-32-16 (66042) ಶಾಲಾವೃಕಾ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾಸ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಭಾರತ। ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇ ಚಾಪಿ ವಿಬುರ್ಧೈರ್ಹತಾಃ॥ 12-32-17 (66043) ಧರ್ಮವ್ಯುಚ್ಛಿತ್ತಿಮಿಚ್ಛತೋ ಯೇಽಧರ್ಮಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕಾಃ। ಹಂತವ್ಯಾಸ್ತೇ ದುರಾತ್ಮಾನೋ ದೇವೈರ್ದೈತ್ಯಾ ಇವೋಲ್ವಣಾಃ॥ 12-32-18 (66044) ಏಕಂ ಹತ್ವಾ ಯದಿ ಕುಲೇ ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸ್ಯಾದನಾಮಯಂ। ಕುಲಂ ಹತ್ವಾ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಚ ನ ತದ್ವೃತ್ತೋಪಘಾತಕಂ॥ 12-32-19 (66045) ಅಧರ್ಮರೂಪೋ ಧರ್ಮೋ ಹಿ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ನರಾಧಿಪ। ಧರ್ಮರೂಪೋ ಹ್ಯಧರ್ಮಶ್ಚ ತಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ॥ 12-32-20 (66046) ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ತಂಭಯಾತ್ಮಾನಂ ಶ್ರುತವಾನಸಿ ಪಾಂಡವ। ದೇವೈಃ ಪೂರ್ವಗತಂ ಮಾರ್ಗಮನುಯಾತೋಽಸಿ ಭಾರತ॥ 12-32-21 (66047) ನ ಹೀದೃಶಾ ಗಮಿಷ್ಯಂತಿ ನರಕಂ ಪಾಂಡವರ್ಷಭ। ಭ್ರಾತೄನಾಶ್ವಾಸಯೈತಾಂಸ್ತ್ವಂ ಸುಹೃದಶ್ಚ ಪರಂತಪ॥ 12-32-22 (66048) ಯೋ ಹಿ ಪಾಪಸಮಾರಂಭೇ ಕಾರ್ಯೇ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ। ಕುರ್ವನ್ನಪಿ ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ಕೃತ್ವಾ ಚ ನಿರಪತ್ರಪಃ॥ 12-32-23 (66049) ತಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ಕಲುಷಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಸ್ತಮಿತಿ ಶಬ್ದಿತಂ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ತಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಹ್ರಾಸೋ ವಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಃ॥ 12-32-24 (66050) ತ್ವಂ ತು ಶುಕ್ಲಾಭಿಜಾತೀಯಃ ಪರದೋಷೇಣ ಕಾರಿತಃ। ಅನಿಚ್ಛಮಾನಃ ಕರ್ಮೇದಂ ಕೃತ್ವಾ ಚ ಪರಿತಪ್ಯಸೇ॥ 12-32-25 (66051) ಅಶ್ವಮೇಧೋ ಮಹಾಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮುದಾಹೃತಂ। ತಮಾಹರ ಮಹಾರಾಜ ವಿಪಾಪ್ಮೈವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-32-26 (66052) ಮರುದ್ಭಿಃ ಸಹ ಜಿತ್ವಾಽರೀನ್ಭಗವಾನ್ಪಾಕಶಾಸನಃ। ಏಕೈಕಂ ಕ್ರತುಮಾಹೃತ್ಯ ಶತಕೃತ್ವಃ ಶತಕ್ರತುಃ॥ 12-32-27 (66053) ಧೂತಪಾಪ್ಮಾ ಜಿತಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುಖೋದಯಾನ್। ಮರುದ್ಗಣೈರ್ವೃತಃ ಶಕ್ರಃ ಶುಶುಭೇ ಭಾಸಯಂದಿಶಃ॥ 12-32-28 (66054) ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಮಹೀಯಂತಮಪ್ಸರೋಭಿಃ ಶಚೀಪತಿಂ। ಋಷಯಃ ಪರ್ಯುಪಾಸಂತೇ ದೇವಾಶ್ಚ ವಿಬುಧೇಶ್ವರಂ॥ 12-32-29 (66055) ಸೇಯಂ ತ್ವಾಮನುಸಂಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಿಕ್ರಮೇಣ ವಸುಂಧರಾ। ನಿರ್ಜಿತಾಶ್ಚ ಮಹೀಪಾಲಾ ವಿಕ್ರಮೇಣ ತ್ವಯಾಽನಧ॥ 12-32-30 (66056) ತೇಷಾಂ ಪುರಾಣಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಗತ್ವಾ ರಾಜನ್ಸುಹೃದ್ವೄತಃ। ಭ್ರಾತೄನ್ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಂಶ್ಚ ಸ್ವೇಸ್ವೇ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷೇಚಯ॥ 12-32-31 (66057) ಬಾಲಾನಪಿ ಚ ಗರ್ಭಸ್ಥಾನ್ಸಾಂತ್ವೇನ ಸಮುದಾಚರನ್। ರಂಜಯನ್ಪ್ರಕೃತೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಪರಿಪಾಹಿ ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-32-32 (66058) ಕುಮಾರೋ ನಾಸ್ತಿ ಯೇಷಾಂ ಚ ಕನ್ಯಾಸ್ತತ್ರಾಭಿಷೇಚಯ। ಕಾಮಾಶಯೋ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀವರ್ಗಃ ಶೋಕಮೇವಂ ಪ್ರಹಾಸ್ಯಸಿ॥ 12-32-33 (66059) ಏವಮಾಶ್ವಾಸನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಭಾರತ। ಯಜಸ್ವ ವಾಜಿಮೇಧೇನ ಯಥೇಂದ್ರೋ ವಿಜಯೀ ಪುರಾ॥ 12-32-34 (66060) ಅಶೋಚ್ಯಾಸ್ತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ। ಸ್ವಕರ್ಮಭಿರ್ಗತಾ ನಾಶಂ ಕೃತಾಂತಬಲಮೋಹಿತಾಃ॥ 12-32-35 (66061) ಅವಾಪ್ತಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಸ್ತೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಕಂಟಕಂ। ರಕ್ಷ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಕೌಂತೇಯ ಶ್ರೇಯಾನ್ಯಃ ಪ್ರೇತ್ಯಭಾವಿಕಃ॥ ॥ 12-32-36 (66062) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 32॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-32-3 ಕೃತಾಂತವಿಧಿಃ ಪರಪ್ರಾಜಹರಣಂ ತೇನ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ। ಸ್ವಾಪರಾಧೇನೈವ ಹತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-32-6 ಇದಂ ಯುಕ್ಷಂ। ಅಸ್ಮೈ ಅಸ್ಯ ಐಶ್ವರಂ ನಿಯಂತೃತ್ವಂ॥ 12-32-11 ಉತ್ಪತ್ತಿವದ್ವಿನಾಶೋಽಪಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಏವೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-32-12 ಚಿತ್ತವೈತಂಸಿಕಂ ಚಿತ್ತಬಂಧನಂ ತದರ್ಥಂ ತನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ॥ 12-32-13 ಯವೀಯಸಃ ಯವೀಯಾಂಸಃ॥ 12-32-14 ಸಮುಚ್ಛ್ರಯೋ ವಿರೋಧಃ॥ 12-32-16 ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಸನ್ನದ್ಧಾಃ। ಸಾಹ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಾಹಾಯ್ಯಾರ್ಥಂ॥ 12-32-19 ತತ್ ಏಕಸ್ಯ ಕುಲಸ್ಯ ವಾ ಹನನಂ ವೃತ್ತೋಪಘಾತಕಂ ಧರ್ಮನಾಶಕಂ ನ ಭವತಿ॥ 12-32-23 ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ ಪಾಪಭಾವನಾಂ ಗತಃ। ಕುರ್ವನ್ಪಾಪಮಿತಿ ವರ್ತತೇ॥ 12-32-24 ತಸ್ಯ ಅಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಿನೋ ನಿರ್ಲಜ್ಜಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಾ ತೇನ ಪಾಪಹ್ರಾಸೋ ವಾ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-32-25 ಪರದೋಷೇಣ ದುರ್ಯೋಧನದೋಷೇಣ॥ 12-32-29 ಮಹೀಯಂತಂ ಮಹೀಯಮಾನಂ॥ 12-32-33 ಕಾಮಾಃ ಆಶೇರತೇಽಸ್ಮಿನ್ಕಾಮಾಶಯಃ। ಪೂರ್ಣಕಾಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-33-0 (66063) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-33-0x (5403) ಕಾನಿ ಕೃತ್ವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀಯತೇ ನರಃ। ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ತತ್ರ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-33-1 (66064) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-33-2x (5404) ಅಕುರ್ವನ್ವಿಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನಿ ಚಾಚರನ್। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀಯತೇ ಹ್ಯೇವಂ ನರೋ ಮಿಥ್ಯಾಽನುವರ್ತಯನ್॥ 12-33-2 (66065) ಸೂರ್ಯೇಣಾಭ್ಯುದಿತೋ ಯಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವತ್ಯುತ। ತಥಾ ಸೂರ್ಯಾಭಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಕುನಖೀ ಶ್ಯಾವದನ್ನಪಿ॥ 12-33-3 (66066) ಪರಿವಿತ್ತಿಃ ಪರಿವೇತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮೇಜ್ಯಾಯಾಶ್ಚ ದೂಷಕಃ। ದಿಧಿಷೂಪತಿಸ್ತಥಾ ಯಃ ಸ್ಯಾದಗ್ರೇದಿಧಿಷುರೇವ ಚ॥ 12-33-4 (66067) ಅವಕೀರ್ಣೀ ಭವೇದ್ಯಶ್ಚ ದ್ವಿಜಾತಿವಧಕಸ್ತಥಾ। ಅತೀರ್ಥೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ಯಾಗೀ ತೀರ್ಥೇ ಚಾಪ್ರತಿಪಾದಕಃ॥ 12-33-5 (66068) ಗ್ರಾಮಯಾಜೀ ಚ ಕೌಂತೇಯ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಪರಿವಿಕ್ರಯೀ। ಯಶ್ಚಾಗ್ನೀನಪವಿಧ್ಯೇತ ತಥೈವ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕ್ರಯೀ॥ 12-33-6 (66069) ಶೂದ್ರಸ್ತ್ರೀವಧಕೋ ಯಶ್ಚ ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವಸ್ತು ಗರ್ಹಿತಃ। ವೃಥಾ ಪಶುಸಮಾಲಂಭೀ ವನದಾಹಸ್ಯ ಕಾರಕಃ॥ 12-33-7 (66070) ಅನೃತೇನೋಪವರ್ತೀ ಚ ಪ್ರತಿಷೇದ್ಧಾ ಗುರೋಸ್ತಥಾ। `ಸ್ವದತ್ತಸ್ಯಾಪಹರ್ತಾ ಚ ಪರದತ್ತನಿರೋಧಕಃ॥ 12-33-8 (66071) ವಾಗ್ದತ್ತಂ ಚ ಮನೋದತ್ತಂ ಧಾರಾದತ್ತಂ ಚ ಯೋ ಹರೇತ್। ಪಾಕಭೇದೇನ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ಭುಂಜಾನಸ್ಯಾಪ್ಯನಾದರಃ॥ 12-33-9 (66072) ಸ್ವಜನೈಃ ಕಲಹಂ ಚೈವ ಆಶ್ರಿತಾನಾಮರಕ್ಷಣಂ। ' ಏತಾನ್ಯೇನಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಾಂತಸಮಯಶ್ಚ ಯಃ॥ 12-33-10 (66073) ಅಕಾರ್ಯಾಣಿ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ। ಲೋಕವೇದವಿರುದ್ಧಾನಿ ತಾನ್ಯೇಕಾಗ್ರಮನಾಃ ಶೃಣು॥ 12-33-11 (66074) ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಪರಧರ್ಮಸ್ಯ ಚ ಕ್ರಿಯಾ। ಅಯಾಜ್ಯಯಾಜನಂ ಚೈವ ತಥಾಽಭಕ್ಷ್ಯಸ್ಯ ಭಕ್ಷಣಂ॥ 12-33-12 (66075) ಶರಣಾಗತಸಂತ್ಯಾಗೋ ಭೃತ್ಯಸ್ಯಾಭರಣಂ ತಥಾ। ರಸಾನಾಂ ವಿಕ್ರಯಶ್ಚಾಪಿ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿವಧಸ್ತಥಾ॥ 12-33-13 (66076) ಆಧಾನಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಶಕ್ತಿಮಾನ್ನ ಕರೋತಿ ಯಃ। ಅಪ್ರಯಚ್ಛಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ನಿತ್ಯದೇಯಾನಿ ಭಾರತ॥ 12-33-14 (66077) ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮದಾನಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವಾಭಿಮರ್ಶನಂ। ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನ್ಯಕಾರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಧರ್ಮವಿದೋ ಜನಾಃ॥ 12-33-15 (66078) ಪಿತ್ರಾ ವಿವದತೇ ಪುತ್ರೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾದ್ಗುರುತಲ್ಪಗಃ। ಅಪ್ರಜಾಯನ್ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಭವತ್ಯಧಾರ್ಮಿಕೋ ನರಃ॥ 12-33-16 (66079) ಉಕ್ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಸ್ತರೇಣೇತರೇಣ ಚ॥ 12-33-17 (66080) ಯಾನಿ ಕುರ್ವನ್ನಿಕುರ್ವಂಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀಯತೇ ನರಃ। ಏತಾನ್ಯೇವ ತು ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಮಾನವೈಃ। ಯೇಷುಯೇಷು ನಿಮಿತ್ತೇಷು ನ ಲಿಪ್ಯಂತೇಽಥ ತಾಞ್ಶೃಣು॥ 12-33-18 (66081) ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಮಾಯಾಂತಮಪಿ ವೇದಾಂತಗಂ ರಣೇ। ಜಿಘಾಂಸಂತಂ ಜಿಘಾಂಸೀಯಾನ್ನ ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಭವೇತ್॥ 12-33-19 (66082) ಇತಿ ಚಾಪ್ಯತ್ರ ಕೌಂತೇಯ ಮಂತ್ರೋ ವೇದೇಷು ಪಠ್ಯತೇ। ವೇದಪ್ರಮಾಣವಿಹಿತಂ ಧರ್ಮಂ ಚ ಪ್ರಬ್ರವೀಮಿ ತೇ॥ 12-33-20 (66083) ಅಪೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವೃತ್ತಾದ್ಯೋ ಹನ್ಯಾದಾತತಾಯಿನಂ। ನ ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಸ ಸ್ಯಾನ್ಮನ್ಯುಸ್ತನ್ಮನ್ಯುಮೃಚ್ಛತಿ॥ 12-33-21 (66084) ಪ್ರಾಣಾತ್ಯಯೇ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಾದಾಚರನ್ಮದಿರಾಮಪಿ। ಆದೇಶಿತೋ ಧರ್ಮಪರೈಃ ಪುನಃ ಸಂಸ್ಕಾರಮರ್ಹತಿ॥ 12-33-22 (66085) ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕೌಂತೇಯಾಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷಣಂ। ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಾನೇನ ಸರ್ವಮೇತೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ॥ 12-33-23 (66086) ಗುರುತಲ್ಪಂ ಹಿ ಗುರ್ವರ್ಥಂ ನ ದೂಷಯತಿ ಮಾನವಂ। ಉದ್ದಾಲಕಃ ಶ್ವೇತಕೇತುಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಶಿಷ್ಯತಃ॥ 12-33-24 (66087) ಸ್ತೇಯಂ ಕುರ್ವಂಶ್ಚ ಗುರ್ವರ್ಥಮಾಪತ್ಸು ನ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ। ಬಹುಶಃ ಕಾಮಕಾರೇಣ ನ ಚೇದ್ಯಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-33-25 (66088) ಅನ್ಯತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ವೇಭ್ಯ ಆದದಾನೋ ನ ದುಷ್ಯತಿ। ಸ್ವಯಮಪ್ರಾಶಿತಾ ಯಶ್ಚ ನ ಸ ಪಾಪೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ॥ 12-33-26 (66089) ಪ್ರಾಣತ್ರಾಣೇಽನೃತಂ ವಾಚ್ಯಮಾತ್ಮನೋ ವಾ ಪರಸ್ಯ ಚ। ಗುರ್ವರ್ಥೇ ಸ್ತ್ರೀಷು ಚೈವ ಸ್ಯಾದ್ವಿವಾಹಕರಣೇಷು ಚ॥ 12-33-27 (66090) ನಾವರ್ತತೇ ವ್ರತಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಶುಕ್ರಮೋಕ್ಷೇ ಕಥಂಚನ। ಆಜ್ಯಹೋಮಃ ಸಮಿದ್ಧೇಽಗ್ನೌ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-33-28 (66091) ಪಾರಿವಿತ್ತ್ಯಂ ತು ಪತಿತೇ ನಾಸ್ತಿ ಪ್ರವ್ರಜಿತೇ ತಥಾ। ಭಿಕ್ಷಿತೇ ಪಾರದಾರ್ಯಂ ಚ ತದ್ಧರ್ಮಸ್ಯ ನ ದೂಷಕಂ॥ 12-33-29 (66092) ವೃಥಾ ಪಶುಸಮಾಲಂಭಂ ನೈವ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಕಾರಯೇತ್। ಭ್ರನುಗ್ರಹಃ ಪಶೂನಾಂ ಹಿ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ವಿಧಿನೋದಿತಃ॥ 12-33-30 (66093) ಅನರ್ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ದತ್ತಮಜ್ಞಾನಾತ್ತನ್ನ ದೂಷಕಂ। ಸತ್ಕಾರಾಣಾಂ ತಥಾ ತೀರ್ಥೇ ನಿತ್ಯಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪಾದನಂ॥ 12-33-31 (66094) ಸ್ತ್ರಿಯಾಸ್ತಥಾಪಚಾರಿಣ್ಯಾ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಸ್ಯಾದದೂಷಿಕಾ। ಅಪಿ ಸಾ ಪೂಯತೇ ತೇನ ನ ತು ಭರ್ತಾ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ॥ 12-33-32 (66095) ತತ್ತ್ವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತು ಸೋಮಸ್ಯ ವಿಕ್ರಯಃ ಸ್ಯಾದದೋಷವಾನ್। ಅಸಮರ್ಥಸ್ಯ ಭೃತ್ಯಸ್ಯ ವಿಸರ್ಗಃ ಸ್ಯಾದದೋಷವಾನ್॥ 12-33-33 (66096) ವನದಾಹೋ ಗವಾಮರ್ಥೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೋ ನ ದೂಷಕಃ। ಉಕ್ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯಾನಿ ಕುರ್ವನ್ನ ದುಷ್ಯತಿ॥ 12-33-34 (66097) ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರೇಣೈವ ಭಾರತ। `ಯಾನಿ ಕೃತ್ವಾ ನರಃ ಪೂತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನರಾಧಿಪ॥' ॥ 12-33-35 (66098) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 33॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-33-1 ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀಯತೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೇಽಧಿಕ್ರಿಯತೇ॥ 12-33-2 ಮಿಥ್ಯಾನುವರ್ತಯನ್ಕಾಪಟ್ಯಂ ಚರನ್॥ 12-33-4 ಅನೂಢೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠೇ ಊಢವಾನ್ ಕನಿಷ್ಠಃ ಪರಿವೇತ್ತಾ। ಪರಿವಿತ್ತಿಃ ಪೂರ್ವಜಃ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯಾಮನೂಢಾಯಾಂ ಕನಿಷ್ಠಾಮೂಢವಾನಗ್ರೇದಿಧಿಷುಃ। ದಿಧಿಷೂಪತಿಸ್ತು ಕನಿಷ್ಠಾವಿವಾಹೋತ್ತರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಮೂಢವಾನ್॥ 12-33-5 ಅಬಕೀರ್ಣಾಂ ನಷ್ಟವ್ರತಃ। ಅತೀರ್ಥೇ ಅಪಾತ್ರೇ ತ್ಯಾಗೀ ದಾತಾ॥ 12-33-6 ಅಪವಿಧ್ಯೇತ ತ್ಯಜೇತ್। ಬ್ರಹ್ಮವಿಕ್ರಯೀ ಭೃತಕಾಧ್ಯಾಪಕಃ॥ 12-33-14 ನಿತ್ಯದೇಯಾನಿ ಗೋಗ್ರಾಸಾದೀನಿ॥ 12-33-16 ಅಪ್ರಜಾಯನ್ ಧರ್ಮಪತ್ನ್ಯಾಂ ಕಾಲೇ ಮೈಥುನಮಕುರ್ವನ್॥ 12-33-17 ಇತರೇಣ ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ॥ 12-33-19 ಜಿಘಾಂಸೀ ಹಂತುಮಿಚ್ಛಾವಾನ್। ಇಯಾತ್ ಗಚ್ಛೇತ್॥ 12-33-20 ಮಂತ್ರೋ ಮನ್ಯುರಕಾರ್ಷೀನ್ನಮೋನಂ ಇತ್ಯಾದಿರ್ಮನ್ಯವೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಂತಃ॥ 12-33-21 ಮನ್ಯುಃ ಕ್ರೋಧಃ ತನ್ಮನ್ಯುಂ ಶತ್ರೋಃ ಕ್ರೋಧಂ ಪ್ರತಿ ಋಚ್ಛತಿ ಗಚ್ಛತಿ। ಕ್ರೋಧ ಏವ ತಂ ಪ್ರತೀಪೀಭೂಯ ಪರಶರೀರದ್ವಾರಾ ಹಂತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-33-22 ಆದೇಶಿತ ಉಪದಿಷ್ಟಃ॥ 12-33-24 ಗುರ್ವರ್ಥಂ ಗುರ್ವಾಜ್ಞಯಾ॥ 12-33-26 ಸ್ವಯ ಪ್ರಕಾಶಿತೋ ಯಶ್ಚ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-33-28 ವ್ರತಂ ನಾವರ್ತತೇ ಪುನರುಪನಯನಂ ನ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಆಜ್ಯಹೋಮಃ ಪುನರ್ಮಾಮೈತ್ವಿಂದ್ರಿಯಮಿತಿ ಮಂತ್ರೇಣ॥ 12-33-29 ವತಿಪ್ತೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠಭ್ರಾತರಿ। ಭಿಕ್ಷಿತೇ ಧರ್ಮಾರ್ಥಮಪಿ ರೇತಃ ಸಿಂಚೇತಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಪ್ರಾರ್ಥಿತೇ ಸತಿ॥ 12-33-30 ಪಶೂನಾಮನುಗ್ರಹಃ ಅಹಿಂಸನಂ ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಮಿತ್ಯನ್ವಯಃ॥

12-34-0 (66099) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-34-0x (5405) ತಪಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ಚೈವ ಪ್ರದಾನೇನ ಚ ಭಾರತ। ಪುನಾತಿ ಪಾಪಂ ಪುರುಷಃ ಪೂತಶ್ಚೇನ್ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-34-1 (66100) ಏಕಕಾಲಂ ತು ಭುಂಜಾನಶ್ಚರನ್ಭೈಕ್ಷಂ ಸ್ವಕರ್ಮಕೃತ್। ಕಪಾಲಪಾಣಿಃ ಖಟ್ವಾಂಗೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸದೋತ್ಥಿತಃ॥ 12-34-2 (66101) ಅನಸೂಯುರಧಃ ಶಾಯೀ ಕರ್ಮ ಲೋಕೇ ಪ್ರಕಾಶಯನ್। ಪೂರ್ಣೈರ್ದ್ವಾದಶಭಿರ್ವರ್ಷೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-3 (66102) ಲಕ್ಷ್ಯಃ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿದುಷಾಮಿಚ್ಛಯಾಽಽತ್ಮನಃ। ಪ್ರಾಸ್ಯೇದಾತ್ಮಾನಮಗ್ನೌ ವಾ ಸಮಿದ್ಧೇ ತ್ರಿರವಾಕ್ಶಿರಾಃ॥ 12-34-4 (66103) ಜಪನ್ವಾಽನ್ಯತಮಂ ವೇದಂ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ವ್ರಜೇತ್। ಸರ್ವಸ್ವಂ ವಾ ವೇದವಿದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯೋಪಪಾದಯೇತ್॥ 12-34-5 (66104) ಧನಂ ವಾ ಜೀವನಾಯಾಲಂ ಗೃಹಂ ವಾ ಸಪರಿಚ್ಛದಂ। ಮುಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಯಾ ಗೋಪ್ತಾ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಚ॥ 12-34-6 (66105) ಷಂಗಿರ್ವರ್ಷೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಭೋಜೀ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಪೂಯತೇ ನರಃ। ಮಾಸೇಮಾಸೇ ಸಮಶ್ನಂಸ್ತು ತ್ರಿಭಿರ್ವರ್ಷೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-7 (66106) ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಮಾಸಾಶೀ ಪೂಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ತಥೈವೋಪವಸನ್ರಾಜನ್ಸ್ವಲ್ಪೇನಾಪಿ ಪ್ರಪೂಯತೇ॥ 12-34-8 (66107) ಕ್ರತುನಾ ಚಾಶ್ವಮೇಧೇನ ಪೂಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಯೇ ಚಾಪ್ಯವಭೃಥಸ್ನಾತಾಃ ಕೇಚಿದೇವಂವಿಧಾ ನರಾಃ। ತೇ ಸರ್ವೇ ಧೂತಪಾಪ್ಮಾನೋ ಭವಂತೀತಿ ಪರಾ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-34-9 (66108) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥೇ ಹತೋ ಯುದ್ಧೇ ಮುಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಯಾ॥ 12-34-10 (66109) ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಂ ತು ಪಾತ್ರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್। ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯೇತ ಸರ್ವಪಾಪೇಭ್ಯ ಏವ ಚ॥ 12-34-11 (66110) ಕಪಿಲಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯೋ ದದ್ಯಾತ್ಪಂಚವಿಂಶತಿಂ। ದೋಗ್ಧ್ರೀಣಾಂ ಸ ಚ ಪಾಪೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-12 (66111) ಗೋಸಹಸ್ರಂ ಸವತ್ಸಾನಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಾಣಸಂಶಯೇ। ಸಾಧುಭ್ಯೋ ವೈ ದರಿದ್ರೇಭ್ಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಕಿಲ್ವಿಷಾತ್॥ 12-34-13 (66112) ಶತಂ ವೈ ಯಸ್ತು ಕಾಂಭೋಜಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ನಿಯತೇಭ್ಯೋ ಮಹೀಪಾಲ ಸ ಚ ಪಾಪಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-14 (66113) ಮನೋರಥಂ ತು ಯೋ ದದ್ಯಾದೇಕಸ್ಮಾ ಅಪಿ ಭಾರತ। ನ ಕೀರ್ತಯೇತ ದತ್ತ್ವಾ ಯಃ ಸ ಚ ಪಾಪಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-15 (66114) ಸುರಾಪಾನಂ ಸಕೃತ್ಕೃತ್ವಾ ಯೋಽಗ್ನಿವರ್ಣಾಂ ಸುರಾಂ ಪಿಬೇತ್। ಸ ಪಾವಯತ್ಯಥಾತ್ಮಾನಮಿಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ॥ 12-34-16 (66115) ಮರುಪ್ರಪಾತಂ ಪ್ರಪತಂಜ್ವಲನಂ ವಾ ಸಮಾವಿಶನ್। ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಮಾತಿಷ್ಠನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ॥ 12-34-17 (66116) ಬೃಹಸ್ಪತಿಸವೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಸುರಾಪೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪುನಃ। ಸಮಿತಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಚ್ಛೇದಿತಿ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-34-18 (66117) ಭೂಮಿಪ್ರದಾನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಃ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ವಿಮತ್ಸರಃ। ಪುನರ್ನ ಚ ಪಿಬೇದ್ರಾಜನ್ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಚ ಶುಧ್ಯತಿ॥ 12-34-19 (66118) ಗುರುತಲ್ಪೀ ಶಿಲಾಂ ತಪ್ತಾಮಾಯಸೀಮಭಿಸಂವಿಶೇತ್। ಅವಕೃತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಶೇಫಂ ಪ್ರವ್ರಜೇದೂರ್ಧ್ವದರ್ಶನಃ॥ 12-34-20 (66119) ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಮೋಕ್ಷೇಣ ಮುಚ್ಯತೇ ಕರ್ಮಣೋಽಶುಭಾತ್। ಕರ್ಮಭ್ಯೋ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯಂತೇ ಯತಾಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ॥ 12-34-21 (66120) ಮಹಾವ್ರತಂ ಚರೇದ್ಯಸ್ತು ದದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ವಮೇವ ತು। ಗುರ್ವರ್ಥೇ ವಾ ಹತೋ ಯುದ್ಧೇ ಸ ಮುಚ್ಯೇತ್ಕರ್ಮಣೋಽಶುಭಾತ್॥ 12-34-22 (66121) ಅನೃತೇನೋಪವರ್ತೀ ಚೇತ್ಪ್ರತಿರೋದ್ಧಾ ಗುರೋಸ್ತಥಾ। ಉಪಾಹೃತ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ತಸ್ಮೈ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-34-23 (66122) ಅವಕೀರ್ಣನಿಮಿತ್ತಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾವ್ರತಂ ಚರೇತ್। ಗೋಚರ್ಮವಾಸಾಃ ಷಣ್ಮಾಸಾಂಸ್ತಥಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-34-24 (66123) ಪರದಾರೋಪಸೇವೀ ತು ಪರಸ್ಯಾಪಹರನ್ವಸು। ಸಂವತ್ಸರಂ ವ್ರತೀ ಭೂತ್ವಾ ತಥಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-34-25 (66124) ಧನಂ ತು ಯಸ್ಯಾಪಹರೇತ್ತಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾತ್ಸಮಂ ವಸು। ವಿವಿಧೇನಾಭ್ಯುಪಾಯೇನ ತದಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-34-26 (66125) ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ದ್ವಾದಶರಾತ್ರೇಣ ಸಂಯತಾತ್ಮಾ ವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಪರಿವೇತ್ತಾ ಭವೇತ್ಪೂತಃ ಪರಿವಿತ್ತಿಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-34-27 (66126) ನಿವೇಶ್ಯಂ ತು ಪುನಸ್ತೇನ ಭವೇತ್ತಾರಯತಾ ಪಿತೄನ್। ನ ತು ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಭವೇದ್ದೋಷೋ ನ ತು ಸಾ ತೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ॥ 12-34-28 (66127) ಭೋಜನಂ ಹ್ಯಂತರಾಶುದ್ಧಂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೇ ವಿಧೀಯತೇ। ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತೇನ ಪ್ರಶುಧ್ಯಂತಿ ಇತಿ ಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ॥ 12-34-29 (66128) ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತ್ವಾಶಂಕಿತಾಃ ಪಾಪೇ ನೋಪಗಂಯಾ ವಿಜಾನತಾ। ರಜಸಾ ತಾ ವಿಶುಧ್ಯಂತೇ ಭಸ್ಮನಾ ಭಾಜನಂ ಯಥಾ॥ 12-34-30 (66129) ಪಾದಜೋಚ್ಛಿಷ್ಟಕಾಂಸ್ಯಂ ಯದ್ಗವಾ ಘ್ರಾತಮಥಾಪಿ ವಾ। ಗಂಡೂಷೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮಪಿ ವಾ ವಿಶುಧ್ಯೇದ್ದಶಭಿಸ್ತು ತತ್॥ 12-34-31 (66130) ಚತುಷ್ಪಾತ್ಸಕಲೋ ಧರ್ಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ। ಪಾದೋನ ಇಷ್ಟೋ ರಾಜನ್ಯೇ ತಥಾ ಧರ್ಮೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-34-32 (66131) ತಥಾ ವೈಶ್ಯೇ ಚ ಶೂದ್ರೇ ಚ ಪಾದಃ ಪಾದೋ ವಿಧೀಯತೇ। ವಿದ್ಯಾದೇವಂವಿಧನೈಷಾಂ ಗುರುಲಾಘವನಿಶ್ಚಯಂ॥ 12-34-33 (66132) ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿವಧಂ ಕೃತ್ವಾ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಛಿತ್ವೋತ್ತರಾನ್ಬಹೂನ್। ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ವಾಯುಭಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಮ ಚ ಪ್ರಥಯನ್ನರಃ॥ 12-34-34 (66133) ಅಗಂಯಾಗಮನೇ ರಾಜನ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ। ಆರ್ದ್ರವಸ್ತ್ರೇಣ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ವಿಭಾವ್ಯಂ ಭಸ್ಮಶಾಯಿನಾ॥ 12-34-35 (66134) ಏವಮೇವ ತು ಸರ್ವೇಷಾಮಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ವಿಧಿರ್ಭವೇತ್। ಬ್ರಹ್ಮಣೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ದೃಷ್ಟಾಂತಾಗಮಹೇತುಭಿಃ॥ 12-34-36 (66135) ಸಾವಿತ್ರೀಮಪ್ಯಧೀಯಾನಃ ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಮಿತಾಶನಃ। ಅಹಿಂಸೋ ಮಂದಕಂ ಜಲ್ಪಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-34-37 (66136) ಅಹಃ ಸು ಸತತಂ ತಿಷ್ಠೇದಭ್ಯಾಕಾಶಂ ನಿಶಾಃ ಸ್ವಪನ್। ತ್ರಿರಹ್ನಿ ತ್ರಿರ್ನಿಶಾಯಾಂ ಚ ಸವಾಸಾ ಜಲಮಾವಿಶೇತ್॥ 12-34-38 (66137) ಸ್ತ್ರೀಶೂದ್ರಪತಿತಾಂಶ್ಚಾಪಿ ನಾಭಿಭಾಷೇದ್ಬ್ರತಾನ್ವಿತಃ। ಪಾಪಾನ್ಯಜ್ಞಾನತಃ ಕೃತ್ವಾ ಮುಚ್ಯೇದೇವಂವ್ರತೋ ದ್ವಿಜಃ॥ 12-34-39 (66138) ಶುಭಾಶುಭಫಲಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಲಭತೇ ಭೂತಸಾಕ್ಷಿಕಂ। ಅತಿರಿಚ್ಯೇತ್ತಯೋರ್ಯಸ್ತು ತತ್ಕರ್ತಾ ಲಭತೇ ಫಲಂ॥ 12-34-40 (66139) ತಸ್ಮಾದ್ದಾನೇನ ತಪಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ಚ ಫಲಂ ಶುಭಂ। ವರ್ಧಯೇದಶುಭಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾ ಸ್ಯಾದತಿರೇಕವಾನ್॥ 12-34-41 (66140) ಕುರ್ಯಾಚ್ಛುಭಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾಂ। ದದ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಚ ವಿತ್ತಾನಿ ತಥಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-34-42 (66141) ಅನುರೂಪಂ ಹಿ ಪಾಪಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮುದಾಹೃತಂ। ಮಹಾಪಾತಕವರ್ಜಂ ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-34-43 (66142) ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಕ್ಷ್ಯೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷು ವಾಚ್ಯಾವಾಚ್ಯೇ ತಥೈವ ಚ। ಅಜ್ಞಾನಜ್ಞಾನಯೋ ರಾಜನ್ವಿಹಿತಾನ್ಯನುಜಾನತಃ॥ 12-34-44 (66143) ಜಾನತಾ ತು ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಗುರು ಸರ್ವಂ ಭವತ್ಯುತ। ಅಜ್ಞಾನಾತ್ಸ್ಖಲಿತೇ ದೋಷೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-34-45 (66144) ಶಕ್ಯತೇ ವಿಧಿನಾ ಪಾಪಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ವ್ಯಪೋಹಿತುಂ। ಆಸ್ತಿಕೇ ಶ್ರದ್ದಧಾನೇ ಚ ವಿಧಿರೇಷ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-34-46 (66145) ನಾಸ್ತಿಕಾಶ್ರದ್ದಧಾನೇಷು ಪುರುಷೇಷು ಕದಾಚನ। ದಂಭದ್ವೇಷಪ್ರಧಾನೇಷು ವಿಧಿರೇಷ ನ ಶಿಷ್ಯತೇ॥ 12-34-47 (66146) ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಶ್ಚ ದಿಷ್ಟಶ್ಚ ಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮಭೂತಾಂ ವರ। ಸೇವಿತವ್ಯೋ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಪ್ರೇತ್ಯೇಹ ಚ ಹಿತೇಪ್ಸುನಾ॥ 12-34-48 (66147) ಸ ರಾಜನ್ಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ ಪಾಪಾತ್ತೇನ ಪೂರ್ಣೇನ ಹೇತುನಾ। ತ್ರಾಣಾರ್ಥಂ ವಾ ವಧೇ ತೇಷಾಮಥವಾ ನೃಪಕರ್ಮಣಾ॥ 12-34-49 (66148) ಅಥವಾ ತೇ ಘೃಣಾ ಕಾಚಿತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಚರಿಷ್ಯಸಿ। ಮಾ ಚೈವಾನಾರ್ಯಜುಷ್ಟೇನ ಮೃತ್ಯುನಾ ನಿಧನಂ ಗಮಃ॥ 12-34-50 (66149) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-34-51x (5406) ಏವಮುಕ್ತೋ ಭಗವತಾ ಧರ್ಮರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಚಿಂತಯಿತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತೇನ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತಪೋಧನಂ॥ ॥ 12-34-51 (66150) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 34॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-34-1 ತಪಸಾ ಕಚ್ಛ್ರಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿನಾ। ಕರ್ಮಣಾ ಯಜ್ಞಾದಿನಾ ಪುನಾರಿಶೋಧಯತಿ॥ 12-34-3 ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಂ॥ 12-34-5 ಅವಾಕೂಶಿರಾಃ ಯಂ ಕಂಚಿದ್ವೇದಂ ಜಪನ್ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ತ್ರಿರ್ವ್ರಜೇತ್ ಶತತ್ರಯಯೋಜನಂ ಪದಚಾರೇಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಯಾಂ ವೇದಂ ಜಪನ್ಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-34-7 ಕಚ್ಛ್ರಭೋಜೀ ಕೃಚ್ಛ್ರರೀತ್ಯಾ ಭುಂಜಾನಃ॥ 12-34-17 ಮರುಪ್ರಪಾತಂ ನಿರ್ಜಲದೇಶೇ ಪರ್ವತಾಗ್ರಾತ್ಪತನಂ। ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಂ ಕೇದಾರೇ ಹಿಮವದಾಹೋರಣಂ॥ 12-34-18 ನಿಷ್ಪಾಪಃ ಸನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಭಾಮಾರೋಢುಂ ಯೋಗ್ಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-34-19 ಉದಪಾನಂ ಶಿವಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸುರಾಮಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-34-21 ಯತಾಃ ತ್ಯಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಾಃ॥ 12-34-22 ಮಹಾವ್ರತಂ ಮಾಸಮಾತ್ರಂ ಜಲಸ್ಯಾಪಿ ತ್ಯಾಗಃ॥ 12-34-24 ಖರಚರ್ಮವಾಸಾಃ ಷಣ್ಮಾಸಾನಿತಿ ಡ.ಥ.ಪಾಠಃ॥ 12-34-28 ತೇನ ಕನಿಷ್ಠೇನ ನಿವೇಶ್ಯಂ ವಿವಾಹಾಂತರಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ॥ 12-34-29 ಅಂತರಾಭೋಜನಂ ಧಾರಣಾಪಾರಣವ್ರತೇನ ಮಾಸಚತುಷ್ಟ್ಯಕೃತೇನ ಶುಧ್ಯಂತಿ ಮಹಾಪಾಪಯೋಗೇ। ಭಾಜನಂ ತ್ವೃತುನಾಶುದ್ಧಂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಂ ವಿಧೀಯತೇ ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ। ಭಾಜನಂ ಪೂತಿನಾ ಶುದ್ಧಮಿತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-34-31 ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಕಾಂಸ್ಯಂ ಪಾತ್ರಂ। ದಶಭಿಃ ಶೋಧನೈಃ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ। ತಾನಿ ಚ ಪಂಚಗವ್ಯೇನ ಮೃತ್ತೋಯೈರ್ಭಸ್ಮನಾಂಲೇನ ವಹ್ನಿನೇತಿ॥ 12-34-33 ವಿಧೀಯತೇ ಪಾದಃ ಪಾದೋಽಪಕೃಷ್ಟ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ದ್ವಿಪಾದಃ। ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಪಾದಮಾತ್ರಃ। ಧರ್ಮಃ ಶೌಚಾದಿಃ॥ 12-34-36 ದೃಷ್ಟಾಂತಭೂತೋ ಯ ಆಗಮಸ್ತತ್ರೋಕ್ತೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ಯಾವದೇನ ಇತ್ಯಾದ್ಯೈಃ॥ 12-34-38 ತಿಷ್ಠೇದಿತ್ಯುಪವೇಶನಾದೇರ್ವ್ಯಾವೃತ್ತಿಃ। ಅಭ್ಯಾಕಾಶಂ ನಿರಾವರಣೇ ಸ್ಥಣ಼್ಡಿಲಾದೌ। ಅನುರೂಪಂ ಹಿ ಪಾಪಸ್ಯ ಅಭ್ಯಾಕಾಶಮಿತಿ ಟ. ಪಾಠಃ॥ 12-34-40 ಯತ್ರ ಪುಣ್ಯೇ ಪಾಪೇ ವಾತಿರಿಚ್ಯೇತ್ ಯೋಽಧಿಕೋ ಭವತಿ ಸ ಇತರೇಣೇತರದಭಿಭೂಯಾತಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಫಲಂ ಭುಂಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಅತಿರಿಚ್ಯೇತ ಯೋ ಯತ್ರ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-35-0 (66151) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-35-0x (5407) ಕಿಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ಕಿಂಚ ದೇಯಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಕಿಂಚ ಪಾತ್ರಮಪಾತ್ರಂ ವಾ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-35-1 (66152) ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ। 12-35-2x (5408) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಚೈವ ಸಂವಾದಂ ಮನೋಶ್ಚೈವ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ॥ 12-35-2 (66153) ಋಷಯಸ್ತು ವ್ರತಪರಾಃ ಸಮಾಗಂಯ ಪುರಾ ವಿಭುಂ। ಧರ್ಮಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುರಾಸೀನಮಾದಿಕಾಲೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ॥ 12-35-3 (66154) ಕಥಮಂತ್ರಂ ಕಥಂ ದಾನಂ ಗಂಯಾಗಂಯಾಃ ಕಥಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ। ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯಂ ಚ ಯತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸ ವೈ ತ್ವಂ ಪ್ರಜಾಪತೇ॥ 12-35-4 (66155) ತೈರೇವಮುಕ್ತೋ ಭಗವಾನ್ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವೋಽಬ್ರವೀತ್। ಶುಶ್ರೂಷಧ್ವಂ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಧರ್ಮಂ ವ್ಯಾಸಸಮಾಸತಃ॥ 12-35-5 (66156) ಅನಾದೇಶೇ ಜಪೋ ಹೋಮ ಉಪವಾಸಸ್ತಥೈವ ಚ। ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಪುಣ್ಯನದ್ಯೋ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ತತ್ಪರಾಃ॥ 12-35-6 (66157) ಅನಾದಿಷ್ಟಂ ತಥೈತಾನಿ ಪುಣ್ಯಾನಿ ಧರಣೀಭೃತಃ। ಸುವರ್ಣಪ್ರಾಶನಮಪಿ ರತ್ನಾದಿಸ್ನಾನಮೇವ ಚ॥ 12-35-7 (66158) ದೇವಸ್ಥಾನಾಭಿಗಮನಮಾಜ್ಯಪ್ರಾಶನಮೇವ ಚ। ಏತಾನಿ ಮೇಧ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಕುರ್ವಂತ್ಯಾಶು ನ ಸಂಶಯಃ॥ 12-35-8 (66159) ನ ಗರ್ವೇಣ ಭವೇತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕದಾಚಿದಪಿ ಮಾನವಃ। ದೀರ್ಘಮಾಯುರಥೇಚ್ಛನ್ಹಿ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಚೋಷ್ಣಪೋ ಭವೇತ್॥ 12-35-9 (66160) ಅದತ್ತಸ್ಯಾನುಪಾದಾನಂ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ। ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧಂ ಕ್ಷಮಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-35-10 (66161) ಸ ಏವ ಧರ್ಮಃ ಸೋಽಧರ್ಮೋ ದೇಶಕಾಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ಆದಾನಮನೃತಂ ಹಿಂಸಾ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಾತ್ಯಂತಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-35-11 (66162) ದ್ವಿವಿಧೌ ಚಾಪ್ಯುಭಾವೇತೌ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ವಿಜಾನತಾಂ। ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ ಲೋಕವೇದಯೋಃ॥ 12-35-12 (66163) ಅಪ್ರವೃತ್ತೇರಮರ್ತ್ಯತ್ವಂ ಮರ್ತ್ಯತ್ವಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ। ಅಶುಭಸ್ಯಾಶುಭಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛುಭಸ್ಯ ಶುಭಮೇವ ಚ। ಏತಯೋಶ್ಚೋಭಯೋಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಶುಭಾಶುಭತಯಾ ತಥಾ॥ 12-35-13 (66164) ದೈವಂ ಚ ದೈವಸಂಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಪ್ರಲಯಸ್ತಥಾ। ಅಪ್ರೇಕ್ಷಾಪೂರ್ವಕರಣಾದಶುಭಾನಾಂ ಶುಭಂ ಫಲಂ॥ 12-35-14 (66165) ಊರ್ಧ್ವಂ ಭವತಿ ಸಂದೇಹಾದಿಹಾದಿಷ್ಟಾರ್ಥಮೇವ ಚ। ಅಪ್ರೇಕ್ಷಾಪೂರ್ವಕರಣಾತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-35-15 (66166) ಕ್ರೋಧಮೋಹಕೃತೇ ಚೈವ ದೃಷ್ಟಾಂತಾಗಮಹೇತುಭಿಃ। ಶರೀರಾಣಾಮುಪಕ್ಲೇಶೋ ಮನಸಶ್ಚ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ। ತದೌಷಧೈಶ್ಚ ಮಂತ್ರೈಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೈಶ್ಚ ಶಾಂಯತಿ॥ 12-35-16 (66167) ಉಪವಾಸೇನೈಕರಾತ್ರಂ ದಂಡೋತ್ಸರ್ಗೇ ನರಾಧಿಪಃ। ವಿಶುದ್ಧ್ಯೇದಾತ್ಮಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ತು ಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-35-17 (66168) ಕ್ಷಯಂ ಶೋಕಂ ಪ್ರಕುರ್ವಾಣೋ ನ ಂರಿಯೇತ ಯದಾ ನರಃ। ಶಸ್ತ್ರಾದಿಭಿರುಪಾವಿಷ್ಟಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ತತ್ರ ನಿರ್ದಿಶೇತ್॥ 12-35-18 (66169) ಜಾತಿಶ್ರೇಣ್ಯಧಿವಾಸಾನಾಂ ಕುಲಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಾನ್। ವರ್ಜಯಂತಿ ಚ ಯೇ ಧರ್ಮಂ ತೇಷಾಂ ಧರ್ಮೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-35-19 (66170) ದಶ ವಾ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಸ್ತ್ರಯೋ ವಾ ಧರ್ಮಪಾಠಕಾಃ। ಯದ್ಬ್ರೂಯುಃ ಕಾರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನೇ ಸ ಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮಸಂಶಯೇ॥ 12-35-20 (66171) ಅನುಷ್ಣಾ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಚೈವ ತಥಾ ಕ್ಷುದ್ರಪಿಪೀಲಿಕಾಃ। ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಸ್ತಥಾ ವಿಪ್ರೈರಭಕ್ಷ್ಯಂ ವಿಷಮೇವ ಚ॥ 12-35-21 (66172) ಅಭಕ್ಷ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಶಕಲೈರ್ಯೇ ವಿವರ್ಜಿತಾಃ। ಚತುಷ್ಪಾತ್ಕಚ್ಛಪಾದನ್ಯೋ ಮಂಡೂಕಾ ಜಲಜಾಶ್ಚ ಯೇ॥ 12-35-22 (66173) ಭಾಸಾ ಹಂಸಾಃ ಸುಪರ್ಣಾಶ್ಚ ಚಕ್ರವಾಕಾಃ ಪ್ಲವಾ ಬಕಾಃ। ಕಾಕೋ ಮದ್ರುಶ್ಚ ಗೃಧ್ರಶ್ಚ ಶ್ಯೇನೋಲೂಕಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-35-23 (66174) ಕ್ರವ್ಯಾದಾ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಚತುಷ್ಪಾತ್ಪಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ಯೇ। ಯೇಷಾಂ ಚೋಭಯತೋ ದಂತಾಶ್ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-35-24 (66175) ಏಡಕಾಶ್ಚ ಮೃಗೋಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಸೂಕರಾಣಾಂ ಗವಾಮಪಿ। ಮಾನುಷೀಣಾಂ ಖರೀಣಾಂ ಚ ನ ಪಿಬೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಯಃ॥ 12-35-25 (66176) ಪ್ರೇತಾನ್ನಂ ಸೂತಕಾನ್ನಂ ಚ ಯಚ್ಚ ಕಿಂಚಿದನಿರ್ದಶಂ। ಅಭೋಜ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯಪೇಯಂ ಚ ಧೇನೋರ್ದುಗ್ಧಮನಿರ್ದಶಂ॥ 12-35-26 (66177) ರಾಜಾನ್ನಂ ತೇಜ ಆದತ್ತೇ ಶೂದ್ರಾನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ। ಆಯುಃ ಸುವರ್ಣಕಾರಾನ್ನಮವೀರಾಯಾಶ್ಚ ಯೋಷಿತಃ॥ 12-35-27 (66178) ವಿಷ್ಠಾ ವಾರ್ಧುಷಿಕಸ್ಯಾನ್ನಂ ಗಣಿಕಾನ್ನಮಥೇಂದ್ರಿಯಂ। ಮೃಷ್ಯಂತಿ ಯೇ ಚೋಪಪತಿಂ ಸ್ತ್ರೀಜಿತಾನ್ನಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-35-28 (66179) ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಕದರ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರತುವಿಕ್ರಯಿಕಸ್ಯ ಚ। ತಕ್ಷ್ಣಶ್ಚರ್ಮಾವಕರ್ತುಶ್ಚ ಪುಂಶ್ಚಲ್ಯಾ ರಜಕಸ್ಯ ಚ॥ 12-35-29 (66180) ಚಿಕಿತ್ಸಕಸ್ಯ ಯಚ್ಚಾನ್ನಮಭೋಜ್ಯಂ ರಕ್ಷಿಣಸ್ತಥಾ। ಗಣಗ್ರಾಮಾಭಿಶಸ್ತಾನಾಂ ರಂಗಸ್ತ್ರೀಜೀವಿನಾಂ ತಥಾ॥ 12-35-30 (66181) ಪರಿವಿತ್ತೀನಾಮಪುಂಸಾಂ ಚ ಬಂದಿದ್ಯೂತವಿದಾಂ ತಥಾ। ವಾಮಹಸ್ತಾಹೃತಂ ಚಾನ್ನಂ ಶುಷ್ಕಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಚ ಯತ್॥ 12-35-31 (66182) ಸುರಾನುಗತಮುಚ್ಛಿಷ್ಟಮಭೋಜ್ಯಂ ಶೇಷಿತಂ ಚ ಯತ್। ಪಿಷ್ಟಮಾಂಸೇಕ್ಷುಶಾಕಾನಾಮಾವಿಕಾಜಾಪಯಸ್ತಥಾ। ಸಕ್ತು ಧಾನಾ ಕರಂಭಾಶ್ಚ ನೋಪಭೋಗ್ಯಾಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-35-32 (66183) ಪಾಯಸಂ ಕೃಸರಂ ಮಾಂಸಮಪೂಪಾಶ್ಚ ವೃಥಾ ಕೃತಾಃ। ಅಪೇಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ಗೃಹಮೇಧಿಭಿಃ॥ 12-35-33 (66184) ದೇವಾನೃಷೀನ್ಮನುಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪಿತೄನ್ಗೃಹ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ। ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಗೃಹಸ್ಥೋ ಭೋಕ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-35-34 (66185) ಯಥಾ ಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ಭಿಕ್ಷುಸ್ತಥೈವ ಸ್ವೇ ಗೃಹೇ ವಸೇತ್। ಏವಂವೃತ್ತಃ ಪ್ರಿಯೈರ್ದಾರೈಃ ಸಂಬಸಂಧರ್ಮಮಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-35-35 (66186) ನ ದದ್ಯಾದ್ಯಶಸೇ ದಾನಂ ನ ಭಯಾನ್ನೋಪಕಾರಿಣೇ। ನ ನೃತ್ಯಗೀತಶೀಲೇಷು ಹಾಸಕೇಷು ಚ ಧಾರ್ಮಿಕಃ॥ 12-35-36 (66187) ನ ಮತ್ತೇ ಚೈವ ನೋನ್ಮತ್ತೇ ನ ಸ್ತೇನೇ ನ ಚ ಕುತ್ಸಕೇ। ನ ವಾಗ್ಘೀನೇ ವಿವರ್ಣೇ ವಾ ನಾಂಗಹೀನೇ ನ ವಾಮನೇ॥ 12-35-37 (66188) ನ ದುರ್ಜನೇ ದೌಷ್ಕುಲೇ ವಾ ವ್ರತೈರ್ಯೋ ವಾ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಃ। ನ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಮೃತೇ ದಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಜಿತೇ॥ 12-35-38 (66189) ಅಸಂಯಚ್ಕೈವ ಯದ್ದತ್ತಮಸಂಯಕ್ ಚ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಃ। ಉಭಯಂ ಸ್ಯಾದನರ್ಥಾಯ ದಾತುರಾದಾತುರೇವ ಚ॥ 12-35-39 (66190) ಯಥಾ ಖದಿರಮಾಲಂಬ್ಯ ಶಿಲಾಂ ವಾಪ್ಯರ್ಣವಂ ತರನ್। ಮಂಜೇತ ಮಂಜತಸ್ತದ್ವದ್ದಾತಾ ಯಶ್ಚ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀ॥ 12-35-40 (66191) ಕಾಷ್ಠೈರಾರ್ದ್ರೈರ್ಯಥಾ ವಹ್ನಿರುಪಸ್ತೀರ್ಣೋ ನ ದೀಪ್ಯತೇ। ತಪಃಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಚಾರಿತ್ರೈರೇವಂ ಹೀನಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀ॥ 12-35-41 (66192) ಕಪಾಲೇ ಯದ್ವದಾಪಃ ಸ್ಯುಃ ಶ್ವದೃತೌ ಚ ಯಥಾ ಪಯಃ। ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನದೋಷೇಣ ವೃತ್ತಹೀನೇ ತಥಾ ಶ್ರುತಂ॥ 12-35-42 (66193) ನಿರ್ಮಂತ್ರೋ ನಿರ್ವೃತೋ ಯಃ ಸ್ಯಾದಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೋಽನಸೂಯಕಃ। ಅನುಕ್ರೋಶಾತ್ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ಹೀನೇಷ್ವವ್ರತಿಕೇಷು ಚ॥ 12-35-43 (66194) ನ ವೈ ದೇಯಮನುಕ್ರೋಶಾದ್ದೀನಾಯಾಪಗುಣಾಯ ತು। ಆಪ್ತಾಚರಿತ ಇತ್ಯೇವ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯೇವ ವಾ ಪುನಃ॥ 12-35-44 (66195) ನಿಷ್ಕಾರಣಂ ಸ್ಮೃತಂ ದತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಜಿತೇ। ನ ಫಲೇತ್ಪಾತ್ರದೋಷೇಣ ನ ಚಾತ್ರಾಸ್ತಿ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-35-45 (66196) ಯಥಾ ದಾರುಮಯೋ ಹಸ್ತೀ ಯಥಾ ಚರ್ಮಮಯೋ ಮೃಗಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚಾನಧೀಯಾನಸ್ತ್ರಯಸ್ತೇ ನಾಮಧಾರಕಾಃ॥ 12-35-46 (66197) ಯಥಾ ಷಂಢೋಽಫಲಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ಯಥಾ ಗೌರ್ಗವಿ ಚಾಫಲಾ। ಶಕುನಿರ್ವಾಪ್ಯಪಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿರ್ಮಂತ್ರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತಥಾ॥ 12-35-47 (66198) ಗ್ರಾಮಸ್ಥಾನಂ ಯಥಾ ಶೂನ್ಯಂ ಯಥಾ ಕೂಪಶ್ಚ ನಿರ್ಜಲಃ। ಯಥಾ ಹುತಮನಗ್ನೌ ಚ ತಥೈವ ಸ್ಯಾನ್ನಿರಾಕೃತೌ॥ 12-35-48 (66199) ದೇವತಾನಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಹವ್ಯಕವ್ಯವಿನಾಶಕಃ। ಸರ್ವಥಾಽರ್ಥಹರೋ ಮೂರ್ಖೋ ನ ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-35-49 (66200) ಏತತ್ತೇ ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಮಾಸೇನ ಮಹದ್ಧ್ಯೇತಚ್ಛ್ರೋತವ್ಯಂ ನರತರ್ಷಭ॥ ॥ 12-35-50 (66201) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 35॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-35-3 ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಮನುಂ॥ 12-35-4 ಕಥಂ ಪಾತ್ರಂ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಕಥಂ ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ। ಅನ್ನಮದನೀಯಂ ಕಿಂದ್ರವ್ಯಕ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-5 ವ್ಯಾರೋ ವಿಸ್ತರಃ॥ 12-35-6 ಅನಾದೇಶೇ ವಿಶೇಷತೋಽನುಕ್ತೇ ದೋಷೇ। ಯತ್ರ ದೇಶೇ ತತ್ಪರಾಃ ಜಪಾದಿಪರಾಃ ಪ್ರಾಯಃ ಬಹುಶಃ ಸಂತಿ ಸೋಽಪಿ ಗಂಗಾದಿವತ್ಪಾವನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-7 ತಥಾ ಜಪಾದಿವತ್। ಪುಣ್ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ। ಧರಣೀಭೃತಃ ಪರ್ವತಾ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಪ್ರಭೃತಯಃ। ಆದಿಪದಾತ್ಸುವರ್ಣಸ್ನಾನಾದಿ। ಅನಾದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-9 ಗರ್ವೇಣ ಯುಕ್ತೋ ನ ಭವೇತ್ ಪೂಜಾಂ ನಾವಗಣಯೇತ್। ಅವಗಣನೇ ತು ತ್ರಿರಾತ್ರಮುಷ್ಣಪೋ ಭವೇದಿತಿ ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-10 ತಪ ಉಪವಾಸಾದಿ॥ 12-35-11 ಆದಾನಂ ಸ್ತೇಯಂ। ಪ್ರಾಣಾತ್ಯಯಾದಾವಧರ್ಮಸ್ಯಾಪಿ ಸ್ತೇಯಾದೇರ್ಧರ್ಮತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-12 ವೈದಿಕ್ಯೌ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೀ ಮರ್ತ್ಯಾತ್ವಾಮೃತತ್ವಪ್ರದೇ। ಲೌಕಿಕ್ಯೌ ತು ತೇ ಶುಭೇ ಚೇಚ್ಛುಭಫಲೇ ಅಶುಭೇ ಚೇದಶುಭಫಲೇ ಇತ್ಯಾಹ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಿವಿಧಾವಿತಿ॥ 12-35-13 ಏತಯೋರ್ಲೌಕಿಕ್ಯೋಃ। ಫಲೇ ಅಪಿ ಕಾರಣಾನುರೂಪೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-35-14 ದೈವಯುಕ್ತಂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಂ ಕರ್ಮ। ಪ್ರಾಣೋ ಜೀವನಂ। ಏತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಮಪ್ರೇಕ್ಷಾಪೂರ್ವಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿಕ್ರಿಯತೇ ತರ್ಹ್ಯಶುಭಾನೋ ನೀಚಾನಾಮಪಿ ಪುಂಸಾಂ ತಸ್ಯ ಫಲಂ ಶುಭಂ ಭವತಿ॥ 12-35-15 ಸತ್ಯಪಿ ಸಂದೇಹೇ ಯಲ್ಲೋಕವಿಗಾನಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಕೃತಂ ನಿತ್ಯಾದಿ ಯಚ್ಚ ಕೇವಲಂ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಕೃತಂ ಶ್ಯೇನಾದಿ ತತ್ರೋಭಯತ್ರಾಪಿ॥ 12-35-16 ಕ್ರೋಧಾದಿನಾ ಯನ್ಮನಸಃ ಪ್ರಿಯಮಪ್ರಿಯಂ ಕೃತಂ ತತ್ರ ದೃಷ್ಟಾಂತಾಗಮಹೇತುಭಿಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಯಾವದೇನ ಇತ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಮಾಣೈರ್ದೇಹಸ್ಯ ಶೋಷಣಮುಪವಾಸಾದಿಕಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ। ಔಷಧೈರ್ಹವಿಷ್ಯಾಶನೈಃ। ಮಂತ್ರೈಶ್ಚ ಪವಿತ್ರಜಪೈಃ। ಚಾದನ್ಯದಪಿ। ತೀರ್ಥಾಟನಶ್ರಮಾದಿಭಿಸ್ತತ್ಪಾಪಂ ಶಾಂಯತೀತಿ ಸಾರ್ಧಂ॥ 12-35-18 ಕ್ಷಯಂ ಪುತ್ರಾದಿಮರಣನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ಮವಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ನ ಂರಿಯೇತ ಚೇತ್ ತ್ರಿರಾತ್ರಮುಪವಾಸಂ ಚರೇತ್॥ 12-35-19 ಜಾತಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಾದಿಃ। ಶ್ರೇಣೀ ಗೃಹಸ್ಥಾದೀನಾಂ ಪಂಕ್ತಿಃ। ಅಧಿವಾಸೋ ಜನ್ಭಭೂಮಿಃ। ಜಾತ್ಯಾದಿಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಯೇ ವರ್ಜಯಂತಿ ತೇಷಾಂ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದಿ ಸ್ವರೂಪೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-35-20 ಪಾಠಕಾಃ ಶೋಧಕಾಃ। ಕಾರ್ಯೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತನಿಮಿತ್ತೇ ದೋಷೇ॥ 12-35-25 ಏಡಕಾ ಮೇಷೀ॥ 12-35-26 ಅಭೋಜ್ಯಂ ಪಾಯಸಾದ್ಯಂತರ್ಗತಂ॥ 12-35-27 ಅವೀರಾಯಾಃ ಪತಿಪುತ್ರಹೀನಾಯಾಃ॥ 12-35-28 ಇಂದ್ರಿಯಂ ಶುಕ್ರಂ। ಗಣಿಕಾದಿತ್ರಯಾಣಾಮನ್ನಂ॥ 12-35-29 ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯವಪಾಹೋಮಾತ್ಪ್ರಾಙ್ ನ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ। ಕದರ್ಯೋ ಧನವ್ಯಯಭಯಾದ್ಭೋಗತ್ಯಾಗಹೀನಃ॥ 12-35-30 ರಕ್ಷಿಣೋ ಗ್ರಾಮಪಾಲಕಸ್ಯ ಸೀಮಾದಿರಕ್ಷಿಣೋ ವಾ॥ 12-35-31 ವಾದ್ಯಮಾನಾಹೃತಂ ಚಾನ್ನಮಿತಿ ಟ.ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-35-32 ಶೇಷಿತಂ ಕುಟುಂಬಾಯಾಽದತ್ತ್ವಾತ್ಮಾರ್ಥಂ ರಕ್ಷಿತಂ। ಧಾನಾ ಭೃಷ್ಟಯವಾಃ। ಕರಂಭಾ ದಧಿಸಕ್ತವಃ॥ 12-35-33 ಕೃಸರಂ ತಿಲಮಿಶ್ರ ಓದನಃ। ವೃಥಾಕೃತಾಃ ದೇವತಾದ್ಯುದ್ದೇಶಂ ವಿನಾ ಕೃತಾಃ॥ 12-35-36 ಹಾಸಕೇಷು ಪರಿಹಾಸಪರೇಷು ಭಾಂಡೇಷು॥ 12-35-37 ವಾಗ್ಧೀನೇ ಮೂಕೇ ಮೂರ್ಖೇ ವಾ॥ 12-35-42 ಶ್ವದೃತೌ ಶುನಕಚರ್ಮಮಯೇ ಕೋಶೇ॥ 12-35-43 ಅನುಕ್ರೋಶಾದ್ದಯಯಾ॥ 12-35-44 ಆಪ್ತಚರಿತ ಇಷ್ಟಕಾರೀತಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧರ್ಮಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಾ ನಿರ್ಮಂತ್ರೇ ನ ದೇಯಮಿತ್ಯಾಹ ನವಾ ಇತಿ॥ 12-35-45 ನಿಷ್ಕಾರಣಂ ನಿಷ್ಫಲಂ॥ 12-35-48 ನಿರಾಕೃತೌ ಮೂರ್ಖೇ॥

12-36-0 (66202) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-36-0x (5409) ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಗವನ್ವಿಸ್ತರೇಣ ಮಹಾಮುನೇ। ರಾಜಧರ್ಮಾಂದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಚಾಖಿಲಾನ್॥ 12-36-1 (66203) ಆಪತ್ಸು ಚ ಯಥಾ ನೀತಿಃ ಪ್ರಣೇತವ್ಯಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ಧರ್ಂಯಮಾಲಂಬ್ಯ ಪಂಥಾನಂ ವಿಜಯೇಯಂ ಕಥಂ ಮಹೀಂ॥ 12-36-2 (66204) ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕಥಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಕ್ಷ್ಯಸಮನ್ವಿತಾ। ಕೌತೂಹಲಾನುಪ್ರವಣಾ ಹರ್ಷಂ ಜನಯತೀವ ಮೇ॥ 12-36-3 (66205) ಧರ್ಮಚರ್ಯಾ ಚ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ನಿತ್ಯಮೇವ ವಿರುಧ್ಯತೇ। ಏವಂ ಮುಹ್ಯತಿ ಮೇ ಚೇತಶ್ಚಿಂತಯಾನಸ್ಯ ನಿತ್ಯಶಃ॥ 12-36-4 (66206) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-36-5x (5410) ತಮುವಾಚ ಮಹಾರಾಜ ವ್ಯಾಸೋ ವೇದವಿದಾಂ ವರಃ। ನಾರದಂ ಸಮಭಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವಂ ಜಾನನ್ಪುರಾತನಂ॥ 12-36-5 (66207) ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ ಚೇದ್ಧರ್ಮಂ ನಿಖಿಲೇನ ನರಾಧಿಪ। ಪ್ರೇಹಿ ಭೀಷ್ಮಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ವೃದ್ಧಂ ಕುರುಪಿತಾಮಹಂ॥ 12-36-6 (66208) ಸ ತೇ ಧರ್ಮರಹಸ್ಯೇಷು ಸಂಶಯಾನ್ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಾನ್। ಛೇತ್ತಾ ಭಾಗೀರಥೀಪುತ್ರಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-36-7 (66209) ಜನಯಾಮಾಸ ಯಂ ದೇವೀ ದಿವ್ಯಾ ತ್ರಿಪಥಗಾ ನದೀ। ಸಾಕ್ಷಾದ್ದದರ್ಶ ಯೋ ದೇವಾನ್ಸರ್ವಾನಿಂದ್ರಪುರೋಗಮಾನ್॥ 12-36-8 (66210) ಬೃಹಸ್ಪತಿಪುರೋಗಾಂಸ್ತು ದೇವರ್ಷೀನಸಕೃತ್ಪ್ರಭುಃ। ತೋಷಯಿತ್ವೋಪಚಾರೇಣ ರಾಜನೀತಿಮಧೀತವಾನ್॥ 12-36-9 (66211) ಉಶನಾ ವೇದ ಯಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ದೇವಾಸುರಗುರುರ್ದ್ವಿಜಃ। ಸ ಚ ಧರ್ಮಂ ಸವೈಯಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಕುರುಸತ್ತಮಃ॥ 12-36-10 (66212) ಭಾರ್ಗವಾಚ್ಚ್ಯವನಾಚ್ಚಾಪಿ ವೇದಾನಂಗೋಪಬೃಂಹಿತಾನ್। ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಮಹಾಬುದ್ಧಿರ್ವಸಿಷ್ಠಾಚ್ಚರಿತವ್ರತಃ॥ 12-36-11 (66213) ಪಿತಾಮಹಸುತಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಕುಮಾರಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಂ। ಅಧ್ಯಾತ್ಮಗತಿತತ್ತ್ವಜ್ಞಮುಪಾಶಿಕ್ಷತ ಯಃ ಪುರಾ॥ 12-36-12 (66214) ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಮುಖಾತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯತಿಧರ್ಮಮವಾಪ್ತವಾನ್। ರಾಮಾದಸ್ತ್ರಾಣಿ ಶಕ್ರಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಪುರುಪರ್ಷಭಃ॥ 12-36-13 (66215) ಮೃತ್ಯುರಾತ್ಮೇಚ್ಛಯಾ ಯಸ್ಯ ಜಾತಸ್ಯ ಮನುಜೇಷ್ವಪಿ। ತಥಾಽನಪತ್ಯಸ್ಯ ಸತಃ ಪುಣ್ಯಲೋಕಾದಿವಿಶ್ರುತಾಃ॥ 12-36-14 (66216) ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಯಃ ಪುಣ್ಯಾ ನಿತ್ಯಮಾಸನ್ಸ ಭಸಾದಃ। ಯಸ್ಯ ನಾವಿದಿತಂ ಕಿಂಚಿಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ॥ 12-36-15 (66217) ಸ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಧರ್ಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿತ್। ತಮಭ್ಯೇಹಿ ಪುರಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ಸ ವಿಮುಂಚತಿ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-36-16 (66218) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಕೌಂತೇಯೋ ದೀರ್ಘಪ್ರಜ್ಞೋ ಮಹಾಮತಿಃ। ಉವಾಚ ವದತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವ್ಯಾಸಂ ಸತ್ಯವತೀಸುತಂ॥ 12-36-17 (66219) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-36-18x (5411) ವೈಶಸಂ ಸುಮಹತ್ಕೃತ್ವಾ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಂ। ಆಗಸ್ಕೃತ್ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಪೃಥಿವೀನಾಶಕಾರಕಃ॥ 12-36-18 (66220) ಘಾತಯಿತ್ವಾ ತಮೇವಾಜೌ ಛಲೇನಾಜಿಹ್ನಯೋಧಿನಂ। ಉಪಸಂಪ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹಾಮಿ ತಮಹಂ ಕೇನ ಹೇತುನಾ॥ 12-36-19 (66221) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-36-20x (5412) ತತಸ್ತಂ ನೃಪತಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಹಿತೇಪ್ಸಯಾ। ಪುನರೇವ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠೋಽಬ್ರವೀದ್ವಚಃ॥ 12-36-20 (66222) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-36-21x (5413) ನೇದಾನೀಮತಿನಿರ್ಬಂಧಂ ಶೋಕೇ ತ್ವಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ। ಯದಾಹ ಭಗವಾನ್ವ್ಯಾಸಸ್ತತ್ಕುರುಷ್ವ ನೃಪೋತ್ತಮ॥ 12-36-21 (66223) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತ್ವಾಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಭ್ರಾತರಶ್ಚ ಮಹೌಜಸಃ। ಪರ್ಜನ್ಯಮಿವ ಘರ್ಮಾಂತೇ ನಾಥಮಾನಾ ಉಪಾಸತೇ॥ 12-36-22 (66224) ಹತಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಚೈವ ಸಮಾಗತಂ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತೇ ಕುರುಜಾಂಗಲಂ॥ 12-36-23 (66225) ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಮಪಿ ಚೈತೇಷಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ। ನಿಯೋಗಾದಸ್ಯ ಚ ಗುರೋರ್ವ್ಯಾಸಸ್ಯಾಮಿತತೇಜಸಃ॥ 12-36-24 (66226) ಸುಹೃದಾಮಸ್ಮದಾದೀನಾಂ ದ್ರೌಪದ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪರಂತಪ। ಕುರು ಪ್ರಿಯಮಮಿತ್ರಘ್ನ ಲೋಕಸ್ಯ ಚ ಹಿತಂ ಕುರು॥ 12-36-25 (66227) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-36-26x (5414) ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ಕೃಷ್ಣೇನ ರಾಜಾ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ। ಹಿತಾರ್ಥಂ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಸಮುತ್ತಸ್ಥೌ ಮಹಾಮನಾಃ॥ 12-36-26 (66228) ಸೋಽನುನೀತೋ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ವಿಷ್ಟರಶ್ರವಸಾ ಸ್ವಯಂ। ದ್ವೈಪಾಯನೇನ ಚ ತಥಾ ದೇವಸ್ಥಾನೇನ ಜಿಷ್ಣುನಾ॥ 12-36-27 (66229) ಏತೈಶ್ಚಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿರನುನೀತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ವ್ಯಜಹಾನ್ಮಾನಸಂ ದುಃಖಂ ಸಂತಾಪಂ ಚ ಮಹಾಯಶಾಃ॥ 12-36-28 (66230) ಶ್ರುತವಾಕ್ಯಃ ಶ್ರುತನಿಧಿಃ ಶ್ರುತಶ್ರಾವ್ಯವಿಶಾರದಃ। ವ್ಯವಸ್ಯ ಮನಸಾ ಶಾಂತಿಮಗಚ್ಛತ್ಪಾಂಡುನಂದನಃ॥ 12-36-29 (66231) ಸ ತೈಃ ಪರಿವೃತೋ ರಾಜಾ ನಕ್ಷತ್ರೈರಿವ ಚಂದ್ರಮಾಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸ್ವಪುರಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ॥ 12-36-30 (66232) ಪ್ರವಿವಿಕ್ಷುಃ ಸ ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಕುಂತೀಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಅರ್ಚಯಾಮಾಸ ದೇವಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-36-31 (66233) ತತೋ ನವಂ ರಥಂ ಶುಭ್ರಂ ಕಂಬಲಾಜಿನಸಂವೃತಂ। ಯುಕ್ತಂ ಷೋಡಶಭಿಸ್ತ್ವಶ್ಚೈಃ ಪಾಣ಼್ಡುರೈಃ ಶುಭಲಕ್ಷಣೈಃ॥ 12-36-32 (66234) ಮಂತ್ರೈರಭ್ಯರ್ಚಿತಂ ಪಣ್ಯೈಃ ಸ್ತೂಯಮಾನಶ್ಚ ಬಂದಿಭಿಃ। ಆರುರೋಹ ಯಥಾ ದೇವಃ ಸೋಮೋಽಂರತಮಯಂ ಯಥಂ॥ 12-36-33 (66235) ಜಗ್ರಾಹ ರಶ್ಮೀನ್ಕೌಂತೇಯೋ ಭೀಮೋ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ। ಅರ್ಜುನಃ ಪಾಂಡುರಂ ಛತ್ರಂ ಧಾರಯಾಮಾಸ ಭಾನುಮತ್॥ 12-36-34 (66236) ಧ್ರಿಯಮಾಣಂ ಚ ತಚ್ಛತ್ರಂ ಪಾಂಡುರಂ ರಾಜಮೂರ್ಧನಿ। ಶುಶುಭೇ ತಾರಕಾರಾಜಃ ಸಿತಾಭ್ರ ಇವ ಚಾಂಬರೇ॥ 12-36-35 (66237) ಚಾಮರವ್ಯಜನೇ ತ್ವಸ್ಯ ವೀರೌ ಜಗೃಹತುಸ್ತದಾ। ಚಂದ್ರರಶ್ಮಿಪ್ರಯೇ ಶುಭ್ರೇ ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರಾವಲಂಕೃತೇ॥ 12-36-36 (66238) ತೇ ಪಂಚ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ಭ್ರಾತರಃ ಸಮಲಂಕೃತಾಃ। ಭೂತಾನೀವ ಸಮಸ್ತಾನಿ ರಾಜಂದದೃಶಿರೇ ತದಾ॥ 12-36-37 (66239) ಆಸ್ಥಾಯ ತು ರಥಂ ಶುಭ್ರಂ ಯುಕ್ತಮಶ್ವೈರ್ಮನೋಜವೈಃ। ಅನ್ವಯಾತ್ಪೃಷ್ಠತೋ ರಾಜನ್ಯುಯುತ್ಸುಃ ಪಾಂಡವಾಗ್ರಜಂ॥ 12-36-38 (66240) ರಥಂ ಹೇಮಮಯಂ ಶುಭ್ರಂ ಶೈವ್ಯಸುಗ್ರೀವಯಾಜಿತಂ। ಸಹ ಸಾತ್ಯಕಿನಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಸಮಾಸ್ಥಾಯಾನ್ವಯಾತ್ಕುರೂನ್॥ 12-36-39 (66241) ನರಯಾನೇನ ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಪಿತಾ ಪಾರ್ಥಸ್ಯ ಭಾರತ। ಅಗ್ರತೋ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಗಾಂಧಾರೀಸಹಿತೋ ಯಯೌ॥ 12-36-40 (66242) ಕುರುಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಕುಂತೀ ಕೃಷ್ಣಾ ಚ ಮಾಧವೀ। ಯಾನೈರುಚ್ಚಾವಚೈರ್ಜಗ್ಮುರ್ವಿದುರೇಣ ಪುರಸ್ಕೃತಾಃ॥ 12-36-41 (66243) ತತೋ ರಥಾಶ್ಚ ಬಹುಲಾ ನಾಗಾಶ್ವಸಮಲಂಕೃತಾಃ। ಪಾದಾತಾಶ್ಚ ಹಯಾಶ್ಚೈವ ಪೃಷ್ಠತಃ ಸಮನುವ್ರಜನ್॥ 12-36-42 (66244) ತತೋ ವೈತಾಲಿಕೈಃ ಸೂತೈರ್ಮಾಗಧೈಶ್ಚ ಸುಭಾಷಿತೈಃ। ಸ್ತೂಯಮಾನೋ ಯಯೌ ರಾಜಾ ನಗರಂ ನಾಗಸಾಹ್ವಯಂ॥ 12-36-43 (66245) ತತ್ಪ್ರಯಾಣಂ ಮಾಹಬಾಹೋರ್ಬಭೂವಾಪ್ರತಿಮಂ ಭುವಿ। ಆಕುಲಾಕುಲಮುತ್ಕ್ರುಷ್ಟಂ ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟಜನಾಕುಲಂ॥ 12-36-44 (66246) ಅಭಿಯಾನೇ ತು ಪಾರ್ಥಸ್ಯ ನರೈರ್ನಗರವಾಸಿಭಿಃ। ನಗರಂ ರಾಜಮಾರ್ಗಾಶ್ಚ ಯಥಾವತ್ಸಮಲಂಕೃತಾಃ॥ 12-36-45 (66247) ಪಾಂಡುರೇಣ ಚ ಮಾಲ್ಯೇನ ಪತಾಕಾಭಿಶ್ಚ ಮೇದಿನೀ। ಸಂಸ್ಕೃತೋ ರಾಜಮಾರ್ಗೋಽಭೂದ್ಧೂಪನೈಶ್ಚ ಪ್ರಧೂಪಿತಃ॥ 12-36-46 (66248) ಅಥ ಚೂರ್ಣೈಶ್ಚ ಗಂಧಾನಾಂ ನಾನಾಪುಷ್ಪಪ್ರಿಯಂಗುಭಿಃ। ಮಾಲ್ಯದಾಮಭಿರಾಸಕ್ತೈ ರಾಜವೇಶ್ಮಾಭಿಸಂವೃತಂ॥ 12-36-47 (66249) ಕುಂಭಾಶ್ಚ ನಗರದ್ವಾರಿ ವಾರಿಪೂರ್ಣಾ ನವಾ ದೃಢಾಃ। ಸಿತಾಃ ಸುಮನಸೋ ಗೌರಾಃ ಸ್ಥಾಪಿತಾಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಹ॥ 12-36-48 (66250) ತಥಾ ಸ್ವಲಂಕೃತಂ ದ್ವಾರಂ ನಗರಂ ಪಾಂಡುನಂದನಃ। ಸ್ತೂಯಮಾನಃ ಶುಭೈರ್ವಾಕ್ಯೈಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸುಹೃದ್ವೃತಃ॥ ॥ 12-36-49 (66251) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 36॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-36-3 ಕೌತೂಹಲೇನ ಪ್ರಸಂಗೇನಾಽನುಪ್ರವಣಾ ಅಭಿಮುಖಾ॥ 12-36-6 ಪ್ರೇಹಿ ಪ್ರಯಾಹಿ॥ 12-36-10 ಯಚ್ಚ ದೇವಗುರುರ್ದ್ರಿಜ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಸವೈಯಾಖ್ಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಹಿತಂ॥ 12-36-16 ವಿಮುಂಚತಿ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯತಿ ತತಃ ಪುರಾ॥ 12-36-18 ವೈಶಸಂ ವಿನಾಶಂ॥ 12-36-22 ನಾಥಮಾನಾಃ ಯಾಚಮಾನಾಃ। ಉಪಾಸತ ಇತ್ಯುತ್ತರತ್ರಾಪಿ ಯೋಜ್ಯಂ॥ 12-36-27 ವಿಷ್ಟರಶ್ರವಸಾ ವಿಷ್ಣುನಾ॥ 12-36-28 ಸಂತಾಪಂ ಶಾರೀರಂ ತಾಪಂ॥ 12-36-29 ವಾಕ್ಯಾನಿ ವೇದಾವಯವಾಃ। ನಿಧಿಸ್ತದರ್ಥವಿಚಾರಗ್ರಂಥೋ ಮೀಮಾಂಸಾ। ಶ್ರುತಂ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ। ವ್ಯವಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮರ್ಥಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ॥ 12-36-33 ಅಮೃತಮಯಂ ದೇವತಾಮಯಂ॥ 12-36-38 ಯುಯುತ್ಸುರ್ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರಃ॥ 12-36-46 ಮೇದಿನೀ ಸಮಲಂಕೃತೇತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ। ಧೂಪನೈಃ ಅಗರುಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಧೂಪದ್ರವ್ಯೈಃ॥

12-37-0 (66252) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-37-0x (5415) ಪ್ರವೇಶನೇ ತು ಪಾರ್ಥಾನಾಂ ಜನಾನಾಂ ಪುರವಾಸಿನಾಂ। ದಿದೃಕ್ಷೂಣಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಮಾಜಗ್ಮುಃ ಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-37-1 (66253) ಸ ರಾಜಮಾರ್ಗಃ ಶುಶುಭೇ ಸಮಲಂಕೃತಚತ್ವರಃ। ಯಥಾ ಚಂದ್ರೋದಯೇ ರಾಜನ್ವರ್ಧಮಾನೋ ಮಹೋದಧಿಃ॥ 12-37-2 (66254) ಗೃಹಾಣಿ ರಾಜಮಾರ್ಗೇಷು ರತ್ನವಂತಿ ಮಹಾಂತಿ ಚ। ಪ್ರಾಕಂಪಂತೀವ ಭಾರೇಣ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪೂರ್ಣಾನಿ ಭಾರತ॥ 12-37-3 (66255) ತಾಃ ಶನೈರಿವ ಸವ್ರೀಡಂ ಪ್ರಶಶಂಸುರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ। ಭೀಮಸೇನಾರ್ಜುನೌ ಚೈವ ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರೌ ಚ ಪಾಂಡವೌ॥ 12-37-4 (66256) ಧನ್ಯಾ ತ್ವಮಸಿ ಪಾಂಚಾಲಿ ಯಾ ತ್ವಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮಾನ್। ಉಪತಿಷ್ಠಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಮಹರ್ಷಿಮಿವ ಗೌತಮೀ॥ 12-37-5 (66257) ತವ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಮೋಘಾನಿ ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಚ ಭಾಮಿನಿ। ಇತಿ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಶಶಂಸುಸ್ತದಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ॥ 12-37-6 (66258) ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಸ್ತಾಸಾಂ ಮಿಥಃ ಶಬ್ದೈಶ್ಚ ಭಾರತ। ಪ್ರೀತಿಜೈಶ್ಚ ತದಾ ಶಬ್ದೈಃ ಪುರಮಾಸೀತ್ಸಮಾಕುಲಂ॥ 12-37-7 (66259) ತಮತೀತ್ಯ ಯಥಾಯುಕ್ತಂ ರಾಜಮಾರ್ಗಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಅಲಂಕೃತಂ ಶೋಭಮಾನಮುಪಾಪಾದ್ರಾಜವೇಶ್ಮ ಹ॥ 12-37-8 (66260) ತತಃ ಪ್ರಕೃತಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಪೌರಾ ಜಾನಪದಾಸ್ತದಾ। ಊಚುಃ ಕರ್ಣಸುಖಾ ವಾಚಃ ಸಮುಪೇತ್ಯ ತತಸ್ತತಃ॥ 12-37-9 (66261) ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಜಯಸಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶತ್ರೂಂಛತ್ರುನಿಷೂದನ। ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಧರ್ಮೇಣ ಚ ಬಲೇನ ಚ॥ 12-37-10 (66262) ಭವ ನಸ್ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ ರಾಜೇಹ ಶರದಾಂ ಶತಂ। ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಲಯ ಧರ್ಮೇಣ ಯಥೇಂದ್ರಸ್ತ್ರಿದಿವಂ ತಥಾ॥ 12-37-11 (66263) ಏವಂ ರಾಜಕುಲದ್ವಾರಿ ಮಂಗಲೈರಭಿಪೂಜಿತಃ। ಆಶೀರ್ವಾದಾಂದ್ವಿಜೈರುಕ್ತಾನ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಸಮಂತತಃ॥ 12-37-12 (66264) ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಭವನಂ ರಾಜಾ ದೇವರಾಜಗೃಹೋಪಮಂ। ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿಜಯಸಂಯುಕ್ತಂ ರಥಾತ್ಪಶ್ಚಾದವಾತರತ್॥ 12-37-13 (66265) ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಭ್ಯಂತರಂ ಶ್ರೀಮಾಂದೈವತಾನ್ಯಭಿಗಂಯ ಚ। ಪೂಜಯಾಮಾಸ ರತ್ನೈಶ್ಚ ಗಂಧಮಾಲ್ಯೈಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-37-14 (66266) ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ತತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಪುನರೇವ ಮಹಾಯಶಾಃ। ದದರ್ಶ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚೈವ ಸೋಽಭಿರೂಪಾನವಸ್ಥಿತಾನ್॥ 12-37-15 (66267) ಸ ಸಂವೃತಸ್ತದಾ ವಿಪ್ರೈರಾಶೀರ್ವಾದವಿವಕ್ಷುಭಿಃ। ಶುಶುಭೇ ವಿಮಲಶ್ಚಂದ್ರಸ್ತಾರಾಗಣವೃತೋ ಯಥಾ॥ 12-37-16 (66268) ತಾಂಸ್ತು ವೈ ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಕೌಂತೇಯೋ ವಿಧಿವದ್ದ್ವಿಜಾನ್। ಸುಮನೋಮೋದಕೈ ರತ್ನೈರ್ಹಿರಣ್ಯೇನ ಚ ಭೂರಿಣಾ। ಗೋಭಿರ್ವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ರಾಜೇಂದ್ರ ವಿವಿಧೈಶ್ಚ ಕಿಮಿಚ್ಛಕೈಃ॥ 12-37-17 (66269) ಧೌಂಯಂ ಗುರುಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಪಿತರಮೇವ ಚ। `ಪ್ರವಿವೇಶ ಸಭಾಂ ರಾಜಾ ಸುಧರ್ಮಾಂ ವಾಸವೋ ಯಥಾ॥' 12-37-18 (66270) ತತಃ ಪುಣ್ಯಾಹಘೋಷೋಽಭೂದ್ದಿವಂ ಸ್ತಬ್ಧ್ವೇವ ಭಾರತ। ಸುಹೃದಾಂ ಪ್ರೀತಿಜನನಃ ಪುಣ್ಯಃ ಶ್ರುತಿಸುಖಾವಹಃ॥ 12-37-19 (66271) ಹಂಸವನ್ನೇದುಷಾಂ ರಾಜಂದ್ವಿಜಾನಾಂ ತತ್ರ ಭಾರತೀ। ಶುಶ್ರುವೇ ವೇದವಿದುಷಾಂ ಪುಷ್ಕಲಾರ್ಥಪದಾಕ್ಷರಾ॥ 12-37-20 (66272) ತತೋ ದುಂದುಭಿನಿರ್ಘೋಷಃ ಶಂಖಾನಾಂ ಚ ಮನೋರಮಃ। ಜಯಂ ಪ್ರವದತಾಂ ತತ್ರ ಸ್ವನಃ ಪ್ರಾದುರಭೂನ್ನೃಪ॥ 12-37-21 (66273) ನಿಃಶಬ್ದೇ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ತತ್ರ ತತೋ ವಿಪ್ರಜನೇ ಪುನಃ। ರಾಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚ್ಛಝಾ ಚಾರ್ವಾಕೋ ರಾಕ್ಷಸೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-37-22 (66274) ತತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನಸಖಾ ಭಿಕ್ಷುರೂಪೇಣ ಸಂವೃತಃ। ಸಾಂಖ್ಯಃ ಶಿಖೀ ತ್ರಿದಂಡೀ ಚ ಧೃಷ್ಟೋ ವಿಗತಸಾಧ್ವಸಃ॥ 12-37-23 (66275) ವೃತಃ ಸರ್ವೈಸ್ತಥಾ ವಿಪ್ರೈರಾಶೀರ್ವಾದವಿವಕ್ಷುಭಿಃ। ಪರಸ್ಸಹಸ್ರೈ ರಾಜೇಂದ್ರ ತಪೋನಿಯಮಸಂಸ್ಥಿತೈಃ॥ 12-37-24 (66276) ಸುದುಷ್ಟಃ ಪಾಪಮಾಶಂಸುಃ ಪಾಂಡವಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ। ಅನಾಮಂತ್ರ್ಯೈವ ತಾನ್ವಿಪ್ರಾಂಸ್ತಮುವಾಚ ಮಹೀಪತಿಂ॥ 12-37-25 (66277) ಚಾರ್ವಾಕ ಉವಾಚ। 12-37-26x (5416) ಇಮೇ ಪ್ರಾಹುರ್ದ್ವಿಜಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಮಾರೋಪ್ಯ ವಚೋ ಮಯಿ। ಧಿಗ್ಭವಂತಂ ಕುನೃಪತಿಂ ಜ್ಞಾತಿಘಾತಿನಮಸ್ತು ವೈ॥ 12-37-26 (66278) ಕಿಂ ತೇ ರಾಜ್ಯೇನ ಕೌಂತೇಯ ಕೃತ್ವೇಮಂ ಜ್ಞಾತಿಸಂಕ್ಷಯಂ। ಘಾತಯಿತ್ವಾ ಗುರೂಂಶ್ಚೈವ ಮೃತಂ ಶ್ರೇಯೋ ನ ಜೀವಿತಂ॥ 12-37-27 (66279) ಇತಿ ತೇ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ। ವಿವ್ಯಥುಶ್ಚುಕ್ರುಶುಶ್ಚೈವ ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಃ॥ 12-37-28 (66280) ತತಸ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಸ ಚ ರಾಜಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ವ್ರೀಡಿತಾಃ ಪರಮೋದ್ವಿಗ್ರಾಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸನ್ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-37-29 (66281) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-37-30x (5417) ಪ್ರಸೀದಂತು ಭವಂತೋ ಮೇ ಪ್ರಣತಸ್ಯಾಭಿಯಾಚತಃ। ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನವ್ಯಸನಿನಂ ನ ಮಾಂ ಧಿಕ್ಕರ್ತುಮರ್ಹಥ॥ 12-37-30 (66282) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-37-31x (5418) ತತೋ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಾಣಾಸ್ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಊಚುರ್ನೈಷ ದ್ವಿಜೋಽಸ್ಮಾಕಮನ್ಯಸ್ತು ತವ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-37-31 (66283) ಜಜ್ಞುಶ್ಚೈನಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತತಸ್ತಂ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸಸ್ತಪೋಭಿರ್ವಿಮಲೀಕೃತಾಃ॥ 12-37-32 (66284) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಊಚುಃ। 12-37-33x (5419) ಏಷ ದುರ್ಯೋಧನಸಖಾ ವಿಶ್ರುತೋ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಃ। ಪರಿವ್ರಾಜಕರೂಪೇಣ ಹಿತಂ ತಸ್ಯ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ॥ 12-37-33 (66285) ನ ವಯಂ ಬ್ರೂಮ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ್ವ್ಯೇತು ತೇ ಭಯಮೀದೃಶಂ। ಉಪತಿಷ್ಠತು ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭವಂತಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ॥ 12-37-34 (66286) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-37-35x (5420) ತತಸ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಹುಂಕಾರೈಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ। ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಯಂತಃ ಶುಚಯೋ ನಿಜಘ್ನುಃ ಪಾಪರಾಕ್ಷಸಂ॥ 12-37-35 (66287) ಸ ಪಪಾತ ವಿನಿರ್ದಗ್ಧಸ್ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಾಂ। ಮಹೇಂದ್ರಾಶನಿನಿರ್ದಗ್ಧಃ ಪಾದಪೋಽಂಕುರವಾನಿವ॥ 12-37-36 (66288) ಪೂಜಿತಾಶ್ಚ ಯಯುರ್ವಿಪ್ರಾ ರಾಜಾನಮಭಿನಂದ್ಯ ತಂ। ರಾಜಾ ಚ ಹರ್ಷಮಾಪೇದೇ ಪಾಂಡವಃ ಸಸುಹೃಜ್ಜನಃ॥ ॥ 12-37-37 (66289) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 37॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-37-3 ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ॥ 12-37-15 ಅಭಿರೂಪಾನ್ಮಂಗಲದ್ರವ್ಯಪಾಣೀನ್॥ 12-37-17 ಕಿಮಿಚ್ಛಸಿ ಕಿಮಿಚ್ಛಸೀತಿ ಪೃಚ್ಛದ್ಭಿರ್ಭೃತ್ಯೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಗೋವಸ್ತ್ರಾದಿದ್ರವ್ಯೈರ್ನಿಮಂತ್ರಯದ್ಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-37-19 ಸ್ತಬ್ಧ್ಧಾ ವ್ಯಾಪ್ಯ॥ 12-37-23 ಸಾಕ್ಷಃ ಶಿಖೀತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥ 12-37-30 ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಾಃ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಃ ವ್ಯಸನಿನಶ್ಚಿರದುಃಖಿನೋ ಭ್ರಾತ್ರಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ತಂ। ಭ್ರಾತ್ರಾದಿದುಃಖಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಮಮೇದಂ ರಾಜ್ಯಕರಣಂ ನತು ಸ್ವಸುಖಾರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-37-32 ಜಜ್ಞುರ್ಜ್ಞಾತವಂತಃ॥ 12-37-33 ಚಾರ್ವಾಕೋ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-38-0 (66290) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-38-0x (5421) ತತಸ್ತತ್ರ ತು ರಾಜಾನಂ ತಿಷ್ಠಂತೇ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ। ಉವಾಚ ದೇವಕೀಪುತ್ರಃ ಸರ್ವದರ್ಶೀ ಜನಾರ್ದನಃ॥ 12-38-1 (66291) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-38-2x (5422) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತಾತ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನರ್ಚನೀಯಾಃ ಸದಾ ಮಮ। ಏತೇ ಭೂಮಿಚರಾ ದೇವಾ ವಾಗ್ವಿಷಾಃ ಸುಪ್ರಸಾದಕಾಃ॥ 12-38-2 (66292) ಪುರಾ ಕೃತಯುಗೇ ರಾಜಂಶ್ಚಾರ್ವಾಕೋ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಃ। ತಪಸ್ತೇಪೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಬದರ್ಯಾಂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕಂ॥ 12-38-3 (66293) ವರೇಣ ಚ್ಛಂದ್ಯಮಾನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಅಭಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯೋ ವರಯಾಮಾಸ ಭಾರತ॥ 12-38-4 (66294) ದ್ವಿಜಾವಮಾನಾದನ್ಯತ್ರ ಪ್ರಾದಾದ್ವರಮನುತ್ತಮಂ। ಅಭಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯೋ ದದೌ ತಸ್ಮೈ ಜಗತ್ಪತಿಃ॥ 12-38-5 (66295) ಸ ತು ಲಬ್ಧವರಃ ಪಾಪೋ ದೇವಾನಮಿತವಿಕ್ರಮಃ। ರಾಕ್ಷಸಸ್ತಾಪಯಾಮಾಸ ತೀವ್ರಕರ್ಮಾ ಮಹಾಬಲಃ॥ 12-38-6 (66296) ತತೋ ದೇವಾಃ ಸಮೇತಾಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮಿದಮಬ್ರುವನ್। ವಧಾಯ ರಕ್ಷಸಸ್ತಸ್ಯ ಬಲವಿಪ್ರಕೃತಾಸ್ತದಾ॥ 12-38-7 (66297) ತಾನುವಾಚ ತತೋ ದೇವೋ ವಿಹಿತಂ ತತ್ರ ವೈ ಮಯಾ। ಯಥಾಽಸ್ಯ ಭವಿತಾ ಮೃತ್ಯುರಚಿರಣೇತಿ ಭಾರತ॥ 12-38-8 (66298) ರಾಜಾ ದುರ್ಯೋಧನೋ ನಾಮ ಸಖಾಽಸ್ಯ ಭವಿತಾ ನೃಷು। ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾವಬದ್ಧೋಽಸೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನವಮಂಸ್ಯತೇ॥ 12-38-9 (66299) ತತ್ರೈನಂ ರುಷಿತಾ ವಿಪ್ರಾ ವಿಪ್ರಕಾರಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಃ। ಧಕ್ಷ್ಯಂತಿ ವಾಗ್ಬಲಾಃ ಪಾಪಂ ತತೋ ನಾಶಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ॥ 12-38-10 (66300) ಸ ಏಷ ನಿಹತಃ ಶೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮದಂಡೇನ ರಾಕ್ಷಸಃ। ಚಾರ್ವಾಕೋ ನೃಪತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾ ಶುಚೋ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-38-11 (66301) ಹತಾಸ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ಜ್ಞಾತಯಸ್ತವ ಪಾರ್ಥಿವ। ಸ್ವರ್ಗತಾಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವೀರಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಪುಂಗವಾಃ॥ 12-38-12 (66302) ಸ ತ್ವಮಾತಿಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಮಾ ತೇ ಭೂದ್ವುದ್ಧಿರನ್ಯಥಾ। ಶತ್ರೂಂಜಹಿ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷ ದ್ವಿಜಾಂಶ್ಚ ಪರಿಪೂಜಯ॥ ॥ 12-38-13 (66303) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 38॥

12-39-0 (66304) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-39-0x (5423) ತತಃ ಕುಂತೀಸುತೋ ರಾಜಾ ಗತಮನ್ಯುರ್ಗತಜ್ವರಃ। ಕಾಂಚನೇ ಪ್ರಾಡ್ಭುಖೋ ಹೃಷ್ಟೋ ನ್ಯಷೀದತ್ಪರಮಾಸನೇ॥ 12-39-1 (66305) ತಮೇವಾಭಿಮುಖೌ ಪೀಠೇ ಪ್ರದೀಪ್ತೇ ಕಾಂಚನೇ ಶುಭೇ। ಸಾತ್ಯಕಿರ್ವಾಸುದೇವಶ್ಚ ನಿಷೀದತುರರಿಂದಮೌ॥ 12-39-2 (66306) ಮಧ್ಯೇ ಕೃತ್ವಾ ತು ರಾಜಾನಂ ಭೀಮಸೇನಾರ್ಜುನಾವುಭೌ। ನಿಷೀದತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯೋರ್ಮಣಿಪೀಠಯೋಃ॥ 12-39-3 (66307) ದಾಂತೇ ಶಯ್ಯಾಸನೇ ಶುಭ್ರೇ ಜಾಂಬೂನದವಿಭೂಷಿತೇ। ಪೃಥಾಽಪಿ ಸಹದೇವೇನ ಸಹಾಸ್ತೇ ನಕುಲೇನ ಚ॥ 12-39-4 (66308) ಸುಧರ್ಮಾ ವಿದುರೋ ಧೌಂಯೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ಕೌರವಃ। ನಿಷೇದುರ್ಜ್ವಲನಾಕಾರೇಷ್ವಾಸನೇಷು ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್॥ 12-39-5 (66309) ಯುಯುತ್ಸುಃ ಸಂಜಯಶ್ಚೈವ ಗಾಂಧಾರೀ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋ ಯತೋ ರಾಜಾ ತತಃ ಸರ್ವೇ ಸಮಾವಿಶನ್॥ 12-39-6 (66310) ತತ್ರೋಪವಿಷ್ಟೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶ್ವೇತಾಃ ಸುಮನಸೋಽಸ್ಪೃಶತ್। ಸ್ವಸ್ತಿಕಾನಕ್ಷತಾನ್ಭೂಮಿಂ ಸುವರ್ಣಂ ರಜತಂ ಮಣೀನ್॥ 12-39-7 (66311) ತತಃ ಪ್ರಕೃತಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಪುರೋಹಿತಂ। ದದೃಶುರ್ಧರ್ಮರಾಜಾನಮಾದಾಯ ಬಹುಮಂಗಲಂ॥ 12-39-8 (66312) ಪೃಥಿವೀಂ ಚ ಸುವರ್ಣಂ ಚ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಆಭಿಷೇಚನಿಕಂ ಭಾಂಡಂ ಸರ್ವಸಂಭಾರಸಂಭೃತಂ॥ 12-39-9 (66313) ಕಾಂಚನೌದುಂಬರಾಸ್ತತ್ರ ರಾಜತಾಃ ಪೃಥಿವೀಮಯಾಃ। ಪೂರ್ಣಕುಂಭಾಃ ಸುಮನಸೋ ಲಾಜಾ ಬರ್ಹೀಷಿ ಗೋರಸಾಃ॥ 12-39-10 (66314) ಶಮೀಪಿಪ್ಪಲಪಾಲಾಶಸಮಿಧೋ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ। ಸ್ರುವ ಔದುಂಬರಃ ಶಂಖಸ್ತಥಾ ಹೇಮವಿಭೂಷಿತಃ॥ 12-39-11 (66315) ದಾಶಾರ್ಹೇಣಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಸ್ತತ್ರ ಧೌಂಯಃ ಪುರೋಹಿತಃ। ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ವೇದೀಂ ಲಕ್ಷಣೇನೋಪಲಿಖ್ಯ ಚ॥ 12-39-12 (66316) ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮೋತ್ತರೇ ಶುಕ್ಲೇ ಸರ್ವತೋಭದ್ರ ಆಸನೇ। ದೃಢಪಾದಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೇ ಹುತಾಶನಸಮತ್ವಿಪಿ॥ 12-39-13 (66317) ಉಪವೇಶ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಚ ದ್ರುಪದಾತ್ಮಜಾಂ। ಜುಹಾವ ಪಾವಕಂ ಧೀಮಾನ್ವಿಧಿಮಂತ್ರಪುರಸ್ಕೃತಂ॥ 12-39-14 (66318) ತತ ಉತ್ಥಾಯ ದಾಶಾರ್ಹಃ ಶಂಖಮಾದಾಯ ಪೂರಿತಂ। ಅಭ್ಯಷಿಂಚತ್ಪತಿಂ ಪೃಥ್ವ್ಯಾಃ ಕುಂತೀಪುತ್ರಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯಸ್ತಥಾ॥ 12-39-15 (66319) ಅನುಜ್ಞಾತೋಽಥ ಕೃಷ್ಣೇನ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ ಪಾಂಡವಃ। ಪಾಂಚಜನ್ಯಾಭಿಷಿಕ್ತಶ್ಚ ರಾಜಾಽಮೃತಮುಖೋಽಭವತ್॥ 12-39-16 (66320) ತತೋಽನುವಾದಯಾಮಾಸುಃ ಪಣವಾನಕದುಂದುಭೀನ್॥ 12-39-17 (66321) ಧರ್ಮರಾಜೋಽಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಧರ್ಮತಃ। ಪೂಜಯಾಮಾಸ ತಾಂಶ್ಚಾಪಿ ವಿಧಿವದ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-39-18 (66322) ತತೋ ನಿಷ್ಕಸಹಸ್ರೇಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಸ್ವಸ್ತ್ಯವಾಚಯನ್। ವೇದಾಧ್ಯಯನಸಂಪನ್ನಾಂಧೃತಿಶೀಲಸಮನ್ವಿತಾನ್॥ 12-39-19 (66323) ತೇ ಪ್ರೀತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಾಜನ್ಸ್ವಸ್ತ್ಯೂಚುರ್ಜಯಮೇವ ಚ। ಹಂಸಾ ಇವ ಚ ನರ್ದಂತಃ ಪ್ರಶಶಂಸುರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ॥ 12-39-20 (66324) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮಹಾಬಾಹೋ ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಜಯಸಿ ಪಾಂಡವ। ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸಿ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾದ್ಯುತೇ॥ 12-39-21 (66325) ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಗಾಂಡೀವಧನ್ವಾ ಚ ಭೀಮಸೇನಶ್ಚ ಪಾಂಡವಃ। ತ್ವಂ ಚಾಪಿ ಕುಶಲೀ ರಾಜನ್ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರೌ ಚ ಪಾಂಡವೌ॥ 12-39-22 (66326) ಮುಕ್ತಾ ವೀರಕ್ಷಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಗ್ರಾಮಾದ್ವಿಜಿತದ್ವಿಷಃ। ಕ್ಷಿಪ್ರಮುತ್ತರಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕುರು ಸರ್ವಾಣಿ ಭಾರತ॥ 12-39-23 (66327) ತತಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾಽರ್ಚಿತಃ ಸದ್ಭಿರ್ಧರ್ಮರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಮಹದ್ರಾಜ್ಯಂ ಸುಹೃದ್ಭಿಃ ಸಹ ಭಾರತ॥ ॥ 12-39-24 (66328) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 39॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-39-1 ಗತಮನ್ಯುರ್ವೀತದೈನ್ಯಃ। ಗತಜ್ವರೋ ವೀತಶೋಕಃ॥ 12-39-2 ನಿಷೀದತುರಿತಿ ನಿಷೇದತುರಿತ್ಯರ್ಥೇ ಆರ್ಷಂ॥ 12-39-4 ದಾಂತೇ ಗಜದಂತಮಯೇ॥ 12-39-5 ಸುಧರ್ಮಾ ದುರ್ಯೋಧನಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-39-7 ಸ್ವಸ್ತಿಕಾನ್ಸರ್ವತೋಭದ್ರಾದ್ಯಂಕಿತಾನಿ ದೇವತಾಪೀಠಾನಿ॥ 12-39-9 ಭಾಂಡಂ ಉಪಕರಣಂ॥ 12-39-10 ಔದುಂಬರಾಸ್ತಾಂರಮಯಾಃ॥ 12-39-11 ಉದುಂಬರಕಾಷ್ಟಮಯಃ ಸ್ರುವಃ॥ 12-39-16 ಅಮೃತಮುಖಃ ಅತ್ಯಂತಂ ದರ್ಶನೀಯಃ॥

12-40-0 (66329) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-40-0x (5424) ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಚ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ದೇಶಕಾಲೋಪಬೃಂಹಿತಂ। ಶ್ರುತ್ವಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ರಾಜಾಽಥೋತ್ತರಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ॥ 12-40-1 (66330) ಧನ್ಯಾಃ ಪಾಂಡುಸುತಾ ನೂನಂ ಯೇಷಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುಂಗವಾಃ। ತಥ್ಯಾನ್ವಾಪ್ಯಥವಾಽತಥ್ಯಾನ್ಗುಣಾನಾಹುಃ ಸಮಾಗತಾಃ॥ 12-40-2 (66331) ಅನುಗ್ರಾಹ್ಯಾ ವಯಂ ನೂನಂ ಭವತಾಮಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ। ಯದೇವಂ ಗುಣಸಂಪನ್ನಾನಸ್ಮಾನ್ಬ್ರೂಥ ವಿಮತ್ಸರಾಃ॥ 12-40-3 (66332) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋ ಮಹಾರಾಜಃ ಪಿತಾ ನೋ ದೈವತಂ ಪರಂ। ಶಾಸನೇಽಸ್ಯ ಪ್ರಿಯೇ ಚೈವ ಸ್ಥೇಯಂ ಮತ್ಪ್ರಿಯಕಾಂಕ್ಷಿಭಿಃ॥ 12-40-4 (66333) ಏತದರ್ಥಂ ಹಿ ಜೀವಾಮಿ ಕೃತ್ವಾ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಮಹತ್। ಅಸ್ಯ ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮಯಾ ನಿತ್ಯಮತಂದ್ರಿಣಾ॥ 12-40-5 (66334) ಯದಿ ಚಾಹಮನುಗ್ರಾಹ್ಯೋ ಭವತಾಂ ಸುಹೃದಾಂ ತಥಾ। ಧೃತರಾ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತಿತುಮರ್ಹಥ॥ 12-40-6 (66335) ಏಷ ನಾಥೋ ಹಿ ಜಗತೋ ಭವತಾಂ ಚ ಮಯಾ ಸಹ। ಅಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದೇ ಪೃಥಿವೀ ಪಾಂಡವಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ಚ॥ 12-40-7 (66336) ಏತನ್ಮನಸಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಭವದ್ಭಿರ್ವಚನಂ ಮಮ। ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯಾಥ ತಾನ್ರಾಜಾ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗಂಯತಾಮಿತಿ॥ 12-40-8 (66337) ಪೌರಜಾನಪದಾನ್ಸರ್ವಾನ್ವಿಸೃಜ್ಯ ಕುರುನಂದನಃ। ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಕೌಂತೇಯಂ ಭೀಮಸೇನಮಯೋಜಯತ್॥ 12-40-9 (66338) ಮಂತ್ರೇ ಚ ನಿಶ್ಚಯೇ ಚೈವ ಷಾಂಗುಣ್ಯಸ್ಯ ಚ ಚಿಂತನೇ। ವಿದುರಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನಂ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ಸ ಸಮಾದಿಶತ್॥ 12-40-10 (66339) ಕೃತಾಕೃತಪರಿಜ್ಞಾನೇ ತಥಾಽಽಯವ್ಯಯಚಿಂತನೇ। ಸಂಜಯಂ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ವೃದ್ಧಂ ಸರ್ವಗುಣೈರ್ಯುತಂ॥ 12-40-11 (66340) ಬಲಸ್ಯ ಪರಿಮಾಣೇ ಚ ಭಕ್ತವೇತನಯೋಸ್ತಥಾ। ನಕುಲಂ ವ್ಯಾದಿಶದ್ರಾಜಾ ಕರ್ಮಣಾಂ ಚಾನ್ವವೇಕ್ಷಣೇ॥ 12-40-12 (66341) ಪರಚಕ್ರೋಪರೋಧೇ ಚ ದೃಪ್ತಾನಾಂ ಚಾವಮರ್ದನೇ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ಮಹಾರಾಜ ಫಲ್ಗುನಂ ವ್ಯಾದಿದೇಶ ಹ॥ 12-40-13 (66342) ದ್ವಿಜಾನಾಂ ದೇವಕಾರ್ಯೇಷು ಕಾರ್ಯೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚೈವ ಹ। ಧೌಂಯಂ ಪುರೋಧಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಸಮಾದಿಶತ್॥ 12-40-14 (66343) ಸಹದೇವಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಸಮಾದಿಶತ್। ತನೇ ಗೋಪ್ಯೋ ಹಿ ನೃಪತಿಃ ಸರ್ವಾವಸ್ಥೋ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-40-15 (66344) ಯಾನ್ಯಾನಮನ್ಯದ್ಯೋಗ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯೇಷು ಯೇಷ್ವಿಹ ಕರ್ಮಸು। ತಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತೇಷ್ವೇವ ಯುಯುಜೇ ಪ್ರೀಯಮಾಣೋ ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-40-16 (66345) ವಿದುರಂ ಸಂಜಯಂ ಚೈವ ಯುಯುತ್ಸುಂ ಚ ಮಹಾಮತಿಂ। ಅಬ್ರವೀತ್ಪರವೀರಘ್ನೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ॥ 12-40-17 (66346) ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯ ತತ್ಕಾರ್ಯಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಪಿತುರ್ಮಮ। ಸರ್ವಂ ಭವದ್ಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಪ್ರಮತ್ತೈರ್ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-40-18 (66347) ಪೌರಜಾನಪದಾನಾಂ ಚ ಯಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ನಿತ್ಯಶಃ। ರಾಜಾನಂ ಸಮನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ತಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಧರ್ಮತಃ॥ ॥ 12-40-19 (66348) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 40॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-40-18 ಯತ್ ಅಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ತಚ್ಚ ಭವದ್ಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಅಪ್ರಮತ್ತೈಸ್ತಥಾಮಯೇತಿ ಟ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-40-19 ತಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕರ್ತವ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-41-0 (66349) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-41-0x (5425) ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ರಾಜಾ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಯೇ ಹತಾ ಯುಧಿ। ಶ್ರಾದ್ಧಾನಿ ಕಾರಯಾಮಾಸ ತೇಷಾಂ ಪೃಥಗುದಾರಧೀಃ॥ 12-41-1 (66350) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋ ದದೌ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಾಣಾಮೌರ್ಧ್ವದೇಹಿಕಂ। ಸರ್ವಕಾಮಗುಣೋಪೇತಮನ್ನಂ ಗಾಶ್ಚ ಧನಾನಿ ಚ। ರತ್ನಾನಿ ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಮಹಾಯಶಾಃ॥ 12-41-2 (66351) ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತು ದ್ರೋಣಸ್ಯ ಕರ್ಣಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಂನಾಭಿಮನ್ಯುಭ್ಯಾಂ ಹೇಡಿಂಬಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಸಃ॥ 12-41-3 (66352) ವಿರಾಟಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಚ ಸುಹೃದಾಮುಪಕಾರಿಣಾಂ। ದ್ರುಪದದ್ರೌಪದೇಯಾನಾಂ ದ್ರೌಪದ್ಯಾ ಸಹಿತೋ ದದೌ॥ 12-41-4 (66353) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪೃಥಗೇಕೈಕಮುದ್ದಿಶನ್। ಧನೈ ರತ್ನೈಶ್ಚ ಗೋಭಿಶ್ಚ ವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಸಮತರ್ಪಯತ್॥ 12-41-5 (66354) ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಪೃಥಿವೀಪಾಲಾ ಯೇಷಾಂ ನಾಸ್ತಿ ಸುಹೃಜ್ಜನಃ। ಉದ್ದಿಶ್ಯೋದ್ದಿಶ್ಯ ತೇಷಾಂ ಚ ಚಕ್ರೇ ರಾಜೌರ್ಧ್ವದೇಹಿಕಂ॥ 12-41-6 (66355) ಸಭಾಃ ಪ್ರಪಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಸ್ತಟಾಕಾನಿ ಚ ಪಾಂಡವಃ। ಸುಹೃದಾಂ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಸರ್ವೇಷಾಮೌರ್ಧ್ವದೇಹಿಕಂ॥ 12-41-7 (66356) ಸ ತೇಷಾಮನೃಣೋ ಭೂತ್ವಾ ಗತ್ವಾ ಲೋಕೇಷ್ವವಾಚ್ಯತಾಂ। ಕೃತಕೃತ್ಯೋಽಭವದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್॥ 12-41-8 (66357) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗಾಂಧಾರೀಂ ವಿದುರಂ ತಥಾ। ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಕೌರವಾನ್ಮಾನ್ಯಾನ್ಭೃತ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸಮಪೂಜಯತ್॥ 12-41-9 (66358) ಯಾಶ್ಚ ತತ್ರ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಕಾಶ್ಚಿದ್ಧತವೀರಾ ಹತಾತ್ಮಜಾಃ॥ ಸರ್ವಾಸ್ತಾಃ ಕೌರವೋ ರಾಜಾ ಸಂಪೂಜ್ಯಾಪಾಲಾಯದ್ಧೃಣೀ॥ 12-41-10 (66359) ದೀನಾಂಧಕೃಪಣಾನಾಂ ಚ ಗೃಹಾಚ್ಛಾದನಭೋಜನೈಃ। ಆನೃಶಂಸ್ಯಪರೋ ರಾಜಾ ಚಕಾರಾನುಗ್ರಹಂ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-41-11 (66360) ಸ ವಿಜಿತ್ಯ ಮಹೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮಾನೃಣ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವೈರಿಷು। ನಿಃಸಪತ್ನಃ ಸುಖೀ ರಾಜಾ ವಿಜಹಾರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ ॥ 12-41-12 (66361) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 41॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-41-10 ಸಂಪೂಜ್ಯಾಪಾಲಯತ್ಪ್ರಜಾ ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥

12-42-0 (66362) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-42-0x (5426) ಅಭಿಷಿಕ್ತೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ದಾಶಾರ್ಹಂ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷಮುವಾಚ ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಶುಚಿಃ॥ 12-42-1 (66363) ತವ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದೇನ ನಯೇನ ನ ಬಲೇನ ಚ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಯದುಶಾರ್ದೂಲ ತಥಾ ವಿಕ್ರಮಣೇನ ಚ॥ 12-42-2 (66364) ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತಮಿದಂ ರಾಜ್ಯಂ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ಮಯಾ। ನಮಸ್ತೇ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ಪುನಃ ಪುನರರಿಂದಮ॥ 12-42-3 (66365) ತ್ವಾಮೇಕಮಾಹುಃ ಪುರುಷಂ ತ್ವಾಮಾಹುಃ ಸಾತ್ವತಾಂ ಪತಿಂ। ನಾಮಭಿಸ್ತ್ವಾಂ ಬಹುವಿಧೈಃ ಸ್ತುವಂತಿ ಪ್ರಯತಾ ದ್ವಿಜಾಃ॥ 12-42-4 (66366) ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ್ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ವಿಶ್ವಾತ್ಮನ್ವಿಶ್ವಸಂಭವ। ವಿಷ್ಣೋ ಜಿಷ್ಣೋ ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ ವೈಕುಂಠ ಪುರುಷೋತ್ತಮ॥ 12-42-5 (66367) ಅದಿತ್ಯಾಃ ಸಪ್ತಧಾ ತ್ವಂ ತು ಪುರಾಣೋ ಗರ್ಭತಾಂ ಗತಃ। ಪೃಶ್ನಿಗರ್ಭಸ್ತ್ವಮೇವೈಕಸ್ತ್ರಿಯುಗಂ ತ್ವಾಂ ವದಂತ್ಯಪಿ॥ 12-42-6 (66368) ಶುಚಿಶ್ರವಾ ಹೃಷೀಕೇಶೋ ಘೃತಾರ್ಚಿರ್ಹಂಸ ಉಚ್ಯತೇ। ತ್ರಿಚಕ್ಷುಃ ಶಂಭುರೇಕಸ್ತ್ವಂ ವಿಭುರ್ದಾಮೋದರೋಽಪಿ ಚ॥ 12-42-7 (66369) ವರಾಹೋಽಗ್ನಿರ್ಬೃಹದ್ಭಾನುರ್ವೃಷಭಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಲಕ್ಷಣಃ। ಅನೀಕಸಾಹಃ ಪುರುಷಃ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟ ಉರುಕ್ರಮಃ॥ 12-42-8 (66370) ವರಿಷ್ಠ ಉಗ್ರಸೇನಾನೀಃ ಸತ್ಯೋ ವಾಜಸನಿರ್ಗುಹಃ। ಅಚ್ಯುತಶ್ಚ್ಯಾವನೋಽರೀಣಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ವಿಕೃತಿರ್ವೃಷಃ॥ 12-42-9 (66371) ಕೃಷ್ಣಧರ್ಮಸ್ತ್ವಮೇವಾದಿರ್ವೃಷದರ್ಭೋ ವೃಷಾಕಪಿಃ। ಸಿಂಧುರ್ವಿಧೂರ್ಮಿಸ್ತ್ರಿಕಕುಪ್ ತ್ರಿಧಾಮಾ ತ್ರಿವೃದಚ್ಯುತಃ॥ 12-42-10 (66372) ಸಂರಾಡ್ ವಿರಾಟ್ ಸ್ವರಾಟ್ ಚೈವ ಸ್ವರಾಡ್ಭೂತಮಯೋ ಭವಃ। ವಿಭೂರ್ಭೂರತಿಭೂಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ತ್ಮಾ ತ್ವಮೇವ ಚ॥ 12-42-11 (66373) ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭಿಷಜಾವರ್ತಃ ಕಪಿಲಸ್ತ್ವಂ ಚ ವಾಮನಃ। ಯಜ್ಞೋ ಧ್ರುವಃ ಪತಂಗಶ್ಚ ಜಯತ್ಸೇನಸ್ತ್ವಮುಚ್ಯಸೇ॥ 12-42-12 (66374) ಶಿಖಂಡೀ ನಹುಷೋ ಬಭ್ರುರ್ದಿವಿಸ್ಪೃಕ್ ತ್ವಂ ಪುನರ್ವಸುಃ। ಸುಬಭ್ರೂ ರುಕ್ಮಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸುಷೇಣೋ ದುಂದುಭಿಸ್ತಥಾ॥ 12-42-13 (66375) ಗಭಸ್ತಿನೇಮಿಃ ಶ್ರೀಪಝಃ ಪುಷ್ಕರಃ ಶುಷ್ಮಧಾರಣಃ। ಋಭುರ್ವಿಭುಃ ಸರ್ವಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತ್ವ ಧರಿತ್ರೀ ಚ ಪಠ್ಯಸೇ॥ 12-42-14 (66376) ಅಂಭೋನಿಧಿಸ್ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪವಿತ್ರಂ ಧಾಮ ಧಾಮವಿತ್। ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಧಾ ಸ್ವಾಹಾ ಚ ಕೇಶವಃ॥ 12-42-15 (66377) ಯೋನಿಸ್ತ್ವಮಸ್ಯ ಪ್ರಲಯಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣ ತ್ವಮೇವೇದಂ ಸೃಜಸಿ ವಿಶ್ವಮಗ್ರೇ। ವಿಶ್ವಂ ಚೇದಂ ತ್ವದ್ವಶೇ ವಿಶ್ವಯೋನೇ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ಶಾರ್ಂಗಚಕ್ರಾಸಿಪಾಣೇ॥ 12-42-16 (66378) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-42-17x (5427) ಏವಂ ಸ್ತುತೋ ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಕೃಷ್ಣಃ ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷಃ। ತಮಭ್ಯನಂದದ್ಭಾರತಂ ಪುಷ್ಕಲಾಭಿ ರ್ವಾಗ್ಭಿರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಪಾಂಡವಂ ಯಾದವಾಗ್ರ್ಯಃ॥ 12-42-17 (66379) `ಏತನ್ನಾಮಶತಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಕೀರ್ತಿತಂ। ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾದ್ವಾಪಿ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥' ॥ 12-42-18 (66380) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 42॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-42-6 ಸಪ್ತಧಾ ವಿಷ್ಣ್ವಾಖ್ಯ ಆದಿತ್ಯೋ ವಾಮನಶ್ಚೇತಿ ದ್ವೇಧಾ ಅದಿತ್ಯಾಮೇವ ಜನ್ಮ। ತತೋಽದಿತೇ ರೂಪಾಂತರೇಷು ಪೃಶ್ನಿಪ್ರಭೃತಿಷು ಕ್ರಮಾತ್ಪೃಶ್ನಿಗರ್ಭಃ ಪರಶುರಾಮಃ ದಾಶರಧೀರಾಮಃ ಯಾದವೌ ರಾಮಕೃಷ್ಣೌ ಚೇತಿ। ಸರ್ವೇಷು ಗರ್ಭೇಷು ಏಕಏವ ತ್ವಂ। ತ್ರಿಷು ಕೃತಾದಿಷು ಯುಗೇಷು ಭವಂ ತ್ರಿಯುಗಂ। ಆದಿತ್ಯಾಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ತ್ವಾ ಪುರಾಣೇ ಧರ್ಮತೋ ಗತಃ। ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-42-7 ನೃಚಕ್ಷುಃ ಶಂಭುರಿತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-42-8 ವರುಣೋಽಗ್ನಿರ್ವೃಹಿದ್ಭಾನುರ್ವೃಷಣ ಇತಿ ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-42-9 ವಾಚಿಷ್ಠ ಉಗ್ರಸೇನಾನೀರಿತಿ ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ। ಸಂಕೃತಿಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ವಿಭುರಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-42-10 ತ್ರಿಕಕುಪ್ ಊರ್ಧ್ವವರ್ತ್ಮಾ ತ್ವಮೇವೇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥

12-43-0 (66381) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-43-0x (5428) ತತೋ ವಿಸರ್ಜಯಾಮಾಸ ಸರ್ವಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರಕೃತೀರ್ನೃಪಃ। ವಿವಿಶುಶ್ಚಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಾ ಯಥಾಸ್ವಾನಿ ಗೃಹಾಣಿ ತೇ॥ 12-43-1 (66382) ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ರಾಜಾ ಭೀಮಂ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಂ। ಸಾಂತ್ವಯನ್ನಬ್ರವೀಚ್ಛ್ರೀಮಾನರ್ಜುನಂ ಯಮಜೌ ತಥಾ॥ 12-43-2 (66383) ಶತ್ರುಭಿರ್ವಿವಿಧೈಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಕ್ಷತದೇಹಾ ಮಹಾರಣೇ। ಶ್ರಾಂತಾ ಭವಂತಃ ಸುಭೃಶಂ ತಾಪಿತಾಃ ಶೋಕಮನ್ಯುಭಿಃ॥ 12-43-3 (66384) ಅರಣ್ಯೇ ದುಃಖವಸತಿರ್ಮತ್ಕೃತೇ ಭರತರ್ಷಭಾಃ। ಭವದ್ಭಿರನುಭೂತಾ ಹಿ ಯಥಾ ಕಾಪುರುಷೈಸ್ತಥಾ॥ 12-43-4 (66385) ಯಥಾಸುಖಂ ಯಥಾಜೋಷಂ ಜಯೋಽಯಮನುಭೂಯತಾಂ। ವಿಶ್ರಾಂತಾಂʼಲ್ಲಬ್ಧವಿಶ್ವಾಸಾಞ್ಶ್ವಃ ಸಮೇತಾಽಸ್ಮಿ ವಃ ಪುನಃ॥ 12-43-5 (66386) ತತೋ ದುರ್ಯೋಧನಗೃಹಂ ಪ್ರಾಸಾದೈರುಪಶೋಭಿತಂ। ಬಹುರತ್ನಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ದಾಸೀದಾಸಸಮಾಕುಲಂ॥ 12-43-6 (66387) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಂ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದತ್ತಂ ವೃಕೋದರಃ। ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮಂದಿರಂ ಮಘವಾನಿವ॥ 12-43-7 (66388) ಯಥಾ ದುರ್ಯೋಧನಗೃಹಂ ತಥಾ ದುಃಶಾಸನಸ್ಯ ತು। ಪ್ರಾಸಾದಭಾಲಾಸಂಯುಕ್ತಂ ಹೇಮತೋರಣಭೂಷಿತಂ॥ 12-43-8 (66389) ದಾಸೀದಾಸಸುಸಂಪೂರ್ಣಂ ಪ್ರಭೂತಧನಧಾನ್ಯವತ್। ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಮಹಾಬಾಹುರರ್ಜುನೋ ರಾಜಶಾಸನಾತ್॥ 12-43-9 (66390) ದುರ್ಮರ್ಷಣಸ್ಯ ಭವನಂ ದುಃಶಾಸನಗೃಹಾದ್ವರಂ। ಕುಬೇರಭವನಪ್ರಖ್ಯಂ ಮಣಿಹೇಮವಿಭೂಷಿತಂ॥ 12-43-10 (66391) ನಕುಲಾಯ ವರಾರ್ಹಾಯ ಕರ್ಶಿತಾಯ ಮಹಾವನೇ। ದದೌ ಪ್ರೀತೋ ಮಹಾರಾಜ ಧರ್ಮಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-43-11 (66392) ದುರ್ಮುಖಸ್ಯ ಚ ವೇಶ್ಮಾಗ್ರ್ಯಂ ಶ್ರೀಮತ್ಕನಕಭೂಷಣಂ। ಪೂರ್ಣಪಝದಲಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಶಯನಸಂಕುಲಂ॥ 12-43-12 (66393) ಪ್ರದದೌ ಸಹದೇವಾಯ ಸಂತತಂ ಪ್ರಿಯಕಾರಿಣೇ। ಮುಮುದೇ ತಚ್ಚ ಲಬ್ಧ್ವಾಽಸೌ ಕೈಲಾಸಂ ಧನದೋ ಯಥಾ॥ 12-43-13 (66394) ಯುಯುತ್ಸುರ್ವಿದುರಶ್ಚೈವ ಸಂಜಯಶ್ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಸುಧರ್ಮಾ ಚೈವ ಧೌಂಯಶ್ಚ ಯಥಾ ಸ್ವಾಂಜಗ್ಮುರಾಲಯಾನ್॥ 12-43-14 (66395) ಸಹ ಸಾತ್ಯಕಿನಾ ಶೌರಿರರ್ಜುನಸ್ಯ ನಿವೇಶನಂ। ವಿವೇಶ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೋ ವ್ಯಾಘ್ರೋ ಗಿರಿಗುಹಾಮಿವ॥ 12-43-15 (66396) ತತ್ರ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ನಪಾನೈಸ್ತೇ ಮುದಿತಾಃ ಸುಸುಖೋಷಿತಾಃ। ಸುಖಪ್ರಬದ್ಧಾ ರಾಜಾನಮುಪತಸ್ಥುರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ॥ ॥ 12-43-16 (66397) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 43॥

12-44-0 (66398) ಜನಮೇಜಯ ಉವಾಚ। 12-44-0x (5429) ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಧರ್ಮಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಯದನ್ಯದಕರೋದ್ವಿಪ್ರ ತನ್ಮೇ ವಕ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ॥ 12-44-1 (66399) ಭಗವಾನ್ವಾ ಹೃಷೀಕೇಶಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯ ಪರೋ ಗುರುಃ। ಋಷೇ ಯದಕರೋದ್ವೀರಸ್ತಚ್ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-44-2 (66400) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-44-3x (5430) ಶೃಣು ತತ್ತ್ವೇನ ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಂ ಮಯಾಽನಘ। ವಾಸುದೇವಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಯದಕುರ್ವತ ಪಾಂಡವಾಃ॥ 12-44-3 (66401) ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ ಕುಂತೀಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ವರ್ಣಾನ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ನಯೇನ ವಿನಯೇನ ಚ॥ 12-44-4 (66402) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಚ ಸ್ನಾತಕಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ। ಸಹಸ್ರನಿಷ್ಕೈರೇಕೈಕಂ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಪಾಂಡವಃ॥ 12-44-5 (66403) ತಥಾಽನುಜೀವಿನೋ ಭೃತ್ಯಾನ್ಸಂಶ್ರಿತಾನತಿಥೀನಪಿ। ಕಾಮೈಃ ಸಂತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಕೃಪಣಾಂಸ್ತಾರ್ಕಿಕಾನಪಿ॥ 12-44-6 (66404) ಪುರೋಹಿತಾಯ ಧೌಂಯಾಯ ಪ್ರಾದಾದಯುತಶಃ ಸ ಗಾಃ। ಧನಂ ಸುವರ್ಣಂ ರಜತಂ ವಾಸಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನ್ಯಪಿ॥ 12-44-7 (66405) ಕೃಪಾಯ ಚ ಮಹಾರಾಜ ಪಿತೃವತ್ತಮತರ್ಪಯತ್। ವಿದುರಾಯ ಚ ರಾಜಾಽಸೌ ಪೂಜಾಂ ಚಕ್ರೇ ಯತವ್ರತಃ॥ 12-44-8 (66406) ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ನಪಾನೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ವಾಸೋಭಿಃ ಶಯನಾಸನೈಃ। ಸರ್ವಾನ್ಸಂತೋಪಯಾಮಾಸ ಸಂಶ್ರಿತಾಂದದತಾಂ ವರಃ॥ 12-44-9 (66407) ಲಬ್ಧಪ್ರಶಮನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮ। ಯುಯುತ್ಸೋರ್ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪೂಜಾಂ ಚಕ್ರೇ ಮಹಾಯೇಶಾಃ॥ 12-44-10 (66408) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಾಯ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಗಾಂಧಾರ್ಯೈ ವಿದುರಾಯ ಚ। ನಿವೇದ್ಯ ಸುಸ್ಥವದ್ರಾಜಾ ಸುಖಮಾಸ್ತೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-44-11 (66409) ತಥಾ ಸರ್ವಂ ಸ ನಗರಂ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ। ವಾಸುದೇವಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಮಭ್ಯಗಚ್ಛತ್ಕೃತಾಂಜಲಿಃ॥ 12-44-12 (66410) ತತೋ ಮಹತಿ ಪರ್ಯಂಕೇ ಮಣಿಕಾಂಚನಭೂಷಿತೇ। ದದರ್ಶ ಕೃಷ್ಣಮಾಸೀನಂ ನೀಲಂ ಮೇರಾವಿವಾಂಬುದಂ॥ 12-44-13 (66411) ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನಂ ವಪುಷಾ ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಂ। ಪೀತಕೌಶೇಯವಸನಂ ಹೇಂನೇವೋಪಗತ ಮಣಿಂ॥ 12-44-14 (66412) ಕೌಸ್ತುಭೇನೋರಸಿಸ್ಥೇನ ಮಣಿನಾಽಭಿವಿರಾಜಿತಂ। ಉದ್ಯತೇವೋದಯಂ ಶೈಲಂ ಸೂರ್ಯೇಣಾಭಿವಿರಾಜಿತಂ॥ 12-44-15 (66413) ನೌಪಂಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಕಿಂಚನ॥ 12-44-16 (66414) ಸೋಽಭಿಗಂಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮಂ। ಉವಾಚ ಮಧುರಂ ರಾಜಾ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮಿದಂ ತದಾ॥ 12-44-17 (66415) ಸುಖೇನ ತೇ ನಿಶಾ ಕಚ್ಚಿದ್ವ್ಯುಷ್ಟಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವರ। ಕಚ್ಚಿಜ್ಜ್ಞಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪ್ರಸನ್ನಾನಿ ತವಾಚ್ಯುತ॥ 12-44-18 (66416) ತಥೈವೋಪಶ್ರಿತಾ ದೇವೀ ಬುದ್ಧಿರ್ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವರ। ವಯಂ ರಾಜ್ಯಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಪೃಥಿವೀ ಚ ವಶೇ ಸ್ಥಿತಾ॥ 12-44-19 (66417) ತವ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭಗವಂಸ್ತ್ರಿಲೋಕಗತಿವಿಕ್ರಮ। ಜಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಯಶಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯಂ ನ ಚ ಧರ್ಮಚ್ಯುತಾ ವಯಂ॥ 12-44-20 (66418) ತಂ ತಥಾ ಭಾಷಮಾಣಂ ತು ಧರ್ಮರಾಜಮರಿಂದಮಂ। ನೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ಕಿಂಚಿದ್ಧ್ಯಾನಮೇವಾನ್ವಪದ್ಯತ॥ ॥ 12-44-21 (66419) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 44॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-44-10 ಲಬ್ಧಪ್ರಶಮನಂ ಲಬ್ಧಸ್ಯ ಧನಾದೇಃ ಯಥೋಚಿತಮಂಶತಃ ಪಾತ್ರೇ ಸಮರ್ಪಣೇನ ಶಾಂತಿಕಂ॥

12-45-0 (66420) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-45-0x (5431) ಕಿಮಿದಂ ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯಂ ಧ್ಯಾಯಸ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮ। ಕಚ್ಚಿಲ್ಲೋಕತ್ರಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ತಿ ಲೋಕಪರಾಯಣ॥ 12-45-1 (66421) `ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಶ್ಚೈವ ಬುದ್ಧೌ ಸಂವೇಶಿತಾನಿ ತೇ'। ಚತುರ್ಥಂ ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗಂ ತ್ವಮಾಲಂಬ್ಯ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ಅಪಕ್ರಾಂತೋ ಯತೋ ಜೀವಸ್ತೇನ ಮೇ ವಿಸ್ಮಿತಂ ಮನಃ॥ 12-45-2 (66422) ನಿಗೃಹೀತೋ ಹಿ ವಾಯುಸ್ತೇ ಪಂಚಕರ್ಮಾ ಶರೀರಗಃ। ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಮನಸಿ ಸ್ಥಾಪಿತಾನಿ ತೇ॥ 12-45-3 (66423) ವಾಕ್ಚ ಸತ್ವಂ ಚ ಗೋವಿಂದ ಬುದ್ಧೌ ಸಂವೇಶಿತಾನಿ ತೇ। ಸರ್ವೇ ಚೈವ ಗುಣಾ ದೇವಾಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇ ತೇ ನಿವೇಶಿತಾಃ॥ 12-45-4 (66424) ನೇಂಗಂತಿ ತವ ರೋಮಾಣಿ ಸ್ಥಿರಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಮನಃ। ಕಾಷ್ಠಕುಡ್ಯಶಿಲಾಭೂತೋ ನಿರೀಹಶ್ಚಾಸಿ ಮಾಧವ॥ 12-45-5 (66425) ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನಿರಿಂಗೋ ಜ್ವಲತೇಽಚ್ಯುತ। ತಥಾಽಸಿ ಭಗವಂದೇನ ನಿಶ್ಚಲೋ ಯೋಗನಿಶ್ಚಯಾತ್॥ 12-45-6 (66426) ಯದಿ ಶ್ರೋತುಮಿಹಾರ್ಹಾಮಿ ನ ರಹಸ್ಯಂ ಚ ತೇ ಯದಿ। ಛಿಂಧಿ ಮೇ ಸಂಶಯಂ ದೇವ ಪ್ರಪನ್ನಾಯಾಭಿಯಾಚತೇ॥ 12-45-7 (66427) ತ್ವಂ ಹಿ ಕರ್ತಾ ವಿಕರ್ತಾ ಚ ತ್ವಂ ಕ್ಷರಶ್ಚಾಕ್ಷರಶ್ಚ ಹ। ಅನಾದಿನಿಧನೋ ಹ್ಯಾದ್ಯಸ್ತ್ವಮೇಕಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮ॥ 12-45-8 (66428) ತ್ವಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಯ ಭಕ್ತಾಯ ಶಿರಸಾ ಪ್ರಣತಾಯ ಚ। ಧ್ಯಾನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರೂಹಿ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರ॥ 12-45-9 (66429) ತತಃ ಸ್ವಗೋಚರೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಮನೋಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ। ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮುವಾಚೇದಂ ಭಗವಾನ್ವಾಸವಾನುಜಃ॥ 12-45-10 (66430) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-45-11x (5432) ಶರತಲ್ಪಗತೋ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾಂಯನ್ನಿವ ಹುತಾಶನಃ। ಮಾಂ ಧ್ಯಾತಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ತತೋ ಮೇ ತದ್ಗತಂ ಮನಃ॥ 12-45-11 (66431) ಯಸ್ಯ ಜ್ಯಾತಲನಿರ್ಘೋಷಂ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮಿವಾಶನೇಃ। ನ ಸಹೇದ್ದೇವರಾಜೋಽಪಿ ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-12 (66432) ಯೇನಾಭಿಜಿತ್ಯ ತರಸಾ ಸಮಸ್ತಂ ರಾಜಮಂಡಲಂ। ಊಢಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಪುರಾ ಕನ್ಯಾಸ್ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-13 (66433) ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿರಾತ್ರಂ ಯೋ ಯೋಧಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಂ। ನ ಚ ರಾಮೇಣ ನಿಸ್ತೀರ್ಣಸ್ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-14 (66434) ಯಂ ಗಂಗಾ ಗರ್ಭವಿಧಿನಾ ಧಾರಯಾಮಾಸ ಭಾರತಂ। ವಸಿಷ್ಠಶಿಷ್ಯಂ ತಂ ತಾತ ಗತೋಽಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ನೃಪ॥ 12-45-15 (66435) ದಿವ್ಯಾಸ್ರಾಣಿ ಮಹಾತೇಜಾ ಯೋ ಧಾರಯತಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಸಾಂಗಾಂಶ್ಚ ಚತುರೋ ವೇದಾಂಸ್ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-16 (66436) ರಾಮಸ್ಯ ದಯಿತಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ಯ ಪಾಂಡವ। ಆಧಾರಂ ಸರ್ವ್ರವಿದ್ಯಾನಾಂ ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-17 (66437) `ಏಕೀಕೃತ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ಮನಃ ಸಂಯಂಯ ಮೇಧಯಾ। ಶರಣಂ ಮಾಮುಪಾಗಚ್ಛತ್ತತೋ ಮೇ ತದ್ಗತಂ ಮನಃ॥ ' 12-45-18 (66438) ಸ ಹಿ ಭೂತಂ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಭವಚ್ಚ ಭರತರ್ಷಭ। ವೇತ್ತಿ ಧರ್ಮವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತಮಸ್ಮಿ ಮನಸಾ ಗತಃ॥ 12-45-19 (66439) ತಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೇ ಶಾಂತೇ ಭೀಷ್ಮೇ ಮಹಾತ್ಮನಿ। ಭವಿಷ್ಯತಿ ಮಹೀ ಪಾರ್ಥ ನಷ್ಟಚಂದ್ರೇವ ಶರ್ವರೀ॥ 12-45-20 (66440) ತದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಗಾಂಗೇಯಂ ಭೀಷ್ಮಂ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಂ। ಅಭಿಗಂಯೋಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಪೃಚ್ಛ ಯತ್ತೇ ಮನೋಗತಂ॥ 12-45-21 (66441) ಚಾತುರ್ವಿದ್ಯಂ ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರಂ ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಮೇವ ಚ। ರಾಜಧರ್ಮಾಂಶ್ಚಿ ನಿಖಿಲಾನ್ಪೃಚ್ಛೈನಂ ಪೃಥಿವೀಪತೇ॥ 12-45-22 (66442) ತಸ್ಮಿನ್ನಸ್ತಮಿತೇ ಭೀಷ್ಮೇ ಕೌರವಾಣಾಂ ಧುಂರಧರೇ। ಜ್ಞಾನಾನ್ಯಲ್ಪೀಭವಿಷ್ಯಂತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಾಂ ಚೋದಯಾಂಯಹಂ॥ 12-45-23 (66443) ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ತಥ್ಯಂ ವಚನಮುತ್ತಮಂ। ಸಾಶ್ರುಕಂಠಃ ಸ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಜನಾರ್ದನಮುವಾಚ ಹ॥ 12-45-24 (66444) ಯದ್ಭವಾನಾಹ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಂ ಪ್ರತಿ ಮಾಧವ। ತಥಾ ತನ್ನಾತ್ರ ಸಂದೇಹೋ ವಿದ್ಯತೇ ಮಮ ಮಾಧವ॥ 12-45-25 (66445) ಮಹಾಭಾಗ್ಯಂ ಚ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ಶ್ರುತಂ ಮಯಾ ಕಥಯತಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ॥ 12-45-26 (66446) ಭವಾಂಶ್ಚ ಕರ್ತಾ ಲೋಕಾನಾಂ ಯದ್ಬ್ರವೀತ್ಯರಿಸೂದನ। ತಥಾ ತದ್ರನಭಿಧ್ಯೇಯಂ ವಾಕ್ಯಂ ಯಾದವನಂದನ॥ 12-45-27 (66447) ಯದಿ ತ್ವನುಗ್ರಹವತೀ ಬುದ್ಧಿಸ್ತೇ ಮಯಿ ಮಾಧವ। ತ್ವಾಮಗ್ರತಃ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಭೀಷ್ಮಂ ಯಾಸ್ಯಾಮಹೇ ವಯಂ॥ 12-45-28 (66448) ಆವೃತ್ತೇ ಭಗವತ್ಯರ್ಕೇ ಸ ಹಿ ಲೋಕಾನ್ಗಮಿಷ್ಯತಿ। ತ್ವದ್ದರ್ಶನಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ತಸ್ಮಾದರ್ಹತಿ ಕೌರವಃ॥ 12-45-29 (66449) ತವ ಹ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಕ್ಷರಸ್ಯೈವಾಕ್ಷರಸ್ಯ ಚ। ದರ್ಶನಂ ತ್ವಸ್ಯ ಲಾಭಃ ಸ್ಯಾತ್ತ್ವಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಮಯೋ ನಿಧಿಃ॥ 12-45-30 (66450) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-45-31x (5433) ಶ್ರುತ್ವೈವಂ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ವಚನಂ ಮಧುಸೂದನಃ। ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಸಾತ್ಯಕಿಂ ಪ್ರಾಹ ರಥೋ ಮೇ ಯುಜ್ಯತಾಮಿತಿ॥ 12-45-31 (66451) ಸಾತ್ಯಕಿಸ್ತ್ವಾಶು ನಿಷ್ಕ್ರಂಯ ಕೇಶವಸ್ಯ ಸಮೀಪತಃ। ದಾರುಕಂ ಪ್ರಾಹ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಯುಜ್ಯತಾಂ ರಥ ಇತ್ಯುತ॥ 12-45-32 (66452) ಸ ಸಾತ್ಯಕೇರಾಶು ವಚೋ ನಿಶಂಯ ರಥೋತ್ತಮಂ ಕಾಂಚನಭೂಷಿತಾಂಗಂ। ಮಸಾರಗಲ್ವರ್ಕಮಯೈರ್ವಿಭಂಗೈ ರ್ವಿಭೂಷಿತಂ ಹೇಮನಿಬದ್ಧಚಕ್ರಂ॥ 12-45-33 (66453) ದಿವಾಕರಾಂಶುಪ್ರಭಮಾಶುಗಾಮಿನಂ ವಿಚಿತ್ರನಾನಾಮಣಿಭೂಷಿತಾಂತರಂ। ನವೋದಿತಂ ಸೂರ್ಯಮಿವ ಪ್ರತಾಪಿನಂ ವಿಚಿತ್ರತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಧ್ವಜಿನಂ ಪತಾಕಿನಂ॥ 12-45-34 (66454) ಸುಗ್ರೀವಶೈಬ್ಯಪ್ರಪ್ನುಖೈರ್ವರಾಶ್ವೈ ರ್ಮನೋಜವೈಃ ಕಾಂಚನಭೂಷಿತಾಂಗೈಃ। ಸಂಯುಕ್ತಮಾವೇದಯದಚ್ಯುತಾಯ ಕೃತಾಂಜಲಿರ್ದಾರುಕೋ ರಾಜಸಿಂಹ॥ ॥ 12-45-35 (66455) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪ್ರಂಚಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 45॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-45-2 ಚತುರ್ಥಂ ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಿಭ್ಯಃ ಪರಂ। ಅಪಕ್ರಾಂತೋ ಯತೋ ದೇವ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-45-3 ಪಂಚಕರ್ಮಾ ಪ್ರಾಣನಾದಿಕಾರೀ॥ 12-45-4 ಸತ್ವಂ ಮನಃ। ವಾಗುಪಲಕ್ಷಿತಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಬುದ್ಧೌ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವೇ। ಗುಣಾಃ ಶಬ್ದಾದಿಗುಣಭಾಜೋ ದೇವಾಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ॥ 12-45-5 ನೇಂಗಂತಿ ನ ಕಂಪಂತೇ। ನಿರೀಹೋ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ॥ 12-45-6 ನಿರಿಂಗಃ ಅಚಲಃ॥ 12-45-10 ಗೋಚರೇ ಸ್ವಸ್ವಸ್ಥಾನೇ॥ 12-45-11 ಧ್ಯಾತಿ ಧ್ಯಾಯತಿ॥ 12-45-22 ಚತಸ್ರೋ ವಿದ್ಯಾಃ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷವಿದ್ಯಾಃ ಸರ್ವವರ್ಣಸಾಧಾರಣಾಃ ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರಂ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕಾನಾಂ ವಿಶೇಷಧರ್ಮೋ ಯಜ್ಞಾದಿಃ॥ 12-45-27 ಅನಭಿಧ್ಯೇಯಂ ಅವಿಚಾರಣೀಯಂ॥ 12-45-33 ಮಸಾರಗಲ್ವರ್ಕಮಯೈರ್ವಿಭಂಗೈಃ ಮಸಾರೋ ಮರಕತಮಣಿಃ ಗಲುಶ್ಚಂದ್ರಕಾಂತಃ ಅರ್ಕಃ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಃ ತನ್ಮಯೈಃ ವಿಭಂಗೈಃ ವಿಸ್ತರೈಃ॥

12-46-0 (66456) ಜನಮೇಜಯ ಉವಾಚ। 12-46-0x (5434) ಶರತಲ್ಪೇ ಶಯಾನಸ್ತು ಭರತಾನಾಂ ಪಿತಾಮಹಃ। ಕಥಮುತ್ಸೃಷ್ಟವಾಂದೇಹಂ ಕಂ ಚ ಯೋಗಮಧಾರಯತ್॥ 12-46-1 (66457) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-46-2x (5435) ಶೃಣುಷ್ವಾವಹಿತೋ ರಾಜಞ್ಶುಚಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಃ। ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಕುರುಶಾರ್ದೂಲ ದೇಹೋತ್ಸರ್ಗಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-46-2 (66458) ಪ್ರವೃತ್ತಮಾತ್ರೇ ತ್ವಯನಮುತ್ತರೇಣ ದಿವಾಕರೇ। `ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ಚಾಷ್ಟಭ್ಯಾಂ ಮಾಘಮಾಸಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-46-3 (66459) ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇ ಚ ನಕ್ಷತ್ರೇ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ದಿವಾಕರೇ।' ಸಮಾವೇಶಯದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮತ್ಯೇವ ಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-46-4 (66460) ವಿಕೀರ್ಣಾಂಶುರಿವಾದಿತ್ಯೋ ಭೀಷ್ಮಃ ಶರಶತೈಶ್ಚಿತಃ। ಶುಶುಭೇ ಪರಯಾ ಲಕ್ಷ್ಂಯಾ ವೃತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತ್ತಮೈಃ॥ 12-46-5 (66461) ವ್ಯಾಸೇನ ದೇವಶ್ರವಸಾ ನಾರದೇನ ಸುರರ್ಷಿಣಾ। ದೇವಸ್ಥಾನೇನ ವಾತ್ಸ್ಯೇನ ತಥಾಽಶ್ಮಕಸುಮಂತುನಾ॥ 12-46-6 (66462) ತಥಾ ಜೈಮಿನಿನಾ ಚೈವ ಪೈಲೇನ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಶಾಂಡಿಲ್ಯದೇವಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮೈತ್ರೇಯೇಣ ಚ ಧೀಮತಾ॥ 12-46-7 (66463) ಅಸಿತೇನ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಕೌಶಿಕೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಹಾರಿತಲೋಮಶಾಭ್ಯಾಂ ಚ ತಥಾಽಽತ್ರೇಯೇಣ ಧೀಮತಾ॥ 12-46-8 (66464) [ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚ ಶುಕ್ರಶ್ಚ ಚ್ಯವನಶ್ಚ ಮಹಾಮುನಿಃ। ಸನತ್ಕುಮಾರಃ ಕಪಿಲೋ ಚಾಲ್ಮೀಕಿಸ್ತುಂಬುರುಃ ಕುರುಃ॥ 12-46-9 (66465) ಮೌದ್ಗಲ್ಯೋ ಭಾರ್ಗವೋ ರಾಮಸ್ತೃಣಬಿಂದುರ್ಮಹಾಮುನಿಃ। ಪಿಪ್ಪಲಾದೋಽಥ ವಾಯುಶ್ಚ ಸವರ್ತಃ ಪುಲಹಃ ಕಚಃ॥ 12-46-10 (66466) ಕಾಶ್ಯಪಶ್ಚ ಪುಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚ ಕ್ರತುರ್ದಕ್ಷಃ ಪರಾಶರಃ। ಮರೀಚಿರಂಗಿರಾಃ ಕಾಶ್ಯೋ ಗೌತಮೋ ಗಾಲವೋ ಮುನಿಃ॥ 12-46-11 (66467) ಧೌಂಯೋ ವಿಭಾಂಡೋ ಮಾಂಡವ್ಯೋಧೌಂರಃ ಕೃಷ್ಣಾನುಭೌತಿಕಃ। ಉಲೂಕಃ ಪರಮೋ ವಿಪ್ರೋ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯೋ ಮಹಾಮುನಿಃ। ಭಾಸ್ಕರಿಃ ಪೂರಣಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಸೂತಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ॥ 12-46-12 (66468) ಏತೈಶ್ಚಾನ್ಯೈರ್ಮುನಿಗಣೈರ್ಮಹಾಭಾಗೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ। ಶ್ರದ್ಧಾದಮಶಮೋಪೇತೈರ್ವೃತಶ್ಚಂದ್ರ ಇವ ಗ್ರಹೈಃ॥ 12-46-13 (66469) ಭೀಷ್ಮಸ್ತು ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ಗಿರಾ। ಶರತಲ್ಪಗತಃ ಕೃಷ್ಣಂ ಪ್ರದಧ್ಯೌ ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಶುಚಿಃ॥ 12-46-14 (66470) ಸ್ವರೇಣ ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟೇನ ತುಷ್ಟಾವ ಮಧುಸೂದನಂ। ಯೋಗೇಶ್ವರಂ ಪಝನಾಭಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಜಿಷ್ಣುಂ ಜಗತ್ಪತಿಂ। `ಅನಾದಿನಿಧನಂ ವಿಷ್ಣುಮಾತ್ಮಯೋನಿಂ ಸನಾತನಂ॥' 12-46-15 (66471) ಕೃತಾಂಜಲಿಪುಟೋ ಭೂತ್ವಾ ವಾಗ್ವಿದಾಂ ಪ್ರವರಃ ಪ್ರಭುಃ॥ ಭೀಷ್ಮಃ ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಾಸುದೇವಮಥಾಸ್ತುವತ್॥ 12-46-16 (66472) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-46-17x (5436) ಆರಿರಾಧಯಿಷುಃ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾಚಂ ಜಿಗದಿಷಾಮಿ ಯಾಂ। ತಯಾ ವ್ಯಾಸಸಮಾಸಿನ್ಯಾ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ॥ 12-46-17 (66473) ಶುಚಿಂ ಶುಚಿಪದಂ ಹಂಸಂ ತತ್ಪರಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಂ। ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಽಽತ್ಮಾನಂ ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ॥ 12-46-18 (66474) ಅನಾದ್ಯಂತಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ದೇವಾ ನರ್ಷಯೋ ವಿದುಃ। ಏಕೋಽಯಂ ವೇದ ಭಗವಾಂಧಾತಾ ನಾರಾಯಣೋ ಹರಿಃ॥ 12-46-19 (66475) ನಾರಾಯಣಾದೃಷಿಗಣಾಸ್ತಥಾ ಸಿದ್ಧಮಹೋರಗಾಃ। ದೇವಾ ದೇವರ್ಷಯಶ್ಚೈವ ಯಂ ವಿದುರ್ದುಃಖಭೇಷಜಂ॥ 12-46-20 (66476) ದೇವದಾನವಗಂಧರ್ವಾ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಪನ್ನಗಾಃ। ಯಂ ನ ಜಾನಂತಿ ಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಕುತೋ ವಾ ಭಗವಾನಿತಿ॥ 12-46-21 (66477) `ಯಮಾಹುರ್ಜಗತಃ ಕೋಶಂ ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ನಿಹಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಯಸ್ಮಿಂʼಲ್ಲೋಕಾಃ ಸ್ಫುರಂತ್ಯೇತೇ ಜಾಲೇ ಶಕುನಯೋ ಯಥಾ॥' 12-46-22 (66478) ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಾನಿ ಭೂತಾನಿ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಚ ವಿಶಂತಿ ಚ। ಗುಣಭೂತಾನಿ ಭೂತೇಶೇ ಸೂತ್ರೇ ಮಣಿಗಣಾ ಇವ॥ 12-46-23 (66479) `ಯಂ ಚ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಕರ್ತಾರಂ ಜಗತಸ್ತಸ್ಥುಷಾಂ ಪತಿಂ ವದಂತಿ ಜಗತೋಽಧ್ಯಕ್ಷಮಧ್ಯಾತ್ಮಪರಿಚಿಂತಕಾಃ॥ ' 12-46-24 (66480) ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯೇ ತತೇ ತಂತೌ ದೃಢೇ ಸ್ರಗಿವ ತಿಷ್ಠತಿ। ಸದಸದ್ಗ್ರಥಿತಂ ವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವಾಂಗೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಿ॥ 12-46-25 (66481) ಹರಿಂ ಸಹಸ್ರಶಿರಸಂ ಸಹಸ್ರಚರಣೇಕ್ಷಣಂ। ಸಹಸ್ರಬಾಹುಮಕುಟಂ ಸಹಸ್ರವದನೋಜ್ಜ್ವಲಂ॥ 12-46-26 (66482) ಪ್ರಾಹುರ್ನಾರಾಯಣಂ ದೇವಂ ಯಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಾಯಣಂ। ಅಣೀಯಸಾಮಣೀಯಾಂಸಂ ಸ್ಥವಿಷ್ಠಂ ಚ ಸ್ಥವೀಯಸಾಂ। ಗರೀಯಸಾಂ ಗರಿಷ್ಠಂ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚ ಶ್ರೇಯಸಾಮಪಿ॥ 12-46-27 (66483) ಚಂ ವಾಕೇಷ್ವನುವಾಕೇಷು ನಿಷತ್ಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಚ। ಗೃಣಂತಿ ಸತ್ಯಕರ್ಮಾಣಂ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯೇಷು ಸಾಮಸು॥ 12-46-28 (66484) ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುರಾತ್ಮಾನಂ ಸತ್ವಸ್ಥಂ ಸಾತ್ವತಾಂ ಪತಿಂ। ಯಂ ದಿವ್ಯೈರ್ದೇವಮರ್ಚಂತಿ ಗುಹ್ಯೈಃ ಪರಮನಾಮಭಿಃ॥ 12-46-29 (66485) [ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಂ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ಯದಂಗೇಷ್ವನುತಿಷ್ಠತಿ। ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವವಿತ್ಸರ್ವಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭಾವನಃ॥ ] 12-46-30 (66486) ಯಂ ದೇವಂ ದೇವಕೀ ದೇವೀ ವಸುದೇವಾದಜೀಜನತ್। ಭೌಮಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಮಿವಾರಣಿಃ॥ 12-46-31 (66487) ಯಮನನ್ಯೋ ವ್ಯಪೇತಾಶೀರಾತ್ಮಾನಂ ವೀತಕಲ್ಮಷಂ। ಇಷ್ಟ್ವಾನಂತ್ಯಾಯ ಗೋವಿಂದಂ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ॥ 12-46-32 (66488) `ಅಪ್ರತರ್ಕ್ಯಮವಿಜ್ಞೇಯಂ ಹರಿಂ ನಾರಾಯಣಂ ವಿಭುಂ।' ಅತಿವಾಯ್ವಿಂದ್ರಕರ್ಮಾಣಮತಿಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿತೇಜಸಂ। ಅತಿಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಾತ್ಮಾನಂ ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ॥ 12-46-33 (66489) ಪುರಾಣೇ ಪುರುಷಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯುಗಾದಿಷು। ಕ್ಷಯೇ ಸಂಕರ್ಷಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತಮುಪಾಸ್ಯಮುಪಾಸ್ಮಹೇ॥ 12-46-34 (66490) ಯಮೇಕಂ ಬಹುಧಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಮಧೋಕ್ಷಜಂ। ನಾನ್ಯಭಕ್ತಾಃ ಕ್ರಿಯಾವಂತೋ ಯಜಂತೇ ಸರ್ವಕಾಮದಂ॥ 12-46-35 (66491) ಋತಮೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಯತ್ತತ್ಸದಸತಃ ಪರಂ। ಅನಾದಿಮಧ್ಯಪರ್ಯಂತಂ ನ ದೇವಾ ನರ್ಷಯೋ ವಿದುಃ॥ 12-46-36 (66492) ಯಂ ಸುರಾಸುರಗಂಧರ್ವಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ಋಷಿಮಹೋರಗಾಃ। ಪ್ರಯತಾ ನಿತ್ಯಮರ್ಚಂತಿ ಪರಮಂ ಸುಖಭೇಷಜಂ॥ 12-46-37 (66493) ಅನಾದಿನಿಧನಂ ದೇವಮಾತ್ಮಯೋನಿಂ ಸನಾತನಂ। ಅಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಮನಭಿಜ್ಞೇಯಂ ಹರಿಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರಭುಂ॥ 12-46-38 (66494) ಅಥ ಭೀಷ್ಮಸ್ತವರಾಜಃ॥ 12-46-39x (5437) ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣಂ ಯಂ ಗರ್ಭಮದಿತಿರ್ದೈತ್ಯನಾಶನಂ। ಏಕಂ ದ್ವಾದಶಧಾ ಜಜ್ಞೇ ತಸ್ಮೈ ಸೂರ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-39 (66495) ಶುಕ್ಲೇ ದೇವಾನ್ಪಿತೄನ್ಕೃಷ್ಣೇ ತರ್ಪಯತ್ಯಮೃತೇನ ಯಃ। ಯಶ್ಚ ರಾಜಾ ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ತಸ್ಮೈ ಸೋಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-40 (66496) `ಹುತಾಶನಮುಖೈರ್ದೇವೈರ್ಧಾರ್ಯತೇ ಸಕಲಂ ಜಗತ್। ಹವಿಃ ಪ್ರಥಮಭೋಕ್ತಾ ಯಸ್ತಸ್ಮೈ ಹೋತ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ ' 12-46-41 (66497) ಮಹತಸ್ತಮಸಃ ಪಾರೇ ಪುರುಷಂ ಹ್ಯತಿತೇಜಸಂ। ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮೈ ಜ್ಞೇಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-42 (66498) ಯಂ ಬೃಹಂತಂ ಬೃಹತ್ಯುಕ್ಥೇ ಯಮಗ್ನೌ ಯಂ ಮಹಾಧ್ವರೇ। ಯಂ ವಿಪ್ರಸಂಘಾ ಗಾಯಂತಿ ತಸ್ಮೈ ವೇದಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-43 (66499) ಪಾದಾಂಗಂ ಸಂಧಿಪರ್ವಾಣಂ ಸ್ವರವ್ಯಂಜನಭೂಷಿತಂ। ಯಮಾಹುರಕ್ಷರಂ ವಿಪ್ರಾಸ್ತಸ್ಮೈ ವಾಗಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-44 (66500) [ಯಜ್ಞಾಂಗೋ ಯೋ ವರಾಹೋ ವೈ ಭೂತ್ವಾ ಗಾಮುಜ್ಜಹಾರಹ। ಲೋಕತ್ರಯಹಿತಾರ್ಥಾಯ ತಸ್ಮೈ ವೀರ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-45 (66501) ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಧಾಮಾನಂ ದಶಾರ್ಧಹವಿರಾಕೃತಿಂ। ಯಂ ಸಪ್ತತಂತುಂ ತನ್ವಂತಿ ತಸ್ಮೈ ಯಜ್ಞಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-46 (66502) [ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚ ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪಂಚಭಿರೇವ ಚ। ಹೂಯತೇ ಚ ಪುನರ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತಸ್ಮೈ ಹೋಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-47 (66503) ಯಃ ಸುಪರ್ಣೋ ಯಜುರ್ನಾಮ ಚ್ಛಂದೋಗಾತ್ರಸ್ತ್ರಿವೃಚ್ಛಿರಾಃ। ರಥಂತರಬೃಹತ್ಪಕ್ಷಸ್ತಸ್ಮೈ ಸ್ತೋತ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-48 (66504) ಯಃ ಸಹಸ್ರಸವೇ ಸತ್ರೇ ಜಜ್ಞೇ ವಿಶ್ವಸೃಜಾಮೃಷಿಃ। ಹಿರಣ್ಯಪಕ್ಷಃ ಶಕುನಿಸ್ತಸ್ಮೈ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-49 (66505) ಯಶ್ಚಿನೋತಿ ಸತಾಂ ಸೇತುಮೃತೇನಾಮೃತಯೋನಿನಾ। ಧರ್ಮಾರ್ಥವ್ಯವಹಾರಾಂಗೈಸ್ತಸ್ಮೈ ಸತ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-50 (66506) ಯಂ ಪೃಥಗ್ಧರ್ಮಚರಣಾಃ ಪೃಥಗ್ಧರ್ಮಫಲೈಷಿಣಃ। ಪೃಥಗ್ಧರ್ಮೈಃ ಸಮರ್ಚಂತಿ ತಸ್ಮೈ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-51 (66507) [ಯತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಸೂಯಂತೇ ಹ್ಯನಂಗಾತ್ಮಾಂಗದೇಹಿನಃ। ಉನ್ಮಾದಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮೈ ಕಾಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-52 (66508) ಯಂ ತಂ ವ್ಯಕ್ತಸ್ಥಮವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಚಿನ್ವಂತಿ ಮಹರ್ಷಯಃ। ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಾಸೀನಂ ತಸ್ಮೈ ಕ್ಷೇತ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-53 (66509) ಯಂ ದೃಗಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಸ್ಥಂ ವೃತಂ ಷೋಡಶಭಿರ್ಗುಣೈಃ। ಪ್ರಾಹುಃ ಸಪ್ತದಶಂಸಾಂಖ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಸಾಂಖ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-54 (66510) ಯಂ ವಿನಿದ್ರಾ ಜಿತಶ್ವಾಸಾಃ ಸಂತುಷ್ಟಾಃ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಾಃ। ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಶ್ಯಂತಿ ಯುಂಜಾನಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಯೋಗಾತ್ಮೇನ ನಮಃ॥ 12-46-55 (66511) ಅಪುಣ್ಯಪುಣ್ಯೋಪರಮೇ ಯಂ ಪುನರ್ಭವನಿರ್ಭಯಾಃ। ಶಾಂತಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ಯಾಂತಿ ತಸ್ಮೈ ಮೋಕ್ಷಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-56 (66512) ಯಸ್ಯಾಗ್ರಿರಾಸ್ಯಂ ದ್ಯೌರ್ಮೂರ್ಧಾ ಖಂ ನಾಭಿಶ್ಚರಣೌ ಕ್ಷಿತಿಃ। ಸೂರ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುರ್ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತಸ್ಮೈ ಲೋಕಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-57 (66513) ಯುಗೇಷ್ವಾವರ್ತತೇ ಯೋಂಽಶೈರ್ಮಾಸರ್ತ್ವಯನಹಾಯನೈಃ। ಸರ್ಗಪ್ರಲಯಯೋಃ ಕರ್ತಾ ತಸ್ಮೈ ಕಾಲಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-58 (66514) ಯೋಽಸೌ ಯುಗಸಹಸ್ರಾಂತೇ ಪ್ರದೀಪ್ತಾರ್ಚಿರ್ವಿಭಾವಸುಃ। ಸಂಭಕ್ಷಯತಿ ಭೂತಾನಿ ತಸ್ಮೈ ಘೋರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-59 (66515) ಸಂಭಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕೃತ್ವಾ ಚೈಕಾರ್ಣವಂ ಜಗತ್। ಬಾಲಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಯಶ್ಚೈಕಸ್ತಸ್ಮೈ ಮಾಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-60 (66516) ಸಹಸ್ರಶಿರಸೇ ತಸ್ಮೈ ಪುರುಷಾಯಾಮಿತಾತ್ಮನೇ। ಚತುಃಸಮುದ್ರಪಯಸಿ ಯೋಗನಿದ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-61 (66517) ಅಜಸ್ಯ ನಾಭಾವಧ್ಯೇಕಂ ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ। ಪುಷ್ಕರಂ ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷಸ್ಯ ತಸ್ಮೈ ಪಝಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-62 (66518) ಯಸ್ಯ ಕೇಶೇಷು ಜೀಮೂತಾ ನದ್ಯಃ ಸರ್ವಾಂಗಸಂಧಿಷು। ಕುಕ್ಷೌ ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತಸ್ಮೈ ತೋಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-63 (66519) ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಸರ್ಗಪ್ರಲಯವಿಕ್ರಿಯಾಃ। ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚೈವ ಪ್ರಲೀಯಂತೇ ತಸ್ಮೈ ಹೇತ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-64 (66520) [ಯೋ ನಿಷಣ್ಣೋ ಭವೇದ್ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಭವತಿ ವಿಷ್ಠಿತಃ। ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ದ್ರಷ್ಟಾ ತಸ್ಮೈ ದ್ರಷ್ಟ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-65 (66521) ಅಕಾರ್ಯಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಾರ್ಥಮುದ್ಯತಃ। ವೈಕುಂಠಸ್ಯ ಹಿ ತದ್ರೂಪಂ ತಸ್ಮೈ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-66 (66522) ಬ್ರಹ್ಮ ವಕ್ತಂ ಭುಜೌ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೂರೂದರಂ ವಿಶಃ। ಪಾದೌ ಯಸ್ಯಾಶ್ರಿತಾಃ ಶೂದ್ರಾಸ್ತಸ್ಮೈವರ್ಣಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-67 (66523) ಅನ್ನಪಾನೇಂಧನಮಯೋ ರಸಪ್ರಾಣವಿವರ್ಧನಃ। ಯೋ ಧಾರಯತಿ ಭೂತಾನಿ ತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-68 (66524) [ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಧಾರಣಾರ್ಥಾಯ ಯೋಽನ್ನಂ ಭುಂಕ್ತೇ ಚತುರ್ವಿಧಂ। ಅಂತರ್ಭೂತಃ ಪಚತ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮೈ ಪಾಕಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ ] 12-46-69 (66525) ವಿಷಯೇ ವರ್ತಮಾನಾನಾಂ ಯಂ ತಂ ವೈಷಯಿಕೈರ್ಗುಣೈಃ। ಪ್ರಾಹುರ್ವಿಷಯಗೋಪ್ತಾರಂ ತಸ್ಮೈ ಗೋಪ್ತ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-70 (66526) ಅಪ್ರಮೇಯಶರೀರಾಯ ಸರ್ವತೋ ಬುದ್ಧಿಚಕ್ಷುಷೇ। ಅಪಾರಪರಿಮಾಣಾಯ ತಸ್ಮೈ ದಿವ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-71 (66527) ಪರಃ ಕಾಲಾತ್ಪರೋ ಯಜ್ಞಾತ್ಪರಃ ಸದಸತಶ್ಚ ಯಃ। ಅನಾದಿರಾದಿರ್ವಿಶ್ವಸ್ಯ ತಸ್ಮೈ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-72 (66528) ವೈದ್ಯುತೋ ಜಾಠರಶ್ಚೈವ ಪಾವಕಃ ಶುಚಿರೇವ ಚ। ದಹನಃ ಸರ್ವಭಕ್ಷಾಣಾಂ ತಸ್ಮೈ ವಹ್ನ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-73 (66529) ರಸಾತಲಗತಃ ಶ್ರೀಮಾರ್ನನಂತೋ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ। ಜಗದ್ಧಾರಯತೇ ಯೋಽಸೌ ತಸ್ಮೈ ಶೇಷಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-74 (66530) ಜ್ವಲನಾರ್ಕೇಂದುತಾರಾಣಾಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿನಾಂ। ಯಸ್ತೇಜಯತಿ ತೇಜಾಂಸಿ ತಸ್ಮೈ ತೇಜಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-75 (66531) ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಮಿದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪಂಚಸ್ವವಸ್ಥಿತಂ। ಯಂ ಜ್ಞಾನೇನಾಧಿಗಚ್ಛಂತಿ ತಸ್ಮೈ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-76 (66532) ಸಾಂಖ್ಯೈರ್ಯೋಗೈರ್ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಸಾಧ್ಯೈಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಿಭಿಃ। ಯಸ್ಯ ತು ಜ್ಞಾಯತೇ ತತ್ವಂ ತಸ್ಮೈ ಗುಹ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-77 (66533) ಜಟಿನೇ ದಂಡಿನೇ ನಿತ್ಯಂ ಲಂಬೋದರಶರೀರಿಣೇ। ಕಮಂಡಲುನಿಷಂಗಾಯ ತಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-78 (66534) [ಶೂಲಿನೇ ತ್ರಿದಶೇಶಾಯ ತ್ರ್ಯಂಬಕಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ। ಭಸ್ಮದಿಗ್ಧೋರ್ಧ್ವಲಿಂಗಾಯ ತಸ್ಮಾ ರುದ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-79 (66535) ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೀರ್ಷಾಯ ವ್ಯಾಲಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನೇ। ಪಿನಾಕಶೂಲಹಸ್ತಾಯ ತಸ್ಮೈ ಉಗ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-80 (66536) ಯೋ ಜಾತೋ ವಸುದೇವೇನ ದೇವಕ್ಯಾಂ ಯದುನಂದನಃ। ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಪಾಣಿರ್ವಾಸುದೇವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-81 (66537) ಶಿರಃಕಪಾಲಮಾಲಾಯ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮನಿವಾಸಿನೇ। ಭಸ್ಮದಿಗ್ಧಶರೀರಾಯ ತಸ್ಮೈ ರುದ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-82 (66538) ಯೋ ಮೋಹಯತಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಪಾಶಾನುಬಂಧನೈಃ। ಸರ್ವಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ತಸ್ಮೈ ಮೋಹಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-83 (66539) ಚೈತನ್ಯಂ ಸರ್ವತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಂ। ಸರ್ವಾತೀತತರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತಸ್ಮೈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-84 (66540) ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಭೂತಾಯ ಭೂತಾದಿನಿಧನಾಯ ಚ। ಅಕ್ರೋಧದ್ರೋಹಮೋಹಾಯ ತಸ್ಮೈ ಶಾಂತಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-85 (66541) ಯಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ಯಃ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತಶ್ಚ ಯಃ। ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಮಯೋ ದೇವಸ್ತಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-86 (66542) ಯಃ ಶೇತೇ ಕ್ಷೀರಪರ್ಯಂಕೇ ದಿವ್ಯನಾಗವಿಭೂಷಿತೇ। ಫಣಾಸಹಸ್ರರಚಿತೇ ತಸ್ಮೈ ನಿದ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-87 (66543) ವಿಶ್ವೇ ಚ ಮರುತಶ್ಚೈವ ರುದ್ರಾದಿತ್ಯಾಶ್ವಿನಾವಪಿ। ವಸವಃ ಸಿದ್ಧಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ತಸ್ಮೈ ದೇವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-88 (66544) ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರೋ ಮನೋಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ। ತನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ವಿಶೇಷಾಶ್ಚ ತಸ್ಮೈ ತತ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-89 (66545) ಭೂತಂ ಭವ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಭೂತಾದಿಪ್ರಭವಾವ್ಯಯಃ। ಯೋಽಗ್ರಜಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮೈ ಭೂತಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-90 (66546) ಯಂ ಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಿಚಿನ್ವಂತಿ ಪರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿದೋ ಜನಾಃ। ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಚ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮೈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-91 (66547) ಮತ್ಸ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ವಿರಿಂಚಾಯ ಯೇನ ವೇದಾಃ ಸಮಾಹೃತಾಃ। ರಸಾತಲಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ತಸ್ಮೈ ಮತ್ಸ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-92 (66548) ಮಂದರಾದ್ರಿರ್ಧೃತೋ ಯೇನ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಹ್ಯಮೃತಮಂಥನೇ। ಅತಿಕರ್ಕಶದೇಹಾಯ ತಸ್ಮೈ ಕೂರ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-93 (66549) ವಾರಾಹಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ಮಹೀಂ ಸವನಪರ್ವತಾಂ। ಉದ್ಧರತ್ಯೇಕದಂಷ್ಟ್ರೇಣ ತಸ್ಮೈ ಕ್ರೋಡಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-94 (66550) ನಾರಸಿಂಹವಪುಃ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಭಯಂಕರಂ। ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುಂ ಜಘ್ನೇ ತಸ್ಮೈ ಸಿಂಹಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-95 (66551) ಪಿಂಗೇಕ್ಷಣಸಟಂ ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ ದಂಷ್ಟ್ರಾನಖೈರ್ಯುತಂ। ದಾನವೇಂದ್ರಾಂತಕರಣಂ ತಸ್ಮೈ ದೃಪ್ತಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-96 (66552) ಯಂ ನ ದೇವಾ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ದೈತ್ಯಾ ನ ಚ ದಾನವಾಃ। ತತ್ವತೋ ಹಿ ವಿಜಾನಂತಿ ತಸ್ಮೈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] ವಾಮನಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ಬಲಿಂ ಸಂಯಂಯ ಮಾಯಯಾ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಕ್ರಾಂತವಾನ್ಯಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ಕ್ರಾಂತಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-97 (66553) ಜಮದಗ್ನಿಸುತೋ ಭೂತ್ವಾ ರಾಮಃ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಃ। ಮಹೀಂ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ತಸ್ಮೈ ರಾಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-98 (66554) ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವೋ ಯಶ್ಚೈಕೋ ಧರ್ಮೇ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಾಂತಿಗೌರವಾತ್। ಜಘಾನ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ಸಂಖ್ಯೇ ತಸ್ಮೈ ಕ್ರೋಧಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-99 (66555) [ವಿಭಜ್ಯ ಪಂಚಧಾಽಽತ್ಮಾನಂ ವಾಯುರ್ಭೂತ್ವಾ ಶರೀರಗಃ। ಯಶ್ಚೇಷ್ಟಯತಿ ಭೂತಾನಿ ತಸ್ಮೈ ವಾಯ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥] 12-46-100 (66556) ರಾಮೋ ದಶಿರಥಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಪುಲಸ್ತ್ಯಕುಲನಂದನಂ। ಜಘಾನ ರಾವಣಂ ಸಂಖ್ಯೇ ತಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-101 (66557) ಯೋ ಹಲೀ ಮುಸಲೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ನೀಲಾಂಬರಧರಃ ಸ್ಥಿತಃ। ರಾಮಾಯ ರೌಹಿಣೇಯಾಯ ತಸ್ಮೈ ಭೋಗಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-102 (66558) ಶಂಖಿನೇ ಚಕ್ರಿಣೇ ನಿತ್ಯಂ ಶಾರ್ಂಗಿಣೇ ಪೀತವಾಸಸೇ। ವನಮಾಲಾಧರಾಯೈವ ತಸ್ಮೈ ಕೃಷ್ಣಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-103 (66559) ವಸುದೇವಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಕ್ರೀಡಿತೋ ನಂದಗೋಕುಲೇ। ಕಂಸಸ್ಯ ನಿಧನಾರ್ಥಾಯ ತಸ್ಮೈ ಕ್ರೀಡಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-104 (66560) ವಾಸುದೇವತ್ವಮಾಗಂಯ ಯದೋರ್ವಂಶಸಮುದ್ಭವಃ। ಭೂಭಾರಹರಣಂ ಚಕ್ರೇ ತಸ್ಮೈ ಕೃಷ್ಣಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-105 (66561) ಸಾರಥ್ಯಮರ್ಜುನಸ್ಯಾಜೌ ಕುರ್ವನ್ಗೀತಾಮೃತಂ ದದೌ। ಲೋಕತ್ರಯೋಪಕಾರಾಯ ತಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-106 (66562) ದಾನವಾಂಸ್ತು ವಶೇ ಕೃತ್ವಾ ಪುನರ್ಬುದ್ಧತ್ವಮಾಗತಃ। ಸರ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ತಸ್ಮೈ ಬುದ್ಧಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-107 (66563) ಹನಿಷ್ಯತಿ ಕಲೌ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಂಲೇಚ್ಛಾಂಸ್ತುರಗವಾಹನಃ। ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪಕೋ ಯಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ಕಲ್ಕ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-108 (66564) ತಾರಾನ್ವಯೇ ಕಾಲನೇಮಿಂ ಹತ್ವಾ ದಾನವಪುಂಗವಂ। ದದೌ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹೇಂದ್ರಾಯ ತಸ್ಮೈ ಸಾಂಖ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-109 (66565) ಯಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದೇಹೇ ಸಾಕ್ಷಿಭೂತೋ ಹ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಅಕ್ಷರಃ ಕ್ಷರಮಾಣಾನಾಂ ತಸ್ಮೈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-110 (66566) ನಮೋಸ್ತು ತೇ ಮಹಾದೇವ ನಮಸ್ತೇ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ। ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಪ್ರಸೀದ ಪರಮೇಶ್ವರ॥ 12-46-111 (66567) ಅವ್ಯಕ್ತವ್ಯಕ್ತರೂಪೇಣ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಂ ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ। ನಾರಾಯಣಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಂ ಸರ್ವಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಂ॥ 12-46-112 (66568) ಹಿರಣ್ಯನಾಭ ಯಜ್ಞಾಂಗಮಮೃತಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಂ। ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ನಾಸ್ತಿ ತೇಷಾಮಮಂಗಲಂ॥ 12-46-113 (66569) ಯೇಷಾಂ ಹೃದಿಸ್ಥೋ ದೇವೇಶೋ ಮಂಗಲಾಯತನಂ ಹರಿಃ। ಮಂಗಲ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುರ್ಮಂಗಲಂ ಮಧುಸೂದನಃ॥ 12-46-114 (66570) ಮಂಗಲಂ ಪುಣ಼್ಡರೀಕಾಕ್ಷೋ ಮಂಗಲಂ ಗರುಡಧ್ವಜಃ। ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ್ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ವಿಶ್ವಾತ್ಮನ್ವಿಶ್ವಸಂಭವ॥ 12-46-115 (66571) ಅಪವರ್ಗಸ್ಥಭೂತಾನಾಂ ಪಂಚಾನಾಂ ಪರಮಾಸ್ಥಿತ। ನಮಸ್ತೇ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಮಸ್ತೇ ಪರತಸ್ತ್ರಿಷು॥ 12-46-116 (66572) ನಮಸ್ತೇ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಪರಾಯಣಂ। ನಮಸ್ತೇ ಭಗವನ್ವಿಷ್ಣೋ ತ್ಯೇಕಾನಾಂ ಪ್ರಭವಾವ್ಯಯ॥ 12-46-117 (66573) ತ್ವಂ ಹಿ ಕರ್ತಾ ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಸಂಹರ್ತಾ ಚಾಪರಾಜಿತಃ। ತೇನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತೇ ದಿವ್ಯಾನ್ಭಾವಾನ್ಹಿ ತ್ರಿಷುವರ್ತ್ಮಸು॥ 12-46-118 (66574) ತಚ್ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತತ್ವೇನ ಯತ್ತೇ ರೂಪಂ ಸನಾತನಂ। ದಿವಂ ತೇ ಶಿರಸಾ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ದೇವೀ ವಸುಂಧರಾ। ವಿಕ್ರಮೇಣ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಃ ಪುರುಷೋಽಸಿ ಸನಾತನಃ॥ 12-46-119 (66575) [ದಿಶೋ ಭುಜಾ ರವಿಶ್ಚಕ್ಷುರ್ವೀರ್ಯೇ ಶುಕ್ರಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ। ಸಪ್ತಮಾರ್ಗಾ ನಿರುದ್ಧಾಸ್ತೇ ವಾಯೋರಮಿತತೇಜಸಃ॥] 12-46-120 (66576) ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪೇಣ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಂ ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ। ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ರೂಪಂ ವ್ಯಕ್ತಮೇತಚ್ಚರಾಚರಂ॥ 12-46-121 (66577) ಅತಸೀಪುಷ್ಪಸಂಕಾಶಂ ಪೀತವಾಸಸಮಚ್ಯುತಂ। ಯೇ ನಮಸ್ಯಂತಿ ಗೋವಿಂದಂ ನ ತೇಷಾಂ ವಿದ್ಯತೇ ಭಯಂ॥ 12-46-122 (66578) [ಏಕೋಽಪಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಕೃತಃ ಪ್ರಣಾಮೋ ದಶಾಶ್ವಮೇಧಾವಭೃಥೇನ ತುಲ್ಯಃ। ದಶಾಶ್ವಮೇಧೀ ಪುನರೇತಿ ಜನ್ಮ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಣಾಮೀ ನ ಪುನರ್ಭವಾಯ॥ 12-46-123 (66579) ಕೃಷ್ಣವ್ರತಾಃ ಕೃಷ್ಣಮನುಸ್ಮರಂತೋ ರಾತ್ರೌ ಚ ಕೃಷ್ಣಂ ಪುನರುತ್ಥಿತಾ ಯೇ। ತೇ ಕೃಷ್ಣದೇಹಾಃ ಪ್ರವಿಶಂತಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಾಜ್ಯಂ ಯಥಾ ಮಂತ್ರಹುತಂ ಹುತಾಶೇ॥ 12-46-124 (66580) ನಮೋ ನರಕಸಂತ್ರಾಸರಕ್ಷಾಮಂಡಲಕಾರಿಣೇ। ಸಂಸಾರನಿಂನಗಾವರ್ತತರಿಕಾಷ್ಠಾಯ ವಿಷ್ಣವೇ॥ 12-46-125 (66581) ನಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವಾಯ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತಾಯ ಚ। ಜಗದ್ಧಿತಾಯ ಕೃಷ್ಣಾಯ ಗೋವಿಂದಾಯ ನಮೋನಮಃ॥ 12-46-126 (66582) ಪ್ರಾಣಕಾಂತಾರಪಾಥೇಯಂ ಸಂಸಾರೋಚ್ಛೇದಭೇಷಜಂ। ದುಃಖಶೋಕಪರಿತ್ರಾಣಂ ಹರಿರಿತ್ಯಕ್ಷರದ್ವಯಂ॥] 12-46-127 (66583) ನಾರಾಯಣಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಾರಾಯಣಪರಂ ತಪಃ। ನಾರಾಯಣಪರಂ ಸತ್ಯಂ ನಾರಾಯಣಪರಂ ಪರಂ॥ 12-46-128 (66584) ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಸತ್ಯಂ ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಹವಿಃ। ತಥಾ ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾ ನೇ ನಶ್ಯತಾಂ ತಥಾ॥ 12-46-129 (66585) ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞವರಾಹಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋರಮಿತತೇಜಸಃ। ಪ್ರಣಾಮಂ ಯೇಽಪಿ ಕುರ್ವಂತಿ ತೇಷಾಮಪಿ ನಮೋನಮಃ॥ 12-46-130 (66586) ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಯ ಭಕ್ತಾಯ ಗತಿಮಿಷ್ಟಾಂ ಜಿಗೀಷವೇ। ಯಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ತದ್ಧ್ಯಾಯಸ್ವ ಸುರೋತ್ತಮ॥ 12-46-131 (66587) ಇತಿ ವಿದ್ಯಾತಪೋಯೋನಿರಯೋನಿರ್ವಿಷ್ಣುರೀಡಿತಃ। ವಾಗ್ಯಜ್ಞೇನಾರ್ಚಿತೋ ದೇವಃ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಮೇ ಜನಾರ್ದನಃ॥ 12-46-132 (66588) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-46-133x (5438) ಏತಾವದುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಭೀಷ್ಮಸ್ತದ್ರತಮಾನಸಃ। ನಮ ಇತ್ಯೇವ ಕೃಷ್ಣಾಯ ಪ್ರಣಾಮಮಕರೋತ್ತದಾ॥ 12-46-133 (66589) ತಸ್ಮಿನ್ನುಪರತೇ ವಾಕ್ಯೇ ತತಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ। ಭೀಷ್ಮಂ ವಾಗ್ಭಿರ್ವಾಷ್ಪಗಲಾಸ್ತಮಾನರ್ಚುರ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಂ॥ 12-46-134 (66590) ತೇಽಸ್ತುವಂತಶ್ಚ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರಾಃ ಕೇಶವಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ। ಭೀಷ್ಮಂ ಚ ಶನಕೈಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಶಶಂಸುಃ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-46-135 (66591) ಅಧಿಗಂಯ ತು ಯೋಗೇನ ಭಕ್ತಿಂ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಮಾಧವಃ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ ದಿವ್ಯಂ ದತ್ತ್ವಾ ಯಯೌ ಹರಿಃ॥ 12-46-136 (66592) ವಿದಿತ್ವಾ ಭಕ್ತಿಯೋಗಂ ತಂ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ। ಸಹಸೋತ್ಥಾಯ ತಂ ಹೃಷ್ಟೋ ಯಾನಮೇವಾನ್ವಪದ್ಯತ॥ 12-46-137 (66593) ಕೇಶವಃ ಸಾತ್ಯಕಿಶ್ಚೈವ ರಥೇನಕೇನ ಜಗ್ಮತುಃ। ಅಪರೇಣ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಧನಂಜಯೌ॥ 12-46-138 (66594) ಭೀಮಸೇನೋ ಯಮೌ ಚೋಭೌ ರಥಮೇಕಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಾಃ। ಕೃಪೋ ಯುಯುತ್ಸುಃ ಸೂತಶ್ಚ ಸಂಜಯಶ್ಚಾಪರಂ ರಥಂ॥ 12-46-139 (66595) ತೇ ರಥೈರ್ನಗರಾಕಾರೈಃ ಪ್ರಯಾತಾಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ। ನೇಮಿಘೋಷೇಣ ಮಹತಾ ಕಂಪಯಂತೇ ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-46-140 (66596) ತತೋ ಗಿರಃ ಪುರುಷವರಸ್ತವೇರಿತಾಂ ದ್ವಿಜೇರಿತಾಃ ಪಥಿಷು ಮನಾಕ್ ಸ ಶುಶ್ರುವೇ। ಕೃತಾಂಜಲಿಂ ಪ್ರಣತಮಥಾಪರಂ ಜನಂ ಸ ಕೇಶಿಹಾ ಮುದಿತಮನಾಸ್ಥನಂದತ॥ 12-46-141 (66597) ಇತಿ ಸ್ಮರನ್ಪಠತಿ ಚ ಶಾರ್ಂಗಧನ್ವನಃ ಶೃಣೋತು ವಾ ಯದುಕುಲನಂದನಸ್ತವಂ। ಸ ಚಕ್ರಭೃತ್ಪ್ರತಿಹತಸರ್ವಾಕಿಲ್ವಿಷೋ ಜನಾರ್ದನಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ದೇಹಸಂಕ್ಷಯೇ॥ 12-46-142 (66598) ಯಂ ಯೋಗಿನಃ ಪ್ರಾಣವಿಯೋಗಕಾಲೇ ಯತ್ನೇನ ಚಿತ್ತೇ ವಿನಿವೇಶಯಂತಿ। ಸ ತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧರಿಮೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಪ್ರಾಣಾಂಜಹೌ ಪ್ರಾಪ್ತಫಲೋ ಹಿ ಭೀಷ್ಮಃ॥ 12-46-143 (66599) ಸ್ವವರಾಜಃ ಸಮಾಪ್ತೋಽಯಂ ವಿಷ್ಣೋರದ್ಭುತಕರ್ಮಣಃ। ಗಾಂಗೇಯೇನ ಪುರಾ ಗೀತೋ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶನಃ॥ 12-46-144 (66600) ಇಮಂ ನರಃ ಸ್ತವರಾಜಂ ಮುಮುಕ್ಷುಃ ಪಠಞ್ಶುಚಿಃ ಕಲುಷಿತಕಲ್ಮಷಾಪಹಂ। ಅತೀತ್ಯ ಲೋಕಾನ್ಮಲಿನಃ ಸಮಾಮತಾ ನ್ಪದಂ ಸ ಗಚ್ಛತ್ಯಮೃತಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ ॥ 12-46-145 (66601) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-46-17 ಜಿಗದಿಷಾಮಿ ವಕ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ। ವ್ಯಾಸಸಮಾಸಿನ್ಯಾ ವಿಸ್ತರಸಂಕ್ಷೇಪವತ್ಯಾ॥ 12-46-25 ಸದಸತ್ಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಣಂ ಚ ವಿಶ್ವಂ ಕರ್ಮ ಯಸ್ಮಾತ್॥ 12-46-28 ವಾಕೇಷು ಮಂತ್ರೇಷು ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಕರ್ಮಪ್ರಕಾಶಕೇಷು। ಅನುವಾಕೇಷು ಮಂತ್ರಾರ್ಥವಿವರಣಭೂತೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಕ್ಯೇಷು। ನಿಷತ್ಸು ಕರ್ಮಾಂಗಾದ್ಯವಬದ್ಧದೇವತಾದಿಜ್ಞಾನವಾಕ್ಯೇಷು। ಉಪನಿಷತ್ಸು ಕೇವಲಾತ್ಮಜ್ಞಾಪಕವಾಕ್ಯೇಷು ಗೃಣಂತಿ ಧ್ಯಾಯಂತಿ। ಸತ್ಯಮಬಾಧಿತಂ। ಸತ್ಯೇಷ್ವಬಾಧಿತಾರ್ಥೇಷು। ಸಾಮಸು ಜ್ಯೇಷ್ಠಸಾಮಾದಿಷು॥ 12-46-29 ಚತುರ್ಭಿರ್ನಾಮಭಿರ್ವಾಸುದೇವಸಕರ್ಷಣಪ್ರದ್ಯುಂರಾನಿರುದ್ಧರೂಪೈಃ॥ 12-46-30 ನಿತ್ಯಂ ತಪಃ ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ತದ್ಯಸ್ಮಿನ್। ಯತ್ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ತಪ್ತಂ ಸದ್ಯದ್ಯಸ್ಮಾದಂಗೇಷು ಚಿತ್ತೇಷ್ವನುತಿಷ್ಠತಿ ಉಪತಿಷ್ಠತಿ ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಇತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯಚ್ಛಬ್ದಸಂಬದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಥಮೇನಾನ್ವಯಃ। ಈಶ್ವಲರಾರ್ಥಮನುಷ್ಠಿತೋ ಧರ್ಮಃ ಸ್ವಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿದ್ವಾರಾಸ್ವಾರ್ಥಏವ ಭವತೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-46-31 ಭೌಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ॥ 12-46-32 ಆತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವೇಶ್ವರಮಾತ್ಮನಿ ಹಾರ್ದಾಕಾಶೇ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಯೋಗೇನ ಪಶ್ಯತಿ। ಆನಂತ್ಯಾಯ ಮೋಕ್ಷಾಯ॥ 12-46-34 ಪುರಾಣೇ ಅತೀತಕಲ್ಪಾದಿವಿಷಯೇ। ಪುರುಷಂ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಮಸ್ಮಿನ್ನತೀತಮಸ್ತ್ಯೇವೇತಿ ಯೋಗಾತ್ಪುರುಷ ಇತಿ ನಾಮ। ಯುಗಾದಿಷು ಯುಗಾರಂಭೇಷು। ಬೃಂಹಕತ್ವಾತ್ಸೃಷ್ಟೇರೇನಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾಹುಃ। ಕ್ಷಯೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸಂಯಕ್ವರ್ಷಣಾದಯಂ ಸಂಕರ್ಷಣ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ॥ 12-46-35 ನಾನ್ಯಭಕ್ತಾ ಅನನ್ಯಭಕ್ತಾಃ॥ 12-46-39 ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಮಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ। ಜಜ್ಞೇ ಜನಯಾಮಾಸ॥ 12-46-43 ಉಕ್ಥೇ ಬಹ್ವೃಚಾಃ। ಅಗ್ನೌ ಚಯನೇಽಧ್ವರ್ಯವಃ॥ 12-46-47 ಚತುರ್ಭಿರಿತಿ। ಆಶ್ರಾವಯೇತಿ ಚತುರಕ್ಷರಂ ಅಸ್ತು ಶ್ರೌಷಿಡಿತಿ ಚತುರಕ್ಷರಂ ಯಜೇತಿ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ಯೇ ಯಜಾಮಹೇ ಇತಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಂ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರೋ ವಷಟ್ಕಾರ ಇತಿ ಸಪ್ತದಶಭಿರಕ್ಷರೈರ್ಯೋ ಹೂಯತೇ ತಸ್ಮೈ ಹೋಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ॥ 12-46-49 ಯಃ ಸಹಸ್ರಸಮೇ ಸತ್ರ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಸಮೇ ಸಹಸ್ರಸಂ ವತ್ಸರೇ ಸತ್ರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-46-54 ಯಂ ತ್ರಿಧಾತ್ಮಾನಮಿತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥

12-47-0 (66602) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-47-0x (5439) ತತಃ ಸ ಚ ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಸ ಚ ರಾಜಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಕೃಪಾದಯಶ್ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ಚತ್ವಾರಃ ಪಾಂಡವಾಶ್ಚ ತೇ॥ 12-47-1 (66603) ರಥೈಸ್ತೈರ್ನಗರಪ್ರಖ್ಯೈಃ ಪತಾಕಾಧ್ವಜಶೋಭಿತೈಃ। ಯಯುರಾಶು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ವಾಜಿಭಿಃ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿಭಿಃ॥ 12-47-2 (66604) ತೇಽವತೀರ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕೇಶಮಢಜ್ಜಾಸ್ಥಿಸಂಕುಲೇ। ದೇಹನ್ಯಾಸಃ ಕೃಂತೋ ಯತ್ರ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈಸ್ತೈರ್ಮಹಾರಥೈಃ॥ 12-47-3 (66605) ಗಜಾಶ್ವದೇಹಾಸ್ಥಿಚಯೈಃ ಪರ್ವತೈರಿವ ಸಂಚಿತಂ। ನರಶೀರ್ಷಕಪಾಲೈಶ್ಚ ಹಂಸೈರಿವ ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-47-4 (66606) ಚಿತಾಸಹಸ್ರೈರ್ನಿಚಿತಂ ವರ್ಮಶಸ್ತ್ರಸಮಾಕುಲಂ। ಆಪಾನಭೂಮಿಂ ಕಾಲಸ್ಯ ತದಾ ಭುಕ್ತೋಜ್ಝಿತಾಮಿವ॥ 12-47-5 (66607) ಭೂತಸಂಘಾನುಚರಿತಂ ರಕ್ಷೋಗಣನಿಷೇವಿತಂ। ಪಶ್ಯಂತಸ್ತೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಯುರಾಶು ಮಹಾರಥಾಃ॥ 12-47-6 (66608) ಗಚ್ಛನ್ನೇವ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸರ್ವಂ ಯಾದವನಂದನಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾಯ ಪ್ರೋವಾಚ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ಯ ವಿಕ್ರಮಂ॥ 12-47-7 (66609) ಅಮೀ ರಾಮಹ್ರದಾಃ ಪಂಚ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಪಾರ್ಥ ದೂರತಃ। ಯೇಷು ಸಂತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಪಿತೄನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಶೋಣಿತೈಃ॥ 12-47-8 (66610) ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವೋ ವಸುಧಾಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಭುಃ। ಇಹೇದಾನೀಂ ತತೋ ರಾಮಃ ಕರ್ಮಣೋ ವಿರರಾಮ ಹ॥ 12-47-9 (66611) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-47-10x (5440) ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಪೃಥಿವೀ ಕೃತಾ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಪುರಾ। ರಾಮೇಣೇತಿ ಯದಾತ್ಥ ತ್ವಮತ್ರ ಮೇ ಸಂಶಯೋ ಮಹಾನ್॥ 12-47-10 (66612) ಕ್ಷತ್ರಬೀಜಂ ಯಥಾ ದಗ್ಧಂ ರಾಮೇಣ ಯದುಪುಂಗವ। ಕಥಂ ಭೂಯಃ ಸಮುತ್ಯತ್ತಿಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯಾಮಿತವಿಕ್ರಮ॥ 12-47-11 (66613) ಮಹಾತ್ಮನಾ ಭಗವತಾ ರಾಮೇಣ ಯದುಪುಂಗವ। ಕಥಮುತ್ಸಾದಿತ್ತಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕಥಮೃದ್ಧಿಗತಂ ಪುನಃ॥ 12-47-12 (66614) ಮಹತಾ ರಥಯುದ್ಧೇನ ಕೋಟಿಶಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಹತಾಃ। ತಥಾಽಭೂಚ್ಚ ಮಹೀ ಕೀರ್ಣಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವದತಾಂ ವರ॥ 12-47-13 (66615) ಕಿಮರ್ಥಂ ಭಾರ್ಗವೇಣೇದಂ ಕ್ಷತ್ರಮುತ್ಸಾದಿತಂ ಪುರಾ। ರಾಮೇಣ ಯದುಶಾರ್ದೂಲ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಮಹಾತ್ಮನಾ॥ 12-47-14 (66616) ಏತನ್ಮೇ ಛಿಂಧಿ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಸಂಶಯಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಕೇತನ। ಆಗಮೋ ಹಿ ಪರಃ ಕೃಷ್ಣ ತ್ವತ್ತೋ ನೋ ವಾಸವಾನುಜ॥ 12-47-15 (66617) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-47-16x (5441) ತತೋ ವ್ರಜನ್ನೇವ ಗದಾಗ್ರಜಃ ಪ್ರಭುಃ ಶಶಂಸ ತಸ್ಮೈ ನಿಖಿಲೇನ ತತ್ತ್ವತಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾಯಾಪ್ರತಿಮೌಜಸೇ ತದಾ ಯಥಾಽಭವತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಸಂಕುಲಾ ಮಹೀ॥ ॥ 12-47-16 (66618) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 47॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-47-15 ಆಗಮೋ ವೇದಃ। ತ್ವತ್ತಃ ತ್ವದ್ವಚನಾತ್ರೋ ಪರಃ ನಾಧಿಕಃ॥

12-48-0 (66619) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-48-0x (5442) ಶೃಣು ಕೌಂತೇಯ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವೋ ಯೋ ಮಯಾ ಶ್ರುತಃ। ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಕಥಯತಾಂ ಕಾರಣಂ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ಚ॥ 12-48-1 (66620) ಯಥಾ ಚ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೇನ ಕೋಟಿಶಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಹತಾಃ। ಉದ್ಭೂತಾ ರಾಜವಂಶೇಷು ಯೇ ಭೂಯೋ ಭಾರತೇ ಹತಾಃ॥ 12-48-2 (66621) ಜಹ್ನೋರಜಸ್ತು ತನಯೋ ಬಲಾಕಾಶ್ಚಸ್ತು ತತ್ಸುತಃ। ಕುಶಿಕೋ ನಾಮ ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಮಹೀಪತೇ॥ 12-48-3 (66622) ಅಗ್ರ್ಯಂ ತಪಃ ಸಮಾತಿಷ್ಠತ್ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಸಮೋ ಭುವಿ। ಪುತ್ರಂ ಲಭೇಯಮಜಿತಂ ತ್ರಿಲೋಕೇಶ್ವರಮಿತ್ಯುತ॥ 12-48-4 (66623) ತಮುಗ್ರತಪಸಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಪುರಂದರಃ। ಸಮರ್ಥಂ ಪುತ್ರಜನನೇ ಸ್ವಯಮೇವೈತ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-48-5 (66624) ಪುತ್ರತ್ವಮಗಮದ್ರಾಜಂಸ್ತಸ್ಯ ಲೋಕೇಶ್ವರೇಶ್ವರಃ। ಗಾಧಿರ್ನಾಮಾಭವತ್ಪುತ್ರಃ ಕೌಶಿಕಃ ಪಾಕಶಾಸನಃ॥ 12-48-6 (66625) ತಸ್ಯ ಕನ್ಯಾಽಭವದ್ರಾಜನ್ನಾಂನಾ ಸತ್ಯವತೀ ಪ್ರಭೋ। ತಾಂ ಗಾಧಿರ್ಭೃಗುಪುತ್ರಾಯ ಋಚೀಕಾಯ ದದೌ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-48-7 (66626) ತತಸ್ತಯಾ ಹಿ ಕೌಂತೇಯ ಭಾರ್ಗವಃ ಕುರುನದನಃ। ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಶ್ರಪಯಾಮಾಸ ಚರುಂ ಗಾಧೇಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-48-8 (66627) ಆಹೂಯ ಚಾಹ ತಾಂ ಭಾರ್ಯಾಮೃಚೀಕೋ ಭಾರ್ಗವಸ್ತದಾ। ಉಪಯೋಜ್ಯಶ್ಚರುರಯಂ ತ್ವಯಾ ಮಾತ್ರಾಽಪ್ಯಯಂ ತವ॥ 12-48-9 (66628) ತಸ್ಯಾ ಜನಿಷ್ಯತೇ ಪುತ್ರೋ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭಃ। ಅಜಯ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ಲೋಕೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭಸೂದನಃ॥ 12-48-10 (66629) ತವಾಪಿ ಪುತ್ರಂ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಧೃತಿಮಂತಂ ಶಮಾತ್ಮಕಂ। ತಪೋನ್ವಿತಂ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚರುರೇಷ ವಿಧಾಸ್ಯತಿ॥ 12-48-11 (66630) ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ತಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಸರ್ಚೀಕೋ ಭೃಗುನಂದನಃ। ತಪಸ್ಯಭಿರತಃ ಶ್ರೀಮಾಂಜಗಾಮಾರಣ್ಯಮೇವ ಹಿ॥ 12-48-12 (66631) ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಪರೋ ನೃಪಃ। ಗಾಧಿಃ ಸದಾರಃ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತ ಋಚೀಕಸ್ಯಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರತಿ॥ 12-48-13 (66632) ಚರುದ್ವಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತು ರಾಜನ್ಸತ್ಯವತೀ ತದಾ। ಭರ್ತ್ರಾ ದತ್ತಂ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಮಾತ್ರೇ ಹೃಷ್ಟಾ ನ್ಯವೇದಯತ್॥ 12-48-14 (66633) ಮಾತಾ ತು ತಸ್ಯಾಃ ಕೌಂತೇಯ ದುಹಿತ್ರೇ ಸ್ವಂ ಚರುಂ ದದೌ। ತಸ್ಯಾಶ್ರರುಮಥಾಜ್ಞಾತಮಾತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಚಕಾರ ಹ॥ 12-48-15 (66634) ಅಥ ಸತ್ಯವತೀ ಗರ್ಭಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂತಕರಂ ತದಾ। ಧಾರಯಾಮಾಸ ದೀಪ್ತೇನ ವಪುಷಾ ಘೋರದರ್ಶನಂ॥ 12-48-16 (66635) ತಾಮೃಚೀಕಸ್ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧ್ಯಾನಯೋಗೇನ ಭಾರತ। ಅಬ್ರವೀದ್ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲಃ ಸ್ವಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ದೇವರೂಪಿಣೀಂ॥ 12-48-17 (66636) ಮಾತ್ರಾಽಸಿ ವ್ಯಂಸಿತಾ ಭದ್ರೇ ಚರುವ್ಯತ್ಯಾಸಹೇತುನಾ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜನಿಷ್ಯತೇ ಪುತ್ರಃ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಽತ್ಯಮರ್ಷಣಃ। `ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ಮಾತಾ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ತಪೋಧನಂ॥' 12-48-18 (66637) ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸುಮಹಚ್ಚರೌ ತವ ಸಮಾಹಿತಂ। ಕ್ಷತ್ರವೀರ್ಯಂ ಚ ಸಕಲಂ ತವ ಮಾತ್ರೇ ಸಮರ್ಪಿತಂ॥ 12-48-19 (66638) ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ತೇ ಭದ್ರೇ ನೈತದೇವಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಮಾತುಸ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೂಯಾತ್ತವ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸುತಃ॥ 12-48-20 (66639) ಸೈವಮುಕ್ತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಭರ್ತ್ರಾ ಸತ್ಯವತೀ ತದಾ। ಪಪಾತ ಶಿರಸಾ ತಸ್ಮೈ ವೇಪಂತೀ ಚಾಬ್ರವೀದಿದಂ॥ 12-48-21 (66640) ನಾರ್ಹೋಽಸಿ ಭಗವನ್ನದ್ಯ ವಕ್ತುಮೇವಂವಿಧಂ ವಚಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಶದಂ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೀತಿ ಹಿ ಮಾಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-48-22 (66641) ಋಚೀಕ ಉವಾಚ। 12-48-23x (5443) ನೈಷ ಸಂಕಲ್ಪಿತಃ ಕಾಮೋ ಮಯಾ ಭದ್ರೇ ತಥಾ ತ್ವಯಿ। ಉಗ್ರಕರ್ಮಾ ಭವೇತ್ಪುತ್ರಶ್ಚರುವ್ಯತ್ಯಾಸಹೇತುನಾ॥ 12-48-23 (66642) ಸತ್ಯವತ್ಯುವಾಚ। 12-48-24x (5444) ಇಚ್ಛಂʼಲ್ಲೋಕಾನಪಿ ಮುನೇ ಸೃಜೇಥಾಃ ಕಿಂ ಪುನಃ ಸುತಂ। ಶಮಾತ್ಮಕಮೃಜುಂ ಪುತ್ರಂ ದಾತುಮರ್ಹಸಿ ಮೇ ಪ್ರಭೋ॥ 12-48-24 (66643) ಋಚೀಕ ಉವಾಚ। 12-48-25x (5445) ನೋಕ್ತಪೂರ್ವಂ ಮಯಾ ಭದ್ರೇ ಸ್ವೈರೇಷ್ವಪ್ಯನೃತಂ ವಚಃ। ಕಿಮುತಾಗ್ನಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಮಂತ್ರವಚ್ಚರುಸಾಧನೇ॥ 12-48-25 (66644) [ದೃಷ್ಟಮೇತತ್ಪುರಾ ಭದ್ರೇ ಜ್ಞಾತಂ ಚ ತಪಸಾ ಮಯಾ। ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಹಿ ಸಕಲಂ ಪಿತುಸ್ತವ ಕುಲಂ ಭವೇತ್॥] 12-48-26 (66645) ಸತ್ಯವತ್ಯುವಾಚ। 12-48-27x (5446) ಕಾಮಮೇವಂ ಭವೇತ್ಪೌತ್ರೋ ಮಾಮೈವಂ ತನಯಃ ಪ್ರಭೋ। ಶಮಾತ್ಮಕಮೃಜುಂ ಪುತ್ರಂ ಲಭೇಯಂ ಜಪತಾಂ ವರ॥ 12-48-27 (66646) ಋಚೀಕ ಉವಾಚ। 12-48-28x (5447) ಪುತ್ರೇ ನಾಸ್ತಿ ವಿಶೇಷೋ ಮೇ ಪೌತ್ರೇ ಚ ವರವರ್ಣಿನಿ। ಯಥಾ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಚನಂ ತಥಾ ಭದ್ರೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-48-28 (66647) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-48-29x (5448) ತತಃ ಸತ್ಯವತೀ ಪುತ್ರಂ ಜನಯಾಮಾಸ ಭಾರ್ಗವಂ। ತಪಸ್ಯಭಿರತಂ ಶಾಂತಂ ಜಮದಗ್ನಿಂ ಯತವ್ರತಂ॥ 12-48-29 (66648) ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ಚ ದಾಯಾದಂ ಗಾಧಿಃ ಕುಶಿಕನಂದನಃ। ಪ್ರಾಪ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಮಿತಂ ವಿಶ್ವೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಯುತಂ॥ 12-48-30 (66649) ಋಚೀಕೋ ಜನಯಾಮಾಸ ಜಮದಗ್ನಿಂ ತಪೋನಿಧಿಂ। ಸೋಽಪಿ ಪುತ್ರಂ ಹ್ಯಜನಯಜ್ಜಮದಗ್ನಿಃ ಸುದಾರುಣಂ॥ 12-48-31 (66650) ಸರ್ವವಿದ್ಯಾಂತಗಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಂ। ರಾಮಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಹಂತಾರಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಮಿವ ಪಾವಕಂ॥ 12-48-32 (66651) [ತೇಷಯಿತ್ವಾ ಮಹಾದೇವಂ ಪರ್ವತೇ ಗಂಧಮಾದನೇ। ಅಸ್ತ್ರಾಣಿ ವರಯಾಮಾಸ ಪರಶುಂ ಚಾತಿತೇಜಸಂ॥ 12-48-33 (66652) ಸ ತೇನಾಕುಂಠಧಾರೇಣ ಜ್ವಲಿತಾನಲವರ್ಚಸಾ। ಕುಠಾರೇಣಾಪ್ರಮೇಯೇಣ ಲೋಕೇಷ್ವಪ್ರತಿಮೋಽಭವತ್॥] 12-48-34 (66653) ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ತು ಕೃತವೀರ್ಯಾತ್ಮಜೋ ಬಲೀ। ಅರ್ಜುನೋ ನಾಮ ತೇಜಸ್ವೀ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಹೈಹಯಾಧಿಪಃ॥ 12-48-35 (66654) ದತ್ತಾತ್ರೇಯಪ್ರಸಾದೇನ ರಾಜಾ ಬಾಹುಸಹಸ್ರವಾನ್। ಚಕ್ರವರ್ತೀ ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಪ್ರಾಣಾಮಾಶ್ವಮೇಧಿಕೇ॥ 12-48-36 (66655) ದದೌ ಸ ಪೃಥಿವೀಂ ಸರ್ವಾಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾಂ ಸಪರ್ವತಾಂ। ಸಬಾಹ್ವಸ್ತ್ರಬಲೇನಾಜೌ ಜಿತ್ವಾ ಪರಮಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-48-37 (66656) ತೃಷಿತೇನ ಚ ಕೌಂತೇಯ ಭಿಕ್ಷಿತಶ್ಚಿತ್ರಭಾನುನಾ। ಸಹಸ್ತ್ರಬಾಹುರ್ವಿಕ್ರಾಂತಃ ಪ್ರಾದಾದ್ಭಿಕ್ಷಾಮಥಾಗ್ನಯೇ॥ 12-48-38 (66657) ಗ್ರಾಮಾನ್ಪುರಾಣಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಘೋಷಾಂಶ್ಚೈವ ತು ವೀರ್ಯವಾನ್। ಜಜ್ವಾಲ ತಸ್ಯ ವಾಣೇದ್ಧಚಿತ್ರಭಾನುರ್ದಿಧಕ್ಷಯಾ॥ 12-48-39 (66658) ಸ ತಸ್ಯ ಪುರುಷೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಮಹೌಜಸಃ। ದದಾಹ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ಶೈಲಾನಪಿ ಧರಾಮಪಿ॥ 12-48-40 (66659) ಸ ಶೂನ್ಯಮಾಶ್ರಮಾರಣ್ಯಮಾಪವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ದದಾಹ ಪವನೇನೇದ್ಧಶ್ಚಿತ್ರಭಾನುಃ ಸಹೈಹಯಃ॥ 12-48-41 (66660) ಆಪವಸ್ತಂ ತತೋ ರೋಷಾಚ್ಛಶಾಪಾರ್ಜುನಮಚ್ಯುತ। ದಗ್ಧೇ ಶ್ರಮೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯೇಣ ವೀರ್ಯವಾನ್॥ 12-48-42 (66661) ತ್ವಯಾ ನ ವರ್ಜಿತಂ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಮೇದಂ ಹಿ ಮಹದ್ವನಂ। ದಗ್ಧಂ ತಸ್ಮಾದ್ರಣೇ ರಾಮೋ ಬಾಹೂಂಸ್ತೇ ಚ್ಛೇತ್ಸ್ಯತೇಽರ್ಜುನ॥ 12-48-43 (66662) ಅರ್ಜುನಸ್ತು ಮಹಾತೇಜಾ ಬಲೀ ನಿತ್ಯಂ ಶಮಾತ್ಮಕಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಶ್ಚ ಶರಣ್ಯಶ್ಚ ದಾತಾ ಶೂರಶ್ಚ ಭಾರತ। ನಾಚಿಂತಯತ್ತದಾ ಶಾಪಂ ತೇನ ದತ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ॥ 12-48-44 (66663) ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಃ ಸುಬಲಿನಃ ಶಾಪೇನಾಸನ್ಪಿತುರ್ವಧೇ। ನಿಮಿತ್ತಮವಲಿಪ್ತಾ ವೈ ನೃಶಂಸಾಶ್ಚೈವ ನಿತ್ಯದಾ॥ 12-48-45 (66664) ಜಮದಗ್ನೇಸ್ತು ಧೇನ್ವಾಸ್ತೇ ವತ್ಸಮಾನಿನ್ಯುರಚ್ಯುತ। ಅಜ್ಞಾತಂ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ಹೈಹಯೇಂದ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ॥ 12-48-46 (66665) ತನ್ನಿಮಿತ್ತಮಭೂದ್ಯುದ್ಧಂ ಜಾಮದಗ್ನೇರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತತೋಽರ್ಜುನಸ್ಯ ಬಾಹೂನ್ಸ ಚಿಚ್ಛೇದ ರುಷಿತೋಽನಘ॥ 12-48-47 (66666) ತಂ ಭ್ರಮಂತಂ ತತೋ ವತ್ಸಂ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಃ ಸ್ವಮಾಶ್ರಮಂ। ಪ್ರತ್ಯಾನಯತ ರಾಜೇಂದ್ರ ತೇಷಾಮಂತಃ ಪುರಾತ್ಪ್ರಭುಃ॥ 12-48-48 (66667) ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಸುತಾಸ್ತೇ ತು ಸಂಭೂಯಾಬುದ್ಧಯಸ್ತದಾ। ಗತ್ವಾಽಽಶ್ರಮಮಸಂಬುದ್ಧಾ ಜಮದಗ್ನೇರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಅಪಾತಯಂತ ಭಲ್ಲಾಗ್ರೈಃ ಶಿರಃ ಕಾಯಾನ್ನರಾಧಿಪ॥ 12-48-49 (66668) ಸಮಿತ್ಕುಶಾರ್ಥಂ ರಾಮಸ್ಯ ನಿರ್ಯಾತಸ್ಯ ಯಶಸ್ವಿನಃ। `ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ರಾಮಮಾತುಶ್ಚ ತಥೈವಾಶ್ರಮವಾಸಿನಾಂ॥ 12-48-50 (66669) ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ತಮರ್ಥಂ ಚ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕಾಲಾನಲೋಪಮಃ। ಧನುರ್ವೇದೇಽದ್ವಿತೀಯೋ ಹಿ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರೈಃ ಸಮಲಂಕೃತಃ॥ 12-48-51 (66670) ಚಂದ್ರಬಿಂಬಾರ್ಧಸಂಕಾಶಂ ಪರಶುಂ ಗೃಹ್ಯ ಭಾರ್ಗವಃ।' ತತಃ ಪಿತೃವಧಾಮರ್ಷಾದ್ರಾಮಃ ಪರಮಮನ್ಯುಮಾನ್। ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ಯ ಮಹೀಂ ಶಸ್ತ್ರಮಗೃಹ್ಣತ॥ 12-48-52 (66671) ತತಃ ಸ ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್। ವಿಕ್ರಂಯ ನಿಜಘಾನಾಶು ಪುತ್ರಾನ್ಪೌತ್ರಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-48-53 (66672) ಸ ಹೈಹಯಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹತ್ವಾ ಪರಮಮನ್ಯುಮಾನ್। ಮಹೀಂ ಸಾಗರಪರ್ಯಂತಾಂ ಚಕಾರ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಾಂ॥ 12-48-54 (66673) ಸ ತಥಾ ಸುಮಹಾತೇಜಾಃ ಕೃತ್ವಾ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಮಹೀಂ। ಕೃಪಯಾ ಪರಯಾಽಽವಿಷ್ಟೋ ವನಮೇವ ಜಗಾಮ ಹ॥ 12-48-55 (66674) ತತೋ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇಷು ಸಮತೀತೇಷು ಕೇಷುಚಿತ್। ಕೋಪಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತವಾಂಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಕೋಪನಃ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-48-56 (66675) ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಪೌತ್ರಸ್ತು ರೈಭ್ಯಪುತ್ರೋ ಮಹಾತಪಾಃ। ಪರಾವಸುರ್ಮಹಾರಾಜ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾಽಽಹ ಜನಸಂಸದಿ॥ 12-48-57 (66676) ಯೇ ತೇ ಯಯಾತಿಪತನೇ ಯಜ್ಞೇ ಸಂತಃ ಸಮಾಗತಾಃ। ಪ್ರತರ್ದನಪ್ರಭೃತಯೋ ರಾಮ ಕಿಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ನ ತೇ॥ 12-48-58 (66677) ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತಿಜ್ಞೋ ರಾಮ ತ್ವಂ ಕತ್ಥಸೇ ಜನಸಂಸದಿ। ಭಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯವೀರಾಣಾಂ ಪರ್ವತಂ ಸಮುಪಾಶ್ರಿತಃ॥ 12-48-59 (66678) ಸಾ ಪುನಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಶತೈಃ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವತಃ ಸ್ತೃತಾ। ಪರಾವಸೋರ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಂ ಜಗ್ರಾಹ ಭಾರ್ಗವಃ॥ 12-48-60 (66679) ತತೋ ಯೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ರಾಜಞ್ಶತಶಸ್ತೇನ ವರ್ಜಿತಾಃ। ತೇ ವಿವೃದ್ಧಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀಪತಯೋಽಭವನ್॥ 12-48-61 (66680) ಸ ಪುನಸ್ತಾಂಜಘಾನಾಶು ಬಾಲಾನಪಿ ನರಾಧಿಪ। ಗರ್ಭಸ್ಥೈಸ್ತು ಮಹೀ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಪುನರೇವಾಭವತ್ತದಾ॥ 12-48-62 (66681) ಜಾತಂಜಾತಂ ಸ ಗರ್ಭಂ ತು ಪುನರೇವ ಜಘಾನ ಹ। ಅರಕ್ಷಂಶ್ಚ ಸುತಾನ್ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ತದಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಯೋಷಿತಃ॥ 12-48-63 (66682) ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಭುಃ। ದಕ್ಷಿಣಾಮಶ್ವಮೇಧಾಂತೇ ಕಶ್ಯಪಾಯಾದದತ್ತತಃ॥ 12-48-64 (66683) ಸ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶೇಷಾರ್ಥಂ ಕರೇಣೋದ್ದಿಶ್ಯ ಕಶ್ಯಪಃ। ಸ್ರುಕ್ಪ್ರಗ್ರಹವತಾ ರಾಜಂಸ್ತತೋ ವಾಕ್ಯಮಥಾಬ್ರವೀತ್॥ 12-48-65 (66684) ಗಚ್ಛ ಪಾರಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಮಹಾಮುನೇ। ನ ತೇ ಮದ್ವಿಷಯೇ ರಾಮ ವಸ್ತವ್ಯಮಿಹ ಕರ್ಹಿಚಿತ್॥ 12-48-66 (66685) `ಪೃಥಿವೀ ದಕ್ಷಿಣಾ ದತ್ತಾ ವಾಜಿಮೇಧೇ ಮಮ ತ್ವಯಾ। ಪುನರಸ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಹಿ ದತ್ತ್ವಾ ದಾತುಮನೀಶ್ವರಃ॥' 12-48-67 (66686) ತತಃ ಶೂರ್ಪಾಕರಂ ದೇಶಂ ಸಾಗರಸ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ಮಮೇ। ಸಂತ್ರಾಸಾಜ್ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ಯ ಸೋಽಪರಾಂತಮಹೀತಲಂ॥ 12-48-68 (66687) ಕಶ್ಯಪಸ್ತಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ವಸುಂಧರಾಂ। ಕೃತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಸ್ಥಾಂ ವೈ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಸುಮಹದ್ವನಂ॥ 12-48-69 (66688) ತತಃ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ವೈಶ್ಯಾಶ್ಚ ಯಥಾ ಸ್ವೈರಪ್ರಚಾರಿಣಃ। ಅವರ್ತಂತ ದ್ವಿಜಾಗ್ರ್ಯಾಣಾಂ ದಾರೇಷು ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-48-70 (66689) ಅರಾಜಕೇ ಜೀವಲೋಕೇ ದುರ್ಬಲಾ ಬಲವತ್ತರೈಃ। ವಧ್ಯಂತೇ ನ ಹಿ ವಿತ್ತೇಷು ಪ್ರಭುತ್ವಂ ಕಸ್ಯಚಿತ್ತದಾ॥ 12-48-71 (66690) `ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾಃ ಶೃದ್ರಾಶ್ಚೋತ್ಪಥಗಾಮಿನಃ। ಪರಸ್ಪರಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಘಾತಯಂತ್ಯಪಥಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-48-72 (66691) ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪಾಷಣ಼್ಡತ್ವಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ। ಚೌರಿಕಾನೃತಮಾಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಚೈವ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ॥ 12-48-73 (66692) ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥಾಂದ್ವಿಜಾನ್ಹತ್ವಾ ತಥಾಽಽಶ್ರಮನಿವಾಸಿನಃ। ವೈಶ್ಯಾಃ ಸತ್ಪಥಸಂಸ್ಥಾಶ್ಚ ಶೂದ್ರಾ ಯೇ ಚೈವ ಧಾರ್ಮಿಕಾಃ॥ 12-48-74 (66693) ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಘಾತಯಂತಿ ಸ್ಮ ದುರಾಚಾರಾಃ ಸುನಿರ್ಭಯಾಃ। ಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನಶೀಲಾಂಶ್ಚ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾಂಸ್ತಪಸ್ವಿನಿಃ॥ 12-48-75 (66694) ಗೋಬಾಲವೃದ್ಧನಾರೀಣಾಂ ನಾಶಂ ಕುರ್ವಂತಿ ಚಾಪರೇ। ಆನ್ವೀಕ್ಷಕೀ ತ್ರಯೀ ವಾರ್ತಾ ನ ಚ ನೀತಿಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-48-76 (66695) ವ್ರಾತ್ಯತಾಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಬಹವೋ ಹಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಅಧರೋತ್ತರಾಪಚಾರೇಣ ಂಲೇಚ್ಛಭೂತಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ ' 12-48-77 (66696) ತತಃ ಕಾಲೇನ ಪೃಥಿವೀ ಪೀಡ್ಯಮಾನಾ ದುರಾತ್ಮಭಿಃ। ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ತೇನಾಶು ಪ್ರವಿವೇಶ ಪಸಾತಲಂ। ಅರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ವಿಧಿವತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ಧರ್ಮರಕ್ಷಿಭಿಃ॥ 12-48-78 (66697) ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದ್ರವತೀಂ ತತ್ರ ಸಂತ್ರಾಸಾತ್ಸ ಮಹಾಮನಾಃ। ಊರುಣಾ ಧಾರಯಾಮಾಸ ಕಶ್ಯಪಃ ಪೃಥಿವೀಂ ತತಃ। ನಿಮಜ್ಜಂತೀಂ ತತೋ ರಾಜಂಸ್ತೇನೋರ್ವೀತಿ ಮಹೀ ಸ್ಮೃತಾ॥ 12-48-79 (66698) ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಸಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಯಯಾಚೇ ಪೃಥಿವೀ ತದಾ। ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಕಶ್ಯಪಂ ದೇವೀ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ಬಾಹುಶಾಲಿನಃ॥ 12-48-80 (66699) ಪೃಥಿವ್ಯುವಾಚ। 12-48-81x (5449) ಸಂತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಮಯಾ ಗುಪ್ತಾಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ಕ್ಷತ್ರಿಯಪುಂಗವಾಃ। ಹೈಹಯಾನಾಂ ಕುಲೇ ಜಾತಾಸ್ತೇ ಸಂರಕ್ಷಂತು ಮಾಂ ಮುನೇ॥ 12-48-81 (66700) ಅಸ್ತಿ ಪೌರವದಾಯಾದೋ ವಿದೂರಥಸುತಃ ಪ್ರಭೋ। ಋಕ್ಷೈಃ ಸಂವರ್ಧಿತೋ ವಿಪ್ರ ಋಕ್ಷವತ್ಯಥ ಪರ್ವತೇ॥ 12-48-82 (66701) ತಥಾಽನುಕಂಪಮಾನೇನ ಯಜ್ವನಾಥಾಮಿತೌಜಸಾ। ಪರಾಶರೇಣ ದಾಯಾದಃ ಸೌದಾಸಸ್ಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಃ॥ 12-48-83 (66702) ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರುತೇ ಶೂದ್ರವತ್ತಸ್ಯ ಸ ದ್ವಿಜಃ। ಸರ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಭಿಖ್ಯಾತಃ ಸ ಮಾಂ ರಕ್ಷತು ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-48-84 (66703) ಶಿಬಿಪುತ್ರೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಗೋಪತಿರ್ನಾಮ ನಾಮತಃ। ವನೇ ಸಂವರ್ಧಿತೋ ಗೋಭಿಃ ಸೋಽಭಿರಕ್ಷತು ಮಾಂ ಮುನೇ॥ 12-48-85 (66704) ಪ್ರತರ್ದನಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ವತ್ಸೋ ನಾಮ ಮಹಾಬಲಃ। ವತ್ಸೈಃ ಸಂವರ್ಧಿತೋ ಗೋಷ್ಠೇ ಸ ಮಾಂ ರಕ್ಷತು ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-48-86 (66705) ದಧಿವಾಹನಪುತ್ರಸ್ತು ಪೌತ್ರೋ ದಿವಿರಥಸ್ಯ ಚ। ಅಂಗಃ ಸ ಗೌತಮೇನಾಸೀದ್ಗಂಗಾಕೂಲೇಽಭಿರಕ್ಷಿತಃ॥ 12-48-87 (66706) ಬೃಹದ್ರಥೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಭೂರಿಭೂತಿಪರಿಷ್ಕೃತಃ। ಗೋಲಾಂಗೂಲೈರ್ಮಹಾಭಾಗೋ ಗೃಧ್ರಕೂಟೇಽಭಿರಕ್ಷಿತಃ॥ 12-48-88 (66707) ಮರುತ್ತಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ಚ ರಕ್ಷಿತಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾತ್ಮಜಾಃ। ಮರುತ್ಪತಿಸಮಾ ವೀರ್ಯೇ ಸಮುದ್ರೇಣಾಭಿರಕ್ಷಿತಾಃ॥ 12-48-89 (66708) ಏತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯದಾಯಾದಾಸ್ತತ್ರತತ್ರ ಪರಿಶ್ರುತಾಃ। ವ್ಯೋಕಾರಹೇಮಕಾರಾದಿಜಾತಿಂ ನಿತ್ಯಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ॥ 12-48-90 (66709) ಯದಿ ಮಾಮಭಿರಕ್ಷಂತಿ ತತಃ ಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮಿ ನಿಶ್ಚಲಾ। ಏತೇಷಾಂ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ತಥೈವ ಚ ಪಿತಾಮಹಾಃ॥ 12-48-91 (66710) ಮದರ್ಥಂ ನಿಹತಾ ಯುದ್ಧೇ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ। ತೇಷಾಮಪಚಿತಿಶ್ಚೈವ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಾ ಮಹಾಮುನೇ॥ 12-48-92 (66711) ನ ಹ್ಯಹಂ ಕಾಮಯೇ ನಿತ್ಯಮತಿಕ್ರಾಂತೇನ ರಕ್ಷಣಂ। ವರ್ತಮಾನೇನ ವರ್ತೇಯಂ ತತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಂವಿಧೀಯತಾಂ॥ 12-48-93 (66712) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-48-94x (5450) ತತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಂಸ್ತಾನ್ಸಮಾನೀಯ ಕಶ್ಯಪಃ। ಅಭ್ಯಷಿಂಚನ್ಮಹೀಪಾಲಾನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ವೀರ್ಯಸಂಮತಾನ್॥ 12-48-94 (66713) ತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಯೇಷಾಂ ವಂಶಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ। ಏವಮೇತತ್ಪುರಾವೃತ್ತಂ ಯನ್ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಪಾಣ಼್ಡವ॥ 12-48-95 (66714) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-48-96x (5451) ಏವಂ ಬ್ರುವಂಸ್ತಂ ಚ ಯದುಪ್ರವೀರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಿಷ್ಠಂ। ರಥೇನ ತೇನಾಶು ಯಯೌ ಯಥಾಽರ್ಕೋ ವಿಶನ್ಪ್ರಭಾಭಿರ್ಭಗವಾಂಸ್ತ್ರಿಲೋಕೀಂ॥ ॥ 12-48-96 (66715) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 48॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-48-2 ಭಾರತೇ ಭಾರತಸಂಗ್ರಾಮೇ॥ 12-48-5 ಸ್ವಯಮೇವಾನ್ವಪದ್ಯತೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-48-8 ಗಾಧೇಃ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಚರುಂ ಚರುದ್ವಯಂ॥ 12-48-9 ಉಪಯೋಜ್ಯಃ ಭೋಜ್ಯಃ ಭೋಕ್ತವ್ಯಃ॥ 12-48-18 ವ್ಯಂಸಿತಾ ವಂಚಿತಾ॥ 12-48-38 ಚಿತ್ರಭಾನುನಾ ಅಗ್ನಿನಾ॥ 12-48-41 ಆಪವಸ್ಯ ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ॥ 12-48-42 ಶ್ರಮೇ ಆಶ್ರಮೇ॥ 12-48-45 ಪಿತುರ್ವಧೇ ವಧನಿಮಿತ್ತಮಾಸನ್॥ 12-48-46 ನಿಮಿತ್ತಾದಿತಿ ಪಾಠೇ ಶಾಪಾದೇವ ಹೇತೋಃ॥ 12-48-60 ಸ್ತೃತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಾ। ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಜಗ್ರಾಹ ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಮಂತಂ ಕೃತವಾನ್॥ 12-48-61 ವರ್ಜಿತಾಃ ಅಹೃತಾಃ॥ 12-48-68 ಶೂರ್ಪಾರಕಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥। 12-48-79 ಧೃತಾ ತೇನೋರುಣಾ ಯೇನ ತೇನೋರ್ವೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-48-84 ದ್ವಿಜಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಪಿ॥ 12-48-92 ಅಪಚಿತಿಃ ಆನೃಣ್ಯಾರ್ಥಂ ಪೂಜಾ॥ 12-48-93 ನಿತ್ಯಮತಿಕ್ರಾಂತೇನ ಧರ್ಮಾತಿಕ್ರಮಿಣಾ॥

12-49-0 (66716) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-49-0x (5452) ತತೋ ರಾಮಸ್ಯ ತತ್ಕರ್ಮ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಜನಾರ್ದನಂ॥ 12-49-1 (66717) ಅಹೋ ರಾಮಸ್ಯ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಶಕ್ರಸ್ಯೇವ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ವಿಕ್ರಮೋ ವಸುಧಾ ಯೇನ ಕ್ರೋಧಾನ್ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಕೃತಾ॥ 12-49-2 (66718) ಗೋಭಿಃ ಸಮುದ್ರೇಣ ತಥಾ ಗೋಲಾಂಗೂಲರ್ಕ್ಷವಾನರೈಃ। ಗುಪ್ತಾ ರಾಮಭಯೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಕುಲೋದ್ವಹಾಃ॥ 12-49-3 (66719) ಅಹೋ ಧನ್ಯೋ ನೃಲೋಕೋಽಯಂ ಸಮಾಗ್ಯಾಶ್ಚ ನರಾ ಭುವಿ। ಯತ್ರ ಕರ್ಮೇದೃಶಂ ಧರ್ಂಯಂ ದ್ವಿಜಾಗ್ರ್ಯೈಃ ಕೃತಮಚ್ಯುತ॥ 12-49-4 (66720) ಕಥಯಂತೌ ಕಥಾಂ ತಾತ ತಾವಚ್ಯುತಯುಧಿಷ್ಠಿರೌ। ಜಗ್ಮತುರ್ಯತ್ರ ಗಾಂಗೇಯಃ ಶರತಲ್ಪಗತಃ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-49-5 (66721) ತತಸ್ತೇ ದದೃಶುರ್ಭೀಷ್ಮಂ ಶರಪ್ರಸ್ತರಶಾಯಿನಂ। ಸ್ವರಶ್ಮಿಮಾಲಾಸಂವೀತಂ ಸಾಯಂಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಂ॥ 12-49-6 (66722) ಉಪಾಸ್ಯಮಾನಂ ಮುನಿಭಿರ್ದೇವೈರಿವ ಶತಕ್ರತುಂ। ದೇಶೇ ಪರಮಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ ನದೀಮೋಘವತೀಮನು॥ 12-49-7 (66723) ದೂರಾದೇವ ತಮಾಲೋಕ್ಯ ಕೃಷ್ಣೋ ರಾಜಾ ಚ ಧರ್ಮಜಃ। ಚತ್ವಾರಃ ಪಾಂಡವಾಶ್ಚೈವ ತೇ ಚ ಶಾರದ್ವತಾದಯಃ॥ 12-49-8 (66724) ಅವಂಕಂದ್ಯಾಥ ವಾಹೇಭ್ಯಃ ಸಂಯಂಯ ಪ್ರಚಲಂ ಮನಃ। ಏಕೀಕೃತ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮುಪತಂಥುರ್ಮಹಾಮುನೀನ್॥ 12-49-9 (66725) ಅಭಿವಾದ್ಯ ತು ಗೋವಿಂದಃ ಸಾತ್ಯಕಿಸ್ತೇ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ। ವ್ಯಾಸಾದೀಸ್ತಾನೃಪೀನ್ಪಶ್ಚಾದ್ಗಾಂಗೇಯಮುಪತಸ್ಥಿರೇ॥ 12-49-10 (66726) ತಪೋವೃದ್ಧಿ ತತಃ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಾಂಗೇಯಂ ಯದುಪುಂಗವಃ। ಪರಿವಾರ್ಯ ತತಃ ಸರ್ವೇ ನಿಪೇದುಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ॥ 12-49-11 (66727) ತತೋ ನಿಶಾಂಯ ಗಾಂಗೇಯಂ ಶಾಂಯಮಾನಮಿವಾನಲಂ। ಕಿಂಚಿದ್ದೀನಮನಾ ಭೀಷ್ಮಮಿತಿಹೋವಾಚ ಕೇಶವಃ॥ 12-49-12 (66728) ಕಚ್ಚಿಜ್ಜ್ಞಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪ್ರಸನ್ನಾನಿ ಯಥಾಪುರಂ। ಕಚ್ಚಿನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲಾ ಚೈವ ಬುದ್ಧಿಸ್ತೇ ವದತಾಂ ವರ॥ 12-49-13 (66729) ಶರಾಭಿಘಾತದುಃಖಾರ್ತಂ ಕಚ್ಚಿದ್ಗಾತ್ರಂ ನ ದೂಯತೇ। ಮಾನಸಾದಪಿ ದುಃಖಾದ್ಧಿ ಶಾರೀರಂ ಬಲವತ್ತರಂ॥ 12-49-14 (66730) ವರದಾನಾತ್ಪಿತುಃ ಕಾಮಂ ಛಂದಮೃತ್ಯುರಸಿ ಪ್ರಭೋ। ಶಂತನೋರ್ಧರ್ಮನಿತ್ಯಸ್ಯ ನ ತ್ವೇತದಿಹ ಕಾರಣಂ॥ 12-49-15 (66731) ಸುಮೂಕ್ಷ್ಮೋಽಪಿ ತು ದೇಹೇ ವೈ ಶಲ್ಯೋ ಜನಯತೇ ರುಜಂ। ಕಿಂಪುನಃ ಶರಸಂಘಾತೈಶ್ಚಿತಸ್ಯ ತವ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-49-16 (66732) ಕಾಮಂ ನೈತತ್ತವಾಖ್ಯೇಯಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯೌ। ಭವಾನುಪದಿಶೇಚ್ಛ್ರೇಯೋ ದೇವಾನಾಮಪಿ ಭಾರತ॥ 12-49-17 (66733) ಯಚ್ಚ ಭೂತಂ ಭವಿಷ್ಯಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ಸರ್ವಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಸ್ಯ ತವ ಪಾಣಾವಿವಾಹಿತಂ॥ 12-49-18 (66734) ಸಂಸಾರಸ್ಯೇಹ ಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಚ ಫಲೋದಯಃ। ವಿದಿತಸ್ತೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ತ್ವಂ ಹಿ ಧರ್ಮಮಯೋ ನಿಧಿಃ॥ 12-49-19 (66735) ತ್ವ, ಹಿ ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಫೀತೇ ಸಮಗ್ರಾಂಗಮರೋಗಿಣಂ। ಸ್ತ್ರೀಸಹಸ್ರೈಃ ಪರಿವೃತಂ ಪಶ್ಯಾಮೀವೋರ್ಧ್ವರೇತಸಂ॥ 12-49-20 (66736) ಋತೇ ಶಾಂತನವಾದ್ಭೀಷ್ಮಾತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಪಾರ್ಥಿವಂ। ಸತ್ಯಧರ್ಮಾನ್ಮಹಾವೀರ್ಯಾಚ್ಛೂರಾದ್ಧರ್ಮೈಕತತ್ಪರಾತ್॥ 12-49-21 (66737) ಮೃತ್ಯುಮಾವಾರ್ಯ ತಪಸಾ ಶರಸಂಸ್ತರಶಾಯಿನಃ। ತ್ರಿವರ್ಗಪ್ರಭವಂ ಕಂಚಿನ್ನ ಚ ತಾತಾನುಶುಶ್ರುಮ॥ 12-49-22 (66738) ಸತ್ಯೇ ತಪಸಿ ದಾನೇ ಚ ಯಜ್ಞಾಧಿಕರಣೇ ತಥಾ। ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ವೇದೇ ಚ ನಿತ್ಯಂ ಚೈವಾನ್ವವೇಕ್ಷಣೇ॥ 12-49-23 (66739) ಅನೃಶಂಸಂ ಶುಚಿಂ ದಾಂತಂ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಂ। ಮಹಾರಥಂ ತ್ವತ್ಸದೃಶಂ ನ ಕಂಚಿದನುಶುಶ್ರುಮ॥ 12-49-24 (66740) ತ್ವಂ ಹಿ ದೇವಾನ್ಸಗಂಧರ್ವಾನಸುರಾನ್ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಾನ್। ಶಕ್ತಸ್ತ್ವೇಕರಥೇನೈವ ವಿಜೇತುಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-49-25 (66741) ಸ ತ್ವಂ ಭೀಷ್ಮ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಸೂನಾಂ ವಾಸವೋಪಮಃ। ನಿತ್ಯಂ ವಿಪ್ರೈಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ನವಮೋಽನವಮೋ ಗುಣೈಃ॥ 12-49-26 (66742) ಅಹಂ ಚ ತ್ವಾಽಭಿಜಾನಾಮಿ ಸ್ವಯಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮ। ತ್ರಿದಶೇಷ್ವಪಿ ವಿಖ್ಯಾತಸ್ತ್ವಂ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ॥ 12-49-27 (66743) ಮನುಷ್ಯೇಷು ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ನ ದೃಷ್ಟೋ ನ ಚ ಮೇ ಶ್ರುತಃ। ಭವತೋ ಹಿ ಗುಣೈಸ್ತುಲ್ಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪುರುಷಃ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-49-28 (66744) ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಗುಣೈ ರಾಜಂದೇವಾನಪ್ಯತಿರಿಚ್ಯಸೇ॥ 12-49-29 (66745) ತಪಸಾ ಹಿ ಭವಾಞ್ಶಕ್ತಃ ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಲೋಕಾಂಶ್ಚರಾಚರಾನ್। ಕಿಂಪುನಶ್ಚಾತ್ಮನೋ ಲೋಕಾನುತ್ತಮಾನುತ್ತಮೈರ್ಗುಣೈಃ॥ 12-49-30 (66746) ತದಸ್ಯ ತಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಸಂಕ್ಷಯೇನ ವೈ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಯ ಪಾಂಡುಪುತ್ರಸ್ಯ ಶೋಕಂ ಭೀಷ್ಮ ವ್ಯಪಾನುದ॥ 12-49-31 (66747) ಯೇ ಹಿ ಧರ್ಮಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಭಾರತ। ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿದಿತಾಸ್ತವ॥ 12-49-32 (66748) ಚಾತುರ್ವಿದ್ಯೇ ಚ ಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರೇ ಚ ಭಾರತ। ಯೋಗೇ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಚ ನಿಯತಾ ಯೇ ಚ ಧರ್ಮಾಃ ಸನಾತನಾಃ॥ 12-49-33 (66749) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಯಶ್ಚೋಕ್ತೋ ಧರ್ಮೋ ನ ಸ್ಮ ವಿರುಧ್ಯತೇ। ಸೇವ್ಯಮಾನಃ ಸವೈಯಾಖ್ಯೋ ಗಾಂಗೇಯ ವಿದಿತಸ್ತವ॥ 12-49-34 (66750) ಪ್ರತಿಲೋಮಪ್ರಸೂತಾನಾಂ ಂಲೇಚ್ಛಾನಾಂ ಚೈವ ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ। ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾನಾಂ ಚ ಜಾನೀಷೇ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಂ। 12-49-35 (66751) ವೇದೋಕ್ತೋ ಯಶ್ಚ ಶಿಷ್ಟೋಕ್ತಃ ಸದೈವ ವಿದಿತಸ್ತವ। `ಪ್ರವೃತ್ತಶ್ಚ ನಿವೃತ್ತಶ್ಚ ಸ ಚಾಪಿ ವಿದಿತಸ್ತವ॥' 12-49-36 (66752) ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾರ್ಥಾಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ವಿದಿತಾಸ್ತವ। ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚ ಸಕಲಂ ನಿತ್ಯಂ ಮನಸಿ ತೇ ಸ್ಥಿತಂ॥ 12-49-37 (66753) ಯೇ ಚ ಕೇಚನ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥಾಃ ಸಂಶಯಕಾರಕಾಃ। ತೇಷಾಂ ಛೇತ್ತಾ ನಾಸ್ತಿ ಲೋಕೇ ತ್ವದನ್ಯಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ॥ 12-49-38 (66754) ಸ ಪಾಂಡವೇಯಸ್ಯ ಮನಃಸಮುತ್ಥಿತಂ ನರೇಂದ್ರ ಶೋಕಂ ವ್ಯಪಕರ್ಷ ಮೇಧಯಾ। ಭವದ್ವಿಧಾ ಹ್ಯುತ್ತಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಸ್ತರಾ ವಿಮುಹ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಶಾಂತಯೇ॥ ॥ 12-49-39 (66755) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 49॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-49-1 ಅವಸ್ಕಂದ್ಯಾವರುಹ್ಯ ವಾಹೇಭ್ಯಃ॥ 12-49-11 ಯದುಪುಂಗವೋ ನಿಪಸಾದೇತಿ ಶೇಷಃ। ತತೋ ವೃದ್ಧಂ ತಥಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಾಂಗೇಯಂ ಯದುಕೌರವಾಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-49-12 ನಿಶಾಂಯ ಆಲೋಚ್ಯ॥ 12-49-15 ಛಂದಮೃತ್ಯುಃ ಇಚ್ಛಾಮರಣಃ। ನತ್ವೇತದಿಹ ಕಾರಣಮಿತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-49-20 ನಹಿ ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಮಿತಿ ಟ.ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-49-21 ಭೀಷ್ಮಾದೃತೇ ಮೃತ್ಯುಮಾವಾರ್ಯ ಸ್ಥಿತಂ ಕಮಪಿ ನ ಶುಶ್ರುಮೇತಿ ದ್ವಯೋಃ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-49-26 ವಸೂನಾಮಷ್ಟಾನಾಮಂಶೇರ್ಘಟಿತೋ ನವಮಃ ಗುಣೈರನವಮಶ್ಚ॥

12-50-0 (66756) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-50-0x (5453) ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ಭೀಷ್ಮೋ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಕಿಂಚಿದುನ್ನಾಂಯ ವದನಂ ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-50-1 (66757) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-50-2x (5454) ನಮಸ್ತೇ ಭಗವನ್ಕೃಷ್ಣ ಲೋಕಾನಾಂ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯ। ತ್ವಂ ಹಿ ಕರ್ತಾ ಹೃಷೀಕೇಶ ಸಂಹರ್ತಾ ಚಾಪರಾಜಿತಃ॥ 12-50-2 (66758) ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ್ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ವಿಶ್ವಾತ್ಮನ್ವಿಶ್ವಸಂಭವ। ಅಪವರ್ಗಸ್ಥ ಭೂತಾನಾಂ ಪಂಚಾನಾಂ ಪರತಃ ಸ್ಥಿತ॥ 12-50-3 (66759) ನಮಸ್ತೇ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ನಮಸ್ತೇ ಪರತಸ್ತ್ರಿಷು। ಯೋಗೇಶ್ವರ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಪರಾಯಣಃ॥ 12-50-4 (66760) ಮತ್ಸಂಶ್ರಿತಂ ಯದಾತ್ಥ ತ್ವಂ ವಚಃ ಪುರುಷಸತ್ತಮ। ತೇನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತೇ ದಿವ್ಯಾನ್ಭಾವಾಂಸ್ತ್ರಿಷು ಚ ವರ್ತ್ಮಸು॥ 12-50-5 (66761) ತಚ್ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತತ್ವೇನ ಯತ್ತೇ ರೂಪಂ ಸನಾತನಂ। ಸಪ್ತ ಮಾರ್ಗಾ ನಿರುದ್ಧಾಸ್ತೇ ವಾಯೋರಮಿತತೇಜಸಃ॥ 12-50-6 (66762) ದಿವಂ ತೇ ಶಿರಸಾ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಪಭ್ದ್ಯಾಂ ದೇವೀ ವಸುಂಧರಾ। ದಿಶೋ ಭುಜಾ ರವಿಶ್ಚಕ್ಷುರ್ವೀರ್ಯೇ ಶುಕ್ರಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ॥ 12-50-7 (66763) ಅತಸೀಪುಷ್ಪಸಂಕಾಶಂ ಪೀತವಾಸಸಮಚ್ಯುತಂ। ವಪುರ್ಹ್ಯನುಮಿಮೀಮಸ್ತೇ ಮೇಘಸ್ಯೇವ ಸವಿದ್ಯುತಃ॥ 12-50-8 (66764) ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಯ ಭಕ್ತಾಯ ಗತಿಮಿಷ್ಟಾಂ ಜಿಗೀಷವೇ। ಯಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ತದ್ಧ್ಯಾಯಸ್ವ ಸುರೋತ್ತಮ॥ 12-50-9 (66765) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-50-10x (5455) ಯತಃ ಖಲು ಪರಾ ಭಕ್ತಿರ್ಮಯಿ ತೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ತತೋ ಮಯಾ ವಪುರ್ದಿವ್ಯಂ ತವ ರಾಜನ್ಪ್ರದರ್ಶಿತಂ॥ 12-50-10 (66766) ನ ಹ್ಯಭಕ್ತಾಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ಭಕ್ತಾಯಾನೃಜವೇ ನ ಚ। ದರ್ಶಯಾಂಯಹಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ಚಾದಾಂತಾಯ ಭಾರತ॥ 12-50-11 (66767) ಭವಾಂಸ್ತು ಮಮ ಭಕ್ತಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಚಾರ್ಜವಮಾಸ್ಥಿತಃ। ದಮೇ ತಪಸಿ ಸತ್ಯೇ ಚ ದಾನೇ ಚ ನಿರತಃ ಶುಚಿಃ॥ 12-50-12 (66768) ಅರ್ಹಸ್ತ್ವಂ ಭೀಷ್ಮ ಮಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ತಪಸಾ ಸ್ವೇನ ಪಾರ್ಥಿವ। ತವ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತಾ ಲೋಕಾ ಯೇಭ್ಯೋ ನಾವರ್ತತೇ ಪುನಃ॥ 12-50-13 (66769) ಪಂಚಾಶತಂ ಷಟ್ ಚ ಕುರುಪ್ರವೀರ ಶೇಷಂ ದಿನಾನಾಂ ತವ ಜೀವಿತಸ್ಯ। ತತಃ ಶುಭೈಃ ಕರ್ಮಫಲೋದಯೈಸ್ತ್ವಂ ಸಮೇಷ್ಯಸೇ ಭೀಷ್ಮ ವಿಮುಚ್ಯ ದೇಹಂ॥ 12-50-14 (66770) ಏತೇ ಹಿ ದೇವಾ ವಸವೋ ವಿಮಾನಾ ನ್ಯಾಸ್ಥಾಯ ಸರ್ವೇ ಜ್ವಲಿತಾಗ್ನಿಕಲ್ಪಾಃ। ಅಂತರ್ಹಿತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರತಿಪಾಲಯಂತಿ ಕಾಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯಂತಮುದಕ್ಪತಂಗಾಂ॥ 12-50-15 (66771) ವ್ಯಾವೃತ್ತಮಾತ್ರೇ ಭಗವತ್ಯುದೀಚೀಂ ಸೂರ್ಯೇ ಜಗತ್ಕಾಲವಶಂ ಪ್ರಪನ್ನೇ। ಗಂತಾಸಿ ಲೋಕಾನ್ಪುರುಷಪ್ರವೀರ ನಾವರ್ತತೇ ಯಾನುಪಲಭ್ಯ ವಿದ್ವಾನ್॥ 12-50-16 (66772) ಅಮುಂ ಚ ಲೋಕಂ ತ್ವಯಿ ಭೀಷ್ಮ ಯಾತೇ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪರಾಭವಿಷ್ಯನ್। ಅತಸ್ತು ಸರ್ವೇ ತವ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಂ ಸಮಾಗತಾ ಧರ್ಮವಿವೇಚನಾಯ॥ 12-50-17 (66773) ತಜ್ಜ್ಞಾತಿಶೋಕೋಪಹತಶ್ರುತಾಯ ಸತ್ಯಾಭಿಸಂಧಾಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾಯ। ಪ್ರಬ್ರೂಷಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಮಾಧಿಯುಕ್ತಂ ಸತ್ಯಂ ವಚೋಽಸ್ಯಾಪನುದೇಚ್ಛುಚಂ ಯತ್॥ ॥ 12-50-18 (66774) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 50॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-50-4 ಯೋಗೀಶ್ವರೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-50-14 ಪಂಚಾಶತಂ ಷಟ್ಚೇತಿ। ತವ ಜೀವಿತಸಂಬಂಧಿನಾಂ ದಿನಾನಾಂ ಶೇಷಂ ಪಂಚಷಟ್ ಚ ಪಂಚವಾರಮಾವರ್ತಿತಾಃ ಷಡಿತಿ ರೀತ್ಯಾ ತ್ರಿಂʼಶದಿತಿ ಜ್ಞೇಯಂ। ತಾವದೇವ ಆಶತಂ ಶತಾವಧಿ। ಯದ್ದಿನಾನಾಂ ಶತೇನ ಶಕ್ಯಂ ತತ್ರಿಂಶತಾಪಿ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಅಷ್ಟಪಂಚಾಶತಂ ರಾತ್ರ್ಯಃ ಶಯಾನಸ್ಯಾದ್ಯ ಮೇ ಗತಾ ಇತಿ ಭೀಷ್ಮೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ। ತತ್ರ ತ್ರಿಶದತಃ ಪರಂ ಶಿಷ್ಟಾ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿರಿತಃ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯತೀತಾಃ। ತಥಾಹಿ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯ ಶರತಲ್ಪಶಯನಾನಂತರಮಷ್ಠೌ ದಿನಾನಿ ಯುದ್ಧಂ। ತತೋ ದುರ್ಯೋಧನಾಶೌಚಂ ಯುಯುತ್ಸೋಃ ಷೋಡಶದಿನಾನಿ। ತೇನ ಸಹ ಪುರಂ ಪ್ರವಿಶತಾಂ ಪಾಂಡವಾನಾಮಪಿ ತಾವಂತಿ ದಿನಾನಿ ಗತಾನಿ। ಪಂಚವಿಂಶೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶ್ರಾದ್ಧದಾನಂ। ಷಙ್ವಿಂಶೇ ಪುರಪ್ರವೇಶಃ। ಸಪ್ತವಿಂಶೇ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಃ। ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ಪ್ರಕೃತಿಸಾಂತ್ವನಮಾಭ್ಯುದಯಿಕಂ ದಾನಂ ಚ। ಊನತ್ರಿಂಶೇ ಭೀಷ್ಮಂಪ್ರತ್ಯಾಗಮನಂ ತದ್ದಿನಮಾರಭ್ಯ ತ್ರಿಂಶದ್ದಿನಾನಿ ಶಿಷ್ಟಾನೀತಿ ಜ್ಞೇಯಂ॥ 12-50-15 ಪತಂಗಃ ಸೂರ್ಯಃ 12-50-16 ಕಾಲವಶಂ ಜಗತ್। ಪ್ರಪನ್ನೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕ್ಷೇಪ್ತುಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥

12-51-0 (66775) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-51-0x (5456) ತತಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಂ ಹಿತಂ। ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಾಂತನವಃ ಕೃಷ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ॥ 12-51-1 (66776) ಲೋಕನಾಥ ಮಹಾಬಾಹೋ ಶಿವ ನಾರಾಯಣಾಚ್ಯುತ। ತವ ವಾಕ್ಯಮುಪಶ್ರುತ್ಯ ಹರ್ಷೇಣಾಸ್ಮಿ ಪರಿಪ್ಲುತಃ॥ 12-51-2 (66777) ಕಿಂಚಾಹಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ವಾಕ್ಪತೇ ತವ ಸನ್ನಿಧೌ। ಯದಾ ವಾಚೋಗತಂ ಸರ್ವಂ ತವ ವಾಚಿ ಸಮಾಹಿತಂ॥ 12-51-3 (66778) ಯಚ್ಚ ಕಿಂಚಿತ್ಕೃತಂ ಲೋಕೇ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಚ ಯತ್। ತ್ವತ್ತಸ್ತನ್ನಿಃ ಸೃತಂ ದೇವ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಿಮತೋ ಹಿತೇ॥ 12-51-4 (66779) ಕಥಯೇದ್ದೇವಲೋಕಂ ಯೋ ದೇವರಾಜಸಮೀಪತಃ। ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಸೋಽರ್ಥಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ತವಾಗ್ರತಃ॥ 12-51-5 (66780) ಶರಾಭಿತಾಪಾದ್ವ್ಯಥಿತಂ ಮನೋ ಮೇ ಮಧುಸೂದನ। ಗಾತ್ರಾಣಿ ಚಾವಸೀದಂತಿ ನ ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಸೀದತಿ॥ 12-51-6 (66781) ನ ಚ ಮೇ ಪ್ರತಿಭಾ ಕಾಚಿದಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರಭಾಷಿತುಂ। ಪೀಡ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಗೋವಿಂದ ವಿಪಾನಲಸಮೈಃ ಶರೈಃ॥ 12-51-7 (66782) ಬಲಂ ಮೇ ಪ್ರಜಹಾತೀವ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸತ್ವರಯಂತಿ ಚ। ಮರ್ಮಾಣಿ ಪರಿತಪ್ಯಂತಿ ಭ್ರಾಂತಚಿತ್ತಸ್ತಥಾ ಹ್ಯಹಂ॥ 12-51-8 (66783) ದೌರ್ಬಲ್ಯಾತ್ಸಜ್ಜತೇ ವಾಙ್ಭೇ ಸ ಕಥಂ ವಕ್ತುಮುತ್ಸಹೇ। ಸಾಧು ಮೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಸೀದಸ್ವ ದಾಶಾರ್ಹಕುಲವರ್ಧನ॥ 12-51-9 (66784) ತತ್ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮಹಾಬಾಹೋ ನ ಬ್ರೂಯಾಂ ಕಿಂಚಿದಚ್ಯುತ॥ ತ್ವತ್ಸನ್ನಿಧೌ ಚ ಸೀದೇದ್ಧಿ ವಾಚಸ್ಪತಿರಪಿ ಬ್ರುವನ್॥ 12-51-10 (66785) ನ ದಿಶಃ ಸಂಪ್ರಜಾನಾಮಿ ನಾಕಾಶಂ ನ ಚ ಮೇದಿನೀಂ। ಕೇವಲಂ ತವ ವೀರ್ಯೇಣ ತಿಷ್ಠಾಮಿ ಮಧುಸೂದನ॥ 12-51-11 (66786) ಸ್ವಯಮೇವ ಭವಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಯದ್ಧಿತಂ। ತದ್ಬ್ರವೀತ್ವಾಶು ಸರ್ವೇಷಾಮಾಗಮಾನಾಂ ತ್ವಮಾಗಮಃ॥ 12-51-12 (66787) ಕಥಂ ತ್ವಯಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕೃಷ್ಣೇ ಶಾಶ್ವತೇ ಲೋಕಕರ್ತರಿ। ಪ್ರಬ್ರೂಯಾನ್ಮದ್ವಿಧಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಗುರೌ ಶಿಷ್ಯ ಇವ ಸ್ಥಿತೇ॥ 12-51-13 (66788) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-51-14x (5457) ಉಪಪನ್ನಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಕೌರವಾಣಾಂ ಧುರಂಧರೇ। ಮಹಾವೀರ್ಯೇ ಮಹಾಸತ್ವೇ ಸ್ಥಿರೇ ಸರ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿನಿ॥ 12-51-14 (66789) ಯಚ್ಚ ಮಾಮಾತ್ಥ ಗಾಂಗೇಯ ಬಾಣಘಾತರುಜಂ ಪ್ರತಿ। ಗೃಹಾಣಾತ್ರ ವರಂ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ಪ್ರಸಾದಕೃತಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-51-15 (66790) ನ ತೇ ಗ್ಲಾನಿರ್ನ ತೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ನ ತಾಪೋ ನ ಚ ತೇ ರುಜಾ। ಪ್ರಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಗಾಂಗೇಯ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೇ ನ ಚಾಪ್ಯುತ॥ 12-51-16 (66791) ಜ್ಞಾನಾನಿ ಚ ಸಮಗ್ರಾಣಿ ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯಂತಿ ತೇಽನಘ। ನ ಚ ತೇ ಕ್ವಚಿದಾಸತ್ತಿರ್ಬುದ್ಧೇಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-51-17 (66792) ಸತ್ವಸ್ಥಂ ಚ ಮನೋ ನಿತ್ಯಂ ತವ ಭೀಷ್ಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಘನೈರ್ಮುಕ್ತ ಇವೋಡುರಾಟ್॥ 12-51-18 (66793) ಯದ್ಯಚ್ಚ ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತಮರ್ಥಯುಕ್ತಮಥಾಪಿ ಚ। ಚಿಂತಯಿಷ್ಯಸಿ ತತ್ರಾಗ್ರ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತವ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-51-19 (66794) ಇಮಂ ಚ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಭೂತಗ್ರಾಮಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ। ಚಕ್ಷುರ್ದಿವ್ಯಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮ॥ 12-51-20 (66795) ಚತುರ್ವಿಧಂ ಪ್ರಜಾಜಾಲಂ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ। ಭೀಷ್ಮ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ತತ್ತ್ವೇನ ಜಲೇ ಮೀನ ಇವಾಮಲೇ॥ 12-51-21 (66796) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-51-22x (5458) ತತಸ್ತೇ ವ್ಯಾಸಸಹಿತಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ಮಹರ್ಷಯಃ। ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಸಹಿತೈರ್ವಚೋಭಿಃ ಕೃಷ್ಣಮಾರ್ಚಯನ್॥ 12-51-22 (66797) ತತಃ ಸರ್ವಾರ್ತವಂ ದಿವ್ಯಂ ಪುಷ್ಪವರ್ಷಂ ನ ಭಸ್ತಲಾತ್। ಪಪಾತ ಯತ್ರ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯಃ ಸಗಾಂಗೇಯಃ ಸಪಾಂಡವಃ॥ 12-51-23 (66798) ವಾದಿತ್ರಾಣಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಜಗುಶ್ಚಾಪ್ಸರಸಾಂ ಗಣಾಃ। ನ ಚಾಹಿತಮನಿಷ್ಟಂ ಚ ಕಿಂಚಿತ್ತತ್ರ ವ್ಯದೃಶ್ಯತ॥ 12-51-24 (66799) ವವೌ ಶಿವಃ ಸುಖೋ ವಾಯುಃ ಸರ್ವಗಂಧವಹಃ ಶುಚಿಃ। ಶಾಂತಾಯಾಂ ದಿಶಿಶಂತಾಶ್ಚ ಪ್ರಾವದನ್ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-51-25 (66800) ತತೋ ಮುಹೂರ್ತಾದ್ಭಗವಾನ್ಸಹಸ್ರಾಂಶುರ್ದಿವಾಕರಃ। ದಹನ್ವನಮಿವೈಕಾಂತೇ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ॥ 12-51-26 (66801) ತತೋ ಮಹರ್ಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಜನಾರ್ದನಂ। ಭೀಷ್ಮಮಾಮಂತ್ರಯಾಂಚಕ್ರೂ ರಾಜಾನಂ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ॥ 12-51-27 (66802) ತತಃ ಪ್ರಣಾಮಮಕರೋತ್ಕೇಶವಃ ಸಹಪಾಂಡವಃ। ಸಾತ್ಯಕಿಃ ಸ಼ಂಜಯಶ್ಚೈವ ಸ ಚ ಶಾರದ್ವತಃ ಕೃಪಃ॥ 12-51-28 (66803) ತತಸ್ತೇ ಧರ್ಮನಿರತಾಃ ಸಂಯಕ್ ತೈರಭಿಪೂಜಿತಾಃ। ಶ್ವಃ ಸಮೇಷ್ಯಾಮ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಯಥೇಷ್ಟಂ ತ್ವರಿತಾ ಯಯುಃ॥ 12-51-29 (66804) ತಥೈವಾಮಂತ್ರ್ಯ ಗಾಂಗೇಯಂ ಕೇಶವಃ ಪಾಂಡವಾಸ್ತಥಾ। ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮುಪಾವೃತ್ಯ ರಥಾನಾರುರುಹುಃ ಶುಭಾನ್॥ 12-51-30 (66805) ತತೋ ರಥೈಃ ಕಾಂಚನಚಿತ್ರಕೂಬರೈ ರ್ಮಹೀಧರಾಭೈಃ ಸಮದೈಶ್ಚ ದಂತಿಭಿಃ। ಹಯೈಃ ಸುಪರ್ಣೈರಿವ ಚಾಶುಗಾಮಿಭಿಃ ಪದಾತಿಭಿಶ್ಚಾತ್ತಶರಾಸನಾದಿಭಿಃ॥ 12-51-31 (66806) ಯಯೌ ರಥಾನಾಂ ಪುರತೋ ಹಿ ಸಾ ಚಮೂ ಸ್ತಥೈವ ಪಶ್ಚಾದತಿಮಾತ್ರಸಾರಿಣೀ। ಪುರಶ್ಚ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಯಥಾ ಮಹಾನದೀ ತಮೃಕ್ಷವಂತಂ ಗಿರಿಮೇತ್ಯ ನರ್ಮದಾ॥ 12-51-32 (66807) ತತಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಗವಾನ್ನಿಶಾಕರಃ। ಸಮುತ್ಥಿತಸ್ತಾಮಭಿಹರ್ಷಯಂಶ್ಚಮೂಂ। ದಿವಾಕರಾಪೀತರಸಾ ಮಹೌಷಧೀಃ ಪುನಃ ಸ್ವಕೇನೈವ ಗುಣೇನ ಯೋಜಯನ್॥ 12-51-33 (66808) ತತಃ ಪುರಂ ಸುರಪುರಸಂಮಿತದ್ಯುತಿ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತೇ ಯದುವೃಷಪಾಂಡವಾಸ್ತದಾ। ಯಥೋಚಿತಾನ್ಭವನವರಾನ್ಸಮಾವಿಶನ್ ಶ್ರಮಾನ್ವಿತಾ ಮೃಗಪತಯೋ ಗುಹಾ ಇವ॥ ॥ 12-51-34 (66809) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 51॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-51-3 ವಾಚೋಗತಂ ವಾಚಾಂ ವಿಷಯಃ ಸರ್ವೋಽಪಿ ತವ ವಾಚಿ ವೇದೇ॥ 12-51-4 ಹಿತೇ ಪ್ರಿಯೇ। ಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಇಹ ಪರತ್ರ ಚ। ತತ್ಸರ್ವಂ ತ್ರೈಕಾಲಿಕಂ। ತ್ವತ್ತೋ ನಿಃಸೃತಮಿತಿ ಉಕ್ತೇರ್ಥೇ ಹೇತುರುಕ್ತಃ॥ 12-51-12 ಆಗಮಾನಾಂ ಸಮಾಗಮಮಿತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-51-17 ಆಸತ್ತಿರವಸನ್ನತಾ॥

12-52-0 (66810) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-52-0x (5459) ತತಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಭವನಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯೇ ಮಧುಸೂದನಃ। ಯಾಮಮಾತ್ರಾವಶೇಷಾಯಾಂ ಯಾಮಿನ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಬುಧ್ಯತ॥ 12-52-1 (66811) ಸ ಧ್ಯಾನಪಥಮಾವಿಶ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞಾನಾನಿ ಮಾಧವಃ। ಅವಲೋಕ್ಯ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದಧ್ಯೌ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಂ॥ 12-52-2 (66812) ಸೂತಾಃ ಸ್ತುತಿಪುರಾಣಜ್ಞಾ ರಕ್ತಕಂಠಾಃ ಸುಶಿಕ್ಷಿತಾಃ। ಅಸ್ತುವನ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಂ ವಾಸುದೇವಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ॥ 12-52-3 (66813) ಪಠಂತಿ ಪಾಣಿಸ್ವನಿಕಾಸ್ತಥಾ ಗಾಯಂತಿ ಗಾಯನಾಃ। ಶಂಖಾನಥ ಮೃದಂಗಾಂಶ್ಚ ಪ್ರವಾದ್ಯಂತಿ ಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-52-4 (66814) ವೀಣಾಪಣವವೇಣೂನಾಂ ಸ್ವನಶ್ಚಾತಿಮನೋರಮಃ। ಸಹಾಸ ಇವ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಶುಶ್ರುವೇ ತಸ್ಯ ವೇಶ್ಮನಿ॥ 12-52-5 (66815) ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ಯಾಪಿ ರಾಜ್ಞೋ ಮಂಗಲಸಂಹಿತಾಃ। ಉಚ್ಚೇರುರ್ಮಧುರಾ ವಾಚೋ ಗೀತವಾದಿತ್ರಬೃಂಹಿತಾಃ॥ 12-52-6 (66816) ತತ ಉತ್ಥಾಯ ದಾಶಾರ್ಹಃ ಸ್ನಾತಃ ಪ್ರಾಂಜಲಿರಚ್ಯುತಃ। ಜಪ್ತ್ವಾ ಗುಹ್ಯಂ ಮಹಾಬಾಹುರಗ್ನೀನಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಸ್ಥಿವಾನ್॥ 12-52-7 (66817) ತತಃ ಸಹಸ್ರಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಚತುರ್ವೇದವಿದಾಂ ತಥಾ। ಗವಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಂ ವಾಚಯಾಮಾಸ ಮಾಧವಃ॥ 12-52-8 (66818) ಮಂಗಲಾಲಂಭನಂ ಕೃತ್ವಾ ಆತ್ಮಾನಮವಲೋಕ್ಯ ಚ। ಆದರ್ಶೇ ವಿಮಲೇ ಕೃಷ್ಣಸ್ತತಃ ಸಾತ್ಯಕಿಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-52-9 (66819) ಗಚ್ಛ ಶೈನೇಯ ಜಾನೀಹಿ ಗತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಶನಂ। ಅಪಿ ಸಂಜೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಭೀಷ್ಮಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-52-10 (66820) ತತಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸಾತ್ಯಂಕಿಸ್ತ್ವರಿತೋ ಯಯೌ। ಉಪಗಂಯ ಚ ರಾಜಾನಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಮಭಾಷತ॥ 12-52-11 (66821) ಯುಕ್ತೋ ರಥವರೋ ರಾಜನ್ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಸಮೀಪಮಾಪಗೇಯಸ್ಯ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ ಜನಾರ್ದನಃ॥ 12-52-12 (66822) ಭವತ್ಪ್ರತೀಕ್ಷಃ ಕೃಷ್ಣೋಽಸೌ ಧರ್ಮರಾಜ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ಯದತ್ರಾನಂತರಂ ಕೃತ್ಯಂ ತದ್ಭವಾನ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-52-13 (66823) ಏವಮುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಧರ್ಮಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಯುಜ್ಯತಾಂ ಮೇ ರಥವರಃ ಫಲ್ಗುನಾಪ್ರತಿಮದ್ಯುತೇ॥ 12-52-14 (66824) ನ ಸೈನಿಕೈಶ್ಚ ಯಾತವ್ಯಂ ಯಾಸ್ಯಾಮೋ ವಯಮೇವ ಹಿ। ನ ಚ ಪೀಡಯಿತವ್ಯೋ ಮೇ ಭೀಷ್ಮೋ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ॥ 12-52-15 (66825) ಅತಃ ಪುರಃಸರಾಶ್ಚಾಪಿ ನಿವರ್ತಂತು ಧನಂಜಯ। ಅದ್ಯಪ್ರಭೃತಿ ಗಾಂಗೇಯಃ ಪರಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತಿ। ಅತೋ ನೇಚ್ಛಾಮಿ ಕೌಂತೇಯ ಪೃಥಗ್ಜನಸಮಾಗಮಂ॥ 12-52-16 (66826) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-52-17x (5460) ಸ ತದ್ವಾಕ್ಯಮಥಾಜ್ಞಾಯ ಕುಂತೀಪುತ್ರೋ ಧನಂಜಯಃ। ಯುಕ್ತಂ ರಥವರಂ ತಸ್ಮಾ ಆಚಚಕ್ಷೇ ನರರ್ಷಭಃ॥ 12-52-17 (66827) ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ರಾಜಾ ಯಮೌ ಭೀಮಾರ್ಜುನಾವಪಿ। ಭೂತಾನೀವ ಸಮಸ್ತಾನಿ ಯಯುಃ ಕೃಷ್ಣನಿವೇಶನಂ॥ 12-52-18 (66828) ಆಗಚ್ಛತ್ಸ್ವಥ ಕೃಷ್ಣೋಽಪಿ ಪಾಂಡವೇಷು ಮಹಾತ್ಮಸು। ಶೈನೇಯಸಹಿತೋ ಧೀಮಾನ್ರಥಮೇವಾನ್ವಪದ್ಯತ॥ 12-52-19 (66829) ರಥಸ್ಥಾಃ ಸಂವಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖಾಂ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಶರ್ವರೀಂ। ಮೇಘಘೋಷೈ ರಥವರೈಃ ಪ್ರಯಯುಸ್ತೇ ನರರ್ಷಭಾಃ॥ 12-52-20 (66830) ಬಲಾಹಕಂ ಮೇಘಪುಷ್ಪಂ ಶೈಬ್ಯಂ ಸುಗ್ರೀವಮೇವಚ। ದಾರುಕಶ್ಚೋದಯಾಮಾಸ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ॥ 12-52-21 (66831) ತೇ ಹಯಾ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ದಾರುಕೇಣ ಪ್ರಚೋದಿತಾಃ। ಗಾಂ ಖುರಾಗ್ರೈಸ್ತಥಾ ರಾಜಂʼಲ್ಲಿಖಂತಃ ಪ್ರಯಯುಸ್ತದಾ॥ 12-52-22 (66832) ತೇ ಗ್ರಸಂತ ಇವಾಕಾಶಂ ವೇಗವಂತೋ ಮಹಾಬಲಾಃ। ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಮವಾತರನ್॥ 12-52-23 (66833) ತತೋ ಯಯುರ್ಯತ್ರ ಭೀಷ್ಮಃ ಶರತಲ್ಪಗತಃ ಪ್ರಭುಃ। ಆಸ್ತೇ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ಸಾರ್ಧ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವಗಣೈರ್ಯಥಾ॥ 12-52-24 (66834) ತತೋಽವತೀರ್ಯ ಗೋವಿಂದೋ ರಥಾತ್ಸ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಭೀಮೋ ಗಾಂಡೀವಧನ್ವಾ ಚ ಯಮೌ ಸಾತ್ಯಕಿರೇವ ಚ। ಋಷೀನಭ್ಯರ್ಚಯಾಮಾಸುಃ ಕರಾನುದ್ಯಂಯ ದಕ್ಷಿಣಾನ್॥ 12-52-25 (66835) ಸ ತೈಃ ಪರಿವೃತೋ ರಾಜಾ ನಕ್ಷತ್ರೈರಿವ ಚಂದ್ರಮಾಃ। ಅಭ್ಯಾಜಗಾಮ ಗಾಂಗೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮಿವ ವಾಸವಃ॥ 12-52-26 (66836) ಶರತಲ್ಪೇ ಶಯಾನಂ ತಮಾದಿತ್ಯಂ ಪತಿತಂ ಯಥಾ। ಸ ದದರ್ಶ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಭಯಾಚ್ಚಾಗತಸಾಧ್ವಸಃ॥ ॥ 12-52-27 (66837) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 52॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-52-9 ಮಂಗಲಾನಾಂ ಗವಾದೀನಾಮಾಲಂಭನಂ ಸ್ಪರ್ಶಂ॥ 12-52-27 ಆಗತಸಾಧ್ವಸಃ ಭಯಜನ್ಯಕಂಪಾದಿಮಾನ್॥

12-53-0 (66838) ಜನಮೇಜಯ ಉವಾಚ। 12-53-0x (5461) ಧರ್ಮಾತ್ಮನಿ ಮಹಾವೀರ್ಯೇ ಸತ್ಯಸಂಧೇ ಜಿತಾತ್ಮನಿ। ದೇವವ್ರತೇ ಮಹಾಭಾಗೇ ಶರತಲ್ಪಗತೇಽಚ್ಯುತೇ॥ 12-53-1 (66839) ಶಯಾನೇ ವೀರಶಯನೇ ಭೀಷ್ಮೇ ಶಂತನುನಂದನೇ। ಗಾಂಗೇಯೇ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೇ ಪಾಂಡವೈಃ ಪರ್ಯುಪಾಸಿತೇ॥ 12-53-2 (66840) ಕಾಃ ಕಥಾಃ ಸಮವರ್ತಂತ ತಸ್ಮಿನ್ವೀರಸಮಾಗಮೇ। ಹತೇಷು ಸರ್ವಸೈನ್ಯೇಷು ತನ್ಮೇ ಶಂಸ ಮಹಾಮುನೇ॥ 12-53-3 (66841) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-53-4x (5462) ಶರತಲ್ಪಗತೇ ಭೀಷ್ಮೇ ಕೌರವಾಣಾಂ ಪಿತಾಮಹೇ। ಆಜಗ್ಮುರ್ಋಷಯಃ ಸಿದ್ಧಾ ನಾರದಪ್ರಮುಖಾ ನೃಪ॥ 12-53-4 (66842) ಹತಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಪುರೋಗಮಾಃ। ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಭೀಮಾರ್ಜುನಯಮಾಸ್ತಥಾ॥ 12-53-5 (66843) ತೇಽಭಿಗಂಯ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಭರತಾನಾಂ ಪಿತಾಮಹಂ। ಅನ್ವಶೋಚಂತ ಗಾಂಗೇಯಮಾದಿತ್ಯಂ ಪತಿತಂ ಯಥಾ॥ 12-53-6 (66844) ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಚ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ನಾರದೋ ದೇವದರ್ಶನಃ। ಉವಾಚ ಪಾಂಡವಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಹತಶಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್॥ 12-53-7 (66845) ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಸಮಾಚಕ್ಷೇ ಭೀಷ್ಮೋಽಯಮನುಯುಜ್ಯತಾಂ। ಅಸ್ತಮೇತಿ ಹಿ ಗಾಂಗೇಯೋ ಭಾನುಮಾನಿವ ಭಾರತ॥ 12-53-8 (66846) ಅಯಂ ಪ್ರಾಣಾನುತ್ಸಿಸೃಕ್ಷುಸ್ತಂ ಸರ್ವೇಽಭ್ಯನುಪೃಚ್ಛತ। ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ಹಿ ವಿವಿಧಾಂಧರ್ಮಾಂಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ವೇತ್ತ್ಯಯಂ॥ 12-53-9 (66847) ಏಷ ವೃದ್ಧಃ ಪರಾಂʼಲ್ಲೋಕಾನ್ಸಂಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತನುಂ ತ್ಯಜನ್। ತಂ ಶೀಘ್ರಮನುಯುಂಜೀಧ್ವಂ ಸಂಶಯಾನ್ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಾನ್॥ 12-53-10 (66848) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-53-11x (5463) ಏವಮುಕ್ತೇ ನಾರದೇನ ಭೀಷ್ಮಮೀಯುರ್ನರಾಧಿಪಾಃ। ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಚಾಶಕ್ರುವಂತಸ್ತೇ ವೀಕ್ಷಾಂಚಕ್ರುಃ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-53-11 (66849) ಅಥೋವಾಚ ಹೃಷೀಕೇಶಂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ನಾನ್ಯಸ್ತ್ವದ್ದೇವಕೀಪುತ್ರ ಶಕ್ತಃ ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಪಿತಾಮಹಂ॥ 12-53-12 (66850) ಪ್ರವ್ಯಾಹರ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ವಮಗ್ರೇ ಮಧುಸೂದನ। ತ್ವಂ ಹಿ ನಸ್ತಾತ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸರ್ವಧರ್ಮವಿದುತ್ತಮಃ॥ 12-53-13 (66851) ಏವಮುಕ್ತಃ ಪಾಂಡವೇನ ಭಗವಾನ್ಕೇಶವಸ್ತದಾ। ಅಭಿಗಂಯ ದುರಾಧರ್ಷಂ ಪ್ರವ್ಯಾಹಾರಯದಚ್ಯುತಃ॥ 12-53-14 (66852) ಕಚ್ಚಿತ್ಸುಖೇನ ರಜನೀ ವ್ಯುಷ್ಟಾ ತೇ ರಾಜಸತ್ತಮ। ವಿಸ್ಪಷ್ಟಲಕ್ಷಣಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಚ್ಚಿಚ್ಚೋಪಸ್ಥಿತಾ ತವ॥ 12-53-15 (66853) ಕಚ್ಚಿಜ್ಜ್ಞಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪ್ರತಿಭಾಂತಿ ಚ ತೇಽನಘ। ನ ಗ್ಲಾಯತೇ ಚ ಹೃದಯಂ ನ ಚ ತೇ ವ್ಯಾಕುಲಂ ಮನಃ॥ 12-53-16 (66854) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-53-17x (5464) ದಾಹೋ ಮೋಹಃ ಶ್ರಮಶ್ಚೈವ ಕ್ಲಮೋ ಗ್ಲಾನಿಸ್ತಥಾ ರುಜಾ। ತವ ಪ್ರಸಾದಾದ್ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಪಗತಾನಿ ಮೇ॥ 12-53-17 (66855) ಯಚ್ಚ ಭೂತಂ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಭವಚ್ಚ ಪರಮದ್ಯುತೇ। ತತ್ಸರ್ವಮನುಪಶ್ಯಾಮಿ ಪಾಣೌ ಫಲಮಿವಾಹಿತಂ॥ 12-53-18 (66856) ವೇದೋಕ್ತಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ಧರ್ಮಾ ವೇದಾಂತಾಧಿಗತಾಶ್ಚ ಯೇ। ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಸಂಪ್ರಪಶ್ಯಾಮಿ ವರದಾನಾತ್ತವಾಚ್ಯುತ॥ 12-53-19 (66857) ಶಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಧರ್ಮೋ ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ ಚ ಮೇ ಹೃದಿ ವರ್ತತೇ। ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾನಾಂ ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ ಜನಾರ್ದನ॥ 12-53-20 (66858) ಚತುರ್ಷ್ವಾಶ್ರಮಧರ್ಮೇಷು ಯೋಽರ್ಥಃ ಸ ಚ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಃ। ರಾಜಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಸಕಲಾನವಗಚ್ಛಾಮಿ ಕೇಶವ॥ 12-53-21 (66859) ಯಚ್ಚ ಯತ್ರ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಂ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜನಾರ್ದನ। ತವ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಧಿ ಶುಭಾ ಮನೋ ಮೇ ಬುದ್ಧಿರಾವಿಶತ್॥ 12-53-22 (66860) ಯುವೇವಾಸ್ಮಿ ಸಮಾವೃತ್ತಸ್ತ್ವದನುಧ್ಯಾನಬೃಂಹಿತಃ। ವಕ್ತುಂ ಶ್ರೇಯಃ ಸಮರ್ಥೋಽಸ್ಮಿ ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾಜ್ಜನಾರ್ದನ॥ 12-53-23 (66861) ಸ್ವಯಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ತು ಭವಾಞ್ಶ್ರೇಯೋ ನ ಪ್ರಾಹ ಪಾಂಡವಂ। ಕಿಂ ತೇ ವಿವಕ್ಷಿತಂ ಚಾತ್ರ ತದಾಶು ವದ ಮಾಧವ॥ 12-53-24 (66862) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-53-25x (5465) ಯಶಸಃ ಶ್ರೇಯಸಶ್ಚೈವ ಮೂಲ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಕೌರವ। ಮತ್ತಃ ಸರ್ವೇಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಾ ಭಾವಾಃ ಸದಸದಾತ್ಮಕಾಃ॥ 12-53-25 (66863) ಶೀತಾಂಶುಶ್ಚಂದ್ರ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಲೋಕೇ ಕೋ ವಿಸ್ಮಯಿಷ್ಯತಿ। ತಥೈವ ಯಶಸಾ ಪೂರ್ಣೇ ಮಯಿ ಕೋ ವಿಸ್ಮಯಿಷ್ಯತಿ॥ 12-53-26 (66864) ಆಧೇಯಂ ತು ಮಯಾ ಭೂಯೋ ಯಶಸ್ತವ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ತತೋ ಮೇ ವಿಪುಲಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತ್ವಯಿ ಭೀಷ್ಮ ಸಮಾಹಿತಾ॥ 12-53-27 (66865) ಯಾವದ್ಧಿ ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ಪೃಥ್ವೀಯಂ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ಧ್ರುವಾ। ತಾವತ್ತವಾಕ್ಷಯಾ ಕೀರ್ತಿರ್ಲೋಕಾನನುಚರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-53-28 (66866) ಯಚ್ಚ ತ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಸೇ ಭೀಷ್ಮ ಪಾಂಡವಾಯಾನುಪೃಚ್ಛತೇ। ವೇದಪ್ರವಾದ ಇವ ತೇ ಸ್ಥಾಸ್ಯತೇ ವಸುಧಾತಲೇ॥ 12-53-29 (66867) ಯಶ್ಚೈತೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯೋಕ್ಷ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ಸ ಫಲಂ ಸರ್ವಪುಣ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚಾನುಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-53-30 (66868) ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದ್ಭೀಷ್ಮ ಮತಿರ್ದಿವ್ಯಾ ಮಯಾ ಹಿ ತೇ। ದತ್ತಾ ಯಶೋ ವಿಪ್ರಥಯೇತ್ಕಥಂ ಭೂಯಸ್ತವೇತಿ ಹ॥ 12-53-31 (66869) ಯಾವದ್ಧಿ ಪ್ರಥತೇ ಲೋಕೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯಶೋ ಭುವಿ। ತಾವತ್ತಸ್ಯಾಕ್ಷಯಾ ಕೀರ್ತಿರ್ಭವತೀತಿ ವಿನಿಶ್ಚಿತಾ॥ 12-53-32 (66870) ರಾಜಾನೋ ಹತಶಿಷ್ಟಾಸ್ತ್ವಾಂ ರಾಜನ್ನಭಿತ ಆಸತೇ। ಧರ್ಮಾನನುಯುಯುಕ್ಷಂತಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭಾರತ॥ 12-53-33 (66871) ಭವಾನ್ಹಿ ವಯಸಾ ವೃದ್ಧಃ ಶ್ರುತಾಚಾರಸಮನ್ವಿತಃ। ಕುಶಲೋ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಪರಾಶ್ಚ ಯೇ॥ 12-53-34 (66872) ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ತೇ ಕಿಂಚಿದ್ವೄಜಿನಂ ನ ದದರ್ಶ ಹ। ಜ್ಞಾತಾರಂ ಸರ್ವಧರ್ಮಾಣಾಂ ತ್ವಾಂ ವಿದುಃ ಸರ್ವಪಾರ್ಥಿವಾಃ॥ 12-53-35 (66873) ತೇಭ್ಯಃ ಪಿತೇವ ಪುತ್ರೇಭ್ಯೋ ರಾಜನ್ಬ್ರೂಹಿ ಪರಂ ನಯಂ। ಋಷಯಶ್ಚೈವ ದೇವಾಶ್ಚ ತ್ವಯಾ ನಿತ್ಯಮುಪಾಸಿತಾಃ॥ 12-53-36 (66874) ತಸ್ಮಾದ್ವಕ್ತವ್ಯಮೇವೇದಂ ತ್ವಯಾಽವಶ್ಯಮಶೇಷತಃ। ಧರ್ಮಂ ಶುಶ್ರೂಷಮಾಣೇಭ್ಯಃ ಪೃಷ್ಟೇನ ನ ಸತಾ ಪುನಃ॥ 12-53-37 (66875) ವಕ್ತವ್ಯಂ ವಿದುಷಾ ಚೇತಿ ಧರ್ಮಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ। ಅಪ್ರತಿಬ್ರುವತಃ ಕಷ್ಟೋ ದೋಷೋ ಹಿ ಭವಿತಾ ಪ್ರಭೋ॥ 12-53-38 (66876) ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರೈಶ್ಚ ಪೌತ್ರೇಶ್ಚ ಧರ್ಮಾನ್ಪೃಷ್ಟಾನ್ಸನಾತನಾನ್। ವಿದ್ವಂಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತರ್ಷಭ॥ ॥ 12-53-39 (66877) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 53॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-53-8 ಅನುಯುಜ್ಯತಾಂ ಪೃಚ್ಛ್ಯತಾಂ॥ 12-53-32 ಯಶಃ ಪರಚಿತ್ತಚಮಾತ್ಕೃತಿಜನಕೋ ಗುಣೌಧಃ। ಕೀರ್ತಿಃ ಸಾಧುತಯಾಽನ್ಯೈಃ ಕಥನಂ॥ 12-53-33 ಅನುಯುಯುಕ್ಷಂತಃ ಪ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಂತಃ॥

12-54-0 (66878) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-54-0x (5466) ಅಥಾವ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ವಾಕ್ಯಂ ಕೌರವನಂದನಃ। ಹಂತ ಧರ್ಮಾನ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದೃಢೇ ವಾಙ್ಭನಸೀ ಮಮ॥ 12-54-1 (66879) ತವ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಗೋವಿಂದ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಸಿ ಶಾಶ್ವತಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮಾಂ ಧರ್ಮಾನನುಪೃಚ್ಛತು। ಏವಂ ಪ್ರೀತೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚಾಖಿಲಾನ್॥ 12-54-2 (66880) ಯಸ್ಮಿನ್ರಾಜರ್ಷಭೇ ಜಾತೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಿ ಮಹಾತ್ಮನಿ। ಅಹೃಷ್ಯನ್ನೃಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-3 (66881) ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೀಪ್ತಯಶಸಾಂ ಕುರೂಣಾಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಾಂ। ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಸಮಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-4 (66882) ಧೃತಿರ್ದಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಕ್ಷಮಾ ಧರ್ಮಶ್ಚ ನಿತ್ಯದಾ। ಯಸ್ಮಿನ್ನೋಜಶ್ಚ ತೇಜಶ್ಚ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-5 (66883) ಸಂಬಂಧಿನೋಽತಿಥೀನ್ಭೃತ್ಯಾನ್ಸಂಶ್ರಿತಾಂಶ್ಚೈವ ಯೋ ಭೃಶಂ। ಸಂಮಾನಯತಿ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಣ಼್ಡವಃ॥ 12-54-6 (66884) ಸತ್ಯಂ ದಾನಂ ತಪಃ ಶೌರ್ಯಂ ಶಾಂತಿರ್ದಾಕ್ಷ್ಯಮಸಂಭ್ರಮಃ। ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-7 (66885) ಯೋ ನ ಕಾಮಾನ್ನ ಸಂರಂಭಾನ್ನ ಭಯಾನ್ನಾರ್ಥಕಾರಣಾತ್। ಕುರ್ಯಾದಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-8 (66886) ಸತ್ಯನಿತ್ಯಃ ಕ್ಷಮಾನಿತ್ಯೋ ಜ್ಞಾನನಿತ್ಯೋಽತಿಥಿಪ್ರಿಯಃ। ಯೋ ದದಾತಿ ಸತಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-9 (66887) ಇಜ್ಯಾಧ್ಯಯನನಿತ್ಯಶ್ಚ ಧರ್ಮೇ ಚ ನಿರತಃ ಸದಾ। ಕ್ಷಾಂತಃ ಶ್ರುತರಹಸ್ಯಶ್ಚ ಸ ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛತು ಪಾಂಡವಃ॥ 12-54-10 (66888) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-54-11x (5467) ಲಜ್ಜಯಾ ಪರಯೋಪೇತೋ ಧರ್ಮರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಅಭಿಶಾಪಭಯಾದ್ಭೀತೋ ಭವಂತಂ ನೋಪಸರ್ಪತಿ॥ 12-54-11 (66889) ಲೋಕಸ್ಯ ಕದನಂ ಕೃತ್ವಾ ಲೋಕನಾಥೋ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಅಭಿಶಾಪಭಯಾದ್ಭೀತೋ ಭವಂತಂ ನೋಪಸರ್ಪತಿ॥ 12-54-12 (66890) ಪೂಜ್ಯಾನ್ಮಾನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಭಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಗುರೂನ್ಸಂಬಂಧಿಬಾಂಧವಾನ್। ಅರ್ಘಾರ್ಹಾನಿಷುಭಿರ್ಭಿತ್ತ್ವಾ ಭವಂತಂ ನೋಪಸರ್ಪತಿ॥ 12-54-13 (66891) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-54-14x (5468) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಯಥಾ ಧರ್ಮೋ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣ ಸಮರೇ ದೇಹಪಾತನಂ॥ 12-54-14 (66892) ಪಿತೄನ್ಪಿತಾಮಹಾನ್ಭ್ರಾತೄನ್ಗುರೂನ್ಸಂಬಂಧಿಬಾಂಧವಾನ್। ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ಯಃ ಸಖ್ಯೇ ನಿಹನ್ಯಾದ್ಧರ್ಮ ಏವ ಸಃ॥ 12-54-15 (66893) ಸಮಯತ್ಯಾಗಿನೋ ಲುಬ್ಧಾನ್ಗುರೂನಪಿ ಚ ಕೇಶವ। ನಿಹಂತಿ ಸಮರೇ ಪಾಪಾನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯಃ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-54-16 (66894) ಯೋ ಲೋಭಾನ್ನ ಸಮೀಕ್ಷೇತ ಧರ್ಮಸೇತುಂ ಸನಾತನಂ। ನಿಹಂತಿ ಯಸ್ತಂ ಸಮರೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೈ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-54-17 (66895) ಲೋಹಿತೋದಾಂ ಕೇಶತೃಣಾಂ ಗಜಶೈಲಾಂ ಧ್ವಜದ್ರುಮಾಂ। ಮಹೀಂ ಕರೋತಿ ಯುದ್ಧೇಷು ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯಃ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-54-18 (66896) ಆಹೂತೇನ ರಣೇ ನಿತ್ಯಂ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುನಾ। ಧರ್ಂಯಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಚ ಲೋಕ್ಯಂ ಚ ಯುದ್ಧಂ ಹಿ ಮನುರಬ್ರವೀತ್॥ 12-54-19 (66897) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-54-20x (5469) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಭೀಷ್ಮೇಣ ಧರ್ಮಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ವಿನೀತವದುಪಾಗಂಯ ತಸ್ಥೈ ಸಂದರ್ಶನೇಽಗ್ರತಃ॥ 12-54-20 (66898) ಅಥಾಸ್ಯ ಪಾದೌ ಜಗ್ರಾಹ ಭೀಷ್ಮಶ್ಚಾಪಿ ನನಂದ ತಂ। ಮೂರ್ಧ್ನಿಂ ಚೈನಮುಪಾಘ್ರಾಯ ನಿಷೀದೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತದಾ॥ 12-54-21 (66899) ತಮುವಾಚಾಥ ಗಾಂಗೇಯೋ ವೃಷಭಃ ಸರ್ವಧನ್ವಿನಾಂ। ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛ ತಾತ ವಿಸ್ರಬ್ಧಂ ಮಾ ಭೈಸ್ತ್ವಂ ಕುರುಸತ್ತಮ॥ ॥ 12-54-22 (66900) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಃಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 54॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-54-2 ಭೂತಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಂತರಾತ್ಮಾಸಿ। ತೇನ ಮಮಾಭಿಪ್ರಾಯಂ ವೇತ್ಸೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-54-11 ಅಭಿಶಾಪೋ ಲೋಕಗರ್ಹ್ಯತಾ॥

12-55-0 (66901) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-55-0x (5470) ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಹೃಷೀಕೇಶಮಭಿವಾದ್ಯ ಪಿತಾಮಹಂ। ಅನುಮಾನ್ಯ ಗುರೂನ್ಸರ್ವಾನ್ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-55-1 (66902) ರಾಜ್ಞಾಂ ವೈ ಪರಮೋ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ। ಮಹಾಂತಮೇತಂ ಭಾರಂ ಚ ಮನ್ಯೇ ತದ್ಬ್ರೂಹಿ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-55-2 (66903) ರಾಜಧರ್ಮಾನ್ವಿಶೇಷೇಣ ಕಥಯಸ್ಯ ಪಿತಾಮಹ। ಸರ್ವಸ್ಯ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ರಾಜಧರ್ಮಃ ಪರಾಯಣಂ॥ 12-55-3 (66904) ತ್ರಿವರ್ಗೋ ಹಿ ಸಮಾಸಕ್ತೋ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಕೌರವ। ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಶ್ಚ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಃ ಸಕಲೋಽತ್ರ ಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-55-4 (66905) ಯಥಾ ಹಿ ರಶ್ಮಯೋಽಶ್ವಸ್ಯ ದ್ವಿರದಸ್ಯಾಂಕುಶೋ ಯಥಾ। ನರೇಂದ್ರಧರ್ಮೋ ಲೋಕಸ್ಯ ತಥಾ ಪ್ರಗ್ರಹಣಂ ಸ್ಮೃತಂ॥ 12-55-5 (66906) ಅತ್ರ ವೈ ಸಂಪ್ರಮೂಢೇ ತು ಧರ್ಮೇ ರಾಜರ್ಷಿಸೇವಿತೇ। ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾ ನ ಭವೇತ್ಸರ್ವಂ ಚ ವ್ಯಾಕುಲೀಭವೇತ್॥ 12-55-6 (66907) ಉದಯನ್ಹಿ ಯಥಾ ಸೂರ್ಯೋ ನಾಶಯತ್ಯಶುಭಂ ತಮಃ। ರಾಜಧರ್ಮಸ್ತಥಾ ಲೋಕ್ಯಾಮಾಕ್ಷಿಪತ್ಯಶುಭಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-55-7 (66908) ತದಗ್ರೇ ರಾಜಧರ್ಮಾನ್ಹಿ ಮದರ್ಥೇ ತ್ವಂ ಪಿತಾಮಹ। ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ವಂ ಹಿ ಧರ್ಮಭೂತಾಂ ವರಃ॥ 12-55-8 (66909) ಆಗಮಶ್ಚ ಪರಸ್ತ್ವತ್ತಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಃ ಪರಂತಪ। ಭವಂತಂ ಹಿ ಪರಂ ಬುದ್ಧೌ ವಾಸುದೇವೋಽಭಿಮನ್ಯತೇ॥ 12-55-9 (66910) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-55-10x (5471) ನಮೋ ಧರ್ಮಾಯ ಮಹತೇ ನಮಃ ಕೃಷ್ಣಾಯ ವೇಧಸೇ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಧರ್ಮಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಶ್ವತಾನ್॥ 12-55-10 (66911) ಶೃಣು ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಮತ್ತಸ್ತ್ವಂ ರಾಜಧರ್ಮಾನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ನಿರುಚ್ಯಮಾನಾನ್ನಿಯತೋ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ವಾಂಛಸಿ॥ 12-55-11 (66912) ಆದಾವೇವ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ್ಞಾ ರಂಜನಮಿಚ್ಛತಾ। ದೇವತಾನಾಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಚ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-55-12 (66913) ದೈವತಾನ್ಯರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚ ಕುರೂದ್ವಹ। ಆನೃಣ್ಯಂ ಯಾತಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಲೋಕೇನ ಚ ಸಮರ್ಚ್ಯತೇ॥ 12-55-13 (66914) ಉತ್ಥಾನೇನ ಸದಾ ಪುತ್ರ ಪ್ರಯತೇಥಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ನ ಹ್ಯುತ್ಥಾನಮೃತೇ ದೈವಂ ರಾಜ್ಞಾಮರ್ಥಂ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್॥ 12-55-14 (66915) ಸಾಧಾರಣಂ ದ್ವಯಂ ಹ್ಯೇತದ್ದೈವಮುತ್ಥಾನಮೇವ ಚ। ಪೌರುಷಂ ಹಿ ಪರಂ ಮನ್ಯೇ ದೈವಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಮುಹ್ಯತೇ॥ 12-55-15 (66916) ವಿಪನ್ನೇ ಚ ಸಮಾರಂಭೇ ಸಂತಾಪಂ ಮಾ ಸ್ಮ ವೈ ಕೃಥಾಃ। ಘಟೇತೈವಂ ಸದಾಽಽತ್ಮಾನಂ ರಾಜ್ಞಾಮೇಷ ಪರೋ ನಯಃ॥ 12-55-16 (66917) ನ ಹಿ ಸತ್ಯಾದೃತೇ ಕಿಂಚಿದ್ರಾಜ್ಞಾಂ ವೈ ಸಿದ್ಧಿಕಾರಕಂ। ಸತ್ಯೇ ಹಿ ರಾಜಾ ನಿರತಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ ನಂದತಿ॥ 12-55-17 (66918) ಋಷೀಣಾಮಪಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸತ್ಯಮೇವ ಪರಂ ಧನಂ। ತಥಾ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪರಂ ಸತ್ಯಾನ್ನಾನ್ಯದ್ವಿಶ್ವಾಸಕಾರಣಂ॥ 12-55-18 (66919) ಗುಣವಾಞ್ಶೀಲವಾಂದಾಂತೋ ಮೃದುದಂಡೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಸುದರ್ಶಃ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷ್ಯಶ್ಚ ನ ಭ್ರಶ್ಯೇತ ಸದಾ ಶ್ರಿಯಃ॥ 12-55-19 (66920) ಆರ್ಜವಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಶ್ರಯೇಥಾಃ ಕುರುನಂದನ। ಪುನರ್ನಯವಿಚಾರೇಣ ತ್ರಯೀಸಂವರಣೇನ ಚ। `ಆರ್ಜವೇನ ಸಮಾಯುಕ್ತಾ ಮೋದಂತೇ ಋಷಯೋ ದಿವಿ॥' 12-55-20 (66921) ಮೃದುರ್ಹಿ ರಾಜಾ ಸತತಂ ಲಂಘ್ಯೋ ಭವತಿ ಸರ್ವಶಃ। ತೀಕ್ಷ್ಣಾಚ್ಚೋದ್ವಿಜತೇ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಾದುಭಯಮಾಚರೇತ್॥ 12-55-21 (66922) ಅದಂಡ್ಯಾಶ್ಚೈವ ತೇ ಪುತ್ರ ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ಯುರ್ದದತಾಂ ವರ। ಭೂತಮೇತತ್ಪರಂ ಲೋಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಪಾಂಡವ॥ 12-55-22 (66923) ಮನುನಾ ಚಾತ್ರ ರಾಜೇಂದ್ರ ಗೀತೌ ಶ್ಲೋಕೌ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಧರ್ಮೇಷು ಸ್ವೇಷು ಕೌರವ್ಯ ಹೃದಿ ತೌ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-55-23 (66924) ಅಭ್ದ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮತಃ ಕ್ಷತ್ರಮಶ್ಮನೋ ಲೋಹಮುತ್ಥಿತಂ। ತೇಷಾಂ ಸರ್ವತ್ರಗಂ ತೇಜಃ ಸ್ವಾಸು ಯೋನಿಷು ಶಾಂಯತಿ॥ 12-55-24 (66925) ಅಯೋ ಹಂತಿ ಯದಾಽಶ್ಮಾನಮಗ್ನಿರಾಪೋ ನಿಹಂತಿ ಚ। ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತದಾ ಸೀದಂತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ॥ 12-55-25 (66926) ಏವಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ನಮಸ್ಯಾ ಏವ ತೇ ದ್ವಿಜಾಃ। ಭೌಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಧಾರಯಂತಿ ಶಮಾನ್ವಿತಾಃ॥ 12-55-26 (66927) ಏವಂ ಚೈವ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಲೋಕಯಾತ್ರಾವಿಘಾತಕಾಃ। ನಿಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಏವ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತೇ ನರೇಶ್ವರ॥ 12-55-27 (66928) ಶ್ಲೋಕೌ ಚೋಶನಸಾ ಗೀತೌ ಪುರಾ ತಾತ ಮಹರ್ಷಿಣಾ। ತೌ ನಿವೋಧ ಮಹಾರಾಜ ತ್ವಮೇಕಾಗ್ರಮನಾ ನೃಪ॥ 12-55-28 (66929) ಉದ್ಯಂಯ ಶಸ್ತ್ರಮಾಯಾಂತಮಪಿ ವೇದಾಂತಗಂ ರಣೇ। ನಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ಧರ್ಮಾಪೇಕ್ಷೀ ನರಾಧಿಪಃ॥ 12-55-29 (66930) ವಿನಶ್ಯಮಾನಂ ಧರ್ಮಂ ಹಿ ಯೋಽಭಿರಕ್ಷೇತ್ಸ ಧರ್ಮವಿತ್। ನ ತೇನ ಧರ್ಮಹಾ ಸ ಸ್ಯಾನ್ಮನ್ಯುಸ್ತನ್ಮನ್ಯುಮೃಚ್ಛತಿ॥ 12-55-30 (66931) ಏವಂ ಚೈವ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಏವ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಸಾಪರಾಧಾನಪಿ ಹಿ ತಾನ್ವಿಷಯಾಂತೇ ಸಮುತ್ಸೃಜೇತ್॥ 12-55-31 (66932) ಅಭಿಶಸ್ತಮಪಿ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಪೀಡಯೇನ್ನ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನೇ ಗುರುತಲ್ಪೇ ಚ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೇ ತಥೈವ ಚ॥ 12-55-32 (66933) ರಾಜದ್ವಿಷ್ಟೇ ಚ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ವಿಷಯಾಂತೇ ವಿವಾಸನಂ। ವಿಧೀಯತೇ ನ ಶಾರೀರಂ ಭಯಮೇಷಾಂ ಕದಾಚನ॥ 12-55-33 (66934) ದಯಿತಾಶ್ಚ ನರಾಸ್ತೇ ಸ್ಯುರ್ಭಕ್ತಿಮಂತೋ ದ್ವಿಜೇಷು ಯೇ। ನ ಶೋಕಃ ಪರಮಾ ತುಷ್ಟೀ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತಿ ಸಂಚಯಾತ್॥ 12-55-34 (66935) ದುರ್ಗೇಷು ಚ ಮಹಾರಾಜ ಷಟ್ಸು ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರನಿಶ್ಚಿತಾಃ। ಸರ್ವದುರ್ಗೇಷು ಮನ್ಯಂತೇ ನರದುರ್ಗಂ ಸುದುರ್ಗಮಂ॥ 12-55-35 (66936) ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಂ ದಯಾ ಕಾರ್ಯಾ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯೇ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ। ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸತ್ಯವಾಕ್ಚೈವ ರಾಜಾ ರಂಜಯತಿ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-55-36 (66937) ನ ಚ ಕ್ಷಾಂತೇನ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಭಾವ್ಯಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮ। ಅಧರ್ಮೋ ಹಿ ಮೃದ್ ರಾಜಾ ಕ್ಷಮಾವಾನಿವ ಕುಂಜರಃ॥ 12-55-37 (66938) ವಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚ ಶ್ಲೋಕೋಽಯಂ ನಿಯತಃ ಪ್ರಭೋ। ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ನಿಗದಿತಸ್ತನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು॥ 12-55-38 (66939) ಕ್ಷಮಮಾಣಂ ನೃಪಂ ನಿತ್ಯಂ ನೀಚಃ ಪರಿಭವೇಂಜನಃ। ಹಸ್ತಿಯಂತಾ ಗಜಸ್ಯೇವ ಶಿರ ಏವಾರುರುಕ್ಷತಿ॥ 12-55-39 (66940) ತಸ್ಮಾನ್ನೈವ ಮೃದುರ್ನಿತ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ವಾಽಪಿ ಭವೇನ್ನೃಪಃ। ವಸಂತೇಽರ್ಕ ಇವ ಶ್ರೀಮಾನ್ನ ಶೀತೋ ನ ಚ ಘರ್ಮದಃ॥ 12-55-40 (66941) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣಾನುಮಾನೇನ ತಥೌಪಂಯಾಗಮೈರಪಿ। ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾಸ್ತೇ ಮಹಾರಾಜ ಸ್ವೇ ಪರೇ ಚೈವ ನಿತ್ಯಶಃ॥ 12-55-41 (66942) ವ್ಯಸನಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ತ್ಯಜೇಥಾ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣ। ನಚೈತಾನಿ ಪ್ರಯುಂಜೀಥಾಃ ಸಂಗಂ ತು ಪರಿವರ್ಜಯ॥ 12-55-42 (66943) ವ್ಯಸನೀ ಯಸ್ತು ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಪರಿಭೂತೋ ಭವತ್ಯುತ। ಉದ್ವೇಜಯತಿ ಲೋಕಂ ಚ ಯೋಽತಿದ್ವೇಷೀ ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-55-43 (66944) ಭವಿತವ್ಯಂ ಸದಾ ರಾಜ್ಞಾ ಗರ್ಭಿಣೀಸಹಧರ್ಮಿಣಾ। ಕಾರಣಂ ಚ ಮಹಾರಾಜ ಶೃಣು ಯೇನೇದಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-55-44 (66945) ಯಥಾ ಹಿ ಗರ್ಭಿಣೀ ಹಿತ್ವಾ ಸ್ವಂ ಪ್ರಿಯಂ ಮನಸೋಽನುಗಂ। ಗರ್ಭಸ್ಯ ಹಿತಮಾಧತ್ತೇ ತಥಾ ರಾಜ್ಞಾಽಪ್ಯಸಂಶಯಂ॥ 12-55-45 (66946) ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಸದಾ ಧರ್ಮಾನುವರ್ತಿನಾ। ಸ್ವಂ ಪ್ರಿಯಂ ತು ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯದ್ಯಲ್ಲೋಕಹಿತಂ ಭವೇತ್॥ 12-55-46 (66947) ನ ಸಂತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಚ ತೇ ಧೈರ್ಯಂ ಕದಾಚಿದಪಿ ಪಾಂಡವ। ಧೀರಸ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟದಂಡಸ್ಯ ನ ಹ್ಯಾಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ॥ 12-55-47 (66948) ಪರಿಹಾಸಶ್ಚ ಭೃತ್ಯೈಸ್ತೇ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ವದತಾಂ ವರ। ಕರ್ತವ್ಯೋ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ದೋಷಮತ್ರ ಹಿ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-55-48 (66949) ಅವಮನ್ಯಂತಿ ಭರ್ತಾರಂ ಸಹರ್ಷಮುಪಜೀವಿನಃ। ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ನ ಚ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಲಂಘ್ಯಂತಿ ಚ ತದ್ವಚಃ॥ 12-55-49 (66950) ಪ್ರೇಷ್ಯಮಾಣಾ ವಿಕಲ್ಪಂತೇ ಗುಹ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯನುಯುಂಜತೇ। ಅಯಾಚ್ಯಂ ಚೈವ ಯಾಚಂತೇ ಭೋಜ್ಯಾನ್ಯಾಹಾರಯಂತಿ ಚ॥ 12-55-50 (66951) ಕ್ರುಥ್ಯಂತಿ ಪರಿದೀಪ್ತಂತಿ ಭೂಮಿಪಾಯಾಧಿತಿಷ್ಠತೇ। ಉತ್ಕೋಚೈರ್ವಂಚನಾಭಿಶ್ಚ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಘ್ನಂತಿ ಚಾಸ್ಯ ತೇ॥ 12-55-51 (66952) ಜರ್ಝರಂ ಚಾಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ಕುರ್ವಂತಿ ಪ್ರತಿರೂಪಕೈಃ। ಸ್ತ್ರೀರಕ್ಷಿಭಿಶ್ಚ ಸಜ್ಜಂತೇ ತುಲ್ಯವೇಷಾ ಭವಂತಿ ಚ॥ 12-55-52 (66953) ವಾಂತಂ ನಿಷ್ಠೀವನಂ ಚೈವ ಕುರ್ವತೇ ಚಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿಧೌ। ನಿರ್ಲಜ್ಜಾ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ವ್ಯಾಹರಂತಿ ಚ ತದ್ವಚಃ॥ 12-55-53 (66954) ಹಯಂ ವಾ ದಂತಿನಂ ವಾಽಪಿ ರಥಂ ವಾ ನೃಪಸಂಮತಂ। ಅಧಿರೋಹಂತ್ಯವಜ್ಞಾಯ ಸಹರ್ಷಾಃ ಪಾರ್ಥಿವೇ ಮೃದೌ॥ 12-55-54 (66955) ಇದಂ ತೇ ದುಷ್ಕರಂ ರಾಜನ್ನಿದಂ ತೇ ದುರ್ವಿಚೇಷ್ಟಿತಂ। ಇತ್ಯೇವಂ ಸುಹೃದೋ ನಾಮ ಬ್ರುವತೇ ಪರಿಪದ್ಗತಾಃ॥ 12-55-55 (66956) ಕ್ರುದ್ಧೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ಹಸಂತ್ಯೇವ ನ ಚ ಹೃಷ್ಯಂತಿ ಪೂಜಿತಾಃ। ಸಂಘರ್ಷಶೀಲಾಶ್ಚ ತದಾ ಭವಂತ್ಯನ್ಯೋನ್ಯಕಾರಣಾತ್॥ 12-55-56 (66957) ವಿಸ್ರಂಸಯಂತಿ ಮಂತ್ರಂ ಚ ವಿವೃಣ್ವಂತಿ ಚ ದುಷ್ಕೃತಂ। ಲೀಲಯಾ ಚೈವ ಕುರ್ವಂತಿ ಸಾವಜ್ಞಾಸ್ತಸ್ಯ ಶಾಸನಂ॥ 12-55-57 (66958) ಅಲಂಕಾರಾಣಿ ಭೋಜ್ಯಂ ಚ ತಥಾ ಸ್ನಾನಾನುಲೇಪನೇ। ಹೇಲಯಾನಾ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಸ್ವಸ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯೋಪಭುಂಜಯೇ॥ 12-55-58 (66959) ನಿಂದಂತೇ ಸ್ವಾನಧೀಕಾರಾನ್ಸಂತ್ಯಜಂತೇ ಚ ಭಾರತ। ನ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪರಿತೃಷ್ಯಂತಿ ರಾಜದೇಯಂ ಹರಂತಿ ಚ॥ 12-55-59 (66960) ಕ್ರೀಡಿತುಂ ತೇನ ಚೇಚ್ಛಂತಿ ಸಸೂತ್ರೇಣೇವ ಪಕ್ಷಿಣಾ। ಅಸ್ಮತ್ಪ್ರಣೇಯೋ ರಾಜೇತಿ ಲೋಕಾಂಶ್ಚೈವ ವದಂತ್ಯುತ॥ 12-55-60 (66961) ಏತೇ ಚೈವಾಪರೇ ಚೈವ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಂತ್ಯುತ। ನೃಪತೌ ಮಾರ್ದವೋಪೇತೇ ಹರ್ಷುಲೇ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ ॥ 12-55-61 (66962) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 55॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-55-2 ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲನಾತ್ಮಕಃ ಪರಮಃ ಸರ್ವಧರ್ಮಶ್ರೇಷ್ಠಃ। ಏತಂ ಧರ್ಮಂ ಭಾರಂ ದುವೇಹಂ ಮನ್ಯೇ॥ 12-55-5 ಪ್ರಗ್ರಹಣಂ ನಿಯಂತ್ರಣಂ॥ 12-55-6 ಸಂಸ್ಥಾ ಮರ್ಯಾದಾವ್ಯವಸ್ಥಾ॥ 12-55-8 ಅಗ್ರೇ ಇತರೇಭ್ಯೋ ಧರ್ಮೇಭ್ಯಃ ಪೂರ್ವಂ॥ 12-55-9 ಪರಃ ಆಗಮಃ ಪರಂ ರಹಸ್ಯಂ। ನಃ ಅಸ್ಮಾಕಂ ತ್ವತ್ತಏವ ವಿಹಿತಮಸ್ತು॥ 12-55-18 ಸತ್ಯಾನ್ನಾನ್ಯದಾಶ್ವಾಸಕಾರಮಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-55-19 ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷ್ಯಃ ಬಹುಪ್ರದಃ॥ 12-55-26 ಭೌಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಾನ್ ಯಜ್ಞಾಂಶ್ಚ॥ 12-55-29 ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ಶಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮನೇನ ನಿಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇವ ನತು ಹನ್ಯಾತ್॥ 12-55-30 ವಿನಶ್ಯಮಾನಮಾತತಾಯಿದೋಷಾತ್। ತೇನ ಜಾತತಾಯಿನಿಗ್ರಹೇಣ॥ 12-55-32 ಅಭಿಶಸ್ತಂ ಸತಾಽಸತಾ ವಾ ದೋಷೇಣ ಯುಕ್ತಂ ತಥಾಖ್ಯಾಪಿತಂ॥ 12-55-33 ಶಾರೀರಂ ಕಶಾಘಾತಾದಿಜಂ॥ 12-55-35 ಷಟ್ಸು ಮರುಜಲಪೃಥ್ವೀವನಪರ್ವತನಸ್ಮವೇಷು॥ 12-55-37 ಅಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮವಿರೋಧೀ॥ 12-55-39 ಗಜಸ್ಯ ಕ್ಷಮಮಾಣಸ್ಯ॥ 12-55-42 ವ್ಯಸನಾನಿ ಮೃಗಯಾದೀನಿ॥ 12-55-46 ಪ್ರಿಯಮಿಷ್ಟಂ॥ 12-55-47 ನ ಭಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತೇ ತ್ವಯಾ॥ 12-55-52 ಪ್ರತಿರೂಪಕೈಃ ಕೃತ್ರಿಮೈಃ ಶಾಸನಪತ್ರೈಃ। ವಿಷಯಂ ದೇಶಂ। ಜರ್ಝರಂ ನಿಃಸಾರಂ। ಸ್ತ್ರೀರಕ್ಷಿಭಿಃ ಸಜ್ಜಂತೇ ಪ್ರೀತಿ ಕುರ್ವಂತಿ ಅಂತಃಪುರೇ ಪ್ರವೇಶಮಿಚ್ಛಂತಃ॥ 12-55-54 ನಾದೃತ್ಯ ಹರ್ಷುಲೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಹರ್ಷುಲೇ ಪರಿಹಾಸಶೀಲೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-55-57 ವಿಸ್ರಂಸಯಂತಿ ಭೇದಯಂತಿ॥ 12-55-58 ಸ್ವಸ್ಥಾಃ ನಿರ್ಭಯಾಃ॥ 12-55-59 ರಾಜದೇಯಂ ರಾಜಭಾಗಂ॥

12-56-0 (66963) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-56-0x (5472) ನಿತ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತೇನ ವೈ ರಾಜ್ಞಾ ಭವಿತವ್ಯಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ನ ರಾಜಾ ಹಿ ನಾರೀವೋದ್ಯಮವರ್ಜಿತಃ॥ 12-56-1 (66964) ಭಗವಾನುಶನಾ ಚಾಹ ಶ್ಲೋಕಮತ್ರ ವಿಶಾಂಪತೇ। ತದಿಹೈಕಮನಾ ರಾಜನ್ಗದತಸ್ತಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥ 12-56-2 (66965) ದ್ವಾವಿಮೌ ಗ್ರಸತೇ ಭೂಮಿಃ ಸರ್ಪೋ ಬಿಲಶಯಾನಿವ। ರಾಜಾನಂ ಚಾವಿರೋದ್ಧಾರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಚಾಪ್ರವಾಸಿನಂ॥ 12-56-3 (66966) ತದೇತನ್ನರಶಾರ್ದೂಲ ಹೃದಿ ತ್ವಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ। ಸಂಧೇಯಾನಭಿಸಂಧತ್ಸ್ವ ವಿರೋಧ್ಯಾಂಶ್ಚ ವಿರೋಧಯ॥ 12-56-4 (66967) ಸಪ್ತಾಂಗಸ್ಯ ಚ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವಿಪರೀತಂ ಯ ಆಚರೇತ್। ಗುರುರ್ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮಿತ್ರಂ ಪ್ರತಿಹಂತವ್ಯ ಏವ ಸಃ॥ 12-56-5 (66968) ಮರುತ್ತೇನ ಹಿ ರಾಜ್ಞಾ ವೈ ಗೀತಃ ಶ್ಲೋಕಃ ಪುರಾತನಃ। ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮತಃ ಪುರಾ॥ 12-56-6 (66969) ಗುರೋರಪ್ಯವಲಿಪ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯಮಜಾನತಃ। ಉತ್ಪಥಂ ಪ್ರತಿಪನ್ನಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-56-7 (66970) ಬಾಹೋಃ ಪುತ್ರೇಣ ರಾಜ್ಞಾ ಚ ಸಗರೇಣ ಚ ಧೀಮತಾ। ಅಸಮಂಜಃ ಸುತೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ತ್ಯಕ್ತಃ ಪೌರಹಿತೈಷಿಣಾ॥ 12-56-8 (66971) ಅಸಮಂಜಃ ಸರಯ್ವಾಂ ಸ ಪೌರಾಣಾಂ ಬಾಲಕಾನ್ನೃಪ। ನ್ಯಮಜ್ಜಯದತಃ ಪಿತ್ರಾ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯ ಸ ವಿವಾಸಿತಃ॥ 12-56-9 (66972) ಋಷಿಣೋದ್ದಾಲಕೇನಾಪಿ ಶ್ವೇತಕೇತುರ್ಮಹಾತಪಾಃ। ಮಿಥ್ಯಾ ವಿಪ್ರಾನುಪಚರನ್ಸಂತ್ಯಕ್ತೋ ದಯಿತಃ ಸುತಃ॥ 12-56-10 (66973) ಲೋಕರಂಜನಮೇವಾತ್ರ ರಾಜ್ಞಾಂ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ। ಸತ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಂ ಚೈವ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಯ ಚಾರ್ಜವಂ॥ 12-56-11 (66974) ನ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ಪರವಿತ್ತಾನಿ ದೇಯಂ ಕಾಲೇ ಚ ದಾಪಯೇತ್। ವಿಕ್ರಾಂತಃ ಸತ್ಯವಾಕ್ಕ್ಷಾಂತೋ ನೃಪೋ ನ ಚಲತೇ ಪಥಃ॥ 12-56-12 (66975) ಗುಪ್ತಮಂತ್ರೋ ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಕೃತನಿಶ್ಚಯಃ। ಧರ್ಮೇ ಚಾರ್ಥೇ ಚ ಕಾಮೇ ಚ ಮೋಕ್ಷೇ ಚ ಸತತಂ ರತಃ॥ 12-56-13 (66976) ತ್ರಯ್ಯಾ ಸಂವೃತಮಂತ್ರಶ್ಚ ರಾಜಾ ಭವಿತುರ್ಮಹತಿ। ವೃಜಿನಂ ಚ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ನಾನ್ಯಚ್ಚಾರಕ್ಷಣಾತ್ಪರಂ॥ 12-56-14 (66977) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಶ್ಚ ರಕ್ಷಿತವ್ಯಾ ಮಹೀಕ್ಷಿತಾ। ಧರ್ಮಸಂಕರರಕ್ಷಾ ಚ ರಾಜ್ಞಾಂ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-56-15 (66978) ನ ವಿಶ್ವಸೇಚ್ಚ ನೃಪತಿರ್ನ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ಚ ವಿಶ್ವಸೇತ್। ಷಾಂಗುಣ್ಯಗುಣದೋಷಾಂಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾಽವಲೋಕಯೇತ್॥ 12-56-16 (66979) ಅಚ್ಛಿದ್ರದರ್ಶೀ ನೃಪತಿರ್ನಿತ್ಯಮೇವ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ತ್ರಿವರ್ಗೇ ವಿದಿತಾರ್ಥಶ್ಚ ಯುಕ್ತಾಚಾರಪಥಶ್ಚ ಯಃ॥ 12-56-17 (66980) ಕೋಶಸ್ಯೋಪಾರ್ಜನರತಿರ್ಯಮವೈಶ್ರವಣೋಪಮಃ। ವೇತ್ತಾ ಚ ದಶವರ್ಗಸ್ಯ ಸ್ಥಾನವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಮನಃ॥ 12-56-18 (66981) ಅಭೃತಾನಾಂ ಭವೇದ್ಭರ್ತಾ ಭೃತಾನಾಮನ್ವವೇಕ್ಷಕಃ। ನೃಪತಿಃ ಸುಭುಖಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷಿತಾ॥ 12-56-19 (66982) ಉಪಾಸಿತಾ ---- ಜಿತತಂದ್ರಿರಲೋಲುಪಃ। ಸತಾಂ ವೃತ್ತೇ ಸ್ಥಿತಮತಿಃ ಸತಾಂ ಹ್ಯಾಚಾರದರ್ಶನಃ॥ 12-56-20 (66983) ನ ಚಾದದೀತ ವಿತ್ತಾನಿ ಸತಾಂ ಹಸ್ತಾತ್ಕದಾಚನ। ಅಸಭ್ದ್ಯಶ್ಚ ಸಮಾದಾಯ ಸಭ್ದ್ಯಸ್ತು ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್॥ 12-56-21 (66984) ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಹರ್ತಾ ದಾತಾ ಚ ವಶ್ಯಾತ್ಮಾ ವಶ್ಯಸಾಧನಃ। ಕಾಲೇ ದಾತಾ ಚ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ಶುದ್ಧಾಚಾರಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-56-22 (66985) ಶೂರಾನ್ಭಕ್ತಾನಸಂಹಾರ್ಯಾನ್ಕುಲೇ ಜಾತಾನರೋಗಿಣಃ। ಶಿಷ್ಟಾಞ್ಶಿಷ್ಟಾಭಿಸಂಬಂಧಾನ್ಮಾನಿನೋಽನವಮಾನಿನಃ॥ 12-56-23 (66986) ವಿದ್ಯಾವಿದೋ ಲೋಕವಿದಃ ಪರಲೋಕಾನ್ವವೇಕ್ಷಕಾನ್। ಧರ್ಮೇ ಚ ನಿರತಾನ್ಸಾಧೂನಚಲಾನಚಲಾನಿವ। 12-56-24 (66987) ಸಹಾಯಾನ್ಸತತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಭೂತಿಪರಿಷ್ಕೃತಾನ್। ತೈಶ್ಚ ತುಲ್ಯೋ ಭವೇದ್ಭೋಗೈಶ್ಛತ್ರಮಾತ್ರಾಜ್ಞಯಾಽಧಿಕಃ॥ 12-56-25 (66988) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾ ಚ ಪರೋಕ್ಷಾ ಚ ವೃತ್ತಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಭವೇತ್ಸಮಾ। ಏವಂ ಕುರ್ವನ್ನರೇಂದ್ರೋ ಹಿ ನ ಖೇದಮಿಹ ವಿಂದತಿ॥ 12-56-26 (66989) ಸರ್ವಾಭಿಶಂಕೀ ನೃಪತಿರ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಹರೋ ಭವೇತ್। ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರಮನೃರ್ಜುರ್ಲುಬ್ಧಃ ಸ್ವಜನೇನೈವ ಬಾಧ್ಯತೇ॥ 12-56-27 (66990) ಶುಚಿಸ್ತು ಪೃಥಿವೀಪಾಲೋ ಲೋಕಸ್ಯಾನುಗ್ರಹೇ ರತಃ। ನ ಪತತ್ಯರಿಭಿರ್ಗ್ರಸ್ತಃ ಪತಿತಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-56-28 (66991) ಅಕ್ರೋಧನೋ ಹ್ಯವ್ಯಸನೀ ಮೃದುದಂಡೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ರಾಜಾ ಭವತಿ ಭೂತಾನಾಂ ವಿಶ್ವಾಸ್ಯೋ ಹಿಮವಾನಿವ॥ 12-56-29 (66992) ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನ್ಯಾಯಗುಣೋಪೇತಃ ಪರರಂಧ್ರೇಷು ಲಾಲಸಃ। ಸುದರ್ಶಃ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ನಯಾಪನಯವಿತ್ತಥಾ॥ 12-56-30 (66993) ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರೀ ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ಸುಪ್ರಸಾದೋ ಮಹಾಮನಾಃ। ಅರೋಗಪ್ರಕೃತಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾವಾನವಿಕತ್ಥನಃ॥ 12-56-31 (66994) ಆರಬ್ಧಾನ್ಯೇವ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ನ ಪರ್ಯವಸಿತಾನ್ಯಪಿ। ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರದೃಶ್ಯಂತೇ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ॥ 12-56-32 (66995) ಪುತ್ರಾ ಇವ ಪಿತುರ್ಗೇಹೇ ವಿಷಯೇ ಯಸ್ಯ ಮಾನವಾಃ। ನಿರ್ಭಯಾ ವಿಚರಿಷ್ಯಂತಿ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ॥ 12-56-33 (66996) ಅಗೂಢವಿಭವಾ ಯಸ್ಯ ಪೌರಾ ರಾಷ್ಟ್ರನಿವಾಸಿನಃ। ನಯಾಪನಯವೇತ್ತಾರಃ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ॥ 12-56-34 (66997) ಸ್ವಧರ್ಮನಿರತಾ ಯಸ್ಯ ಜನಾ ವಿಷಯವಾಸಿನಃ। ಅಸಂಘಾತರತಾ ದಾಂತಾಃ ಪಾಲ್ಯಮಾನಾ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-56-35 (66998) ವಶ್ಯಾ ಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾಶ್ಚ ನ ಚ ಸಂಘರ್ಷಶೀಲಿನಃ। ವಿಷಯೇ ದಾನರುಚಯೋ ನರಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-56-36 (66999) ನ ಯಸ್ಯ ಕೂಟಂ ಕಪಟಂ ನ ಮಾಯಾ ನ ಚ ಮತ್ಸರಃ। ವಿಷಯೇ ಭೂಮಿಪಾಲಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-56-37 (67000) ಯಃ ಸತ್ಕರೋತಿ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಶ್ರೇಯಾನ್ಪರಹಿತೇ ರತಃ। ಸತಾಂ ವರ್ತ್ಮಾನುಗಸ್ತ್ಯಾಗೀ ಸ ರಾಜಾ ಸ್ವರ್ಗಮರ್ಹತಿ॥ 12-56-38 (67001) ಯಸ್ಯ ಚಾರಾಶ್ಚ ಮಂತ್ರಾಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಚೈವ ಕೃತಾಕೃತಾಃ। ನ ಜ್ಞಾಯಂತೇ ಹಿ ರಿಪುಭಿಃ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜ್ಯಮರ್ಹತಿ॥ 12-56-39 (67002) ಶ್ಲೋಕದ್ವಯಂ ಪುರಾ ಗೀತಂ ಭಾರ್ಗವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಆಖ್ಯಾತೇ ರಾಜಚರಿತೇ ನೃಪತಿಂ ಪ್ರತಿ ಭಾರತ॥ 12-56-40 (67003) ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಥಮಂ ವಿಂದೇತ್ತತೋ ಭಾರ್ಯಾಂ ತತೋ ಧನಂ। ರಾಜನ್ಯಸತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ಕುತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಕುತೋ ಧನಂ॥ 12-56-41 (67004) ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಜ್ಯಕಾಮಾನಾಂ ನಾನ್ಯೋ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ। ಋತೇ ರಕ್ಷಾಂ ತು ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾಂ ರಕ್ಷಾ ಲೋಕಸ್ಯ ಧಾರಿಣೀ॥ 12-56-42 (67005) ಪ್ರಾಚೇತಸೇನ ಮನುನಾ ಶ್ಲೋಕೌ ಚೇಮಾವುದಾಹೃತೌ। ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ರಾಜೇಂದ್ರ ತಾವಿಹೈಕಮನಾಃ ಶೃಣು॥ 12-56-43 (67006) ಷಡೇತಾನ್ಪುರುಷೋ ಜಹ್ಯಾದ್ಭಿನ್ನಾಂ ನಾವಮಿವಾರ್ಣವೇ। ಅಪ್ರವಕ್ತಾರಮಾಚಾರ್ಯಮನಧೀಯಾನಮೃತ್ವಿಜಂ॥ 12-56-44 (67007) ಅರಕ್ಷಿತಾರಂ ರಾಜಾನಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಚಾಪ್ರಿಯವಾದಿನೀಂ। ಗ್ರಾಮಕಾಮಂ ಚ ಗೋಪಾಲಂ ವನಕಾಮಂ ಚ ನಾಪಿತಂ॥ ॥ 12-56-45 (67008) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 56॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-56-3 ಅಪ್ರವಾಸಿನಂ ವೇದಾಧ್ಯಯನಾರ್ಥಂ॥ 12-56-5 ಸಪ್ತ ಸ್ವಾಂಯಮಾತ್ಯಸುಹೃತ್ಕೋಶರಾಷ್ಟ್ರದುರ್ಗಬಲಾನಿ ಅಂಗಾನಿ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಸಪ್ತಾಂಗಸ್ಯ॥ 12-56-12 ನ ಹಿಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕರಾರ್ಥಂ ಧಾನ್ಯಾನಿ ರುದ್ಧಾ ವೃಷ್ಟ್ಯಾದಿನಾ ನ ನಾಶಯತ್। ದೇಯ---ನಂ॥ 12-56-14 ವೃಜಿನಂ ಸಂಕಟಂ ಅರಕ್ಷಣಾತ್ ಮಂತ್ರಸ್ಯಾಗೋಪನಾದನ್ಯನ್ನಾಸ್ತಿ॥ 12-56-15 ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಸಂಕರೋವ್ಯತ್ಯಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ರಕ್ಷಾ ಧರ್ಮಸಂಕರರಕ್ಷಾ॥ 12-56-16 ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್। ಚಾತ್ ವಿಶ್ವಸೇದಪ್ಯಾಪ್ತೇಷು। ತೇಷ್ವಪಿ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-56-23 ಶೂರಾನ್ಸಹಾಯಾನ್ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ತೃತೀಯೇನಾನ್ವಯಃ। ಅಸಂಹಾರ್ಯಾನ್ಪರೈರಪ್ರತಾರ್ಯಾನ್। ಶಿಷ್ಟಾಭಿಸಂಬಂಧಾನ್ ಶಿಷ್ಟಪರಿವಾರಾನ್। ಅನವಮಾನಿನಃ ಅವಮಾನಂ ಪರಸ್ಯಾಕುರ್ವತಃ॥ 12-56-24 ಅಚಲಾನ್ ಸ್ಥಿರಾನ್ ಅಚಲಾನಿವಪರ್ವತಾನಿವ॥ 12-56-25 ಛತ್ರಮಾತ್ರೇಣ ಸಹಿತಾ ಯಾ ಆಜ್ಞಾ ಇದಮಿತ್ಥಂ ಕುರುಇದಂ ನೇತಿ ತಯಾಧಿಕಃ। ಅನ್ಯತ್ಸರ್ವಂ ಶೂರೈಃ ಸಮಾನಂ ಭುಂಜೀತ॥ 12-56-32 ಸುಪರ್ಯವಸಿತಾನಿ ಚ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-56-35 ಅಸಂಘಾತರತಾಃ ಸಂಘಾತೇ ಶರೀರೇ ಪ್ರೀತಿಮಂತೋ ನ ಭವಂತಿ ಕಿಂತು ತತ್ಸಾಧ್ಯೇ ಧರ್ಮೇ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-56-36 ಸಂಘರ್ಷಃ ಪರಾಭಿಭವಸ್ತಚ್ಛೀಲಿನೋ ನ॥ 12-56-37 ಕೂಟಂ ದಂಭಃ। ಕಪಟಮನೃತಂ। ಮತ್ಸರಃ ಪರೋತ್ಕರ್ಷಾಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಂ॥ 12-56-38 ಜ್ಞೇಯೇ ಪರಹಿತೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಜ್ಞೇಯಃ ಪೌರಹಿತೇ ಇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ। ರಾಜ್ಯಮರ್ಹತೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಜ್ಞಾನಾನಿ ಜ್ಞಾನಯುಕ್ತಾನ್ಪಂಡಿತಾನ್॥ 12-56-39 ಕೃತಾ ಅಪ್ಯಕೃತಾ ಇವೇತಿ ಕೃತಾಕೃತಾಃ॥ 12-56-41 ಪ್ರಥಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಅಸತ್ಯಶುಭೇ॥

12-57-0 (67009) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-57-0x (5473) ಏತತ್ತೇ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ನವನೀತಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಹಿ ಭಗವಾನ್ನಾನ್ಯಂ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಶಂಸತಿ॥ 12-57-1 (67010) ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ಕಾವ್ಯಶ್ಚೈವ ಮಹಾತಪಾಃ। ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ಮಹೇಂದ್ರಶ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರಾಚೇತಸೋ ಮನುಃ॥ 12-57-2 (67011) ಭರದ್ವಾಜಶ್ಚ ಭಗವಾಂಸ್ತಥಾ ಗೌರಶಿರಾ ಮುನಿಃ। ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಣೇತಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ॥ 12-57-3 (67012) ರಕ್ಷಾಮೇವ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರ। ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜೀವತಾಂರಾಕ್ಷ ಸಾಧನಂ ಚಾತ್ರ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-57-4 (67013) ಚಾರಶ್ಚ ಪ್ರಣಿಧಿಶ್ಚೈವ ಕಾಲೇ ದಾನಮಮತ್ಸರಃ। ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದಾನಂ ನ ಚಾದಾನಮಯೋಗೇನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-57-5 (67014) ಸತಾಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಶೌರ್ಯಂ ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಹಿತಂ। ಅನಾರ್ಜವೈರಾರ್ಜವೈಶ್ಚ ಶತ್ರುಪಕ್ಷಾವಿವರ್ಧನಂ॥ 12-57-6 (67015) ಕೇತನಾನಾಂ ಚ ಜೀರ್ಣಾನಾಮವೇಕ್ಷಾ ಚೈವ ಸೀದತಾಂ। ದ್ವಿವಿಧಸ್ಯ ಚ ದಂಡಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ॥ 12-57-7 (67016) ಸಾಧೂನಾಮಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಕುಲೀನಾನಾಂ ಚ ಧಾರಣಂ। ನಿಚಯಶ್ಚ ನಿಚೇಯಾನಾಂ ಸೇವಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾಮಪಿ॥ 12-57-8 (67017) ಬಲಾನಾಂ ಹರ್ಷಣಂ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಮನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ। ಕಾರ್ಯೇಷ್ವಖೇದಃ ಕೋಶಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ ವಿವರ್ಧನಂ॥ 12-57-9 (67018) ಪುರಗುಪ್ತಿರವಿಶ್ವಾಸಃ ಪೌರಸಂಘಾತಭೇದನಂ। ಅರಿಮಧ್ಯಸ್ಥಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಯಥಾವಚ್ಚಾನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ॥ 12-57-10 (67019) ಉಪಜಾಪಶ್ಚ ಭೃತ್ಯಾನಾಮಾತ್ಮನಃ ಪುರದರ್ಶನಂ। ಅವಿಶ್ವಾಸಃ ಸ್ವಯಂ ಚೈವ ಪರಸ್ಯಾಶ್ವಾಸನಂ ತಥಾ॥ 12-57-11 (67020) ನೀತಿವರ್ತ್ಮಾನುಸಾರೇಣ ನಿತ್ಯಮುತ್ಥಾನಮೇವ ಚ। ರಿಪೂಣಾಮನವಜ್ಞಾನಂ ನಿತ್ಯಂ ಚಾನಾರ್ಯವರ್ಜನಂ॥ 12-57-12 (67021) ಉತ್ಥಾನಂ ಹಿ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಭಾಷತ। ರಾಜಧರ್ಮಸ್ಯ ಯನ್ಮೂಲಂ ಶ್ಲೋಕಾಂಶ್ಚಾತ್ರ ನಿಬೋಧ ಮೇ॥ 12-57-13 (67022) ಉತ್ಥಾನೇನಾಮೃತಂ ಲಬ್ಧಮುತ್ಥಾನೇನಾಸುರಾ ಹತಾಃ। ಉತ್ಥಾನೇನ ಮಹೇಂದ್ರೇಣ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ದಿವೀಹ ಚ॥ 12-57-14 (67023) ಉತ್ಥಾನಧೀರಃ ಪುರುಷೋ ವಾಗ್ಧೀರಾನಧಿತಿಷ್ಠತಿ। ಉತ್ಥಾನವೀರಾನ್ವಾಗ್ವೀರಾ ರಮಯಂತ ಉಪಾಸತೇ॥ 12-57-15 (67024) ಉತ್ಥಾನಹೀನೋ ರಾಜಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನಪಿ ನಿತ್ಯಶಃ। ಪ್ರಧರ್ಷಣೀಯಃ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಭುಜಂಗ ಇವ ನಿರ್ವಿಷಃ॥ 12-57-16 (67025) ನ ಚ ಶತ್ರುರವಜ್ಞೇಯೋ ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ಬಲೀಯಸಾ। ಅಲ್ಪೋಽಪಿ ಹಿ ದಹತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಿಷಮಲ್ಪಂ ಹಿನಸ್ತಿ ಚ॥ 12-57-17 (67026) ಏಕಾಂಗೇನಾಪಿ ಸಂಭೂತಃ ಶತ್ರುರ್ದುರ್ಗಮುಪಾಶ್ರಿತಃ। ಸರ್ವಂ ತಾಪಯತೇ ದೇಶಮಪಿ ರಾಜ್ಞಃ ಸಮೃದ್ಧಿನಃ॥ 12-57-18 (67027) ರಾಜ್ಞೋ ರಹಸ್ಯಂ ಯದ್ವಾಕ್ಯಂ ಜಯಾರ್ಥೇ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ। ಹೃದಿ ಯಚ್ಚಾಸ್ಯ ಜಿಹ್ನಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಾರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಯದ್ಭವೇತ್॥ 12-57-19 (67028) ಯಚ್ಚಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ವೃಜಿನಂ ಮಾರ್ದವೇನೈವ ಧಾರ್ಯತೇ। ರಂಜನಾರ್ಥಂ ಚ ಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾಮಾಚರೇತ್ಕ್ರಿಯಾಂ॥ 12-57-20 (67029) ರಾಜ್ಯಂ ಹಿ ಸುಮಹತ್ತತ್ರ ದುರ್ಧಾರ್ಯಮಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ। ನ ಶಕ್ಯಂ ಮೃದುನಾ ವೋದುಮಾಘಾತಸ್ಥಾನಮುಲ್ವಣಂ॥ 12-57-21 (67030) ರಾಜ್ಯಂ ಸರ್ವಾಮಿಷಂ ನಿತ್ಯಮಾರ್ಜವೇನೈವ ಧಾರ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಶ್ರೇಣ ಸತತಂ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-57-22 (67031) ಯದ್ಯಪ್ಯಸ್ಯ ವಿಪಕ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ರಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ। ಸೋಪ್ಯಸ್ಯ ವಿಪುಲೋ ಧರ್ಮ ಏವಂ ವೃತ್ತಾ ಹಿ ಭೂಮಿಪಾಃ॥ 12-57-23 (67032) ಏಷ ತೇ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ಲೇಶಃ ಸಮನುವರ್ಣಿತಃ। ಭೂಯಸ್ತೇ ಯತ್ರ ಸಂದೇಹಸ್ತದ್ಬ್ರೂಹಿ ಕುರುಸತ್ತಮ॥ 12-57-24 (67033) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-57-25x (5474) ತತೋ ವ್ಯಾಸಶ್ಚ ಭಗವಾಂದೇವಸ್ಥಾನೋಽಶ್ಮ ಏವ ಚ। ವಾಸುದೇವಃ ಕೃಪಶ್ಚೈವ ಸಾತ್ಯಕಿಃ ಸಂಜಯಸ್ತಥಾ॥ 12-57-25 (67034) ಸಾಧುಸಾಧ್ವಿತಿ ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಘುಷ್ಯಮಾಣೈರಿವಾನನೈಃ। ಅಸ್ತುವಂಶ್ಚ ನರವ್ಯಾಘ್ರಂ ಭೀಷ್ಮಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಂ॥ 12-57-26 (67035) ತತೋ ದೀನಮನಾ ಭೀಷ್ಮಮುವಾಚ ಕುರುನಂದನಃ। ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಮಶ್ರುಪೂರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಪಾದೌ ತಸ್ಯ ಶನೈಃ ಸ್ಪೃಶನ್॥ 12-57-27 (67036) ಶ್ವ ಇದಾನೀಂ ಸ್ವಸಂದೇಹಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪಿತಾಮಹ। ಉಪೈತಿ ಸವಿತಾ ಹ್ಯಸ್ತಂ ರಸಮಾಪೀಯ ಪಾರ್ಥಿವಂ॥ 12-57-28 (67037) ತತೋ ದ್ವಿಜಾತೀನಭಿವಾದ್ಯ ಕೇಶವಃ। ಕೃಪಶ್ಚ ತೇ ಚೈವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾದಯಃ। ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೀಕೃತ್ಯ ಮಹಾನದೀಸುತಂ ತತೋ ರಥಾನಾರುರುಹುರ್ಮುದಾನ್ವಿತಾಃ॥ 12-57-29 (67038) ದೃಷದ್ವತೀಂ ಚಾಪ್ಯವಗಾಹ್ಯ ಸುವ್ರತಾಃ। ಕೃತೋದಕಾರ್ಥಾಃ ಕೃತಜಪ್ಯಮಂಗಲಾಃ। ಉಪಾಸ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾಂ ವಿಧಿವತ್ಪರಂತಪಾ ಸ್ತತಃ ಪುರಂ ತೇ ವಿವಿಶುರ್ಗಜಾಹ್ವಯಂ॥ ॥ 12-57-30 (67039) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 57॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-57-1 ಏತದ್ರಕ್ಷಣಂ ನವನೀತಂ ನವನೀತವತ್ಸರ್ವಧರ್ಮಸಾರಂ। ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಶಂಸತೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-57-5 ಚಾರೋ ಗುಪ್ತಸ್ಪಶಃ। ಪ್ರಣಿಧಿಃ ಪ್ರಕಟಸ್ಪಶಃ। ದಾನಂ ಭಕ್ತವೇತನಯೋಃ ಯುಕ್ತೇರಾದಾನಂ। ಅಯೋಗೇನಾನುಪಾಯೇನ ಆದಾನಂ ಕರಗ್ರಹಣಂ ನಚ॥ 12-57-7 ಕೇತನಾನಾಂ ಗೃಹಾದೀನಾಂ। ದ್ವಿವಿಧಸ್ಯ ಶಾರೀರದಂಡೋಽರ್ಥದಂಡಶ್ಚೇತಿ ಭೇದಾತ್॥ 12-57-8 ನಿಚೇಯಾನಾಂ ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಾಂ ಧಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ನಿಚಯಃ ಸಂಗ್ರಹಃ॥ 12-57-10 ಅವಿಶ್ವಾಸೋ ಯಾಮಿಕಾದೀನಾಮಪಿ॥ 12-57-11 ಅವಿಶ್ವಾಸೋ ಭೃತ್ಯಾನಾಮೇವ॥ 12-57-12 ಉತ್ಥಾನಮುದ್ಯೋಗಃ। ಅನಾರ್ಯಂ ಹೀನಕರ್ಮ ಕದರ್ಯತ್ವಾದಿ ತದ್ವರ್ಜನಂ॥ 12-57-15 ವಾಗ್ವೀರಾನ್ ಪಂಡಿತಾನ್। ಉತ್ಥಾನಮೇವ ಮಹತ್ಪಾಣ಼್ಡಿತ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-57-18 ಏಕಾಂಗೇನ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಪಾದಾತಾನಾಮನ್ಯತಮೇನಾಪಿ ಸಂಭೂತಃ ಸಂಪನ್ನಃ। ಸಮೃದ್ಧಿನಃ ಸಮೃದ್ಧಿಮತಃ॥ 12-57-21 ಅಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ ಕ್ರೂರೈಃ॥ 12-57-22 ಮಿಶ್ರೇಣ ಕ್ರೌರ್ಯಮಾರ್ದವಾಭ್ಯಾಂ॥ 12-57-28 ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಪಿತಾಮಹ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-58-0 (67040) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-58-0x (5475) ತತಃ ಕಲ್ಯಂ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಕೃತಪೂರ್ವಾಹ್ಣಿಕಕ್ರಿಯಾಃ। ಯಯುಸ್ತೇ ನಗರಾಕಾರೈಃ ರಥೈಃ ಪಾಂಡವಯಾದವಾಃ॥ 12-58-1 (67041) ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಭೀಷ್ಮಮಾಸಾದ್ಯ ಚಾನಘಂ। ಸುಖಾಂ ಚ ರಜನೀಂ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಾಂಗೇಯಂ ರಥಿನಾಂ ವರಂ॥ 12-58-2 (67042) ವ್ಯಾಸಾದೀನಭಿವಾದ್ಯರ್ಷೀನ್ಸರ್ವೈಸ್ತೈಶ್ಚಾಭಿನಂದಿತಾಃ। ನಿಷೇದುರಭಿತೋ ಭೀಷ್ಮಂ ಪರಿವಾರ್ಯ ಸಮಂತತಃ॥ 12-58-3 (67043) ತತೋ ರಾಜಾ ಮಹಾತೇಜಾ ಧರ್ಮಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಅಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ಭೀಷ್ಮಂ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-58-4 (67044) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-58-5x (5476) ಯ ಏಷ ರಾಜನ್ರಾಜೇತಿ ಶಬ್ದಶ್ಚರತಿ ಭಾರತ। ಕಥಮೇಷ ಸಮುತ್ಪನ್ನಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-58-5 (67045) ತುಲ್ಯಪಾಣಿಭುಜಗ್ರೀವಸ್ತುಲ್ಯಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಾತ್ಮಕಃ। ತುಲ್ಯದುಃಖಸುಖಾತ್ಮಾ ಚ ತುಲ್ಯಪೃಷ್ಠಮುಖೋದರಃ॥ 12-58-6 (67046) ತುಲ್ಯಶುಕ್ರಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾ ಚ ತುಲ್ಯಮಾಂಸಾಸೃಗೇವ ಚ। ನೇಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸತುಲ್ಯಶ್ಚ ತುಲ್ಯಪ್ರಾಣಶರೀರವಾನ್॥ 12-58-7 (67047) ಸಮಾನಜನ್ಮಮರಣಃ ಸಮಃ ಸರ್ವೈರ್ಗುಣೈರ್ನೃಣಾಂ। ವಿಶಿಷ್ಟಬುದ್ಧೀಞ್ಶೂರಾಂಶ್ಚ ಕಥಮೇಕೋಽಧಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-58-8 (67048) ಕಥಮೇಕೋ ಮಹೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಶೂರವೀರಾರ್ಯಸಂಕುಲಂ। ರಕ್ಷತ್ಯಪಿ ಚ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಮಭಿವಾಂಛತಿ॥ 12-58-9 (67049) ಏಕಸ್ಯ ತು ಪ್ರಸಾದೇನ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಲೋಕಃ ಪ್ರಸೀದತಿ। ವ್ಯಾಕುಲೇ ಚಾಕುಲಃ ಸರ್ವೋ ಭವತೀತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-58-10 (67050) ಏತದಿಚ್ಛಾಂಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ತ್ವತ್ತೋ ಹಿ ಭರತರ್ಷಭ। ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತನ್ಮೇ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ವದತಾಂ ವರ॥ 12-58-11 (67051) ನೈತತ್ಕಾರಣಮತ್ಯಲ್ಪಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಯದೇಕಸ್ಮಿಂಜಗತ್ಸರ್ವಂ ದೇವವದ್ಯಾತಿ ಸನ್ನತಿಂ॥ 12-58-12 (67052) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-58-13x (5477) ನಿಯತಸ್ತ್ವಂ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಶೃಣು ಸರ್ವಮಶೇಷತಃ। ಯಥಾ ರಾಜ್ಯಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಮಾದೌ ಕೃತಯುಗೇಽಭವತ್॥ 12-58-13 (67053) ನೈವ ರಾಜ್ಯಂ ನ ರಾಜಾಽಽಸೀನ್ನ ಚ ದಂಡೋ ನ ದಾಂಡಿಕಃ। ಧರ್ಮೇಣೈವ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ರಕ್ಷಂತಿ ಸ್ಮ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-58-14 (67054) ಪಾಲ್ಯಮಾನಾಸ್ತಥಾಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ನರಾ ಧರ್ಮೇಣ ಭಾರತ। ದೈನ್ಯಂ ಪರಮುಪಾಜಗ್ಮುಸ್ತತಸ್ತಾನ್ಮೋಹ ಆವಿಶತ್॥ 12-58-15 (67055) ತೇ ಮೋಹವಶಮಾಪನ್ನಾ ಮನುಜಾ ಮನುಜರ್ಷಭ। ಪ್ರತಿಪತ್ತಿವಿಮೋಹಾಚ್ಚ ಧರ್ಮಸ್ತೇಷಾಮನೀನಶತ್॥ 12-58-16 (67056) ನಷ್ಟಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಚ ಮೋಹವಶ್ಯಾ ನರಾಸ್ತದಾ। ಲೋಭಸ್ಯ ವಶಮಾಪನ್ನಾಃ ಸರ್ವೇ ಭರತಸತ್ತಮ॥ 12-58-17 (67057) ಅಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯಾಭಿಮರ್ಶಂ ತು ಕುರ್ವಂತೋ ಮನುಜಾಸ್ತತಃ। ಕಾಮೋ ನಾಮಾಪರಸ್ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ ವೈ ಪ್ರಭೋ॥ 12-58-18 (67058) ತಾಂಸ್ತು ಕಾಮವಶಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ರಾಗೋ ನಾಮಾಭಿಸಂಸ್ಪೃಶತ್। ರಕ್ತಾಶ್ಚ ನಾಭ್ಯಜಾನಂತ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-58-19 (67059) ಅಗಂಯಾಗಮನಂ ಚೈವ ವಾಚ್ಯಾವಾಚ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ। ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚರಾಜೇಂದ್ರ ದೋಷಾದೋಷಂ ಚ ನಾತ್ಯಜನ್॥ 12-58-20 (67060) ವಿಪ್ಲುತೇ ನರಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ನನಾಶ ಹ। ನಾಶಾಚ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರಾಜಂಧರ್ಮೋ ನಾಶಮಥಾಗಮತ್॥ 12-58-21 (67061) ನಷ್ಟೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಧರ್ಮೇ ಚ ದೇವಾಸ್ತ್ರಾಸಮಥಾಗಮನ್। ತೇ ತ್ರಸ್ತಾ ನರಶಾರ್ದೂಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶರಣಂ ಯಯುಃ॥ 12-58-22 (67062) ಪ್ರಪದ್ಯ ಭಗವಂತಂ ತೇ ದೇವಂ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಂ। ಊಚುಃ ಪ್ರಾಂಜಲಯಃ ಸರ್ವೇ ದುಃಖವೇಗಸಮಾಹತಾಃ॥ 12-58-23 (67063) ಭಗವನ್ನರಲೋಕಸ್ಥಂ ಗ್ರಸ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಂ। ಲೋಭಮೋಹಾದಿಭಿರ್ಭಾವೈಸ್ತತೋ ನೋ ಭಯಮಾವಿಶತ್॥ 12-58-24 (67064) ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚ ಪ್ರಣಾಶೇನ ಧರ್ಮೋ ವ್ಯನಶದೀಶ್ಚರ। ತತಸ್ತು ಸಮತಾಂ ಯಾತಾ ಮರ್ತ್ಯೈಸ್ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಾಃ॥ 12-58-25 (67065) ಅಧೋರ್ಭಿವರ್ಷಾಸ್ತು ವಯಂ ಭೌಮಾಸ್ತೂರ್ಧ್ವಪ್ರವರ್ಷಿಣಃ। ಕ್ರಿಯಾವ್ಯುಪರಮಾತ್ತೇಷಾಂ ತತೋಽಗಚ್ಛಾಮ ಸಂಶಯಂ॥ 12-58-26 (67066) ಅತ್ರ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಂ ಯನ್ನಸ್ತದ್ಧ್ಯಾಯಸ್ವ ಪಿತಾಮಹ। ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸಮುತ್ಥೋಸೌ ಪ್ರಭಾವೋ ನೋ ಭವತ್ವಯಂ॥ 12-58-27 (67067) ತಾನುವಾಚ ಸುರಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಭಗವಾಂಸ್ತತಃ। ಶ್ರೇಯೋಽಹಂ ಚಿಂತಯಿಷ್ಯಾಮಿವ್ಯೇತು ವೋ ಭೀಃ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ॥ 12-58-28 (67068) ತತೋಽಧ್ಯಾಯಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಂ ಚಕ್ರೇ ಸ್ವಬುದ್ಧಿಜಂ। ಯತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ತಥೈವಾರ್ಥಃ ಕಾಮಶ್ಚೈವಾನುವರ್ಣಿತಃ॥ 12-58-29 (67069) ತ್ರಿವರ್ಗ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಗಣ ಏವ ಸ್ವಯಂಭುವಾ। ಚತುರ್ಥೋ ಮೋಕ್ಷ ಇತ್ಯೇವ ಪೃಥಗರ್ಥಃ ಪೃಥಗ್ಗುಣಃ॥ 12-58-30 (67070) ಮೋಕ್ಷಸ್ಯಾಸ್ತಿ ತ್ರಿವರ್ಗೋಽನ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮಃ। ಸ್ಥಾನಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯಶ್ಚೈವ ತ್ರಿವರ್ಗಶ್ಚೈವ ದಂಡಜಃ॥ 12-58-31 (67071) ಆತ್ಮಾದೇಶಶ್ಚ ಕಾಲಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಾಯಾಃ ಕೃತ್ಯಮೇವ ಚ। ಸಹಾಯಾಃ ಕಾರಣಂ ಚೈವ ಷಡ್ವರ್ಗೋ ನೀತಿಜಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-58-32 (67072) ತ್ರಯೀ ಚಾನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ಚೈವ ವಾರ್ತಾ ಚ ಭರತರ್ಷಭ। ದಂಡನೀತಿಶ್ಚ ವಿಪುಲಾ ವಿದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ನಿದರ್ಶಿತಾಃ॥ 12-58-33 (67073) ಅಮಾತ್ಯಲಿಪ್ಸಾ ಪ್ರಣಿಧೀ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ। ಚಾರಶ್ಚ ವಿವಿಧೋಪಾಯಃ ಪ್ರಣಿಧಿಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಃ॥ 12-58-34 (67074) ಸಾಮಭೇದಃ ಪ್ರದಾನಂ ಚ ತತೋ ದಂಡಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವ। ಉಪೇಕ್ಷಾ ಪಂಚಮೀ ಚಾತ್ರ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಸಮುದಾಹೃತಾ॥ 12-58-35 (67075) ಮಂತ್ರಶ್ಚ ವರ್ಣಿತಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಮಂತ್ರಭೇದಾರ್ಥ ಏವ ಚ। ವಿಭ್ರಮಶ್ಚೈವ ಮಂತ್ರಸ್ಯ ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಶ್ಚ ಯತ್ಫಲಂ॥ 12-58-36 (67076) ಸಂಧಿಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಾಭಿಖ್ಯೋ ಹೀನೋ ಮಧ್ಯಸ್ತಥೋತ್ತಮಃ। ಭಯಸತ್ಕಾರವಿತ್ತಾಖ್ಯಂ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಪರಿವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-37 (67077) ಯಾತ್ರಾಕಾಲಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಚ ವಿಸ್ತರಃ। ವಿಜಯೋ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಶ್ಚ ತಥಾರ್ಥವಿಜಯಶ್ಚ ಹ॥ 12-58-38 (67078) ಆಸುರಶ್ಚೈವ ವಿಜಯಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಪರಿವರ್ಣಿತಃ। ಲಕ್ಷಣಂ ಪಂಚವರ್ಗಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಂ ಚಾತ್ರ ವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-39 (67079) ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ದಣ಼್ಡೋಽಥ ಪರಿಶಬ್ದಿತಃ। ಪ್ರಕಾಶೋಽಷ್ಟವಿಧಸ್ತತ್ರ ಗುಹ್ಯಶ್ಚ ಬಹುವಿಸ್ತರಃ॥ 12-58-40 (67080) ರಥಾ ನಾಗಾ ಹಯಾಶ್ಚೈವ ಪಾದಾತಾಶ್ಚೈವ ಪಾಂಡವ। ವಿಷ್ಟಿರ್ನಾವಶ್ಚರಾಶ್ಚೈವ ದೇಶಿಕಾ ಇತಿ ಚಾಷ್ಟಮಃ। ಅಂಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕೌರವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಾನಿ ಬಲಸ್ಯ ತು॥ 12-58-41 (67081) ಜಂಗಮಾಜಂಗಮಾಶ್ಚೋಕ್ತಾಶ್ಚೂರ್ಣಯೋಗಾ ವಿಷಾದಯಃ। ಸ್ಪರ್ಶೇ ಚಾಭ್ಯವಹಾರ್ಯೇ ಚಾಪ್ಯುಪಾಂಶುರ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-58-42 (67082) `ಕ್ರೀಡಾಪೂರ್ವೇ ರಣೇ ದ್ಯೂತೇ ವಿಸ್ರಂಭಣಸಮನ್ವಿತಂ। ಉಕ್ತಂ ಕೈತವ್ಯಮಿತ್ಯೇತದುಪಾಯೋ ನವಮೋ ಬುಧೈಃ॥ 12-58-43 (67083) ಉಪೇಕ್ಷಾ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಕರ್ಮಣಾಂ ಕರಣೇಷು ಚ। ಅನಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನೇ ತ್ರಿವರ್ಗೋ ನಶ್ಯತೇ ಯಯಾ॥ 12-58-44 (67084) ಇಂದ್ರಜಾಲಾದಿಕಾ ಮಾಯಾ ವಾಜೀವನಕುಶೀಲವೈಃ। ಸುನಿಮಿತ್ತೈದುರ್ನಿಮಿತ್ತೈರುತ್ಪಾತೈಶ್ಚ ಸಮನ್ವಿತಂ॥ 12-58-45 (67085) ಡಂಭೋ ಲಿಂಗಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶತ್ರುವರ್ಗೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ। ಶಾಠ್ಯಂ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಚಿತ್ತದೋಷಪ್ರದೂಷಿಕಾ॥' 12-58-46 (67086) ಅರಿರ್ಮಿತ್ರ ಉದಾಸೀನ ಇತ್ಯೇತೇಽಪ್ಯನುವರ್ಣಿತಾಃ। ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಮಾರ್ಗಗುಣಾಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಭೂಮಿಗುಣಾಶ್ಚ ಹ। ಆತ್ಮರಕ್ಷಣಮಾಶ್ವಾಸಃ ಸ್ಪರ್ಶಾನಾಂ ಚಾನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ॥ 12-58-47 (67087) ಕಲ್ಪನಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚಾಪಿ ನೃನಾಗರಥವಾಜಿನಾಂ। ವ್ಯೂಹಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಭಿಖ್ಯಾ ವಿಚಿತ್ರಂ ಯುದ್ಧಕೌಶಲಂ॥ 12-58-48 (67088) ಉತ್ಪಾತಾಶ್ಚ ನಿಪಾತಾಶ್ಚ ಸುಯುದ್ಧಂ ಸುಪಲಾಯಿತಂ। ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಪಾಲನಂ ಜ್ಞಾನಂ ತಥೈವ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-58-49 (67089) ಬಲವ್ಯಸನಯುಕ್ತಂ ಚ ತಥೈವ ಬಲಹರ್ಷಣಂ। ಪೀಡಾ ಚಾಪದಕಾಲಶ್ಚ ಭಯಕಾಲಶ್ಚ ಪಾಂಡವ॥ 12-58-50 (67090) ತಥಾಖ್ಯಾತವಿಧಾನಂ ಚ ಯೋಗಃ ಸಂಚಾರ ಏವ ಚ। ಚೋರೈರಾಟವಿಕೈಶ್ಚೋಗ್ರೈಃ ಪರರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪೀಡನಂ॥ 12-58-51 (67091) ಅಗ್ನಿದೈರ್ಗರದೈಶ್ಚೇವ ಪ್ರತಿರೂಪಕಕಾರಕೈಃ। ಶ್ರೇಣಿಮುಖ್ಯೋಪಜಾಪೇನ ವೀರುಧಶ್ಛೇದನೇನ ಚ॥ 12-58-52 (67092) ದೂಷಣೇನ ಚ ನಾಗಾನಾಮಾತಂಕಜನನೇನ ಚ। ಆರಾಧನೇನ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಪತ್ಯುಶ್ಚೋಪಗ್ರಹೇಣ ಚ॥ 12-58-53 (67093) ಸಪ್ತಾಂಗಸ್ಯ ಚ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧಿಸಮೀಕ್ಷಣಂ। ದೂತಸಾಮರ್ಥ್ಯಯೋಗಶ್ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಚ ವಿವರ್ಧನಂ॥ 12-58-54 (67094) ಅರಿಮಧ್ಯಸ್ಥಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಸಂಯಕ್ಚೋಕ್ತಂ ಪ್ರಪಂಚನಂ। ಅವಮರ್ದಃ ಪ್ರತೀಘಾತಸ್ತಥೈವ ಚ ಬಲೀಯಸಾಂ॥ 12-58-55 (67095) ವ್ಯವಹಾರಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ಚ ತಥಾ ಕಂಟಕಶೋಧನಂ। ಶ್ರಮೋ ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗಶ್ಚ ಯೋಗದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಸಂಚಯಃ॥ 12-58-56 (67096) ಅಭೃತಾನಾಂ ಚ ಭರಣಂ ಭೃತಾನಾಂ ಚಾನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ। ಅಂತಕಾಲೇ ಪ್ರದಾನಂ ಚ ವ್ಯಸನೇ ಚಾಪ್ರಸಂಗಿತಾ॥ 12-58-57 (67097) ತಥಾ ರಾಜಗುಣಾಶ್ಚೈವ ಸೇನಾಪತಿಗುಣಾಶ್ಚ ಹ। ಕರಣಸ್ಯ ಚ ಕರ್ತುಶ್ಚ ಗುಣದೋಷಾಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-58-58 (67098) ದುಷ್ಟೇಂಗಿತಂ ಚ ವಿವಿಧಂ ವೃತ್ತಿಶ್ಚೈವಾನುವರ್ತಿನಾಂ। ಶಂಕಿತತ್ವಂ ಚ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಮಾದಸ್ಯ ಚ ವರ್ಜನಂ॥ 12-58-59 (67099) ಅಲಬ್ಧಲಿಪ್ಸಾ ಲಬ್ಧಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ ವಿವರ್ಧನಂ। ಪ್ರದಾನಂ ಚ ವಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ಪಾತ್ರೇಭ್ಯೋ ವಿಧಿವತ್ತಥಾ॥ 12-58-60 (67100) ವಿಸರ್ಗೋಽರ್ಥಸ್ಯ ಧರ್ಮಾರ್ಥಮರ್ಥಾರ್ಥಂ ಕಾಮಹೇತುಕಂ। ಚತುರ್ಥಂ ವ್ಯಸನಾಘಾತೇ ತಥೈವಾತ್ರಾನುವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-61 (67101) ಕ್ರೋಧಜಾನಿ ತತೋಗ್ರಾಣಿ ಕಾಮಜಾನಿ ತಥೈವ ಚ। ದಶೋಕ್ತಾನಿ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಸನಾನ್ಯತ್ರ ಚೈವ ಹ॥ 12-58-62 (67102) ಮೃಗಯಾಕ್ಷಾಸ್ತಥಾ ಪಾನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ಭರತರ್ಷಭ। ಕಾಮಜಾನ್ಯಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾನೀಹ ಸ್ವಯಂಭುವಾ॥ 12-58-63 (67103) ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ತಥೋಗ್ರತ್ವ ದಂಡಪಾರುಷ್ಯಮೇವ ಚ। ಆತ್ಮನೋ ನಿಗ್ರಹಸ್ತ್ಯಾಗೋ ಹ್ಯರ್ಥದೂಷಣಮೇವ ಚ॥ 12-58-64 (67104) ಯಂತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನ್ಯೇವ ಕ್ರಿಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ವರ್ಣಿತಾಃ। ಅವಮರ್ದಃ ಪ್ರತೀಘಾತಃ ಕೇತನಾನಾಂ ಚ ಭಂಜನಂ॥ 12-58-65 (67105) ಚೈತ್ಯದ್ರುಮಾವಮರ್ದಶ್ಚ ರೋಧಃ ಕರ್ಮಾಂತನಾಶನಂ। ಅಪಸ್ಕರೋಽಥ ವಮನಂ ತಥೋಪಾಸ್ಯಾ ಚ ವರ್ಣಿತಾ॥ 12-58-66 (67106) ಪಣವಾನಕಶಂಖಾನಾಂ ಭೇರೀಣಾಂ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಉಪಾರ್ಜನಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪರಮರ್ಮ ಚ ತಾನಿ ಷಟ್॥ 12-58-67 (67107) ಲಬ್ಧಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಶಮನಂ ಸತಾಂ ಚೈವಾಭಿಪೂಜನಂ। ವಿದ್ವದ್ಭಿರೇಕೀಭಾವಶ್ಚ ಜಪಹೋಮವಿಧಿಜ್ಞತಾ॥ 12-58-68 (67108) ಮಂಗಲಾಲಂಭನಂ ಚೈವ ಶರೀರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ। ಆಹಾರಯೋಜನಂ ಚೈವ ನಿತ್ಯಮಾಸ್ತಿಕ್ಯಮೇವ ಚ॥ 12-58-69 (67109) ಏಕೇನ ಚ ಯಥೋತ್ಥೇಯಂ ಸತ್ಯತ್ವಂ ಮಧುರಾ ಗಿರಃ। ಉತ್ತಮಾನಾಂ ಸಮಾಜಾನಾಂ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕೇತನಜಾಸ್ತಥಾ॥ 12-58-70 (67110) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಶ್ಚ ಪರೋಕ್ಷಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾಧಿಕರಣೇಷ್ವಥ। ವೃತ್ತೇರ್ಭರತಶಾರ್ದೂಲ ನಿತ್ಯಂ ಚೈವಾನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ॥ 12-58-71 (67111) ಅದಂಡ್ಯತ್ವಂ ಚ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದಣ಼್ಡನಿಪಾತನಂ। ಅನುಜೀವಿ ಸ್ವಜಾತಿಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ಸಮುದ್ಭವಃ॥ 12-58-72 (67112) ರಕ್ಷಣಂ ಚೈವ ಪೌರಾಣಾಂ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಚ ವಿವರ್ಧನಂ। ಮಂಡಲಸ್ಥಾ ಚ ಯಾ ಚಿಂತಾ ರಾಜಂದ್ವಾದಶರಾಜಿಕಾ॥ 12-58-73 (67113) ದ್ವಿಸಪ್ತತಿಮತಿಶ್ಚೈವ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯಾ ಚ ಸ್ವಯಂಭುವಾ। ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾನಾಂ ಚ ಧರ್ಮಾಃ ಸಮನುವರ್ಣಿತಾಃ॥ 12-58-74 (67114) ಧರ್ಮಶ್ಚಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಮೋಕ್ಷಶ್ಚಾತ್ರಾನುವರ್ಣಿತಾಃ। ಉಪಾಯಾಶ್ಚಾರ್ಥಲಿಪ್ಸಾ ಚ ವಿವಿಧಾ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-58-75 (67115) ಮೂಲಕರ್ಮಕ್ರಿಯಾ ಚಾತ್ರ ಮಾಯಾಯೋಗಶ್ಚ ವರ್ಣಿತಃ। ದೂಷಣಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಚೈವ ವರ್ಣಿತಂ ಚ ಸ್ಥಿರಾಂಭಸಾಂ॥ 12-58-76 (67116) ಯೈರ್ಯೈರುಪಾಯೈರ್ಲೋಕಸ್ತು ನ ಚಲೇದಾರ್ಯವರ್ತ್ಮನಃ। ತತ್ಸರ್ವಂ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರೇಽಭಿವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-77 (67117) ಏತತ್ಕೃತ್ವಾ ಸುಭಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ತತಃ ಸ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ। ದೇವಾನುವಾಚ ಸಂಹೃಷ್ಟಃ ಸರ್ವಾಂಛಕ್ರಪುರೋಗಮಾನ್॥ 12-58-78 (67118) ಉಪಕಾರಾಯ ಲೋಕಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಥಾಪನಾಯ ಚ। ನವನೀತಂ ಸರಸ್ವತ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿರೇಷಾ ಪ್ರಭಾಷಿತಾ॥ 12-58-79 (67119) ದಂಡೇನ ಸಹಿತಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಲೋಕರಕ್ಷಣಕಾರಿಕಾ। ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹರತಾ ಲೋಕಾನನುಚರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-58-80 (67120) ದಂಡೇನ ನೀಯತೇ ಚೇದಂ ದಂಡಂ ನಯತಿ ವಾ ಪುನಃ। ದಂಡನೀತಿರಿತಿಖ್ಯಾತಾ ತ್ರೀಂʼಲ್ಲೋಕಾನವಪತ್ಸ್ಯತೇ॥ 12-58-81 (67121) ಪಾಂಗುಣ್ಯಗುಣಸಾರೈಷಾ ಸ್ಥಾಸ್ಯತ್ಯಗ್ರೇ ಮಹಾತ್ಮಸು। ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಶ್ಚ ಸಕಲಾ ಹ್ಯತ್ರ ಶಬ್ದಿತಾಃ॥ 12-58-82 (67122) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-58-83x (5478) ತತಸ್ತಾಂ ಭಗವಾನ್ನೀತಿಂ ಪೂರ್ವಂ ಜಗ್ರಾಹ ಶಂಕರಃ। ಬಹುರೂಪೋ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಃ ಶಿವಃ ಸ್ಥಾಣುರುಮಾಪತಿಃ॥ 12-58-83 (67123) ಅನಾದಿನಿಧನೋ ದೇವಶ್ಚೈತನ್ಯಾದಿಸಮನ್ವಿತಃ। ಜ್ಞಾನಾನಿ ಚ ವಶೇ ಯಸ್ಯ ತಾರಕಾದೀನ್ಯಶೇಷತಃ॥ 12-58-84 (67124) ಅಣಿಮಾದಿಗುಣೋಪೇತಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ನ ಚ ಕೃತ್ರಿಮಂ। ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರೋ ಲಲಾಟಾದುತ್ಥಿತಃ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-58-85 (67125) ಅರುದತ್ಸಸ್ವನಂ ಘೋರಂ ಜಗತಃ ಪ್ರಭುರವ್ಯಯಃ। ಜಾಯಮಾನಃ ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ಪುತ್ರಃ ಪಿತರಿ ಚೈವ ಹಿ॥ 12-58-86 (67126) ಬುದ್ಧಿಂ ವಿಶ್ವಸೃಜೇ ದತ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಂ ಯೇನ ನಿರ್ಮಿತಂ। ಯಸ್ಮಿನ್ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಹಂಸಃ ಶಕುನಿಃ ಸಮಪದ್ಯತ॥ 12-58-87 (67127) ಕರ್ತಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ಸ ದೇವಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮಹಾದೇವಃ ಸನಾತನಃ। ಅಸಂಖ್ಯಾತಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ರುದ್ರಾಣಾಂ ಸ್ಥಾನಮವ್ಯಯಂ॥ 12-58-88 (67128) ಯುಗಾನಾಮಾಯುಷೋ ಹ್ರಾಸಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಭಗವಾಞ್ಶಿವಃ। ಸಂಚಿಕ್ಷೇಪ ತತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಕೃತಂ॥ 12-58-89 (67129) ವೈಶಾಲಾಕ್ಷಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತದಿಂದ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ। ದಶಾಧ್ಯಾಯಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋ ಮಹಾತಪಾಃ॥ 12-58-90 (67130) ಮಘವಾನಪಿ ತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ದೇವಾತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಾತ್। ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿತಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ಸಂಚಿಕ್ಷೇಪ ಪುರಂದರಃ॥ 12-58-91 (67131) ಸಹಸ್ತ್ರೈಃ ಪಂಚಭಿಸ್ತಾತ ಯದುಕ್ತಂ ಬಾಹುದಂತಕಂ। ಅಧ್ಯಾಯಾನಾಂ ಸಹಸ್ತ್ರೈಸ್ತು ತ್ರಿಭಿರೇವ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಸಂಚಿಕ್ಷೇಪೇಶ್ವರೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಯದುಚ್ಯತೇ॥ 12-58-92 (67132) ಅಧ್ಯಾಯಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣ ಕಾವ್ಯಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಮಬ್ರವೀತ್। ತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಮಮಿತಪ್ರಜ್ಞೋ ಯೋಗಾಚಾರ್ಯೋ ಮಹಾಯಶಾಃ॥ 12-58-93 (67133) ಏವಂ ಲೋಕಾನುರೋಧೇನ ಶಾಸ್ತ್ರಮೇತನ್ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಮಾಯುರ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಲೋಕಾನಾಂ ಹ್ರಾಸಿ ಪಾಂಡವ॥ 12-58-94 (67134) ಅಥ ದೇವಾಃ ಸಮಾಗಂಯ ವಿಷ್ಣುಮೂಚುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ। ಏಕೋ ಯೋಽರ್ಹತಿ ಮರ್ತ್ಯೇಭ್ಯಃ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯ ವೈ ತಂ ಸಮಾದಿಶ॥ 12-58-95 (67135) ತತಃ ಸಂಚಿಂತ್ಯ ಭಗವಾಂದೇವೋ ನಾರಾಯಣಃ ಪ್ರಭುಃ। ತೈಜಸಂ ವೈ ವಿರಜಸಂ ಸೋಽಸೃಜನ್ಮಾನಸಂ ಸುತಂ॥ 12-58-96 (67136) ವಿರಜಾಸ್ತು ಮಹಾಭಾಗಃ ಪ್ರಭುತ್ವಂ ಭುವಿ ನೈಚ್ಛತ। ನ್ಯಾಸಾಯೈವಾಭವದ್ವುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಣೀತಾ ತಸ್ಯ ಪಾಂಡವ॥ 12-58-97 (67137) ಕೀರ್ತಿಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭೂತ್ಸೋಽಪಿ ಮರ್ತ್ಯಾಧಿಕೋಽಭವತ್। ಕರ್ದಮಸ್ತಸ್ಯ ತು ಸುತಃ ಸೋಽಪ್ಯತಪ್ಯನ್ಮಹತ್ತಪಃ॥ 12-58-98 (67138) ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಕರ್ದಮಸ್ಯ ತ್ವನಂಗೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷಯಿತಾ ಸಾಧುರ್ದಂಡನೀತಿವಿಶಾರದಃ॥ 12-58-99 (67139) ಅನಂಗಪುತ್ರೋಽತಿಬಲೋ ನೀತಿಮಾನಭಿಗಂಯ ವೈ। ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಮಹಾರಾಜ್ಯಮಥೇಂದ್ರಿಯವಶೋಽಭವತ್॥ 12-58-100 (67140) `ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾರೀಂ ಮಹಾಭಾಗಾಂ ರೂಪಿಣೀಂ ಕಾಮಮೋಹಿತಃ। ಸೌಭಾಗ್ಯೇನ ಚ ಸಂಪನ್ನಾಂ ಗುಣೈಶ್ಚಾನುತ್ತಮಾಂ ಸತೀಂ'॥ 12-58-101 (67141) ಮೃತ್ಯೋಸ್ತು ದುಹಿತಾ ರಾಜನ್ಸುನೀಥಾ ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಪ್ರಖ್ಯಾತಾ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಯಾ ಸಾ ವೇನಮಜೀಜನತ್॥ 12-58-102 (67142) ತಂ ಪ್ರಜಾಸು ವಿಧರ್ಮಾಣಂ ರಾಗದ್ವೇಷವಶಾನುಗಂ। ಮಂತ್ರಪೂತೈಃ ಕುಶೈರ್ಜಘ್ನುರ್ಋಷಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ॥ 12-58-103 (67143) ಮಮಂಥುರ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಚೋರುಮೃಷಯಸ್ತಸ್ಯ ಭಾರತ। ತತೋಽಸ್ಯ ವಿಕೃತೋ ಜಜ್ಞೇ ಹ್ರಸ್ವಕಃ ಪುರುಷೋಽಶುಚಿಃ॥ 12-58-104 (67144) ದಗ್ಧಸ್ಥೂಣಾಪ್ರತೀಕಾಶೋ ರಕ್ತಾಕ್ಷಃ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ಧಜಃ। ನಿಷೀದೇತ್ಯೇವಮೂಚುಸ್ತಮೃಷಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ॥ 12-58-105 (67145) ತಸ್ಮಾನ್ನಿಷಾದಾಃ ಸಂಭೂತಾಃ ಕ್ರೂರಾಃ ಶೈಲವನಾಶ್ರಯಾಃ। ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಿಂಧ್ಯನಿಲಯಾ ಂಲೇಚ್ಛಾಃ ಶತಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-58-106 (67146) ಭೂಯೋಽಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಾಣಿಂ ಮಮಂಥುಸ್ತೇ ಮಹರ್ಷಯಃ। ತತಃ ಪುರುಷ ಉತ್ಪನ್ನೋ ರುಪೇಣೇಂದ್ರ ಇವಾಪರಃ॥ 12-58-107 (67147) ಕವಚೀ ಬದ್ಧನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಸಶರಃ ಸಶರಾಸನಃ। ವೇದವೇದಾಂಗವಿಚ್ಚೈವ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ಪಾರಗಃ॥ 12-58-108 (67148) ತಂ ದಂಡನೀತಿಃ ಸಕಲಾ ಶ್ರಿತಾ ರಾಜನ್ನರೋತ್ತಮಂ। ತತಸ್ತು ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ವೈನ್ಯೋ ಮಹರ್ಷೀಸ್ತಾನುವಾಚ ಹ॥ 12-58-109 (67149) ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಮೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಧರರ್ಮಾರ್ಥದರ್ಶಿನೀ। ಅನಯಾ ಕಿಂ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಂ ತನ್ಮೇ ತತ್ತ್ವೇನ ಶಂಸತ॥ 12-58-110 (67150) ಯನ್ಮಾಂ ಭವಂತೋ ವಕ್ಷ್ಯಂತಿ ಕಾರ್ಯಮರ್ಥಸಮನ್ವಿತಂ। ತದಹಂ ವಃ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-58-111 (67151) ತಮೂಚುಸ್ತತ್ರ ದೇವಾಸ್ತೇ ತೇ ಚೈವ ಪರಮರ್ಷಯಃ। ನಿಯತೋ ಯತ್ರ ಧರ್ಮೋ ವೈ ತಮಶಂಕಃ ಸಮಾಚರ॥ 12-58-112 (67152) ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಮಃ ಸರ್ವೇಷು ಜಂತುಷು। ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ಲೋಭಂ ಚ ಮಾನಂ ಚೋತ್ಸೃಜ್ಯ ದೂರತಃ॥ 12-58-113 (67153) ಯಶ್ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಪ್ರವಿಚಲೇಲ್ಲೋಕೇ ಕಶ್ಚನ ಮಾನವಃ। ನಿಗ್ರಾಹ್ಯಸ್ತೇ ಸ್ವಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಶಶ್ವದ್ಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷತಾ॥ 12-58-114 (67154) ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಚಾಧಿರೋಹಸ್ವ ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ಗಿರಾ। ಪಾಲಯಿಷ್ಯಾಂಯಹಂ ಭೌಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಇತ್ಯೇವ ಚಾಸಕೃತ್॥ 12-58-115 (67155) ಯಶ್ಚಾತ್ರ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ದಂಡನೀತಿವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ। ತಮಶಂಕಃ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವವಶೋ ನ ಕದಾಚನ॥ 12-58-116 (67156) ಅದಂಡ್ಯಾ ಮೇ ದ್ವಿಜಾಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರತಿಜಾನೀಷ್ವ ಚಾಭಿಭೋ। ಲೋಕಂ ಚ ಸಂಕರಾತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತ್ರಾತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಪರಂತಪ॥ 12-58-117 (67157) ವೈನ್ಯಸ್ತತಸ್ತಾನುವಾಚ ದೇವಾನೃಷಿಪುರೋಗಮಾನ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮೇ ಸಹಾಯಾಶ್ಚೇದೇವಮಸ್ತು ಸುರರ್ಷಭಾಃ॥ 12-58-118 (67158) ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ವೈನ್ಯಸ್ತು ತೈರುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭಿಃ। ಪುರೋಧಾಶ್ಚಾಭವತ್ತಸ್ಯ ಶುಕ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಮಯೋ ನಿಧಿಃ॥ 12-58-119 (67159) ಮಂತ್ರಿಣೋ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಶ್ಚ ಸಾರಸ್ವತ್ಯೋ ಗಣಸ್ತಥಾ। ಮಹರ್ಷಿರ್ಭಗವಾನ್ಗರ್ಗಸ್ತಸ್ಯ ಸಾಂವತ್ಸರೋಽಭವತ್॥ 12-58-120 (67160) ಆತ್ಮನಾಽಷ್ಟಮ ಇತ್ಯೇವ ಶ್ರುತಿರೇಷಾಂ ಪರಾ ನೃಷು। ಉತ್ಪನ್ನೌ ಬಂದಿನೌ ಚಾಸ್ಯ ತತ್ಪೂರ್ವೌ ಸೂತಮಾಗಧೌ॥ 12-58-121 (67161) ತಯೋ ಪ್ರೀತೋ ದದೌ ರಾಜಾ ಪೃಥುರ್ವೈನ್ಯಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಅನೂಪದೇಶಂ ಸೂತಾಯ ಮಗಧಂ ಮಾಗಧಾಯ ಚ॥ 12-58-122 (67162) ಸಮತಾಂ ವಸುಧಾಯಾಶ್ಚ ಸ ಸಂಯಗುದಪಾದಯತ್। ವೈಷಂಯಂ ಹಿ ಪರಂ ಭೂಮೇರಿತಿ ನಃ ಪರಮಾ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-58-123 (67163) ಮನ್ವಂತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ವಿಷಮಾ ಜಾಯತೇ ಮಹೀ। ಉಜ್ಜಹಾರ ತತೋ ವೈನ್ಯಃ ಶಿಲಾಜಾಲಾನ್ಸಮಂತತಃ॥ 12-58-124 (67164) ಧನುಷ್ಕೋಟ್ಯಾ ಮಹಾರಾಜ ತೇನ ಶೈಲಾ ವಿಮರ್ದಿತಾಃ। ಸ ವಿಷ್ಣುನಾ ಚ ದೇವೇನ ಶಕ್ರೇಣ ವಿಬುಧೈಃ ಸಹ। ಋಷಿಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪಾಲ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚಾಭಿಷೇಚಿತಃ॥ 12-58-125 (67165) ತಂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪೃಥಿವೀ ಭೇಜೇ ರತ್ನಾನ್ಯಾದಾಯ ಪಾಣ಼್ಡವ। ಸಾಗರಃ ಸರಿತಾಂ ಭರ್ತಾ ಹಿಮವಾಂಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ॥ 12-58-126 (67166) ಶಕ್ರಶ್ಚ ಧನಮಕ್ಷಯ್ಯಂ ಪ್ರಾದಾತ್ತಸ್ಮೈ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ರುಕ್ಮಂ ಚಾಪಿ ಮಹಾಮೇರುಃ ಸ್ವಯಂ ಕನಕಪರ್ವತಃ॥ 12-58-127 (67167) ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಭರ್ತಾ ಚ ಭಗವಾನ್ನರವಾಹನಃ। ಧರ್ಮೇ ಚಾರ್ಥೇ ಚ ಕಾಮೇ ಚ ಸಮರ್ಥಂ ಪ್ರದದೌ ಧನಂ॥ 12-58-128 (67168) ಹಯಾ ರಥಾಶ್ಚ ನಾಗಾಶ್ಚ ಕೋಟಿಶಃ ಪುರುಷಾಸ್ತಥಾ। ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುರ್ವೈನ್ಯಸ್ಯ ಚಿಂತಯಾನಸ್ಯ ಪಾಂಡವ॥ 12-58-129 (67169) ನ ಜರಾ ನ ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ನಾಧಯೋ ವ್ಯಾಧಯಃ ಕುತಃ। ಸರೀಸೃಪೇಭ್ಯಃ ಸ್ತೇನೇಭ್ಯೋ ನ ಚಾನ್ಯೇಭ್ಯಃ ಕದಾಚನ। ಭಯಮಾಸೀತ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವೀ ಸಸ್ಯಮಾಲಿನೀ॥ 12-58-130 (67170) ಆಪಸ್ತಸ್ತಂಭಿರೇ ಚಾಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಮಭಿಯಾಸ್ಯತಃ। ಪರ್ವತಾಶ್ಚ ದದುರ್ಮಾರ್ಗಂ ಧ್ವಜಭಂಗಶ್ಚ ನಾಭವತ್॥ 12-58-131 (67171) ತೇನೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ದುಗ್ಧಾ ಸಸ್ಯಾನಿ ದಶ ಸಪ್ತ ಚ। ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸನಾಗಾನಾಮೀಪ್ಸಿತಂ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಯತ್॥ 12-58-132 (67172) ತೇನ ಧರ್ಮೋತ್ತರಶ್ಚಾಯಂ ಕೃತೋ ಲೋಕೋ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ರಂಜಿತಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ತೇನ ರಾಜೇತಿ ಶಬ್ದ್ಯತೇ॥ 12-58-133 (67173) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಕ್ಷತತ್ರಾಣಾತ್ತತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಉಚ್ಯತೇ। ಪ್ರಥಿತಾ ಧರ್ಮತಶ್ಚೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸಾಧುಭಿಃ ಸ್ಮೃತಾ॥ 12-58-134 (67174) ಸ್ಥಾಪನಂ ಚಾಕರೋದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸ್ವಯಮೇವ ಸನಾತನಃ। ನಾತಿವರ್ತಿಷ್ಯತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ರಾಜಂಸ್ತ್ವಾಮಿತಿ ಭಾರತ॥ 12-58-135 (67175) ತತಃ ಸ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುರಾವಿವೇಶ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಂ। ದೇವವನ್ನರದೇವಾನಾಂ ನಮತೀದಂ ಜಗತ್ತತಃ॥ 12-58-136 (67176) ದಂಡನೀತ್ಯಾ ಚ ಸತತಂ ರಕ್ಷಿತಾರಂ ನರೇಶ್ವರಂ। ನಾಧರ್ಷಯೇತ್ತಥಾ ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಾರನಿಷ್ಪಂದದರ್ಶನಾತ್॥ 12-58-137 (67177) ಶುಭಂ ಹಿ ಕರ್ಮ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶುಭತ್ವಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ। ಆತ್ಮನಾ ಕರಣೈಶ್ಚೈವ ಸಮಸ್ಯೇಹ ಮಹೀಕ್ಷಿತಃ॥ 12-58-138 (67178) ಕೋ ಹೇತುರ್ಯದ್ವಶೇ ತಿಷ್ಠೇಲ್ಲೋಕೋ ದೈವಾದೃತೇ ಗುಣಾತ್॥ 12-58-139 (67179) ವಿಷ್ಣೋರ್ಲಲಾಟಾತ್ಕಮಲಂ ಸೌವರ್ಣಮಭವತ್ತದಾ। ಶ್ರಿಯಃ ಸಕಾಶಾದರ್ಥಶ್ಚ ಜಾತೋ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪಾಂಡವ। ಅಥ ಧರ್ಮಸ್ತಥೈವಾರ್ಥಃ ಶ್ರೀಶ್ಚ ರಾಜ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ॥ 12-58-141 (67181) ಸುಕೃತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚೈವ ಸ್ವರ್ಲೋಕಾದೇತ್ಯ ಮೇದಿನೀಂ। ಪಾರ್ಥಿವೋ ಜಾಯತೇ ತಾತ ದಂಡನೀತಿವಿಶಾರದಃ॥ 12-58-142 (67182) ಮಾಹಾತ್ಂಯೇನ ಚ ಸಂಯುಕ್ತೋ ವೈಷ್ಣವೇನ ನರೋ ಭುವಿ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಭವತಿ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಮಾಹಾತ್ಂಯಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ॥ 12-58-143 (67183) ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಚ ತತೋ ದೇವೈರ್ನ ಕಶ್ಚಿದತಿವರ್ತತೇ। ತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕಸ್ಯ ಚ ವಶೇ ತಂ ಚೈವಾನುವಿಧೀಯತೇ॥ 12-58-144 (67184) ಶುಭಂ ಹಿ ಕರ್ಮ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶುಭತ್ವಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ। ತುಲ್ಯಸ್ಯೈಕಸ್ಯ ಯೇನಾಯಂ ಲೋಕೋ ವಚಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-58-145 (67185) ಯೋಽಸ್ಯ ವೈ ಮುಖಮದ್ರಾಕ್ಷೀತ್ಸೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವೋ ವಶಾನುಗಃ। ಸುಭಗಂ ಚಾರ್ಥವಂತಂ ಚ ರೂಪವಂತಂ ಚ ಪಶ್ಯತಿ॥ 12-58-146 (67186) ಮಹತ್ತ್ವಾತ್ತಸ್ಯ ದಂಡಸ್ಯ ನೀತಿರ್ವಿಸ್ಪಷ್ಟಲಕ್ಷಣಾ। ನಯಶ್ಚಾರಶ್ಚ ವಿಪುಲೋ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ತತಂ॥ 12-58-147 (67187) ಆಗಮಶ್ಚ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ಸಂಭವಃ। ತೀರ್ಥವಂಶಶ್ಚ ವಂಶಶ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-58-148 (67188) ಸಕಲಂ ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಂ ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರಂ ತಥೈವ ಚ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ತಥೈವಾತ್ರ ಚಾತುರ್ವಿದ್ಯಂ ಚ ಕೀರ್ತಿಂ॥ 12-58-149 (67189) ಇತಿಹಾಸೋಪವೇದಾಶ್ಚ ನ್ಯಾಯಃ ಕೃತ್ಸ್ನಶ್ಚ ವರ್ಣಿತಃ। ತಪೋ ಜ್ಞಾನಮರ್ಹಿಸಾ ಚ ಸತ್ಯಂ ದಾನಮಮತ್ಸರಃ॥ 12-58-150 (67190) ವೃದ್ಧೋಪಸೇವಾ ದಾನಂ ಚ ಶೌಚಮುತ್ಥಾನಮೇವ ಚ। ಸರ್ವಭೂತಾನುಕಂಪಾ ಚ ಸರ್ವಮತ್ರೋಪವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-151 (67191) ಭುವಿ ವಾಚೋಗತಂ ಯಚ್ಚ ತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ಸಮರ್ಪಿತಂ। ತಸ್ಮಿನ್ಪೈತಾಮಹೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪಾಂಡವೇಯ ನ ಸಂಶಯಃ॥ 12-58-152 (67192) ತತೋ ಜಗತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸತತಂ ಶಬ್ದಿತಂ ಬುಧೈಃ। ದೇವಾಶ್ಚ ನರದೇವಾಶ್ಚ ತುಲ್ಯಾ ಇತಿ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-58-153 (67193) ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಪ್ರತಿ ರಾಜಸು। ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿಮನ್ಯದಿಹ ವರ್ತತೇ॥ ॥ 12-58-154 (67194) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಪಂಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 58॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-58-1 ಕಲ್ಯಂ ಪ್ರಾತಃ॥ 12-58-5 ಆನುಷತ್ವೇ ಸಮಾನೇಽಪಿ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತೇಯಂ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಿಗ್ರಾಹನುಗ್ರಹಶಕ್ತಿರಿತಿ ಪೃಚ್ಛತಿ ಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ॥ 12-58-14 ದಂಡಃ ದಮನಂ। ದಾಂಡಿಕೋ ದಂಡಪ್ರಣೇತಾ॥ 12-58-15 ಮೋಹೋ ವೈಚಿತ್ಯಂ॥ 12-58-16 ಪ್ರತಿಪತ್ತಿವಿಮೋಹಾತ್ ಜ್ಞಾನಲೋಪಾತ್॥ 12-58-20 ನಾತ್ಯಜಂದುಷ್ಟಮದುಷ್ಟಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಸ್ವೀಚಕ್ರುರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-58-21 ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಃ। ಧರ್ಮೋ ಯಜ್ಞಃ॥ 12-58-25 ಮರ್ತ್ಯೈಃ ಸಮತಾಂ ಯಾತಾಃ ಸ್ಮ। ಸ್ವಾಹಾದ್ಯಭಾವೇನ ಕ್ಷೀಣಾಃ ಸ್ಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-58-26 ಹವಿರ್ಧಾರಾಭಿರೂರ್ಧ್ವಪ್ರವರ್ಷಿಣಃ। ತತಶ್ಚಾನ್ನಾಭಾವಾನ್ನಶ್ಯಾಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-58-30 ಪೃಥಗರ್ಥಃ ತ್ರಿವರ್ಗಫಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿಪರೀತಫಲಃ। ಪೃಥಗ್ಗುಣಃ ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧನಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿಪರೀತಸಾಧನಃ॥ 12-58-31 ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗೋ ಧರ್ಮಾದಿರನ್ಯೋ ನಿಷ್ಕಾಮಃ। ಧರ್ಮಾದೇರ್ಭೇದಶ್ಚ ಸತ್ವಾದಿಗುಣಪ್ರಾಧಾನ್ಯನಿಮಿತ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ದಂಡಾತ್ಸ್ಥಾನಂ ಸಾಂಯಂ ವಣಿಜಾಂ ವೃದ್ಧಿಸ್ತಪಸ್ವಿನಾಂ ಕ್ಷಯಶ್ಚೋರಾಣಾಂ ಚ ಭವತೀತ್ಯಾಹಾರ್ಧೇನ ಸ್ಥಾನಮಿತಿ॥ 12-58-32 ನೀತಿಜಾನ್ಷಂಗುಣಾನಾಹ ಆತ್ಮೇತಿ। ಆತ್ಮಾಚಿತ್ತಂ। ನೀತಿಬಲಾತ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚಿತ್ತಂ ದುಃಸ್ಥಿತಮಪಿ ಸುಸ್ಥಿತಂ ಭವತಿ। ಕುದೇಶೋಽಪಿ ಸುದೇಶೋ ಭವತಿ। ಕಲಿರಪಿ ಕೃತಂ ಭವತಿ। ಉಪಾಯಾಃ ಸಾಧನಾನಿ। ಕೃತ್ಯಂ ಕೃತಿನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ। ಸಹಾಯಾಃ ಸುಹೃದಾದಯಃ॥ 12-58-33 ತ್ರಯೀ ಕರ್ಮಕಾಂಡಃ। ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ಜ್ಞಾನಕಾಂಡಃ। ವಾರ್ತಾ ಕೃಷಿವಾಣಿಜ್ಯಾದಿಜೀವಿಕಾಕಾಂಡಃ। ದಂಡನೀತಿಃ ಪಾಲನವಿದ್ಯಾ। ಏತೇ ಧರ್ಮಾದಯಸ್ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಕೃತಶತಸಹಸ್ರಾಧ್ಯಾಯೇ ದರ್ಶಿತಾಃ॥ 12-58-34 ಪ್ರಣಿಧಿರ್ಗುಪ್ತಶ್ಚಾರಃ। ಸಚ ಚಾರೋ ವಿವಿಧೋಪಾಯಃ। ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಾದಿವೇಷಧಾರೀ। ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಾನೇ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗ್ವೇಷಃ॥ 12-58-35 ಸಾಮಾದಿಚತುಷ್ಟಯಮುಪೇಕ್ಷಾ ಚ ಪಂಚಮೀತ್ಯುಪಾಯಾಃ॥ 12-58-36 ವಿಭ್ರಮೋ ಭೇದಾರ್ಥೇ॥ 12-58-37 ಭಯೇನ ಸಂಧಿರ್ಹೀನಃ। ಸತ್ಕಾರೇಣ ಮಧ್ಯಮಃ। ವಿತ್ತಗ್ರಹಣೇನೋತ್ತಮಃ। ತಂತ್ರಯಂ ಸಂಧಿಕಾರಣಂ ವರ್ಣಿತಂ॥ 12-58-38 ಚತ್ವಾರೋ ಮಿತ್ರವೃದ್ಧಿಃ ಕೋಶಸಂಚಯಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ಯ ಮಿತ್ರನಾಶಃ ಕೋಶಹಾನಿಶ್ಚ ಪರಸ್ಯೇತಿ॥ 12-58-39 ಆಸುರೋ ವಿಜಯಃ ಸೌಪ್ತಿಕೇ ಗತಃ। ಪಂಚವರ್ಗೋಽಮಾತ್ಯರಾಷ್ಟ್ರದುರ್ಗಾಣಿ ಬಲಂ ಕೋಶಶ್ಚ ಪಂಚಮಃ। ತ್ರಿವಿಧಮುತ್ತಮಮಧ್ಯಮಾಧಮಭೇದೇನ॥ 12-58-40 ದಂಡಃ ಸೇನಾ॥ 12-58-41 ವಿಷ್ಟಿರ್ವಿಷ್ಟಿಗೃಹೀತಾ ಭಾರವಾಹಾಃ। ಚರಾಶ್ಚಾರಾಃ। ದೇಶಿಕಾ ಉಪದೇಷ್ಟಾರೋ ಗುರವಃ॥ 12-58-42 ಜಂಗಮಾ ಮಹಾವೃಶ್ಚಿಕಾದಿಜಾಃ। ಅಜಂಗಮಾಃ ರಕ್ತಶೃಂಗಿಕಾದಯಃ। ಸ್ಪರ್ಶೇ ವಸ್ರಾದೌ। ಅಭ್ಯವಹಾರ್ಯೇಽನ್ನಾದೌ। ಉಪಾಂಶರಭಿಚಾರಾದಿರಿತಿ ವಿವಿಧೋ ವಿಷಯೋಗರೂಪೋ ದಂಡಃ॥ 12-58-47 ಮಾರ್ಗೇಗುಣಾಃ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಾದಿಮಾರ್ಗಗುಣಾಃ। ಭೂಮಿಗುಣಾಶ್ಚತುರಶೀತಿಭೂವಲಾನಿ ಯಾಮಲೋಕ್ತಾನಿ। ಆತ್ಮರಕ್ಷಣಂ ಮಂತ್ರಯಂತ್ರಾದಿನಾ। ಸರ್ಗಾಣಾಂ ಚಾನ್ವವೇಕ್ಷಣಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-58-48 ಕಲ್ಪನಾಃ ಬಲಪುಷ್ಟಿಕರಾ ಯೋಗಾಃ। ವಿವಿಧಾಭಿಖ್ಯಾಶ್ಚಕ್ರವ್ಯೂಹಕ್ರೌಂಚವ್ಯೂಹಾದಿನಾನಾನಾಮಾನಃ॥ 12-58-49 ಉತ್ಪಾತಾ- ಗ್ರಹಯುದ್ಧಾದಯೋ ಧೂಮಕೇತ್ವಾದಯಶ್ಚ। ನಿಪಾತಾಃ ಉಲ್ಕಾಪಾತಭೂಮಿಕಂಪಾದಯಃ। ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಪಾಲನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೀಕರಣಂ। ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಪಾಲನಂ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-58-50 ಆಪದಾಂ ಸಮೂಹ ಆಪದಂ ತಸ್ಯ ಕಾಲ ಆಪದಕಾಲಃ॥ 12-58-51 ಆಖ್ಯಾತಮಭಿಮಂತ್ರಿತದುಂದುಭಿಷ್ವನಿನಾ ಪ್ರಯಾಣಾದಿಕಥನಂ। ಯೋಗಃ ಪತಾಕಾದಿಮಂತ್ರಣಾದಿ। ತಯೋಃ ಸಂಚಾರಃ ಶ್ರವಣದರ್ಶನಾಭ್ಯಾಂ ಪರಮೋಹನಂ। ಏತತ್ಸರ್ವಂ ತತ್ರ ಉಕ್ತಮಿತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಜ್ಯಂ॥ 12-58-52 ಗರದೈಃ ವಿಷದೈಃ ಪ್ರತಿರೂಪಕಂ ಪ್ರತಿಮಾ ತತ್ಕಾರಕೈಸ್ತದ್ದ್ವಾರಾ ಕಾರ್ಮಣಕಾರಿಭಿಃ ಕೌಲಿಕೈಃ। ಶ್ರೇಣಿಮುಖ್ಯಾಃ ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷಾದಯಸ್ತೇಷಾಮುಪಜಾಪೋ ಭೇದನಂ ತೇನ। ವೀರುಧಶ್ಛೇದನೇನ ಧಾನ್ಯಾದ್ಯುಚ್ಛೇದೇನ॥ 12-58-53 ನಾಗಾನಾಂ ದೂಷಣಂ ಮಂತ್ರತಂತ್ರೌಷಧಾದಿನಾ ತೇನ ಪರರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪೀಡನಮುಕ್ತಮಿತಿ ಪ್ರಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-58-56 ಕಂಟಕಶೋಧನಂ ಖಲಾನಾಮುನ್ಮೂಲನಂ। ಶ್ರಮೋ ಮಲ್ಲಕ್ರೀಡಾ। ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗಃ ಆಯುಧಪ್ರಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಃ॥ 12-58-57 ಅರ್ಥಸ್ಯ ಕಾಲೇ ದಾನೇ ಚ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಅಪ್ರಸಂಗಿತಾ ಅಸಂಬಂಧಃ॥ 12-58-58 ರಾಜಗುಣಾಃ ಉತ್ಥಾನಾದಯಃ॥ 12-58-60 ಪಾತ್ರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾನಂ ಪ್ರಥಮಂ॥ 12-58-61 ವಿಸರ್ಗೋ ದಾನಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ದ್ವಿತೀಯಂ। ಕಾಂಯಂ ತೃತೀಯಂ। ವ್ಯಸನಾಧಾತೇ ಚತುರ್ಥಂ॥ 12-58-65 ಅವಮರ್ದಃ ಪರಚಕ್ರೇಣ ದೇಶಾದೇಃ ಪೀಡನಂ॥ 12-58-67 ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಷಟ್ ಮಣಯಃ ಪಶವಃ ಪೃಥ್ವೀ ವಾಸೋ ದಾಸ್ಯಾದಿ ಕಾಂಚನಮಿತಿ॥ 12-58-69 ಮಂಗಲಂ ಸ್ವರ್ಣಾದಿಕಂ ತಸ್ಯಾಲಂಭನಂ ಸ್ಪರ್ಶಃ। ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಅಲಂಕರಣಂ॥ 12-58-70 ಏಕಸ್ಯಾಪ್ಯುತ್ಥಾನಪ್ರಕಾರಃ। ಕೇತನಜಾಃ ಗೃಹಜಾಃ। ಕ್ರಿಯಾಃ ಧ್ವಜಾರೋಹಣಾದ್ಯಾಃ॥ 12-58-71 ಅಧಿಕರಣೇಷು ಜನೋಪವೇಶನಸ್ಥಾನೇಷು ಚತ್ವರಾದಿಷು॥ 12-58-72 ಜಾತಿತೋ ಗುಣತಶ್ಚ ಸಮುದ್ಭವೋ ಮಾನ್ಯತ್ವಂ॥ 12-58-73 ದ್ವಾದಶಾನಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸಮೂಹೋ ದ್ವಾದಶರಾಜಿಕಾ। ಮಧ್ಯಸ್ಥಸ್ಯ ವಿಜಿಗೀಷೋಶ್ರತುರ್ದಿಕ್ಷು ಚತ್ವಾರೋಽರಯಸ್ತೇಭ್ಯೋಽಪರೇ ಚತ್ವಾರೋ ಮಿತ್ರಾಣಿ ತೇಭ್ಯಃ ಪರೇ ಚತ್ವಾರ ಉದಾಸೀನಾ ಇತಿ॥ 12-58-75 ಹೇ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣ॥ 12-58-76 ಮೂಲಕರ್ಮಾಣಿ ಕೋಶವೃದ್ಧಿಕರಾಣಿ ಕೃಷ್ಯಾದೀನಿ ತೇಷಾಂ ಕ್ರಿಯಾ ಕರಣಪ್ರಕಾರಃ॥ 12-58-81 ನೀಯತೇ ಪುರುಷಾರ್ಥಫಲಾಯ ಇದಂ ಜಗತ್ ದಂಡಂ ನಯತಿ ಪ್ರಣಯತಿ ಅನಯಾ ಯಾ ಚೇತಿ ವಾ॥ 12-58-89 ಪ್ರಜಾನಾಮಾಯುಷಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಸಂಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಕೃತವಾನ್॥ 12-58-90 ವೈಶಾಲಾಕ್ಷಂ ಬಾಹುದಂತಕಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಮಿತ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರಸಂಕ್ಷಿಪ್ತದಂಡನೀತಿಗ್ರಂಥನಾಮಾನಿ॥ 12-58-98 ಪಂಚಾದಿಗೋಽಭವದಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಪಂಚಾತಿಗಃ ವಿಷಯಾತಿಗಃ ಮುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-58-99 ಅನಂಗಇತ್ಯಂಗಸ್ಯೈವ ನಾಮಾಂತರಂ॥ 12-58-120 ಸಾಂವತ್ಸರೋ ಜ್ಯೌತಿಷಿಕಃ॥ 12-58-121 ಆತ್ಮನಾ ಸ್ವಶರೀರೇಣ ಸಹಾಷ್ಟಮಃ ಪೃಥುರ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಸಕಾಶಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ತಥಾಹಿ- ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಥಮಃ। ವಿರಜಾ ದ್ವಿತೀಯಃ। ಕೀರ್ತಿಮಾಂಸ್ತೃತೀಯಃ। ಕದಮಶ್ಚತುರ್ಥಃ। ಅನಂಗಃ ಪಂಚಮಃ। ಅತಿಬಲಃ ಷಷ್ಠಃ। ವೇನಃ ಸಪ್ತಮಃ। ಪೃಥುರಷ್ಟಮ ಇತಿ॥ 12-58-134 ಪ್ರಥಿತಾವನತಾ ಚೇತಿ ವಿಗ್ರಹೇ ವರ್ಣಲೋಪವಿಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವೀ॥ 12-58-135 ಸ್ಥಾಪನಂ ಮರ್ಯಾದಾಂ॥ 12-58-136 ತಪಸಾ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುರಾವಿವೇಶ ಚ ಭೂಮಿಪಂ। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-58-138 ಚಾರಾಣಾಂ ನಿಷ್ಪಂದಃ ಸಂಚಾರಸ್ತದ್ದ್ವಾರಾ ಯದ್ದರ್ಶನಂ ಲೋಕವೃತ್ತಾಂತಸ್ಯ ಮಹೀಕ್ಷಿತಃ ಕರ್ಮೇತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-58-139 ವಿಷ್ಣುರ್ಭೂಮಿಪಮಾವಿವೇಶೇತ್ಯುಕ್ತಂ ತತ್ರೋಪಪತ್ತಿಃ ಕ ಇತ್ಯರ್ಧೇನ॥ 12-58-144 ಸ್ಥಾಪನಾಮಥ ಚೇದ್ದೇವೀಂ ನ ಕಶ್ಚಿದತಿವರ್ತತ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-58-145 ತುಲ್ಯಸ್ಯ ಸ್ತಾದ್ಯವಯವೈಃ ಸಮಸ್ಯ॥ 12-58-147 ದಂಡಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದೇವ ಲೋಕೇ ನೀತ್ಯಾದಿಕಂ ದೃಶ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-58-148 ಆಗಮಾದಿಕಂ ಚಾತ್ರ ಗ್ರಂಥೇ ಕೀರ್ತಿತಂ॥

12-59-0 (67195) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-59-0x (5479) ತತಃ ಪುನಃ ಸ ಗಾಂಗೇಯಮಭಿವಾದ್ಯ ಪಿತಾಮಹಂ। ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ನಿಯತೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ॥ 12-59-1 (67196) ಕೇ ಧರ್ಮಾಃ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಕೇ ಪೃಥಕ್। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಚ ರಾಜಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಕೇ ಮತಾಃ॥ 12-59-2 (67197) ಕೇನ ವೈ ವರ್ಧತೇ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ರಾಜಾ ಕೇನ ವಿವರ್ಧತೇ। ಕೇನ ಪೌರಾಶ್ಚ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚ ವರ್ಧಂತೇ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-59-3 (67198) ಕೋಶಂ ದಂಡಂ ಚ ದುರ್ಗಂ ಚ ಸಹಾಯಾನ್ಮಂತ್ರಿಣಸ್ತಥಾ। ಋತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತಾಚಾರ್ಯಾನ್ಕೀದೃಶಾನ್ವರ್ಜಯೇನ್ನೃಪಃ॥ 12-59-4 (67199) ಕೇಷು ವಿಶ್ವಸಿತವ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಾಪದಿ। ಕುತೋ ವಾಽಽತ್ಮಾ ದೃಢಂ ರಕ್ಷ್ಯಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-59-5 (67200) `ದ್ವೈಧೀಭಾವೇ ಚ ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಶಪಥಃ ಕೀದೃಶೋ ಭವೇತ್। ಅಧರ್ಮಸ್ಯ ಫಲಂ ಯಚ್ಚ ಶಪಥಸ್ಯ ವಿಲಂಘನೇ॥ 12-59-6 (67201) ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥಾತತ್ವಂ ವ್ಯವಹಾರಂ ಚ ತಾದೃಶಂ। ಸಮಾಸವ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ಕಥಯಸ್ವ ಪಿತಾಮಹ॥' 12-59-7 (67202) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-59-8x (5480) ನಮೋ ಧರ್ಮಾಯ ಮಹತೇ ನಮಃ ಕೃಷ್ಣಾಯ ವೇಧಸೇ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಧರ್ಮಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಶ್ವತಾನ್॥ 12-59-8 (67203) ಅಕ್ರೋಧಃ ಸತ್ಯವಚನಂ ಸಂವಿಭಾಗಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಪ್ರಜನಂ ಸ್ವೇಷು ದಾರೇಷು ಶೌಚಮದ್ರೋಹ ಏವ ಚ॥ 12-59-9 (67204) ಆರ್ಜವಂ ಭೃತ್ಯಭರಣಂ ತ ಏತೇ ಸಾರ್ವವರ್ಣಿಕಾಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ತು ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೇವಲಂ॥ 12-59-10 (67205) ದಮಮೇವ ಮಹಾರಾಜ ಧರ್ಮಮಾಹುಃ ಪುರಾತನಂ। ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯಾಪನಂ ಚೈವ ತತ್ರ ಕರ್ಮ ಸಮಾಪ್ಯತೇ॥ 12-59-11 (67206) ತಂ ಚೇದ್ದ್ವಿಜಮುಪಾಗಚ್ಛೇದ್ವರ್ತಮಾನಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ। ಅಕುರ್ವಾಣಂ ವಿಕರ್ಮಾಣಿ ಶಾಂತಂ ಪ್ರಜ್ಞಾನತರ್ಪಿತಂ॥ 12-59-12 (67207) ಕುರ್ವೀತಾಪತ್ಯಸಂತಾನಮಥೋ ದದ್ಯಾದ್ಯಜೇತ ಚ। ಸಂವಿಭಜ್ಯ ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ಧನಂ ಸದ್ಭಿರೀತೀಷ್ಯತೇ॥ 12-59-13 (67208) ಪರಿನಿಷ್ಠಿತಕಾರ್ಯಸ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇನೈವ ವೈ ದ್ವಿಜಃ। ಕುರ್ಯಾದನ್ಯನ್ನ ವಾ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೈತ್ರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-59-14 (67209) ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯಾಪಿ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭಾರತ। ದದ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ನ ಯಾಚೇತ ಯಜೇತ ನ ಚ ಯಾಜಯೇತ್॥ 12-59-15 (67210) ನಾಧ್ಯಾಪಯೇದಧೀಯೀತ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್। ನಿತ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತೋ ದಸ್ಯುವದೇ ರಣೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಪರಾಕ್ರಮಂ॥ 12-59-16 (67211) ಯೇ ತು ಕ್ರತುಭಿರೀಜಾನಾಃ ಶ್ರುತವಂತಶ್ಚ ಭೂಮಿಪಾಃ। ಯ ಏವಾಹವಜೇತಾರಸ್ತ ಏಷಾಂ ಲೋಕಜಿತ್ತಮಾಃ॥ 12-59-17 (67212) ಅವಿಕ್ಷತೇನ ದೇಹೇನ ಸಮರಾದ್ಯೋ ನಿವರ್ತತೇ। ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ನಾಸ್ಯ ತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಪುರಾವಿದಃ॥ 12-59-18 (67213) ಏವಂ ಹಿ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧೂನಾಂ ಧರ್ಮಮಾಹುಃ ಪ್ರಧಾನತಃ। ನಾಸ್ಯ ಕೃತ್ಯತಮಂ ಕಿಂಚಿದನ್ಯದ್ದಸ್ಯುನಿಬರ್ಹಣಾತ್॥ 12-59-19 (67214) ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ಯಜ್ಞೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಕ್ಷೇಮೋ ವಿಧೀಯತೇ। ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ಧರ್ಮಮೀಪ್ಸತಾ॥ 12-59-20 (67215) ಸ್ವೇಷು ಧರ್ಮೇಷ್ವವಸ್ಥಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ಮಹೀಪತಿಃ। ಧರ್ಮೇಣ ಸರ್ವಕೃತ್ಯಾನಿ ಶಮನಿಷ್ಠಾನಿ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-59-21 (67216) ಪರಿನಿಷ್ಠಿತಕಾರ್ಯಸ್ತು ನೃಪತಿಃ ಪರಿಪಾಲನಾತ್। ಕುರ್ಯಾದನ್ಯನ್ನ ವಾ ಕುರ್ಯಾದೈಂದ್ರೋ ರಾಜನ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-59-22 (67217) ವೈಶ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಶ್ವತಂ। ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ಯಜ್ಞಃ ಶೌಚೇನ ಧನಸಂಚಯಃ॥ 12-59-23 (67218) ಪಿತೃವತ್ಪಾಲಯೇದ್ವೈಶ್ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ಪಶೂನಿಹ। ವಿಕರ್ಮ ತದ್ಭವೇದನ್ಯತ್ಕರ್ಮ ಯತ್ಸ ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-59-24 (67219) ರಕ್ಷಯಾ ಸ ಹಿ ತೇಷಾಂ ವೈ ಮಹತ್ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹಿ ವೈಶ್ಯಾಯ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿದದೌ ಪಶೂನ್॥ 12-59-25 (67220) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯ ಚ ರಾಜ್ಞೇ ಚ ಸರ್ವಾಃ ಪರಿದದೇ ಪ್ರಜಾಃ। ತಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಚ್ಚ ತಸ್ಯೋಪಜೀವನಂ॥ 12-59-26 (67221) ಪಣ್ಣಾಮೇಕಾಂ ಪಿಬೇದ್ಧೇನುಂ ಶತಾಚ್ಚ ಮಿಥುನಂ ಹರೇತ್। ಲಯೇ ಚ ಸಪ್ತಮೋ ಭಾಗಸ್ತಥಾ ಶೃಂಗೇ ಕಲಾ ಖುರೇ॥ 12-59-27 (67222) ಸಸ್ಯಾನಾಂ ಸರ್ವಬೀಜಾನಾಮೇಷಾ ಸಾಂವತ್ಸರೀ ಭೃತಿಃ॥ 12-59-28 (67223) ನ ಚ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ಕಾಮಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ರಕ್ಷೇಯಂ ಪಶೂನಿತಿ। ವೈಶ್ಯೇ ಚೇಚ್ಛತಿ ನಾನ್ಯೇನ ರಕ್ಷಿತವ್ಯಾಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-59-29 (67224) ಶೂದ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭಾರತ। ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹಿ ವರ್ಣಾನಾಂ ದಾಸಂ ಶೂದ್ರಮಕಲ್ಪಯತ್॥ 12-59-30 (67225) ತಸ್ಮಾಚ್ಛೂದ್ರಸ್ಯ ವರ್ಣಾನಾಂ ಪರಿಚರ್ಯಾ ವಿಧೀಯತೇ। ತೇಷಾಂ ಶುಶ್ರೂಷಣಾಚ್ಚೈವ ಮಹತ್ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-59-31 (67226) ಶೂದ್ರ ಏತಾನ್ಪರಿಚರೇತ್ರೀನ್ವರ್ಣಾನನಸೂಯಕಃ। ಸಂಚಯಾಂಶ್ಚ ನ ಕುರ್ವೀತ ಜಾತು ಶೂದ್ರಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-59-32 (67227) ಪಾಪೀಯಾನ್ಹಿ ಧನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ವಶೇ ಕುರ್ಯಾದ್ಗರೀಯಸಃ। ರಾಜ್ಞಾ ವಾ ಸಮನುಜ್ಞಾತಃ ಕಾಮಂ ಕುರ್ವೀತ ಧಾರ್ಮಿಕಃ॥ 12-59-33 (67228) ತಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಚ್ಚ ತಸ್ಯೋಪಜೀವನಂ। ಅವಶ್ಯಂ ಭರಣೀಯೋ ಹಿ ವರ್ಣಾನಾಂ ಶೂದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-59-34 (67229) ಛತ್ರಂ ವೇಷ್ಟನಮೌಶೀರಮುಪಾನದ್ವ್ಯಜನಾನಿ ಚ। ಯಾತಯಾಮಾನಿ ದೇಯಾನಿ ಶೂದ್ರಾಯ ಪರಿಚಾರಿಣೇ॥ 12-59-35 (67230) ಅಧಾರ್ಯಾಣಿ ವಿಶೀರ್ಣಾನಿ ವಸನಾನಿ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿಃ। ಶೂದ್ರಾಯೈವ ಪ್ರದೇಯಾನಿ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಧನಂ ಹಿ ತತ್॥ 12-59-36 (67231) ಯಂಚ ಕಶ್ಚಿದ್ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಶೂದ್ರಃ ಶುಶ್ರೂಷುರಾವ್ರಜೇತ್। ಕಲ್ಪ್ಯಾಂ ತೇನ ತು ತಸ್ಯಾಹುರ್ವೃತ್ತಿಂ ಧರ್ಮವಿದೋ ಜನಾಃ॥ 12-59-37 (67232) ದೇಯಃ ಪಿಂಡೋಽನಪತ್ಯಾಯ ಭರ್ತವ್ಯೌ ವೃದ್ಧದುರ್ಬಲೌ। ಶೂದ್ರೇಣ ತು ನ ಹಾತವ್ಯೋ ಭರ್ತಾ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಾಪದಿ॥ 12-59-38 (67233) ಅತಿರೇಕೇಣ ಭರ್ತವ್ಯೋ ಭರ್ತಾ ದ್ರವ್ಯಪರಿಕ್ಷಯೇ। ನ ಹಿ ಸ್ವಮಸ್ತಿ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಭರ್ತೃಹಾರ್ಯಧನೋ ಹಿ ಸಃ॥ 12-59-39 (67234) ಉಕ್ತಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ತ್ರಯ್ಯೇವ ಭಾರತ। ಸ್ವಾಹಾಕಾರವಷಟ್ಕಾರೌ ಮಂತ್ರಃ ಶೂದ್ರೇ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-59-40 (67235) ತಸ್ಮಾಚ್ಛೂದ್ರಃ ಪಾಕಯಜ್ಞೈಯಜೇತಾವ್ರತವಾನ್ಸ್ವಯಂ। ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಮಯೀಮಾಹುಃ ಪಾಕಯಜ್ಞಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಂ॥ 12-59-41 (67236) ಶೂದ್ರಃ ಪೈಜವನೋ ನಾಮ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಂ ದದೌ। ಐಂದ್ರಾಗ್ನೇನ ವಿಧಾನೇನ ದಕ್ಷಿಣಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-59-42 (67237) ಯತೋ ಹಿ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯೈವ ಭಾರತ॥ 12-59-43 (67238) ಅಗ್ರೇ ಸರ್ವೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ಶ್ರದ್ಧಾಯಜ್ಞೋ ವಿಧೀಯತೇ। ದೈವತಂ ಹಿ ಮಹಚ್ಛ್ರದ್ಧಾ ಪವಿತ್ರಂ ಯಜತಾಂ ಚ ಯತ್। ದೈವತಂ ಹಿ ಪರಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ವೇನಸ್ವೇನ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-59-44 (67239) ಅಯಜನ್ನಿಹ ಸತ್ರೈಸ್ತೇ ತೈಸ್ತೈಃ ಕಾಮೈಃ ಸಮಾಹಿತಾಃ। ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರೇವ ತ್ರಿಷು ವರ್ಣೇಷು ಸೃಷ್ಟಯಃ॥ 12-59-45 (67240) ದೇವಾನಾಮಪಿ ಯೇ ದೇವಾ ಯದ್ಬ್ರೂಯುಸ್ತೇ ಪರಂ ಹಿತಂ। ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣೈಃ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾಃ ಸಂಸೃಜ್ಯಂತೇ ನ ಕಾಂಯಯಾ॥ 12-59-46 (67241) ಋಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮವಿತ್ಪೂಜ್ಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ದೇವವದ್ದ್ವಿಜಃ। ಅನೃಗ್ಯಜುರಸಾಮಾ ಚ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಉಪದ್ರವಃ। ಯಜ್ಞೋ ಮನೀಷಯಾ ತಾತ ಸರ್ವವರ್ಣೇಷು ಭಾರತ॥ 12-59-47 (67242) ನಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಕೃತೋ ದೇವಾ ಈಹಂತೇ ನೇತರೇ ಜನಾಃ। ತತಃ ಸರ್ವೇಷು ವರ್ಣೇಷು ಶ್ರದ್ಧಾಯಜ್ಞೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-59-48 (67243) ಸ್ವಂ ದೈವತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸ್ವೇನ ನಿತ್ಯಂ ಪರಾನ್ವರ್ಣಾನಯಜನ್ನೈವಮಾಸೀತ್। ಅಧರೋ ವಿತಾನಸ್ತ್ವಥ ತತ್ರ ಸೃಷ್ಟೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿಷು ವರ್ಣೇಷು ರಾಜನ್॥ 12-59-49 (67244) ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣಾ ಋಜವೋ ಜ್ಞಾತಿವರ್ಣಾಃ ಸಂಸೃಜ್ಯಂತೇ ತಸ್ಯ ವಿಕಾರ ಏವ। ಏಕಂ ಸಾಮ ಯಜುರೇಕಮೃಗೇಕಾ ವಿಪ್ರಶ್ವೈಕೋ ನಿಶ್ಚಯೇ ತೇಷು ಸೃಷ್ಟಃ॥ 12-59-50 (67245) ಅತ್ರ ಗಾಥಾ ಯಜ್ಞಗೀತಾಃ ಕೀರ್ತಯಂತಿ ಪುರಾವಿದಃ। ವೈಖಾನಸಾನಾಂ ರಾಜೇಂದ್ರ ಮುನೀನಾಂ ಯಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಾಂ॥ 12-59-51 (67246) ಉದಿತೇಽನುದಿತೇ ವಾಽಪಿ ಶ್ರದ್ದಧಾನೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ವಹ್ನಿಂ ಜುಹೋತಿ ಧರ್ಮೇಣ ಶ್ರದ್ಧಾ ವೈ ಕಾರಣಂ ಮಹತ್॥ 12-59-52 (67247) ಯತ್ಸ್ಕನ್ನಮಸ್ಯ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಯದಸ್ಕನ್ನಂ ತದುತ್ತರಂ। ಬಹೂನಿ ಯಜ್ಞರೂಪಾಣಿ ನಾನಾಕರ್ಮಫಲಾನಿ ಚ॥ 12-59-53 (67248) ತಾನಿ ಯಃ ಸಂಪ್ರಜಾನಾತಿ ಜ್ಞಾನನಿಶ್ಚಯನಿಶ್ಚಿತಃ। ದ್ವಿಜಾತಿಃ ಶ್ರದ್ಧಯೋಪೇತಃ ಸ ಯಷ್ಟುಂ ಪುರುಷೋಽರ್ಹತಿ॥ 12-59-54 (67249) ಸ್ತೇನೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪಾಪೋ ಯದಿ ವಾ ಪಾಪಕೃತ್ತಮಃ। ಯಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ಯಜ್ಞಂ ಯಃ ಸಾಧುಮೇವ ವದಂತಿ ತಂ॥ 12-59-55 (67250) ಋಷಯಸ್ತಂ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಸಾಧು ಚೈತದಸಂಶಯಂ। ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವದಾ ವರ್ಣೈರ್ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ಣಯಃ॥ 12-59-56 (67251) ನ ಹಿ ಯಜ್ಞಸಮಂ ಕಿಂಚಿತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿದ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದ್ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ ಪುರುಷೇಣಾನಸೂಯತಾ। ಶ್ರದ್ಧಾಪವಿತ್ರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಯಥೇಚ್ಛಯಾ॥ ॥ 12-59-57 (67252) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 59॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-59-2 ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಅನುಲೋಮವಿಲೋಮಜಾದೀನಾಂ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಯೇ ಆಶ್ರಮಾಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಚತ್ವಾರ ಆಶ್ರಮಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ತ್ರಯೋ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ದ್ವೌ ಶೂದ್ರಸ್ಯೈಕ ಇತಿ ತೇಷಾಂ॥ 12-59-11 ತತ್ರಾಧ್ಯಯನೇ। ತಾವತೈವ ನೈಷ್ಠಿಕಃ ಕೃತಾರ್ಥೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-59-12 ಸ್ವಯಮುಪಾಗತೇ ವಿತ್ತೇ ದಾರಕ್ರಿಯಾಪೂರ್ವಕಂ ಅಪತ್ಯಸಂತಾನಮಿಚ್ಛೇತ್ಸ ಇತ್ಯಾಹ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತಂ ಚೇದಿತಿ॥ 12-59-27 ಷಣ್ಣಾಂ ಧೇನೂನಾಂ ರಕ್ಷಕೋ ವೈಶ್ಯ ಏಕಸ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ವವೇತನಂ ಹರೇತ್। ಶತಸ್ಯ ರಕ್ಷಕೋ ವರ್ಷೇ ಏಕಂ ಗೋವೃಷಭಮಿಥುನಂ ವೇತನಂ ಹರೇತ್। ಲಬ್ಧಾಚ್ಚ ಸಪ್ತಮಂ ಭಾಗಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯೇ ತು ಲಬ್ಧಾತ್ಸಪ್ತಮಂ ಭಾಗಂ ಧನಿಕಾದ್ಧರೇತ್। ಗವಯಾದಿಶೃಂಗವಾಣಿಜ್ಯೇ ಲಾಭಾತ್ಸಪ್ತಮಮೇವ। ಖುರೇ ಪಶುವಿಶೇಷಖುರೇ ಮಹಾಮೂಲ್ಯೇ ಕಲಾ ಷೋಡಶೋ ಭಾಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-59-28 ಏವಂ ಸಸ್ಯಾನಾಮಪಿ ಸಪ್ತಮಮೇವಾಂಶಂ ಹರೇತ್॥ 12-59-33 ಕುರ್ವೀತ ಸಂಚಯಾನಿತ್ಯಪಕೃಷ್ಯತೇ॥ 12-59-35 ಯಾತಯಾಮಾನಿ ಭುಕ್ತಭೋಗಾನಿ ಜೀರ್ಣಾನೀತಿಯಾವತ್॥ 12-59-37 ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಂ ಕಂಚಿತ್ಪ್ರತಿ। ತೇನ ದ್ವಿಜಾತಿನಾ॥ 12-59-39 ಅತಿರೇಕೇಣ ಸ್ವಕುಟುಂಬಪೋಷಣಾದಾಧಿಕ್ಯೇನ। ಭರ್ತಾ ಪೋಷ್ಟಾ॥ 12-59-41 ಪಾಕಯಜ್ಞೈಃ ಕ್ಷುದ್ರಯಜ್ಞೈಃ। ಅವ್ರತವಾನ್ ಶ್ರೌತವ್ರತೋಪಾಯಹೀನಃ॥ 12-59-42 ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಂ ಲಕ್ಷಂ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಾಣಿ। ಶೂದ್ರಃ ಪೈಲವನೋ ನಾಮೇತಿ ಡ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-59-43 ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕಾನಾಂ ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಸ ತಸ್ಯೈವ ಶೂದ್ರಸ್ಯೈವ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ತತ್ಸೇವಕತ್ವಾತ್॥ 12-59-45 ಸೃಷ್ಟಯಃ ಸಂತಾನಾನಿ ತೇನ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವರ್ಣಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜತ್ವಾದಸ್ತ್ಯೇವ ಶೂದ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಯಜ್ಞೇಽಧಿಕಾರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-59-46 ಯದ್ಬ್ರೂಯುಸ್ತೇ ತತ್ತೇ ತವ ಪರಂ ಹಿತಂ। ವರ್ಣೈಃ ಸಶೂದ್ರೈಃ। ಸರ್ವಯಜ್ಞಾಃ ಶ್ರೌತಾಃ ಸ್ಮಾರ್ತಾಶ್ಚ ನ ಕಾಂಯಯಾ ಸ್ವಭಾವಾತ್ಸಂಸೃಜ್ಯಂತ ಇತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯೋಪಸಂಹಾರಃ॥ 12-59-47 ದ್ವಿಜಸ್ತ್ರೈವರ್ಣಿಕಃ ಪೂಜ್ಯಃ। ಶೂದ್ರೇಣ ಉಪದ್ರವತೀತಿ ತತ್ಸಮೀಪಗಾಮಿತ್ವಾದುಪದ್ರವೋ ದಾಸಃ ಶೂದ್ರಃ ಸ ವೇದಹೀನೋಽಪಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿದೇವತಾಕಃ। ಯಥಾಗ್ನೇಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಐಂದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ತದ್ವತ್। ತಥಾಚ ಮಾನಸೇ ದೇವತೋದ್ದೇಶೇನ ದ್ರವ್ಯತ್ಯಾಗಾತ್ಮಕೇ ಯಜ್ಞೇ ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾ ಅಧಿಕ್ರಿಯಂತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-59-48 ಅಸ್ಯ ಮಾನಸಯಜ್ಞಕರ್ತುರ್ದೇವಾ ಇತರೇ ಜನಾಶ್ಚ ನ ಈಹಂತೇ ಇತಿ ನ ಅಪಿತು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂತತ್ವಾತ್ಸರ್ವೇಪ್ಯಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗಂ ಕಾಮಯಂತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-59-49 ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ವರ್ಣಾನಾಂ ಸ್ವಮಸಾಧಾರಣಂ ದೈವತಮತಃ ಕಾರಣಾತ್ತೇ ಯಾಗಂ ಕೃತವಂತಏವ॥ 12-59-50 ಸರ್ವೇಽಪಿ ವರ್ಣಾ ಋಜವಃ ಸಾಧವಏವ ಯಜ್ಞಸಂಯೋಗಾತ್। ಏವಂ ಧರ್ಮಸಾಂಯೇಽಪಿ ಜ್ಞಾತಿಸಾಂಯಂ ನಾಸ್ತೀತ್ಯಾಶಂಕ್ಯಾಹ। ಜ್ಞಾತಿವರ್ಮಾ ಅಪಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಾಸ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೈವ ವಿಕಾರೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾದಿಕನ್ಯಾಸೂತ್ಪನ್ನೇ ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತಾದೌ ಸಂಸೃಜ್ಯಂತಏವ। ತೇನ ಧರ್ಮತೋ ಜನ್ಮತಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಂ। ತತ್ರ ಹೇತುಮಾಹ ಏಕ ಇತಿ। ತೇಷು ತತ್ತ್ವನಿಶ್ಚಯೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಏಕೋ ವಿಪ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸೃಷ್ಟೋ ಜಾತಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂತತಿತ್ವಾತ್ಸರ್ವೇಽಪ್ಯೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ। ತತ್ರ ದೃಷ್ಟಾಂತಃ। ಏಕಂ ಸಾಮೇತಿ। ಅಕಾರೋ ವೈ ಸರ್ವಾ ವಾಕ್ಸೈಷಾ ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಮಭಿರ್ವ್ಯಜ್ಯಮಾನಾ ಬಹ್ನೀ ನಾನಾರೂಪಾ ಭವತೀತಿ ಶ್ರುತೇರೇಕಮಕಾರರೂಪಮೇವಾಕ್ಷರಂ ಯಥಾ ಸಾಮಾದಿರೂಪಂ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣಾದ್ವಹವೋ ರಾಜಧರ್ಮಾಃ ಸಂಸೃಜ್ಯಂತೇ ತಸ್ಯ ವಿಪಾಕ ಏಷಃ। ಏಕಂ ಸಾಮ ಯಜುರೇಕಮೃಗೇಕಾ ವಿಪ್ರಶ್ಚೈಕೋ ನಿಶ್ಚಯಸ್ತೇಷು ದೃಷ್ಟಃ ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-59-51 ಯಜ್ಞಗೀತಾ ವಿಷ್ಣುಗೀತಾಃ॥ 12-59-53 ಬಹ್ವೃಚಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಷೋಡಶಕಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಮುಕ್ತಂ। ತತ್ರ ಮಾರುತಂ ವಿಷ್ಯಂದಮಾನಮಿತಿ ಸ್ಕನ್ನಮಪಿ ಮರುದ್ದೈವತ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ತತ್ಪೂರ್ವಮಾದ್ಯಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯದಸ್ಕನ್ನಂ ಯಥಾವಿಧಿಹುತಮುತ್ತರ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟಂ॥ ಬಹೂನೀತಿ ರೌದ್ರಾದೀನಿ॥ 12-59-54 ತಾನಿ ಷೋಡಶಾಽಗ್ನಿಹೋತ್ರರೂಪಾಣಿ॥ 12-59-55 ಯಜ್ಞಂ ವಿಷ್ಣುಂ। ಯಷ್ಟುಂ ಯಜ್ಞದಾನಾದಿನಾ ಆರಾಧಿತುಂ॥ 12-59-57 ಶ್ರದ್ಧಾಪವಿತ್ರಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ। ಆಶ್ರಿತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥

12-60-0 (80753) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-60-0x (6684) ಆಶ್ರಮಾಣಾಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಶೃಣು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮ। ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ನಾಮಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-60-1 (80754) ವಾನಪ್ರಸ್ಥಂ ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಂ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ಚ ಮಹಾಶ್ರಮಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರಾಹುಶ್ಚತುರ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇರಿತಂ॥ 12-60-2 (80755) ಚೂಡಾಕರಣಸಂಸ್ಕಾರಂ ದ್ವಿಜಾತಿತ್ವಮವಾಪ್ಯ ಚ। ಆಧಾನಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವೇದಾನಧೀತ್ಯ ಚ॥ 12-60-3 (80756) ಸದಾರೋ ವಾಽಪ್ಯದಾರೋ ವಾ ವಿನೀತಃ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಃ। ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಗೃಹಾಶ್ರಮಾತ್॥ 12-60-4 (80757) ತತ್ರಾರಣ್ಯಕಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಮಧೀತ್ಯ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್। ಊರ್ಧ್ವರೇತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತ್ಯಕ್ಷರಸಾತ್ಮತಾಂ॥ 12-60-5 (80758) ಏತಾನ್ಯೇವ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಮುನೀನಾಮೂರ್ಧ್ವರೇತಸಾಂ। ಕರ್ತವ್ಯಾನೀಹ ವಿಪ್ರೇಣ ರಾಜನ್ನಾದೌ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ॥ 12-60-6 (80759) ಚರಿತಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಾಸ್ವಧೀಕಾರಃ ಪ್ರಶಸ್ತೋ ದೇಹಮೋಕ್ಷಣೇ॥ 12-60-7 (80760) ಯತ್ರಾಸ್ತಮಿತಶಾಯೀ ಸ್ಯಾನ್ನಿರಗ್ನಿರನಿಕೇತನಃ। ಯಥೋಪಲಬ್ಧಜೀವೀ ಸ್ಯಾನ್ಮುನಿರ್ದಾಂತೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ॥ 12-60-8 (80761) ನಿರಾಶೀರ್ನಿರ್ನಮಸ್ಕಾರೋ ನಿರ್ಭೋಗೋ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾನ್। ವಿಪ್ರಃ ಕ್ಷೇಮಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಗಚ್ಛತ್ಯಕ್ಷರಸಾತ್ಮತಾಂ॥ 12-60-9 (80762) ಅಧೀತ್ಯ ವೇದಾನ್ಕೃತಸರ್ವಕೃತ್ಯಃ ಸಂತಾನಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಸುಖಾನಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ। ಸಮಾಹಿತಃ ಪ್ರಚರೇದ್ದುಶ್ಚರಂ ತಂ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಧರ್ಮಂ ಮುನಿಧರ್ಮಜುಷ್ಟಂ॥ 12-60-10 (80763) ಸ್ವದಾರತುಷ್ಟಸ್ತ್ವೃತುಕಾಲಗಾಮೀ ನಿಯೋಗಸೇವೀ ನ ಶಠೋ ನ ಜಿಹ್ನಃ। ಮಿತಾಶನೋ ದೇವರತಃ ಕೃತಜ್ಞಃ ಸತ್ಯೋ ಮೃದುಶ್ಚಾನೃಶಂಸಃ ಕ್ಷಮಾವಾನ್॥ 12-60-11 (80764) ದಾಂತೋ ವಿಧೇಯೋ ಹವ್ಯಕವ್ಯಾಪ್ರಮತ್ತೋ ಹ್ಯನ್ನಸ್ಯ ದಾತಾ ಸತತಂ ದ್ವಿಜೇಭ್ಯಃ। ಅಮತ್ಸರೀ ಸರ್ವಲಿಂಗಪ್ರದಾತಾ ವೈತಾನನಿತ್ಯಶ್ಚ ಗೃಹಾಶ್ರಮೀ ಸ್ಯಾತ್॥ 12-60-12 (80765) ಅಥಾತ್ರ ನಾರಾಯಣಗೀತಮಾಹು ರ್ಮಹರ್ಷಯಸ್ತಾತ ಮಹಾನುಭಾವಾಃ। ಮಹಾರ್ಥಮತ್ಯಂತತಪಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ತದುಚ್ಯಮಾನಂ ಹಿ ಮಯಾ ನಿಬೋಧ॥ 12-60-13 (80766) ಸತ್ಯಾರ್ಜವಂ ಚಾತಿಥಿಪೂಜನಂ ಚ ಧರ್ಮಸ್ತಥಾರ್ಥಶ್ಚ ರತಿಃ ಸ್ವದಾರೈಃ। ನಿಷೇವಿತವ್ಯಾನಿ ಸುಖಾನಿ ಲೋಕೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪರೇ ಚೈವ ಮತಂ ಮಮೈತತ್॥ 12-60-14 (80767) ಭರಣಂ ಪುತ್ರದಾರಾಣಾಂ ವೇದಾನಾಂ ಚಾನುಪಾಲನಂ। ಸೇವತಾಮಾಶ್ರಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವದಂತಿ ಪರಮರ್ಷಯಃ॥ 12-60-15 (80768) ಏವಂ ಹಿ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜ್ಞಶೀಲೋ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮಧ್ಯಾವಸತೇ ಯಥಾವತ್। ಗೃಹಸ್ಥವೃತ್ತಿಂ ಪ್ರತಿಗಾಹ್ಯ ಸಂಯ ಕ್ಸ್ವರ್ಗೇ ವಿಶುದ್ಧಂ ಫಲಮಶ್ನುತೇ ಸಃ॥ 12-60-16 (80769) ತಸ್ಯ ದೇಹಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಮಾಕ್ಷಯಾ ಮತಾಃ। ಆನಂತ್ಯಾಯೋಪಕಲ್ಪಂತೇ ಸರ್ವತೋಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಾಃ॥ 12-60-17 (80770) ವಸನ್ನೇಕೋ ಜಪನ್ನೇಕಃ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಚಾಚಾರ್ಯೇ ಶುಶ್ರೂಷುರ್ಮಲಪಂಕವಾನ್॥ 12-60-18 (80771) ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವ್ರತೀ ನಿತ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ದೀಕ್ಷಾಪರೋ ವಶೀ। `ಗುರುಚ್ಛಾಯಾನುಗೋ ನಿತ್ಯಮಧೀಯಾನಃ ಸುಯಂತ್ರಿತಃ।' ಅವಿಚಾಲ್ಯವ್ರತೋಪೇತಂ ಕೃತ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ವಸೇತ್ಸದಾ॥ 12-60-19 (80772) ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಸತತಂ ಕುರ್ವನ್ಗುರೋಃ ಸಂಪ್ರಣಮೇತ ಚ। ಷಟ್ಕರ್ಮಸ್ವನಿವೃತ್ತಶ್ಚ ನ ಪ್ರವೃತ್ತಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-60-20 (80773) ನಾಚರತ್ಯಧಿಕಾರೇಣ ಸೇವೇತ ದ್ವಿಷತೋ ನ ಚ। ಏಷೋಽಽಶ್ರಮಪದಸ್ತಾತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ ಇಷ್ಯತೇ॥ ॥ 12-60-21 (80774) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 60॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-60-2 ಕ್ರಮೋ ನ ವಿವಕ್ಷಿತಃ। ಚತುರ್ಥಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ವೃತಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-60-5 ಅಕ್ಷರಸಾಂಯತಮಿತಿ ಟ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-60-6 ಏತಾನಿ ದ್ವಿಜತ್ವಾವಾಪ್ತ್ಯಾದೀನಿ॥ 12-60-7 ಮಧ್ಯಮಮಾಶ್ರಮದ್ವಯಮನಿತ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ ಚರಿತೇತಿ॥ 12-60-11 ಶಠೋ ಧೂರ್ತಃ। ಜಿಹ್ನಃ ಕುಟಿಲಃ॥ 12-60-12 ವಿಧೇಯಃ ಗುರುಶಾಸ್ತ್ರಾಜ್ಞಾಪಾಲಕಃ। ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಅವಹಿತಃ। ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಲಿಂಗಯುಕ್ತೇಭ್ಯ ಆಶ್ರಮೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾತಾಽನ್ನಾದೇಃ। ಲಿಂಗಪ್ರದಾತೇತಿ ಮಧ್ಯಮಪದಲೋಪೀ ಸಮಾಸಃ। ವೈತಾನಂ ಶ್ರೌತಕರ್ಮ ತತ್ರ ನಿತ್ಯಃ॥ 12-60-17 ಕಾಮಾಃ ಅಕ್ಷಯಾ ಇತಿ ಚ್ಛೇದಃ। ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ। ಸರ್ವತೋಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಾ ಇತ್ಯನೇನ ಯತ್ರಯ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ವಾ ಯೋಗ್ಯಂ ಸಂಕಲ್ಪಯತಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಸದ್ಯ ಉಪತಿಷ್ಠತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-61-0 (80775) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-61-0x (6685) ಪುನಃ ಶಿವಾನ್ಮಹೋದರ್ಕಾನಹಿಂಸ್ರಾಂಲ್ಲೋಕಸಂಮತಾನ್। ಬ್ರೂಹಿ ಧರ್ಮಾನ್ಸುಖೋಪಾಯಾನ್ಮದ್ವಿಧಾನಾಂ ಸುಖಾವಹಾನ್॥ 12-61-1 (80776) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-61-2x (6686) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ತು ಚತ್ವಾರಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಾ ವಿಹಿತಾಃ ಪ್ರಭೋ। ವರ್ಣಾಸ್ತಾನ್ನಾನುವರ್ತಂತೇ ತ್ರಯೋ ಭಾರತಸತ್ತಮ॥ 12-61-2 (80777) ಉಕ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಬಹೂನಿ ರಾಜ ನ್ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾಣಿ ರಾಜನ್ಯಪರಾಯಣಾನಿ। ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಿಧೌ ಸ್ಮೃತಾನಿ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಹಿ ಸರ್ವಂ ವಿಹಿತಂ ಯಥಾವತ್॥ 12-61-3 (80778) ಕ್ಷಾತ್ರಾಣಿ ವೈಶ್ಯಾನಿ ಚ ಸೇವಮಾನಃ ಶೌದ್ರಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸತ್। ಅಸ್ಮಿಂʼಲ್ಲೋಕೇ ನಿಂದಿತೋ ಮಂದಚೇತಾಃ। ಪರೇ ಚ ಲೋಕೇ ನಿರಯಂ ಪ್ರಯಾತಿ॥ 12-61-4 (80779) ಯಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಹಿತಾ ಲೋಕೇ ದಾಸೇ ಶುನಿ ವೃಕೇ ಪಶೌ। ವಿಕರ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತೇ ವಿಪ್ರೇ ತಾಂ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಕುರು ಪಾಂಡವ॥ 12-61-5 (80780) ಷಟ್ಕರ್ಮಸಂಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಆಶ್ರಮೇಷು ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ। ಸರ್ವಧರ್ಮೋಪಪನ್ನಸ್ಯ ತದ್ಭೂತಸ್ಯ ಕೃತಾತ್ಮನಃ॥ 12-61-6 (80781) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ತಪಸ್ಯಭಿರತಸ್ಯ ಚ। ನಿರಾಶಿಷೋ ವದಾನ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಹ್ಯಕ್ಷರಸಂಜ್ಞಿತಾಃ॥ 12-61-7 (80782) ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ಯಾದೃಶಂ ಯೇನ ಯತ್ರ ಚ। ತಾದೃಶಂ ತಾದೃಶೇನೈವ ಸಗುಣಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ॥ 12-61-8 (80783) ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಕೃಷಿವಣಿಕ್ತ್ವೇನ ಜೀವಸಂಜೀವನೇನ ಚ। ವೇತ್ತುಮರ್ಹಸಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಧ್ಯಾತ್ಮಗುಣಿತೇನ ಚ॥ 12-61-9 (80784) ಕಾಲಸಂಚೋದಿತಃ ಕಾಲೇ ಕಾಲಪರ್ಯಾಯನಿಶ್ಚಿತಃ। ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರುತೇಽವಶಃ॥ 12-61-10 (80785) ಅಂತವಂತಿ ಪ್ರದಾನಾನಿ ಪರಂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರಾಣಿ ಚ। ಸ್ವಕರ್ಮವಿಹಿತೋ ಲೋಕೋ ಹ್ಯಕ್ಷರಃ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ॥ ॥ 12-61-11 (80786) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 61॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-61-6 ಷಟ್ಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೋ ಧ್ಯಾನಂ ಧಾರಣಾ ತರ್ಕ ಸಮಾಧಿರಿತಿ। ಇಜ್ಯಾದೀನಾಮಾಶ್ರಮಾಂತರೇಷ್ವಯೋಗಾತ್। ಸರ್ವಧರ್ಮೋಽಹಿಂಸಾ॥ 12-61-7 ತಪಸಿ ವಿಚಾರೇ। ಅಕ್ಷರಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ಅಕ್ಷಯಾಃ॥ 12-61-8 ಯಃ ಪುಮಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇ ಯತ್ರ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ವಾ ಯೇನ ಫಲೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಯತ್ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ವಾ ತತ್ಸಕಲಂ ಲೋಭಾಚ್ಚಿರಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ಚ ಸಗುಣಮೇವೇತಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ನತ್ವಿದಂ ನಿಂದ್ಯಮಿತಿ ತತೋ ವಿರಜ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-61-9 ಜೀವೈ ಸಂಜೀವನಂ ಮೃಗಯಾಜೀವಿತ್ವಂ ತೇನ। ವೃಭ್ದ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಮಾನಮಿತಿ ಹೇತ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಉಕ್ತಹೇತೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-61-10 ಕಾಲೇನ ಪರ್ಯೇತ್ಯಾವಿರ್ಭವತೀತಿ ಕಾಲಪರ್ಯಾಯಃ ಪ್ರಾಗ್ಭವೀಯೋ ವಾಸನಾಸಮೂಹಸ್ತೇನ ನಿಶ್ಚಿತಃ॥

12-62-0 (67253) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-62-0x (5481) ಜ್ಯಾಕರ್ಷಣಂ ಶತ್ರುನಿವರ್ಹಣಂ ಚ ಕೃಪಿರ್ವಣಿಜ್ಯಾ ಪಶುಪಾಲನಂ ಚ। ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಚಾಪಿ ತಥಾಽರ್ಥಹೇತೋ ರಕಾರ್ಯಮೇತತ್ಪರಮಂ ದ್ವಿಜಸ್ಯ॥ 12-62-1 (67254) ಸೇವ್ಯಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಷಟ್ಕರ್ಮ ಗೃಹಸ್ಥೇನ ಮನೀಷಿಣಾ। ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ಯ ಚಾರಣ್ಯೇ ವಾಸೋ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ॥ 12-62-2 (67255) ರಾಜಪ್ರೇಷ್ಯಂ ಕೃಷಿಧನಂ ಜೀವನಂ ಚ ವಣಿಜ್ಯಯಾ। ಕೌಟಿಲ್ಯಂ ಕೌಲಟೇಯಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಗರ್ಹಿತಂ॥ 12-62-3 (67256) ಶೂದ್ರೋ ರಾಜನ್ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧು ರ್ದುಶ್ಚಾರಿತ್ರೋ ಯಶ್ಚ ಧರ್ಮಾದಪೇತಃ। ವೃಪಲೀಪತಿಃ ಪಿಶುನೋ ನರ್ತನಶ್ಚ। ಗ್ರಾಮಪ್ರೇಷ್ಯೋ ಯಶ್ಚ ಭವೇದ್ವಿಕರ್ಮಾ॥ 12-62-4 (67257) `ಏವಂವಿಧೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕೌರವೇಂದ್ರ ವೃತ್ತಾಪೇತೋ ಯೋ ಭವೇನ್ಮಂದಚೇತಾಃ। ' ಜಪನ್ವೇದಾನಜಪಂಶ್ಚಾಪಿ ರಾಜನ್ ಸಮಃ ಶೂದ್ರೈರ್ದಾಸವಚ್ಚಾಪಿ ಭೋಜ್ಯಃ। ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಶೂದ್ರಸಮಾ ಭವಂತಿ ರಾಜನ್ನೇತಾನ್ವರ್ಜಯೇದ್ದೇವಕೃತ್ಯೇ॥ 12-62-5 (67258) ನಿರ್ಮರ್ಯಾದೇ ವಾಕ್ಛಠೇ ಕ್ರೂರವೃತ್ತೌ। ಹಿಂಸಾಕಾಮೇ ತ್ಯಕ್ತವೃತ್ತಸ್ವಧರ್ಮೋ। ಹವ್ಯಂ ಕವ್ಯಂ ಯಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ರಾಜನ್ ದೇಯಾನ್ಯದೇಯಾನಿ ಭವಂತಿ ತಸ್ಮಿನ್॥ 12-62-6 (67259) ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೋ ವಿಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ದಮಃ ಶೌಚಂ ಚಾರ್ಜವಂ ಚಾಪಿ ರಾಜನ್। ತಥಾ ವಿಪ್ರಸ್ಯಾಶ್ರಮಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ಪುರಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂನಿಸೃಷ್ಟಾಃ॥ 12-62-7 (67260) ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದಾಂತಃ ಸೋಮಪಾಶ್ಚಾರ್ಯಶೀಲಃ ಸಾನುಕ್ರೋಶಃ ಸರ್ವಸಹೋ ನಿರಾಶೀಃ। ಋಜುರ್ಮೃದುರನೃಶಂಸಃ ಕ್ಷಮಾವಾನ್ ಸ ವೈ ವಿಪ್ರೋ ನೇತರಃ ಪಾಪಕರ್ಮಾ॥ 12-62-8 (67261) ವಿಪ್ರಂ ವೈಶ್ಯಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ಚ ರಾಜನ್ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಂಶ್ರಿತಾ ಧರ್ಮಕಾಮಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣಾಂಜಾತಿಧರ್ಮೇಷು ಸಕ್ತಾ ಂಜೇತುಂ ವಿಷ್ಣುರ್ನೇಚ್ಛತಿ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ॥ 12-62-9 (67262) ಲೋಕಶ್ಚಾಯಂ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ನ ಸ್ಯಾ ಚ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ವೇದವಾದಾಶ್ಚ ನ ಸ್ಯುಃ। ಸರ್ವಾಶ್ಚೇಜ್ಯಾಃ ಸರ್ವಲೋಕಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಸದ್ಯಃ ಸರ್ವೇ ಚಾಶ್ರಮಾಶ್ಚೈವ ನ ಸ್ಯುಃ॥ 12-62-10 (67263) ಯಚ್ಚ ತ್ರಯಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮಿಚ್ಛೇದಾಶ್ರಮಸೇವನಂ। ಕರ್ತುಮಾಶ್ರಮದೃಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಧರ್ಮಾಸ್ತಾಞ್ಶೃಣು ಪಾಂಡವ॥ 12-62-11 (67264) ಶುಶ್ರೂಷೋಃ ಕೃತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಕೃತಸಂತಾನಕರ್ಮಣಃ। ಅಭ್ಯನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಜಗತೀಪತೇ॥ 12-62-12 (67265) ಅಲ್ಪಾಂತರಗತಸ್ಯಾಪಿ ದೇಶಧರ್ಮಗತಸ್ಯ ವಾ। ಆಶ್ರಮಾ ವಿಹಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ನಿರಾಶಿಷಂ॥ 12-62-13 (67266) ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಾಂ ನಚೈವಾಹುಸ್ತಸ್ಯ ತದ್ಧರ್ಮವಾದಿನಃ। ತಥಾ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ॥ 12-62-14 (67267) ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ವಯೋತೀತೋ ರಾಜ್ಞಃ ಕೃತಪರಿಶ್ರಮಃ। ವೈಶ್ಯೋ ಗಚ್ಛೇದನುಜ್ಞಾತೋ ನೃಪೇಣಾಶ್ರಮಸಂಶ್ರಯಂ॥ 12-62-15 (67268) ವೇದಾನಧೀತ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚಾನಘ। ಸಂತಾನಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೃತ್ವಾ ಸೋಮಂ ನಿಷೇವ್ಯ ಚ॥ 12-62-16 (67269) ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ಧರ್ಮೇಣ ವದತಾಂವರ। ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧಾದೀನ್ಮಖಾನನ್ಯಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-62-17 (67270) ಆನಯಿತ್ವಾ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ದತ್ತದಕ್ಷಿಣಃ। ಸಂಗ್ರಾಮೇ ವಿಜಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತಥಾಽಲ್ಪಂ ಯದಿ ವಾ ಬಹು॥ 12-62-18 (67271) ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪಾಲಂ ಪುತ್ರಂ ರಾಜ್ಯೇ ಚ ಪಾಂಡವ। ಅನ್ಯಗೋತ್ರಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ॥ 12-62-19 (67272) ಅರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪಿತೄಞ್ಶ್ರಾದ್ಧೈಃ ಪಿತೃಯಜ್ಞೈರ್ಯಥಾವಿಧಿ। ದೇವಾನ್ಯಜ್ಞೈರ್ಋಷೀನ್ವೇದೈರರ್ಚಯಿತ್ವಾ ತು ಯತ್ನತಃ॥ 12-62-20 (67273) ಅಂತಕಾಲೇ ಚ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಯ ಇಚ್ಛೇದಾಶ್ರಮಾಂತರಂ। ಸೋನುಪೂರ್ವ್ಯಾಶ್ರಮಾನ್ರಾಜನ್ಗತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-62-21 (67274) ರಾಜರ್ಷಿತ್ವೇನ ರಾಜೇಂದ್ರ ಭೈಕ್ಷ್ಯಚರ್ಯಾದ್ಯಸೇವಯಾ। ಅಪೇತಗೃಹಧರ್ಮಾಪಿ ಚರೇಜ್ಜೀವಿತಕಾಂಯಯಾ॥ 12-62-22 (67275) ನ ಚೈತನ್ನೈಷ್ಠಿಕಂ ಕರ್ಮ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣ। ಚತುರ್ಣಾಂ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಪ್ರಾಹುರಾಶ್ರಮವಾಸಿನಾಂ॥ 12-62-23 (67276) ಬಾಹ್ವಾಯತ್ತಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ಮಾನವಾನಾಂ ಲೋಕಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಧರ್ಮಮಾಸೇವಮಾನೈಃ। ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾಃ ಸೋಪಧರ್ಮಾಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಂ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶೃಣೋಮಿ॥ 12-62-24 (67277) ಯಥಾ ರಾಜನ್ಹಸ್ತಿಪದೇ ಪದಾನಿ ಸಂಲೀಯಂತೇ ಸರ್ವಸತ್ವೋದ್ಭವಾನಿ। ಏವಂ ಧರ್ಮಾನ್ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಸರ್ವಾನ್ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾನ್ಸಂಪ್ರಲೀನಾನ್ನಿಬೋಧ॥ 12-62-25 (67278) ಅಲ್ಪಾಶ್ರಯಾನಲ್ಪಫಲಾನ್ವದಂತಿ ಧರ್ಮಾನನ್ಯಾಂಧರ್ಮವಿದೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ। ಮಹಾಶ್ರಯಂ ಬಹುಕಲ್ಯಾಣರೂಪಂ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಧರ್ಮಂ ನೇತರಂ ಪ್ರಾಹುರಾರ್ಯಾಃ॥ 12-62-26 (67279) ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾ ರಾಜಧರ್ಮಪ್ರಧಾನಾಃ ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾಃ ಪಾಲ್ಯಮಾನಾ ಭವಂತಿ। ಸರ್ವಸ್ತ್ಯಾಗೋ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ರಾಜಂ ಸ್ತ್ಯಾಗಂ ಧರ್ಮಂ ಚಾಹುರಗ್ರ್ಯಂ ಪುರಾಣಂ॥ 12-62-27 (67280) ಮಜ್ಜೇತ್ರಯೀ ದಂಡನೀತೌ ಹತಾಯಾಂ ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾಃ ಪ್ರಕ್ಷಯೇಯುರ್ವಿರುದ್ಧಾಃ। ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾಶ್ಚಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಹತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ನಷ್ಟೇ ರಾಜಧರ್ಮೇ ಪುರಾಣೇ॥ 12-62-28 (67281) ಸರ್ವೇ ಭೋಗಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ದೃಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವಾ ದೀಕ್ಷಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಚೋಕ್ತಾಃ। ಸರ್ವಾ ವಿದ್ಯಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾ ರಾಜಧರ್ಮೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ॥ 12-62-29 (67282) `ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ದೃಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವೇ ಭೋಗಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ರಾಜನ್।' ಸರ್ವೇ ಯೋಗಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಚೋಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಾ ರಾಜಧರ್ಮೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೋ ರಾಜಧರ್ಮಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟೋ ನಾನ್ಯೋ ಲೋಕೇ ವಿದ್ಯತೇಽಜಾತಶತ್ರೋ॥ 12-62-30 (67283) ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಭರತಸತ್ತಮ। ಭವಂತಿ ಜೀವಲೋಕಾಶ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ॥ 12-62-31 (67284) ಯಥಾ ಜೀವಾಃ ಪ್ರಾಕೃತೈರ್ವಧ್ಯಮಾನಾ ಧರ್ಮಶ್ರುತೀನಾಮುಪಪೀಡನಾಯ। ಏವಂ ಧರ್ಮಾ ರಾಜಧರ್ಮೈರ್ವಿಯುಕ್ತಾಃ ಸಂಚಿನ್ವಂತೋ ನಾದ್ರಿಯಂತೇ ಸ್ವಧರ್ಮಂ॥ ॥ 12-62-32 (67285) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 62॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-62-3 ಕೌಟಿಲ್ಯಮನಾರ್ಜವಂ। ಕೌಲಟೇಯಂ ಕುಲಟಾಪ್ರಧಾನಂ ಜಾರಕರ್ಮ। ಕುಸೀದಂ ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಕುಸೀದಂ ವೃದ್ಧಿಜೀವಿಕಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-62-5 ರಾಜಪ್ರೇಷ್ಯಾದಿರ್ವೇದಾನ್ ಜಪನ್ನಜಪನ್ವಾ ಶೂದ್ರಇವ ಪಂಕ್ತೇರ್ವಹಿರ್ಭೋಜನೀಯ ಏವೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-62-11 ಯೋ ರಾಜಾ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಸ್ವರಾಜ್ಯೇ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಸೇವನಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಇಚ್ಛೇತ್ ತೇನಾವಶ್ಯಜ್ಞಾತವ್ಯಾಂಧರ್ಮಾಞ್ಶೃಣು॥ 12-62-12 ಶುಶ್ರೂಷೋರ್ವೇದಾಂತೇಷ್ವನಧಿಕಾರಾತ್ಪುರಾಣದ್ವಾರಾ ಆತ್ಮಾನಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛೋಃ। ಕೃತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಯಾವಚ್ಛರೀರಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಸೇವಿತತ್ರೈವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ॥ 12-62-13 ಅಲ್ಪಾಂತರಗತಸ್ಯ ಆಚಾರನಿಷ್ಠಯಾ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕಸಮಸ್ಯ ಆಶ್ರಮಾಃ ಸರ್ವೇ ವಿಹಿತಾಃ। ಶೂದ್ರೋಽಪಿ ನೈಷ್ಠಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಂ ವಾ ಸಕಲವಿಕ್ಷೇಪಕಕರ್ಮತ್ಯಾಗರೂಪಂ ಸಂನ್ಯಾಸಂ ವಾಽನುತಿಷ್ಠೇದೇವ। ನಿರಾಶಿಷಂ ಶಾಂತಿದಾಂತ್ಯಾದಿಕಲ್ಯಾಣಗುಣರಹಿತಂ॥ 12-62-22 ಅಪೇತಗೃಹಧರ್ಮೋಽಪೀತಿ ಖ. ಪಾಠಃ॥

12-63-0 (80787) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-63-0x (6687) ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಯತಿಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಪಾಂಡವ। ಲೋಕವೇದೋತ್ತರಾಶ್ಚೈವ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮೇ ಸಮಾಹಿತಾಃ॥ 12-63-1 (80788) ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಭರತಸತ್ತಮ। ನಿರಾಶಿಷೋ ಜೀವಲೋಕಾಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ॥ 12-63-2 (80789) ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಬಹುಫಲಂ ಧರ್ಮಮಾಶ್ರಮವಾಸಿನಾಂ। ಪ್ರರೂಪಯಂತಿ ತದ್ಭಾವಮಾಗಮೈರೇವ ಶಾಶ್ವತಂ॥ 12-63-3 (80790) ಅಪರೇ ವಚನೈಃ ಪುಣ್ಯೈರ್ವಾದಿನೋ ಲೋಕನಿಶ್ಚಯೇ। ಅನಿಶ್ಚಯಜ್ಞಾ ಧರ್ಮಾಣಾಮದೃಷ್ಟಾಂತೇ ಪರೇ ರತಾಃ॥ 12-63-4 (80791) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಫಲಭೂಯಿಷ್ಠಮಾತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಕಮಚ್ಛಲಂ। ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಂ ಧರ್ಮಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-63-5 (80792) ಧರ್ಮಾಶ್ರಮೇಽಧ್ಯವಸಿನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಯಥಾ ತ್ರಯಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಂ ಸಂಖ್ಯಾತೋಪಶ್ರುತಿಃ ಪುರಾ। ರಾಜಧರ್ಮೇಷ್ವನುಮತಾ ಲೋಕಾಃ ಸುಚರಿತೈಃ ಸಹ॥ 12-63-6 (80793) ಉದಾಹೃತಂ ತೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುಂ ಮಹೌಜಸಂ। ಸರ್ವಭೂತೇಶ್ವರಂ ದೇವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪುರಾ। ಜಗ್ಮುಃ ಸುಬಹುಶಃ ಶೂರಾ ರಾಜಾನೋ ದಂಡನೀತಯೇ॥ 12-63-7 (80794) ಏಕೈಕಮಾತ್ಮನಃ ಕರ್ಮ ತುಲಯಿತ್ವಾಶ್ರಮಂ ಪುರಾ। ಜಾನಃ ಪರ್ಯುಪಾಸಂತ ದೃಷ್ಟಾಂತವಚನೇ ಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-63-8 (80795) ಸಾಧ್ಯಾ ದೇವಾ ವಸವಶ್ಚಾಶ್ವಿನೌ ಚ ರುದ್ರಾಶ್ಚ ವಿಶ್ವೇ ಮರುತಾಂ ಗಣಾಶ್ಚ। ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪುರಾ ಹ್ಯಾದಿದೇವೇನ ದೇವಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಧರ್ಮೇ ವರ್ತಯಂತೇ ಚ ಸಿದ್ಧಾಃ॥ 12-63-9 (80796) ಅತ್ರ ತೇ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮಮರ್ಥವಿನಿಶ್ಚಯೇ। ನಿರ್ಮರ್ಯಾದೇ ವರ್ತಮಾನೇ ದಾನವೈಕಾರ್ಣವೇ ಪುರಾ॥ 12-63-10 (80797) ಬಭೂವ ರಾಜಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಮಾಂಧಾತಾ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಪುರಾ ವಸುಮತೀಪಾಲೋ ಯಜ್ಞಂ ಚಕ್ರೇ ದಿದೃಕ್ಷಯಾ॥ 12-63-11 (80798) ಅನಾದಿಮಧ್ಯನಿಧನಂ ದೇವಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರಭುಂ। ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಮಾಂಧಾತಾ ಪರಮೇಶ್ವರಂ॥ 12-63-12 (80799) ಜಗಾಮ ಶಿರಸಾ ಪಾದೌ ಯಜ್ಞೇ ವಿಷ್ಣೋರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ತಂ ವಿಷ್ಣೂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ವಾಸವಂ॥ 12-63-13 (80800) ಸ ಪಾರ್ಥಿವೈರ್ವೃತಃ ಸದ್ಭಿರರ್ಚಯಾಮಾಸ ತಂ ಪ್ರಭುಂ। ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಸಂಘಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಚೈವ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಸಂವಾದೋಽಯಂ ಮಹಾನಾಸೀದ್ವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರತಿ ಮಹಾದ್ಯುತಿಂ॥ 12-63-14 (80801) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-63-15x (6688) ಕಿಮಿಷ್ಯಸೇ ಧರ್ಮಭೂತಾಂ ವರಿಷ್ಠ ಯಂ ದ್ರಷ್ಟುಕಾಮೋಽಸಿ ತಮಪ್ರಮೇಯಂ। ಅನಂತಮಾಯಾಮಿತಮಂತ್ರವೀರ್ಯಂ ನಾರಾಯಣಂ ಹ್ಯಾದಿದೇವಂ ಪುರಾಣಂ॥ 12-63-15 (80802) ನಾಸೌ ದೇವೋ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ಮಯಾಽಪಿ ಶಕ್ಯೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವಾಽಪಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯೇಽನ್ಯೇ ಕಾಮಾಸ್ತವ ರಾಜನ್ಹೃದಿಸ್ಥಾ ದಾಸ್ಯೇ ಚೈತಾಂಸ್ತ್ವಂ ಹಿ ಮರ್ತ್ಯೇಷು ರಾಜಾ॥ 12-63-16 (80803) ಸತ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೋ ಧರ್ಮಪರೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ ಶೂರೋ ದೃಢಪ್ರೀತಿರತಃ ಸುರಾಣಾಂ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚೋತ್ತಮಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಚ ತತಸ್ತೇಽಹಂ ದಝಿ ವರಾನ್ಯಥೇಷ್ಟಂ॥ 12-63-17 (80804) ಮಾಂಧಾತೋವಾಚ। 12-63-18x (6689) ಅಸಂಶಯಂ ಭಗವನ್ನಾದಿದೇವಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಽಹಂ ಶಿರಸಾ ಸಂಪ್ರಸಾದ್ಯ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕಾಮಾಂಧರ್ಮಕಾಮೋ ಹ್ಯರಣ್ಯ ಮಿಚ್ಛೇ ಗಂತುಂ ಸತ್ಪಥಂ ಸಾಧುಜುಷ್ಟಂ॥ 12-63-18 (80805) ಕ್ಷಾತ್ರಾದ್ಧರ್ಮಾದ್ವಿಪುಲಾದಪ್ರಮೇಯಾ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಸ್ವಂ ಯಶಶ್ಚ। ಧರ್ಮೋ ಯೋಽಸಾವಾದಿದೇವಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಲೋಕಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಕರ್ತುಂ॥ 12-63-19 (80806) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-63-20x (6690) ಅಸೈನಿಕಾ ಧರ್ಮಪರಾಶ್ಚ ಧರ್ಮೇ ಪರಾಂ ಗತಿಂ ನ ನಯಂತೇ ಹ್ಯಯುಕ್ತಂ। ಕ್ಷಾತ್ರೋ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಾದಿದೇವಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಪಶ್ಚಾದನ್ಯೇ ಶೇಷಭೂತಾಶ್ಚ ಧರ್ಮಾಃ॥ 12-63-20 (80807) ಶೇಷಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ಹ್ಯಂತವಂತೋ ಹ್ಯನಂತಾಃ ಸಪ್ರಸ್ಥಾನಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ। ಅಸ್ಮಿಂಧರ್ಮೇ ಸರ್ವಧರ್ಮಾಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಧರ್ಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಂ ವದಂತಿ॥ 12-63-21 (80808) ಕರ್ಮಣಾ ವೈ ಪುರಾ ದೇವಾ ಋಷಯಶ್ಚಾಮಿತೌಜಸಃ। ತ್ರಾತಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಸಹ್ಯಾರೀನ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ವಿಷ್ಣುನಾ॥ 12-63-22 (80809) ಯದಿ ಹ್ಯಸೌ ಭಗವನ್ನಾಹನಿಷ್ಯ ದ್ರಿಪೂ ಸರ್ವಾನಸುರಾನಪ್ರಮೇಯಃ। ನ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನೈವ ಲೋಕಾದಿಕರ್ತಾ ಸಂತೋ ಧರ್ಮಾಶ್ಚಾದಿಧರ್ಮಾಶ್ಚ ನ ಸ್ಯುಃ॥ 12-63-23 (80810) ಇಮಾಮುರ್ವೀ ನಾಜಯದ್ವಿಕ್ರಮೇಣ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸಾಸುರಾಮಾದಿದೇವಃ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಧರ್ಮಾಃ ಸರ್ವೇ ನ ಸ್ಯುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿನಾಶಾತ್॥ 12-63-24 (80811) ನಷ್ಟಾ ಧರ್ಮಾಃ ಶತಧಾ ಶಾಶ್ವತಾಸ್ತೇ ಕ್ಷಾತ್ರೇಣ ಧರ್ಮೇಣ ಪುನಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಃ। ಯುಗೇಯುಗೇ ಹ್ಯಾದಿಧರ್ಮಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಲೋಕಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮಂ ವದಂತಿ॥ 12-63-25 (80812) ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಃ ಸರ್ವಭೂತಾನುಕಂಪಾ ಲೋಕಜ್ಞಾನಂ ಪಾಲನಂ ಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ। ವಿಷಣ್ಣಾನಾಂ ಮೋಕ್ಷಣಂ ಪೀಡಿತಾನಾಂ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಧರ್ಮೇ ವಿದ್ಯತೇ ಪಾರ್ಥಿವಾನಾಂ॥ 12-63-26 (80813) ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಾಃ ಕಾಮಮನ್ಯುಪ್ರವೃತ್ತಾ ಭೀತಾ ರಾಜ್ಞೋ ನಾಧಿಗಚ್ಛಂತಿ ಪಾಪಂ। ಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಸರ್ವಧರ್ಮೋಪಪನ್ನಾಃ ಸಾಧ್ವಾಚಾರಾಃ ಸಾಧುಧರ್ಮಂ ವದಂತಿ॥ 12-63-27 (80814) ಪುತ್ರವತ್ಪಾಲ್ಯಮಾನಾನಿ ಧರ್ಮಲಿಂಗಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವೈಃ। ಲೋಕೇ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚರಂತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-63-28 (80815) ಸರ್ವಧರ್ಮಪರಂ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಲೋಕಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸನಾತನಂ। ಶಶ್ವದಕ್ಷರಪರ್ಯಂತಮಕ್ಷರಂ ಸರ್ವತೋಮುಖಂ॥ ॥ 12-63-29 (80816) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 63॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-63-1 ರಾಜಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಪಾಂಡವ। ಲೋಕಾಲೋಕೋತ್ತರಾಶ್ಚೈವ ಧರ್ಮಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಸಮರ್ಪಿತಾ ಇತಿ ಟ. ಡ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-63-3 ಬಹುದ್ವಾರಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-63-4 ಅದೃಷ್ಟಾಂತೇ ನ ದೃಷ್ಟೋಽಂತೋ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್॥ 12-63-5 ಸುಖಭೂಯಿಷ್ಠಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-63-6 ಧರ್ಮಾಶ್ರಮೇ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯೇ ವರ್ಣಾನಾಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಉಪಶ್ರುತಿರಂತರ್ಭಾವಃ ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಕಟಾ। ತಥಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಧರ್ಮೈಃ ಸಹ ಲೋಕಾ ಅಂತರ್ಭೂತಾಃ। ಅನುಲೋಮಾ ರಾಜಧರ್ಮೋ ಲೋಕೇ ಸುಚರಿತೈರಿಹೇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-63-8 ಆಶ್ರಮಂ ಆಶ್ರಮವಿಹಿತಂ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಕಿಂ ದಂಡನೀತಿಜೋ ಧರ್ಮೋ ಮಹಾನ್ ಉತ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮ ಇತಿ ಸಂದಿಹ್ಯ ದೃಷ್ಟಾಂತವಚನೇ ಸಿದ್ಧಾಂತಂ ಶ್ರೋತುಂ॥ 12-63-13 ವಾಸಯಂ ಐಂದ್ರಂ ರೂಪಂ॥ 12-63-20 ನ ಸಂತಿ ಸೈನಿಕಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಅಸೈನಿಕಾಃ ಅರಾಜಾನಃ ಯುಕ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಶಶೂನ್ಯಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಹೇಲಯೈವ ನ ನಯಂತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಶೇಷಭೂತಾಃ ಅಂಗಭೂತಾಃ॥ 12-63-26 ಆತ್ಮತ್ಯಾಗೋ ಯುದ್ಧೇ ಮರಣಂ 12-63-29 ಅಕ್ಷರಪರ್ಯಂತಂ ಮೋಕ್ಷಾವಸಾನಂ॥

12-64-0 (67286) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-64-0x (5482) ಏವಂವೀರ್ಯಃ ಸರ್ವಧರ್ಮೋಪಪನ್ನಃ ಕ್ಷಾತ್ರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸರ್ವಧರ್ಮೇಷು ಧರ್ಮಃ। ಪಾಲ್ಯೋ ಯುಷ್ಮಾಭಿರ್ಲೋಕಪಾಲೈರುದಾರೈ ರ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ಸ್ಯಾದಭವಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ। 12-64-1 (67287) ಭೂಸಸ್ಕಾರಂ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯಂ ದೀಕ್ಷಾಚರ್ಯಾಂ ಪಾಲನಂ ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ। ವಿದ್ಯಾದ್ರಾಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭೂತಾನುಕಂಪಾ ದೇಹತ್ಯಾಗಂ ಚಾಹವೇ ಧರ್ಮಮಗ್ರ್ಯಂ॥ 12-64-2 (67288) ತ್ಯಾಗಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮುನಯೋ ವೈ ವದಂತಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಯಚ್ಛರೀರಂ ತ್ಯಜಂತಿ। ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ರಾಜಧರ್ಮೇಷು ಸರ್ವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತೇ ಭೂಮಿಪಾಲಾ ಯಥೈತೇ॥ 12-64-3 (67289) ಬಹುಶ್ರುತ್ಯಾ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಯಾ ವಾ ಪರಸ್ಪರಾಃ ಸಂಹನನಾದ್ವದಂತಿ। ನಿತ್ಯಂ ಧರ್ಮಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಚರೇದೇಕೋ ಹ್ಯಾಶ್ರಮಂ ಧರ್ಮಕಾಮಃ॥ 12-64-4 (67290) ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥೇ ವ್ಯವಹಾರೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ ವರ್ಜಯನ್ನೈವ ಯತ್ನಾತ್। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪನಾತ್ಪಾಲನಾಚ್ಚ ತೈಸ್ತೈರ್ಯೋಗೈರ್ನಿಯಮೈರೌಷಧೈಶ್ಚ॥ 12-64-5 (67291) ಸರ್ವೋದ್ಯೋಗೈರಾಶ್ರಮಂ ಧರ್ಮಮಾಹುಃ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವಧರ್ಮೋಪಪನ್ನಂ। ವಂಸ್ವಂ ಧರ್ಮಂ ಯೇನ ಚರಂತಿ ವರ್ಣಾ ಸ್ತಾಂಸ್ತಾಂಧರ್ಮಾನನ್ಯಥಾರ್ಥಾನ್ವದಂತಿ॥ 12-64-6 (67292) ನೇರ್ಮರ್ಯಾದಾನ್ನಿತ್ಯಮರ್ಥೇ ನಿವಿಷ್ಟಾ ನಾಹುಸ್ತಾನ್ವೈ ಪಶುಭೂತಾನ್ಮನುಷ್ಯಾನ್। ಯಥಾ ನೀತಿಂ ಗಮಯತ್ಯರ್ಥಯೋಗಾ ಚ್ಛ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಶ್ರಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಃ॥ 12-64-7 (67293) ತ್ರೈವಿದ್ಯಾನಾಂ ಯಾ ಗತಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಯೇ ಚೈವೋಕ್ತಾಃ ಸ್ವಾಶ್ರಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ। ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯಾಹುರಗ್ರ್ಯ ಮನ್ಯತ್ಕುರ್ವಂಛೂದ್ರವಚ್ಛಸ್ತ್ರವಧ್ಯಃ॥ 12-64-8 (67294) ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಧರ್ಮಾಶ್ಚ ವೇದವಾದಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನಾನುಗಂತವ್ಯಾ ನಾನ್ಯೋ ವಿದ್ಯಾತ್ಕದಾಚನ॥ 12-64-9 (67295) ಅನ್ಯಥಾ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ನ ಸಾ ವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ। ಕರ್ಮಣಾ ವರ್ಧತೇ ಧರ್ಮೋ ಯಥಾ ಧರ್ಮಸ್ತಥೈವ ಸಃ॥ 12-64-10 (67296) ಯೋ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಿತೋ ವಿಪ್ರೋ ನ ಸ ಸನ್ಮಾನಮರ್ಹತಿ। ಕರ್ಮ ಸ್ವಮಪ್ರಯುಂಜಾನಮವಿಶ್ವಾಸ್ಯಂ ಹಿ ತಂ ವಿದುಃ॥ 12-64-11 (67297) ಏತೇ ವರ್ಣಾಃ ಸರ್ವಧರ್ಮೈಶ್ಚ ಹೀನಾ ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರೇವ ಧರ್ಮಾಃ। ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾ ರಾಜಧರ್ಮಾ ನ ಚಾನ್ಯೇ ವೀರ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠಾ ರಾಜಧರ್ಮಾ ಮತಾ ಮೇ॥ 12-64-12 (67298) ಮಾಂಧಾತೋವಾಚ। 12-64-13x (5483) ಯವನಾಃ ಕಿರಾತಾ ಗಾಂಧಾರಾಶ್ಚೀನಾಃ ಶಬರಬರ್ಬರಾಃ। ಶಕಾಸ್ತುಷಾರಾಃ ಕಂಕಾಶ್ಚ ಪಲ್ಲವಾಶ್ಚಾಂಧ್ರಮದ್ರಕಾಃ॥ 12-64-13 (67299) ಉಷ್ಟ್ರಾಃ ಪುಲಿಂದಾ ಆರಟ್ಟಾಃ ಕಾಚಾ ಂಲೇಚ್ಛಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಪ್ರಸೂತಾಶ್ಚ ವೈಶ್ಯಾಃ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ಮಾನವಾಃ॥ 12-64-14 (67300) ಕಥಂ ಧರ್ಮಾಂಶ್ಚರಿಷ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ವಿಷಯವಾಸಿನಃ। ಮದ್ವಿಧೈಶ್ಚ ಕಥಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಃ ಸರ್ವೇ ವೈ ದಸ್ಯುಜೀವಿನಃ॥ 12-64-15 (67301) ಏತದಿಚ್ಛಾಂಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ಮಘವಂಸ್ತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ। ತ್ವಂ ಬಂಧುಭೂತೋ ಹ್ಯಸ್ಮಾಕಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸುರೇಶ್ವರ॥ 12-64-16 (67302) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-64-17x (5484) ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರ್ಹಿ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸರ್ವದಸ್ಯುಭಿಃ। ಆಚಾರ್ಯಗುರುಶುಶ್ರೂಷಾ ತಥೈವಾಶ್ರಮವಾಸಿನಾಂ॥ 12-64-17 (67303) ಭೂಮಿಪಾನಾಂ ಚ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸರ್ವದಸ್ಯುಭಿಃ। ದೇಶಧರ್ಮಕ್ರಿಯಾಶ್ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಧರ್ಮೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-64-18 (67304) ಪಿತೃಯಜ್ಞಾಸ್ತಥಾ ಕೂಪಾಃ ಪ್ರಪಾಶ್ಚ ಶಯನಾನಿ ಚ। ದಾನಾನಿ ಚ ಯಥಾಕಾಲಂ ದಾತವ್ಯಾನಿ ದ್ವಿಜಾತಿಷು॥ 12-64-19 (67305) ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧೋ ವೃತ್ತಿದಾಯಾನುಪಾಲನಂ। ಭರಣಂ ಪುತ್ರದಾರಾಣಾಂ ಶೌಚಮದ್ರೋಹ ಏವ ಚ॥ 12-64-20 (67306) ದಕ್ಷಿಣಾ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾನಾಂ ದಾತವ್ಯಾ ಧರ್ಮಮಿಚ್ಛತಾ। ಪಾಕಯಜ್ಞಾ ಮಹಾರ್ಥಾಶ್ಚ ದಾತವ್ಯಾಃ ಸರ್ವದಸ್ಯುಭಿಃ॥ 12-64-21 (67307) ಏತಾನ್ಯೇವಂಪ್ರಕಾರಾಣಿ ವಿಹಿತಾನಿ ಪುರಾಽನಘ। ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕರ್ತವ್ಯಾನೀಹ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-64-22 (67308) ಮಾಂಧಾತೋವಾಚ। 12-64-23x (5485) ದೃಶ್ಯಂತೇ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಸರ್ವವರ್ಣೇಷು ದಸ್ಯವಃ। ಲಿಂಗಾಂತರೇ ವರ್ತಮಾನಾ ಆಶ್ರಮೇಷು ತಥೈವ ಚ॥ 12-64-23 (67309) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-64-24x (5486) ವಿನಷ್ಟಾಯಾಂ ದಂಡನೀತ್ಯಾಂ ರಾಜಧರ್ಮೇ ವಿನಾಕೃತೇ। ಸಂಪ್ರಮುಹ್ಯಂತಿ ಭೂತಾನಿ ರಾಜದೌರಾತ್ಂಯತೋಽನಘ॥ 12-64-24 (67310) ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಭಿಕ್ಷವೋ ಲಿಂಗಿನಸ್ತಥಾ। ಆಶ್ರಮಾಣಾಂ ವಿಕಲ್ಪಾಶ್ಚ ವೃತ್ತೇಽಸ್ಮಿನ್ವೈಕೃತೇ ಯುಗೇ॥ 12-64-25 (67311) ಅಶೃಣ್ವಾನಾಃ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಶತಶೋ ನರಾಃ। ಉತ್ಪಥಂ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯಂತೇ ಕಾಮಮನ್ಯುಸಮೀರಿತಾಃ॥ 12-64-26 (67312) ಯದಾ ನಿವರ್ತ್ಯತೇ ಪಾಪೋ ದಂಡನೀತ್ಯಾ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ। ತದಾ ಧರ್ಮೋ ನ ಚಲತೇ ಸಂಭೂತಃ ಶಾಶ್ವತಃ ಪುರಾ॥ 12-64-27 (67313) ಸರ್ವಲೋಕಗುರುಂ ಚೈವ ರಾಜಾನಂ ಯೋಽವಮನ್ಯತೇ। ನ ತಸ್ಯ ದತ್ತಂ ನ ಕೃತಂ ನ ಶ್ರುತಂ ಫಲತಿ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-64-28 (67314) ಮಾನುಷಾಣಾಮಧಿಪತಿಂ ದೇವಭೂತಂ ಮಹಾದ್ಯುತಿಂ। ದೇವಾಶ್ಚ ಬಹುಮನ್ಯಂತೇ ಧರ್ಮಕಾಮಂ ನರೇಶ್ವರಂ॥ 12-64-29 (67315) ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹಿ ಭಗವಾನ್ಯಃ ಸರ್ವಮಸೃಜಜ್ಜಗತ್। ಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-64-30 (67316) ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯಃ ಸ್ಮರತೇ ಗತಿಂ। ಸ ಮೇ ಮಾನ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಸ ಚ ಕ್ಷತ್ರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ॥ 12-64-31 (67317) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-64-32x (5487) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ಭಗವಾನ್ಮರುದ್ಗಣವೃತಃ ಪ್ರಭುಃ। ಜಗಾಮ ಭವನಂ ವಿಷ್ಣುರಕ್ಷರಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಪರಂ॥ 12-64-32 (67318) ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತಿತೇ ಧರ್ಮೇ ಪುರಾ ಸುಚರಿತೇಽನಘ। ಕಃ ಕ್ಷತ್ರಮತಿವರ್ತೇತ ಚೇತನಾವಾನ್ಬಹುಶ್ರುತಃ॥ 12-64-33 (67319) ಅನ್ಯಾಯೇನ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ತಥೈವ ಚ। ಅಂತರಾ ವಿಲಯಂ ಯಾಂತಿ ಯಥಾ ಪಥಿ ವಿಚಕ್ಷುಷಃ॥ 12-64-34 (67320) ಆದೌ ಪ್ರವರ್ತಿತೇ ಚಕ್ರೇ ತಥೈವಾದಿಪರಾಯಣೇ। ವರ್ತಸ್ವ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಸಂವಿಜಾನಾಮಿ ತೇಽನಘ॥ ॥ 12-64-35 (67321) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 64॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-64-2 ಭೂಸಂಸ್ಕಾರಂ ಭುವಃ ಸಂಪನ್ನಸಸ್ಯತ್ವಂ। ರಾಜಸಂಸ್ಕಾರಯೋಗಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ರಾಜಸಂಸ್ಕಾರೋ ತಜಸೂಯಾದಿರರ್ಥಃ॥ 12-64-5 ನಿಯಮೈರೌರಸೈಶ್ಚೇತಿ ಝ.ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಔರಸೈಃ ಪೌರುಷೈಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-64-6 ಯೇನ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮೇಣ। ಅನ್ಯಥಾರ್ಥಾನ್ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಾನ್ ವದಂತಿ॥ 12-64-7 ನಿರ್ಮರ್ಯಾದೇ ನಿತ್ಯಮರ್ಥೇ ವಿನಷ್ಟೇ ನ ರ್ಮಚಿಂತಾ ಪಶುಭೂತೇ ಮನುಷ್ಯೇ। ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-64-8 ಯಾ ಗತಿರ್ಯಜ್ಞಾದಿಃ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಶ್ಚ ಏತದ್ದ್ವಯಂ॥ 12-64-10 ಕರ್ಮಣಾ ತ್ಯಜ್ಯತೇ ಧರ್ಮೋ ಯಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ತಥೈವ ಸಃ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-64-12 ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ಉತ್ಕರ್ಷಂ ಪ್ರಾಪಣೀಯಾ॥ 12-64-15 ದಸ್ಯುಜೀವಿನೋ ದಸ್ಯುವೃತ್ತಿಜೀವಿನಃ॥ 12-64-26 ಪರಮಾ ಗತೀಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-64-31 ಗತಿಂ ಫಲಂ॥ 12-64-35 ಆದಿಪರಾಯಣೇ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಶರಣಭೂತೇ ವರ್ತಸ್ವ। ತೇ ತ್ವಾಂ॥

12-65-0 (67322) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-65-0x (5488) ಶ್ರುತಾ ಮೇ ಕಥಿತಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಚತ್ವಾರೋ ಮಾನವಾಶ್ರಮಾಃ। ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮೇಷಾಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪೃಚ್ಛತೋ ಮೇ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-65-1 (67323) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-65-2x (5489) ವಿದಿತಾಃ ಸರ್ವ ಏವೇಹ ಧರ್ಮಾಸ್ತವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಯಥಾ ಮಮ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿದಿತಾಃ ಸಾಧುಸಂಮತಾಃ॥ 12-65-2 (67324) ಯತ್ತು ಲಿಂಗಾಂತರಗತಂ ಪೃಚ್ಛಸೇ ಮಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತನ್ನಿಬೋಧ ನರಾಧಿಪ। 12-65-3 (67325) ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಕೌಂತೇಯ ವಿದ್ಯಂತೇ ಭರತರ್ಷಭ। ಸಾಧ್ವಾಚಾರಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಕರ್ಮಣಾಂ॥ 12-65-4 (67326) ಅಕಾಮದ್ವೇಷಸಂಯುಕ್ತೋ ದಣ಼್ಡನೀತ್ಯಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಮದರ್ಶೀ ಚ ಭೂತೇಷು ಭೈಕ್ಷ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-5 (67327) ವೇತ್ತಿ ದಾನಂ ವಿಸರ್ಗಂ ಚ ವಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೌ ತಥಾ। ಯಥೋಕ್ತವೃತ್ತೋ ಧೀರಶ್ಚ ಕ್ಷಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-6 (67328) ಅರ್ಹಾನ್ಪೂಜಯತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸಂವಿಭಾಗೇನ ಪಾಂಡವ। ಸರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಕೌಂತೇಯ ಭೈಕ್ಷ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-7 (67329) ಜ್ಞಾತಿಸಂಬಂಧಿಮಿತ್ರಾಣಿ ವ್ಯಾಪನ್ನಾನಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಮಭ್ಯುದ್ಧರಮಾಣಸ್ಯ ದೀಕ್ಷಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-8 (67330) ಲೋಕಮುಖ್ಯೇಷು ಸತ್ಕಾರಂ ಲಿಂಗಿಮುಖ್ಯೇಷು ಚಾಸಕೃತ್। ಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಕೌಂತೇಯ ವನ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-9 (67331) ಆಹ್ನಿಕಂ ಪಿತೃಯಜ್ಞಾಂಶ್ಚ ಭೂತಯಜ್ಞಾನ್ಸಮಾನುಷಾನ್। ಕುರ್ವತಃ ಪಾರ್ಥ ವಿಪುಲಾನ್ವನ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-10 (67332) ಸಂವಿಭಾಗೇನ ಭೂತಾನಾಮತಿಥೀನಾಂ ತಥಾಽರ್ಚನಾತ್। ದೇವಯಜ್ಞೈಶ್ಚ ರಾಜೇಂದ್ರ ವನ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-11 (67333) ಮರ್ದನಂ ಪರರಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಶಿಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮ। ಕುರ್ವತಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ವನ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-12 (67334) ಪಾಲನಾತ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪರಿಪಾಲನಾತ್। ದೀಕ್ಷಾ ಬಹುವಿಧಾ ರಾಜನ್ಸತ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-13 (67335) ವೇದಾಧ್ಯಯನನಿತ್ಯತ್ವಂ ಕ್ಷಮಾಽಥಾಚಾರ್ಯಪೂಜನಂ। ತಥೋಪಾಧ್ಯಾಯಶುಶ್ರೂಷಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-14 (67336) ಆಹ್ನಿಕಾಂಜಪಮಾನಸ್ಯ ದೇವಾನ್ಪೂಜಯತಃ ಸದಾ। ಧರ್ಮೇಣ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಧರ್ಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-15 (67337) ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ರಕ್ಷಣಂ ವೇತಿ ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಪ್ರಾಣದ್ಯೂತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-16 (67338) ಅಜಿಹ್ನಮಶಠಂ ಮಾರ್ಗಂ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಭಾರತ। ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-17 (67339) ವಾನಪ್ರಸ್ಥೇಷು ವಿಪ್ರೇಷು ತ್ರೈವಿದ್ಯೇಷು ಚ ಭಾರತ। ಪ್ರಯಚ್ಛತೋಽರ್ಥಾನ್ವಿಪುಲಾನ್ವನ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-18 (67340) ಸರ್ವಭೂತೇಷ್ವನುಕ್ರೋಶಂ ಕುರ್ವತಸ್ತವ ಭಾರತ। ಆನೃಶಂಸ್ಯೇ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ನಿಯತಃ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯಃ॥ 12-65-19 (67341) ಬಾಲವೃದ್ಧೇಷು ಕೌಂತೇಯ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಅನುಕ್ರೋಶಕ್ರಿಯಾ ಪಾರ್ಥ ಧರ್ಮ ಏಷ ಸನಾತನಃ॥ 12-65-20 (67342) ಬಲಾತ್ಕೃತೇಷು ಭೂತೇಷು ಪರಿತ್ರಾಣಂ ಕುರೂದ್ವಹ। ಶರಣಾಗತೇಷು ಕೌರವ್ಯ ಪರಂ ಕಾರುಣ್ಯಮಾಚರ॥ 12-65-21 (67343) ಚರಾಚರಾಣಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಚಾಪಿ ಸರ್ವಶಃ। ಯಥಾರ್ಹಪೂಜಾಂ ಚ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮಾವಸೇತ್॥ 12-65-22 (67344) ಜ್ಯೇಷ್ಠಾನುಜ್ಯೇಷ್ಠಪತ್ನೀನಾಂ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ಪುತ್ರನಪ್ತೃಣಾಂ। ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೌ ಪಾರ್ಥ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಮಮಿತಂ ತಪಃ॥ 12-65-23 (67345) ಸಾಧೂನಾಮರ್ಚನೀಯಾನಾಂ ಪೂಜಾಸು ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಂ। ಪಾಲನಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಗೃಹಾಶ್ರಮಪದಂ ಭವೇತ್॥ 12-65-24 (67346) ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಯಸ್ಯ ವೇಶ್ಮನಿ ಭಾರತ। ಭುಂಜತೇ ವಿಪುಲಂ ಭೋಜ್ಯಂ ತದ್ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-65-25 (67347) ಯಃ ಸ್ಥಿತಃ ಪುರುಷೋ ಧರ್ಮೇ ಧಾತ್ರಾ ಸೃಷ್ಟೇ ಯಥಾರ್ಥವತ್। ಆಶ್ರಮಾಣಾಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯನಾಮಯಂ॥ 12-65-26 (67348) ಯಸ್ಮಿನ್ನ ನಶ್ಯಂತಿ ಗುಣಾಃ ಕೌಂತೇಯ ಪುರುಷೇ ಸದಾ। ಆಶ್ರಮಸ್ಥಂ ತಮಪ್ಯಾಹುರ್ನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-65-27 (67349) ಸ್ಥಾನಮಾನಂ ಕುಲೇಮಾನಂ ವಯೋಮಾನಂ ತಥೈವ ಚ। ಕುರ್ವನ್ವಸತಿ ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯಾಶ್ರಮೇಷು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-65-28 (67350) ದೇಶಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಕೌಂತೇಯ ಕುಲಧರ್ಮಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಪಾಲಯನ್ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ರಾಜಾ ಸರ್ವಾಶ್ರಮೀ ಭವೇತ್॥ 12-65-29 (67351) ಕಾಲೇ ವಿಭೂತಿಂ ಭೂತಾನಾಮುಪಹಾರಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ। ಅರ್ಹಯನ್ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಸಾಧೂನಾಮಾಶ್ರಮೇ ವಸೇತ್॥ 12-65-30 (67352) ದೇಶಧರ್ಮಗತಶ್ಚಾಪಿ ಯೋ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷತೇ। ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಕೌಂತೇಯ ರಾಜಾ ಭವತಿ ಸೋಶ್ರಮೀ॥ 12-65-31 (67353) ಯೇ ಧರ್ಮಕುಶಲಾ ಲೋಕೇ ಧರ್ಮಂ ಕುರ್ವಂತಿ ಭಾರತ। ಪಾಲಿತಾ ಯಸ್ಯ ವಿಷಯೇ ಪಾದಾಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ॥ 12-65-32 (67354) ಧರ್ಮಾರಾಮಾಂಧರ್ಮಪರಾನ್ಯೇ ನ ರಕ್ಷಂತಿ ಮಾನವಾನ್। ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ತೇಷಾಂ ಪಾಪಂ ಹರಂತಿ ತೇ॥ 12-65-33 (67355) ಯೇ ಚ ರಕ್ಷಾಸಹಾಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ತೇ ಚೈವಾಂಶಹರಾಃ ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ಪರಕೃತೇಽನಘ॥ 12-65-34 (67356) ಸರ್ವಾಶ್ರಮಪದೇಽಪ್ಯಾಹುರ್ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ದೀಪ್ತನಿರ್ಣಯಂ। ಪಾವನಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಯದ್ವಯಂ ಪರ್ಯುಪಾಸ್ಮಹೇ॥ 12-65-35 (67357) ಆತ್ಮೋಪಮಸ್ತು ಭೂತೇಷು ಯೋ ವೈ ಭವತಿ ಮಾನವಃ। ನ್ಯಸ್ತದಂಡೋ ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ಪ್ರೇತ್ಯೇಹ ಲಭತೇ ಸುಖಂ॥ 12-65-36 (67358) ಧರ್ಮೋಚ್ಛ್ರಿತಾ ಸತ್ಯಜಲಾ ಶೀಲಯಷ್ಟಿರ್ದಮಧ್ವಜಾ। ತ್ಯಾಗವಾತಾಧ್ವಗಾ ಶೀಘ್ರಾ ನೌಸ್ತಯಾ ಸಂತರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-65-37 (67359) ಯದಾ ಸರ್ವತ್ರ ನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಕಾಮೋ ನಾಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಃ। ಯದಾ ಸತ್ಯಾನ್ವಿತೋ ವೃತ್ತೈಸ್ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮ ಶ್ನುತೇ॥ 12-65-38 (67360) ಸುಪ್ರಸನ್ನಸ್ತು ಭಾವೇನ ಯೋಗೇನ ಚ ನರಾಧಿಪ। ಧರ್ಮಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ಪಾಲನೇ ರತಃ॥ 12-65-39 (67361) ವೇದಾಧ್ಯಯನಶೀಲಾನಾಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಸಾಧುಕರ್ಮಣಾಂ। ಪಾಲನೇ ಯತ್ನಮಾತಿಷ್ಠ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಚಾನಘ॥ 12-65-40 (67362) ವನೇ ಚರಂತಿ ಯೇ ಧರ್ಮಮಾಶ್ರಮೇಷು ಚ ಭಾರತ। ರಕ್ಷಣಾತ್ತಚ್ಛತಗುಣಂ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-65-41 (67363) ಏಷ ತೇ ವಿವಿಧೋ ಧರ್ಮಃ ಪಾಂಡವಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೀರ್ತಿತಃ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ತ್ವಮೇನಂ ವೈ ಪೂರ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ ಸನಾತನಂ॥ 12-65-42 (67364) ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಮೈಕಾಗ್ರ್ಯಂ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಚ ಪಾಂಡವಂ। ಧರ್ಮಂ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ಪಾಲನೇ ರತಃ॥ ॥ 12-65-43 (67365) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 65॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-65-4 ಏತಾನಿ ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಕಾರಿಣಾಂ ಲಿಂಗಾನಿ ಸತಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜಧರ್ಮೇಷ್ವೇವ ವರ್ತಂತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-65-5 ಭೈಕ್ಷ್ಯಾಶ್ರಮಃ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ॥ 12-65-6 ಕ್ಷಮಾಶ್ರಮೋ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ॥ 12-65-7 ಭೈಕ್ಷ್ಯಾಶ್ರಮಃ ಸಂನ್ಯಾಸಃ॥ 12-65-8 ದೀಕ್ಷಾಶ್ರಮೋ ವೈಖಾನಸಃ॥ 12-65-12 ಶಿಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಶಿಷ್ಟಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ॥ 12-65-13 ಸತ್ಯಾಶ್ರಮಃ ಕ್ಷಾತ್ರಾಶ್ರಮಃ॥ 12-65-15 ಧರ್ಮಾಶ್ರಮಃ ಯತ್ಯಾಶ್ರಮಃ॥ 12-65-19 ಸರ್ವಾವಸ್ಥಂ ಪದಂ ಭವೇತ್ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-65-31 ಸೋಶ್ರಮೀ ಸಃ ಆಶ್ರಮೀ ಸರ್ವಾಶ್ರಮಫಲಭಾಗಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-65-37 ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಾ ಸತ್ವವೀರ್ಯಾ ಧರ್ಮಸೇತುವಟಾರಕಾ। ತ್ಯಾಗವಾತಾಧ್ವಗಾಶೀಘ್ರಾ ನೌಸ್ತಂ ಸಂತಾರಯಿಷ್ಯತಿ। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಧರ್ಮಸೇತುಃ ಸಾಸ್ತ್ರಂ ಸೈವ ವಟಾರಕಾ ಬಂಧನರಜ್ಜುರ್ಯತ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-66-0 (67366) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-66-0x (5490) ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಮುಕ್ತಂ ತೇ ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ। ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯತ್ಕೃತ್ಯತಮಂ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-66-1 (67367) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-66-2x (5491) ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯತ್ಕೃತ್ಯತಮಂ ರಾಜ್ಞ ಏವಾಭಿಷೇಚನಂ। ಅನಿಂದ್ರಮಬಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ದಸ್ಯವೋಽಭಿಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-66-2 (67368) ಅರಾಜಕೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಧರ್ಮೋ ನ ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ। ಪರಸ್ಪರಂ ಚ ಖಾದಂತಿ ಸರ್ವಥಾ ಧಿಗರಾಜಕಂ॥ 12-66-3 (67369) ಇಂದ್ರಮೇವ ಪ್ರಣಮತೇ ಯದ್ರಾಜಾನಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ಯಥೈವೇಂದ್ರಸ್ತಥಾ ರಾಜಾ ಸಂಪೂಜ್ಯೋ ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ॥ 12-66-4 (67370) ನಾರಾಜಕೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ವಸ್ತವ್ಯಮಿತಿ ವೈದಿಕಂ। ನಾರಾಜಕೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಹವ್ಯಂ ವಹತಿ ಪಾವಕಃ॥ 12-66-5 (67371) ಅಥ ಚೇದಧಿವೇರ್ತೇತ ರಾಜ್ಯಾರ್ಥೀ ಬಲವತ್ತರಃ। ಅರಾಜಕಾಣಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಹತವೀರಾಣಿ ವಾ ಪುನಃ॥ 12-66-6 (67372) ಪ್ರತ್ಯುದ್ಗಂಯಾಭಿಪೂಜ್ಯಃ ಸ್ಯಾದೇತದತ್ರ ಸುಮಂತ್ರಿತಂ। ನ ಹಿ ರಾಜ್ಯಾತ್ಪಾಪತರಮಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿದರಾಜಕಾತ್॥ 12-66-7 (67373) ಸ ಚೇತ್ಸಮನುಪಶ್ಯೇತ ಸಮಗ್ರಂ ಕುಶಲಂ ಭವೇತ್। ಬಲವಾನ್ಹಿ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿಃ ಶೇಷತಾಮಪಿ॥ 12-66-8 (67374) ಭೂಯಾಂಸಂ ಲಭತೇ ಕ್ಲೇಶಂ ಯಾ ಗೌರ್ಭವತಿ ದುರ್ದುಹಾ। ಅಥ ಯಾ ಸುದುಹಾ ರಾಜನ್ನೈವ ತಾಂ ವಿತುದಂತ್ಯಪಿ॥ 12-66-9 (67375) ಯದತಪ್ತಂ ಪ್ರಣಮತೇ ನ ತತ್ಸಂತಾಪಯಂತ್ಯುತ। ಯತ್ಸ್ವಯಂ ನಮತೇ ದಾರು ನ ತತ್ಸಂನಾಮಯಂತ್ಯಪಿ॥ 12-66-10 (67376) ಏತಯೋಪಮಯಾ ಧೀರಃ ಸನ್ನಮೇತ ಬಲೀಯಸೇ। ಇಂದ್ರಾಯ ಸ ಪ್ರಣಮತೇ ನಮತೇ ಯೋ ಬಲೀಯಸೇ॥ 12-66-11 (67377) ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜೈವ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸತತಂ ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ। ನ ಧನಾರ್ಥೋ ನ ದಾರಾರ್ಥಸ್ತೇಷಾಂ ಯೇಷಾಮರಾಜಕಂ॥ 12-66-12 (67378) ಪ್ರೀಯತೇ ಹಿ ಹರನ್ಪಾಪಃ ಪರವಿತ್ತಮರಾಜಕೇ। ಯದಾಽಸ್ಯ ತದ್ಧರಂತ್ಯನ್ಯೇ ತದಾ ರಾಜಾನಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-66-13 (67379) ಪಾಪಾ ಹ್ಯಪಿ ತದಾ ಕ್ಷೇಮಂ ನ ಲಭಂತೇ ಕದಾಚನ। ಏಕಸ್ಯ ಹಿ ದ್ವೌ ಹರತೋ ದ್ವಯೋಶ್ಚ ಬಹವೋಽಪರೇ॥ 12-66-14 (67380) ಅದಾಸಃ ಕ್ರಿಯತೇ ದಾಸೋ ಹ್ರಿಯಂತೇ ಚ ಬಲಾತ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ। ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದ್ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲಾನ್ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ॥ 12-66-15 (67381) ರಾಜಾ ಚೇನ್ನ ಭವೇಲ್ಲೋಕೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ದಂಡಧಾರಕಃ। ಜಲೇ ಮತ್ಸ್ಯಾನಿವಾಭಕ್ಷ್ಯಂದುರ್ಬಲಂ ಬಲವತ್ತರಾಃ॥ 12-66-16 (67382) ಅರಾಜಕಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪೂರ್ವಂ ವಿನೇಶುರಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ। ಪರಸ್ಪರಂ ಭಕ್ಷಯಂತೋ ಮತ್ಸ್ಯಾ ಇವ ಜಲೇ ಕೃಶಾನ್॥ 12-66-17 (67383) ಸಮೇತ್ಯ ತಾಸ್ತತಶ್ಚಕ್ರುಃ ಸಮಯಾನಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ। ವಾಕ್ಶೂರೋ ದಂಡಪರುಷೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಪಾರದಾರಿಕಃ॥ 12-66-18 (67384) ಯಶ್ಚ ನಃ ಸಮಯಂ ಭಿಂದ್ಯಾತ್ತ್ಯಾಜ್ಯಾ ನಸ್ತಾದೃಶಾ ಇತಿ। ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಥಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮವಿಶೇಷತಃ। ತಾಸ್ತಥಾ ಸಮಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮಯೇನಾವತಸ್ಥಿರೇ॥ 12-66-19 (67385) ಸಹಿತಾಸ್ತಾಸ್ತದಾ ಜಗ್ಮುರಸುಖಾರ್ತಾಃ ಪಿತಾಮಹಂ। ಅನೀಶ್ವರಾ ವಿನಶ್ಯಾಮೋ ಭಗವನ್ನೀಶ್ವರಂ ದಿಶ॥ 12-66-20 (67386) ಯಂ ಪೂಜಯೇಮ ಸಂಭೂಯ ಯಶ್ಚ ನಃ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್। ತಾಭ್ಯೋ ಮನುಂ ವ್ಯಾದಿದೇಶ ಮನುರ್ನಾಭಿನನಂದ ತಾಃ॥ 12-66-21 (67387) ಮನುರುವಾಚ। 12-66-22x (5492) ಬಿಭೇಮಿ ಕರ್ಮಣಃ ಪಾಪಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಹಿ ಭೃಶದುಷ್ಕರಂ। ವಿಶೇಷತೋ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಮಿಥ್ಯಾವೃತ್ತೇಷು ನಿತ್ಯದಾ॥ 12-66-22 (67388) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-66-23x (5493) ತಮಬ್ರುವನ್ಪ್ರಜಾ ಮಾ ಭೈರ್ವಿಧಾಸ್ಯಾಮೋ ಧನಂ ತವ। ಪಶೂನಾಮಥ ಪಂಚಾಂಶಂ ಧರಣ್ಯಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ॥ 12-66-23 (67389) ಧಾನ್ಯಸ್ಯ ದಶಮಂ ಭಾಗಂ ದಾಸ್ಯಾಮಃ ಕೋಶವರ್ಧನಂ। ಕನ್ಯಾಂ ಶುಲ್ಕೇ ಚಾರುರೂಪಾಂ ವಿವಾಹೇಷೂದ್ಯತಾಸು ಚ॥ 12-66-24 (67390) ಮುಖ್ಯೇನ ಶಸ್ತ್ರಪತ್ರೇಣ ಯೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಧಾನತಃ। ಭವಂತಂ ತೇಽನುಯಾಸ್ಯಂತಿ ಮಹೇಂದ್ರಮಿವ ದೇವತಾಃ॥ 12-66-25 (67391) ಸ ತ್ವಂ ಜಾತಬಲೋ ರಾಜಂದುಷ್ಪ್ರಧರ್ಷಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಸುಖೇ ಧಾಸ್ಯಸಿ ನಃ ಸರ್ವಾನ್ಕುಬೇರ ಇವ ನೈರ್ಋತಾನ್॥ 12-66-26 (67392) ಯಂ ಚ ಧರ್ಮಂ ಚರಿಷ್ಯಂತಿ ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಞಾ ಸುರಕ್ಷಿತಾಃ। ಚತುರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ತ್ವತ್ಸಂಸ್ಥಂ ನೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-66-27 (67393) ತೇನ ಧರ್ಮೇಣ ಮಹತಾ ಸುಖಂ ಲಬ್ಧೇನ ಭಾವಿತಃ। ಪಾಹ್ಯಸ್ಮಾನ್ಸರ್ವತೋ ರಾಜಂದೇವಾನಿವ ಶತಕ್ರತುಃ॥ 12-66-28 (67394) ವಿಜಯಾಯ ಹಿ ನಿರ್ಯಾಹಿ ಪ್ರತಪತ್ರಶ್ಮಿವಾನಿವ। ಮಾನಂ ವಿಧಮ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಧರ್ಮಂ ಜನಯ ನಃ ಸದಾ॥ 12-66-29 (67395) ಸ ನಿರ್ಯಯೌ ಮಹಾತೇಜಾ ಬಲೇನ ಮಹತಾ ವೃತಃ। ಮಹಾಭಿಜನಸಂಪನ್ನಸ್ತೇಜಸಾ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ನಿವ॥ 12-66-30 (67396) ತಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹತ್ವಂ ತೇ ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯೇವ ದೇವತಾಃ। ಅಪತತ್ರಸಿರೇ ಸರ್ವೇ ಸ್ವಧರ್ಮೇ ಚ ದದುರ್ಮನಃ। `ವರ್ಣಿನಶ್ಚಾಶ್ರಮಾಶ್ಚೈವ ಂಲೇಚ್ಛಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ದಸ್ಯವಃ॥' 12-66-31 (67397) ತತೋ ಮಹೀಂ ಪರಿಯಯೌ ಪರ್ಜನ್ಯ ಇವ ವೃಷ್ಟಿಮಾನ್। ಶಮಯನ್ಸರ್ವತಃ ಪಾಪಾನ್ಸ್ವಕರ್ಮಸು ಚ ಯೋಜಯನ್॥ 12-66-32 (67398) ಏವಂ ಯೇ ಭೂತಿಮಿಚ್ಛೇಯುಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಮಾನವಾಃ ಕ್ವಚಿತ್। ಕುರ್ಯೂ ರಾಜಾನಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾನುಗ್ರಹಕಾರಣಾತ್॥ 12-66-33 (67399) ನಮಸ್ಯೇರಂಶ್ಚ ತಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಶಿಷ್ಯಾ ಇವ ಗುರುಂ ಸದಾ। ದೇವಾ ಇವ ಚ ದೇವೇಂದ್ರಂ ನರಾ ರಾಜಾನಮಂತಿಕಾತ್॥ 12-66-34 (67400) ಸತ್ಕೃತಂ ಸ್ವಜನೇನೇಹ ಪರೋಽಪಿ ಬಹುಮನ್ಯತೇ। ಸ್ವಜನೇನ ತ್ವವಜ್ಞಾತಂ ಪರೇ ಪರಿಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-66-35 (67401) ರಾಜ್ಞಃ ಪರೈಃ ಪರಿಭವಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಸುಖಾವಹಃ। ತಸ್ಮಾಚ್ಛತ್ರಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಚ ವಾಸಾಂಸ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ॥ 12-66-36 (67402) ಭೋಜನಾನ್ಯಥ ಪಾನಾನಿ ರಾಜ್ಞೇ ದದ್ಯುರ್ಗೃಹಾಣಿ ಚ। ಆಸನಾನಿ ಚ ಶಯ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವೋಪಕರಣಾನಿ ಚ॥ 12-66-37 (67403) ಗೋಪ್ತಾ ಚಾಸ್ಯ ದುರಾಧರ್ಷಃ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷಿತಾ। ಆಭಾಷಿತಶ್ಚ ಮಧುರಂ ಪ್ರತ್ಯಾಭಾಷೇತ ಮಾನವಾನ್॥ 12-66-38 (67404) ಕೃತಜ್ಞೋ ದೃಢಭಕ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಂವಿಭಾಗೀ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಈಕ್ಷಿತಃ ಪ್ರತಿವೀಕ್ಷೇತ ಮೃದು ವಲ್ಗು ಚ ಚರ್ಜು ಚ॥ ॥ 12-66-39 (67405) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 66॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-66-4 ಇಂದ್ರಮೇವ ಪ್ರವೃಣುತೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-66-12 ಧನಾದೇರರ್ಥ ಉಪಭೋಗಃ॥ 12-66-18 ವಾಕ್ಶೂರೋ ನಿಷ್ಟುರಭಾಷೀ। ದಂಡಪರುಷ ಉಗ್ರದಂಡಃ॥ 12-66-23 ಕರ್ತೄನೇನೋ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-66-24 ವಿವಾಹೇಸೂದ್ಯತಾಸು ಕನ್ಯಾಸು ಶುಲ್ಕೇ ಮೌಲ್ಯಪ್ರಸಂಗೇ ಸತಿ ಸುರೂಪಾಂ ಕನ್ಯಾಂ ತುಭ್ಯಂ ದಾಸ್ಯಾಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-66-25 ಶಸ್ತ್ರಪತ್ರೇಣ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಹನೇನ ಚ। ಪ್ರಧಾನತಃ ಶ್ರೇಷ್ಟಾಃ। ಪ್ರಥಮಾರ್ಥೇ ತಸಿಃ॥ 12-66-29 ಮಾನಂ ದರ್ಪಂ। ವಿಧಮ ನಾಶಯ॥ 12-66-31 ಅಪತತ್ರಸಿರೇ ತ್ರಾಸಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ॥

12-67-0 (67406) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-67-0x (5494) ಕಿಮಾಹುರ್ದೈವತಂ ವಿಪ್ರಾ ರಾಜಾನಂ ಭರತರ್ಷಭ। ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಧಿಪತಿಂ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-67-1 (67407) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-67-2x (5495) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವಸುಮನಾ ಯಥಾ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಭಾರತ॥ 12-67-2 (67408) ರಾಜಾ ವಸುಮನಾ ನಾಮ ಕೌಸಲ್ಯೋ ಧೀಮತಾಂ ವರಃ। ಮಹರ್ಷಿ ಕಿಲ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ॥ 12-67-3 (67409) ಸರ್ವಂ ವೈನಯಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿನಯಜ್ಞೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ। ದಕ್ಷಿಣಾನಂತರೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಣಂಯ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಂ॥ 12-67-4 (67410) ವಿಧಿಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ರಾಜಸ್ಯ ಸರ್ವಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸುಖಮನ್ವಿಚ್ಛಂಧರ್ಮಶೀಲಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ॥ 12-67-5 (67411) ಕೇನ ಭೂತಾನಿ ವರ್ಧಂತೇ ಕ್ಷಯಂ ಗಚ್ಛಂತಿ ಕೇನ ವಾ। ಕಮರ್ಚಂತೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸುಖಮವ್ಯಯಮಾಪ್ನುಯುಃ॥ `ಏತನ್ಮೇ ಶಂಸ ದೇವರ್ಷೇ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಂಶಯಂ'॥ 12-67-6 (67412) ಏವಂ ಪೃಷ್ಟೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕೌಸಲ್ಯೇನಾಮಿತೌಜಸಾ। ರಾಜಸತ್ಕಾರಮವ್ಯಗ್ರೋ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಚ ವಿವರ್ಧನಂ। ದಂಡನೀತಿಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶಶಂಸಾಸ್ಮೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ॥ 12-67-7 (67413) ರಾಜಮೂಲೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಧರ್ಮೋ ಲೋಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ। ಪ್ರಜಾ ರಾಜಭಯಾದೇವ ನ ಖಾದಂತಿ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-67-8 (67414) ರಾಜಾ ಹ್ಯೇವಾಖಿಲಂ ಲೋಕಂ ಸಮುದೀರ್ಣಂ ಸಮುತ್ಸುಕಂ। ಪ್ರಸಾದಯತಿ ಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಚ ವಿರಾಜತೇ॥ 12-67-9 (67415) ಯಥಾ ಹ್ಯನುದಯೇ ರಾಜನ್ಭೂತಾನಿ ಶಶಿಸೂರ್ಯಯೋಃ। ಅಂಧೇ ತಮಸಿ ಮಜ್ಜೇಯುರಪಶ್ಯಂತಃ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-67-10 (67416) ಯಥಾ ಹ್ಯನುದಕೇ ಮತ್ಸ್ಯಾ ನಿರಾಕ್ರಂದೇ ವಿಹಂಗಮಾಃ। ವಿಹರೇಯುರ್ಯಥಾಕಾಮಂ ವಿಹಿಂಸಂತಃ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-67-11 (67417) ವಿಮಥ್ಯಾತಿಕ್ರಮೇರಂಶ್ಚ ವಿಷಹ್ಯಾಪಿ ಪರಸ್ಪರಂ। ಅಭಾವಮಚಿರೇಣೈವ ಗಚ್ಛೇಯುರ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-67-12 (67418) ಏವಮೇವ ವಿನಾ ರಾಜ್ಞಾ ವಿನಶ್ಯೇಯುರಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಅಂಧೇ ತಮಸಿ ಮಜ್ಜೇಯುರಗೋಪಾಃ ಪಶವೋ ಯಥಾ॥ 12-67-13 (67419) ಹರೇಯುರ್ಬಲವಂತೋಽಪಿ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಪರಿಗ್ರಹಾನ್। ಹನ್ಯುರ್ವ್ಯಾಯಚ್ಛಮಾನಾಂಶ್ಚ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-14 (67420) ಮಮೇದಮಿತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನ ಭವೇತ್ಸ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ। ನ ದಾರಾ ನ ಚ ಪುತ್ರಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ಧನಂ ನ ಪರಿಗ್ರಹಃ। ವಿಷ್ವಗ್ಲೋಪಃ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-15 (67421) ಯಾನಂ ವಸ್ತ್ರಮಲಂಕಾರಾನ್ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಹರೇಯುಃ ಸಹಸಾ ಪಾಪಾ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-16 (67422) ಪತೇದ್ಬಹುವಿಧಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಬಹುಧಾ ಧರ್ಮಚಾರಿಷು। ಅಧರ್ಮಃ ಪ್ರಗೃಹೀತಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-17 (67423) ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವೃದ್ಧಮಾಚಾರ್ಯಮತಿಥಿಂ ಗುರುಂ। ಕ್ಲಿಶ್ನೀಯುರಪಿ ಹಿಂಸ್ಯುರ್ವಾ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-18 (67424) `ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕ್ರೋಶತೋ ಹಿಂಸ್ಯುರ್ಲೋಕೋಽಯಂ ದಸ್ಯುವದ್ಭವೇತ್।' ವಧಬಂಧಪರಿಕ್ಲೇಶೋ ನಿತ್ಯಮರ್ಥವತಾಂ ಭವೇತ್। ಮಮತ್ವಂ ಚ ನ ವಿಂದೇಯುರ್ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-19 (67425) ಅಂತಾಶ್ಚಾಕಾಲ ಏವ ಸ್ಯುರ್ಲೋಕೋಽಯಂ ದಸ್ಯುಸಾದ್ಭವೇತ್। ಪತೇದ್ಬಹುವಿಧಂ ರಾಜ್ಯಂ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-20 (67426) ನ ಯೋನಿದೋಷೋ ವರ್ತೇತ ನ ಕೃಷಿರ್ನ ವಣಿಕ್ಪಥಃ। ಮಜ್ಜೇದ್ಧರ್ಮಸ್ತ್ರಯೀ ನ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-21 (67427) ನ ಯಜ್ಞಾಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತೇಯುರ್ವಿಧಿವತ್ಸ್ವಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣಾಃ। ನ ವಿವಾಹಾಃ ಸಮಾಜೋ ವಾ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-22 (67428) ನ ವೃಷಾಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತೇರನ್ನ ಮಥ್ಯೇರಂಶ್ಚ ಗರ್ಗರಾಃ। ಘೋಷಾಃ ಪ್ರಣಾಶಂ ಗಚ್ಛೇಯುರ್ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-23 (67429) ತ್ರಸ್ತಮುದ್ವಿಗ್ನಹೃದಯಂ ಹಾಹಾಭೂತಮಚೇತನಂ। ಕ್ಷಣೇನ ವಿನಶೇತ್ಸರ್ವಂ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-24 (67430) ನ ಸಂವತ್ಸರಸತ್ರಾಣಿ ತಿಷ್ಠೇಯುರಕುತೋಭಯಾಃ। ವಿಧಿವದ್ದಕ್ಷಿಣಾವಂತಿ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-25 (67431) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚತುರೋ ವೇದಾನ್ನಾಧೀಯೀರಂಸ್ತಪಸ್ವಿನಃ। ವಿದ್ಯಾಸ್ನಾತಾ ವ್ರತಸ್ನಾತಾ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-26 (67432) ನ ಭವೇದ್ಧರ್ಮಸಂಸೇವೀ ಮೋಹವಿಪ್ರಹತೋ ಜನಃ। ಹರ್ತಾ ಸ್ವಚ್ಛೇಂದ್ರಿಯೋ ಗಚ್ಛೇದ್ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-27 (67433) ಹಸ್ತಾದ್ಧಸ್ತಂ ಪರಿಮುಷೇದ್ಭಿದ್ಯೇರನ್ಸರ್ವಸೇತವಃ। ಭಯಾರ್ತಂ ವಿದ್ರವೇತ್ಸರ್ವಂ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-28 (67434) ಅನಯಾಃ ಸಂಪ್ರವಪರ್ತೇರನ್ಭವೇದ್ವೈ ವರ್ಣಸಂಕರಃ। ದುರ್ಭಿಕ್ಷಮಾವಿಶೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-67-29 (67435) ವಿವೃತ್ಯ ಹಿ ಯಥಾಕಾಮಂ ಗೃಹದ್ವಾರಾಣಿ ಶೇರತೇ। ಮನುಷ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ ರಾಜ್ಞಾ ಸಮಂತಾದಕುತೋಭಯಾಃ॥ 12-67-30 (67436) ನಾಕ್ರುಷ್ಟಂ ಸಹತೇ ಕಶ್ಚಿತ್ಕುತೋ ವಾ ಹಸ್ತಲಾಘವಂ। ಯದಿ ರಾಜಾ ನ ಸಂಯಗ್ಗಾಂ ರಕ್ಷಯತ್ಯಪಿ ಧಾರ್ಮಿಕಃ॥ 12-67-31 (67437) ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚಾಪುರುಷಾ ಮಾರ್ಗಂ ಸರ್ವಾಲಂಕಾರಭೂಷಿತಾಃ। ನಿರ್ಭಯಾಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಂತೇ ಯದಿ ರಕ್ಷತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-67-32 (67438) ಧರ್ಮಮೇವ ಪ್ರಪದ್ಯಂತೇ ನ ಹಿಂಸಂತಿ ಪರಸ್ಪರಂ। ಅನುಗೃಹ್ಣಂತಿ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಯದಾ ರಕ್ಷತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-67-33 (67439) ಯಜಂತೇ ಚ ಮಹಾಯಜ್ಞೈಸ್ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ। ಯುಕ್ತಾಶ್ಚಾಧೀಯತೇ ವಿದ್ಯಾಂ ಯದಾ ರಕ್ಷತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-67-34 (67440) ವಾರ್ತಾಮೂಲೋ ಹ್ಯಯಂ ಲೋಕಸ್ತಯಾ ವೈ ಧಾರ್ಯತೇ ಸದಾ। ತತ್ಸರ್ವಂ ವರ್ತತೇ ಸಂಯಗ್ಯದಾ ರಕ್ಷತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-67-35 (67441) ಯದಾ ರಾಜಾ ಧುರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಮಾದಾಯ ವಹತಿ ಪ್ರಜಾಃ। ಮಹತಾ ಬಲಯೋಗೇನ ತದಾ ಲೋಕಃ ಪ್ರಸೀದಯಿ॥ 12-67-36 (67442) ಯಸ್ಯಾಭಾವೇನ ಭೂತಾನಾಮಭಾವಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಂತತಃ। ಭಾವೇ ಚ ಭಾವೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಸ್ತಂ ನ ಪ್ರತಿಪೂಜಯೇತ್॥ 12-67-37 (67443) ತಸ್ಯ ಯೋ ವಹತೇ ಭಾರಂ ಸರ್ವಲೋಕಸುಖಾವಹಂ। ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ರಾಜ್ಞ ಉಭೌ ಲೋಕಾವಿಮೌ ಜಯೇತ್॥ 12-67-38 (67444) ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪುರುಷಃ ಪಾಪಂ ಮನಸಾಽಪ್ಯನುಚಿಂತಯೇತ್। ಅಸಂಶಯಮಿಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಪ್ರೇತ್ಯಾಪಿ ನರಕಂ ವ್ರಜೇತ್॥ 12-67-39 (67445) ನ ಹಿ ಜಾತ್ವವಮಂತವ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯ ಇತಿ ಭೂಮಿಪಃ। ಮಹತೀ ದೇವತಾ ಹ್ಯೇಷಾ ನರರೂಪೇಣ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-67-40 (67446) ಕುರುತೇ ಪಂಚರೂಪಾಣಿ ಕಾಲಯುಕ್ತಾನಿ ಯಃ ಸದಾ। ಭವತ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಥಾಽಽದಿತ್ಯೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವೈಶ್ರವಣೋ ಯಮಃ॥ 12-67-41 (67447) ಯದಾ ಹ್ಯಾಸೀದತಃ ಪಾಪಾಂದಹತ್ಯುಗ್ರೇಣ ತೇಜಸಾ। ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತೋ ರಾಜಾ ತದಾ ಭವತಿ ಪಾವಕಃ॥ 12-67-42 (67448) ಯದಾ ಪಶ್ಯತಿ ಚಾರೇಣ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಭೂಮಿಪಃ। ಕ್ಷೇಮಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ವ್ರಜತಿ ತದಾ ಭವತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ॥ 12-67-43 (67449) ಅಶುಚೀಂಶ್ಚ ಯದಾ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಶತಶೋ ನರಾನ್। ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಾನ್ಸಾಮಾತ್ಯಾಂಸ್ತದಾ ಭವತಿ ಸೋಂತಕಃ॥ 12-67-44 (67450) ಯದಾ ತ್ವಧಾರ್ಮಿಕಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ದಣ಼್ಡೈರ್ನಿಯಚ್ಛತಿ। ಧಾರ್ಮಿಕಾಂಶ್ಚಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಭವತ್ಯಥ ಯಮಸ್ತದಾ॥ 12-67-45 (67451) ಯದಾ ತು ಧನಧಾರಾಭಿಸ್ತರ್ಪಯತ್ಯುಪಕಾರಿಣಃ। ಆಚ್ಛಿನತ್ತಿ ಚ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನ್ಯಪಕಾರಿಣಾಂ॥ 12-67-46 (67452) ಶ್ರಿಯಂ ದದಾತಿ ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ಕಸ್ಮಾಚ್ಚಿದಪಕರ್ಷತಿ। ತದಾ ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜಾ ಲೋಕೇ ಭವತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-67-47 (67453) ನಾಸ್ಯಾಪವಾದೇ ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ದಕ್ಷೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ। ಧರ್ಮಮಾಕಾಂಕ್ಷತಾ ಲೋಕೇ ಈಶ್ವರಸ್ಯಾನಸೂಯತಾ॥ 12-67-48 (67454) ನ ಹಿ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರತೀಪಾನಿ ಕುರ್ವನ್ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಪುತ್ರೋ ಭ್ರಾತಾ ವಯಸ್ಯೋ ವಾ ಯದ್ಯಪ್ಯಾತ್ಮಸಮೋ ಭವೇತ್॥ 12-67-49 (67455) ಕುರ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಗತಿಃ ಶೇಷಂ ಜ್ವಲಿತೋಽನಿಲಸಾರಥಿಃ। ನ ತು ರಾಜ್ಞಾಽಭಿಪನ್ನಸ್ಯ ಶೇಷಂ ಕ್ವಚನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-67-50 (67456) ತಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ರಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್। ಮೃತ್ಯೋರಿವ ಜುಗುಪ್ಸೇತ ರಾಜಸ್ವಹರಣಾನ್ನರಃ॥ 12-67-51 (67457) ವಧ್ಯೇತಭಿಮೃಶನ್ಸದ್ಯೋ ಮೃಗಃ ಕೂಟಮಿವ ಸ್ಪೃಶನ್। ಆತ್ಮಸ್ವಮಿವ ಸಂರಕ್ಷೇದ್ರಾಜಸ್ವಮಿಹ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್॥ 12-67-52 (67458) ಮಹಾಂತಂ ನರಕಂ ಘೋರಮಪ್ರತಿಷ್ಠಮಚೇತಸಃ। ಪತಂತಿ ಚಿರರಾತ್ರಾಯ ರಾಜವಿತ್ತಾಪಹಾರಿಣಃ॥ 12-67-53 (67459) ರಾಜಾ ಭೋಜೋ ವಿರಾಟ್ ಸಂರಾಟ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭೂಪತಿರ್ನೃಪಃ। ಯ ಏಭಿಃ ಸ್ತೂಯತೇ ಶಬ್ದೈಃ ಕಸ್ತಂ ನಾರ್ಚಿತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-67-54 (67460) ತಸ್ಮಾದ್ಬುಭೂಷುರ್ನಿಯತೋ ಜಿತಾತ್ಮಾ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಮೇಧಾವೀ ಧೃತಿಮಾಂದಕ್ಷಃ ಸಂಶ್ರಯೇತ್ ಮಹೀಪತಿಂ॥ 12-67-55 (67461) ಕೃತಜ್ಞಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಮಕ್ಷುದ್ರಂ ದೃಢಭಕ್ತಿಂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಂ। ಧರ್ಮನಿತ್ಯಂ ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಾನೇ ಮಂತ್ರಿಣಂ ಪೂಜಯೇನ್ನೃಪಃ॥ 12-67-56 (67462) ದೃಢಭಕ್ತಿಂ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಂ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಂ। ಶೂರಮಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಾಣಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಜನಮಾಶ್ರಯೇತ್॥ 12-67-57 (67463) ರಾಜಾ ಪ್ರಗಲ್ಭಂ ಪುರುಷಂ ಕರೋತಿ ರಾಜಾ ಭೃಶಂ ಬೃಂಹಯತೇ ಮನುಷ್ಯಂ। ರಾಜಾಭಿಪನ್ನಸ್ಯ ಕುತಃ ಸುಖಾನಿ ರಾಜಾಽಭ್ಯುಪೇತಂ ಸುಖಿನಂ ಕರೋತಿ॥ 12-67-58 (67464) `ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ರಾಜ್ಞೋಽಪ್ರತಿಮಂ ಶರೀರಂ। ರಾಜ್ಞಾ ವಿಹೀನಾ ನ ಭವಂತಿ ದೇಶಾ ದೇಶೈರ್ವಿಹೀನಾ ನ ನೃಪಾ ಭವಂತಿ॥' 12-67-59 (67465) ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹೃದಯಂ ಗರೀಯೋ ಗತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಸುಖಮುತ್ತಮಂ ಚ। ಸಮಾಶ್ರಿತಾ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಂ ಚ ಜಯಂತಿ ಸಂಯಕ್ಪುರುಷಾ ನರೇಂದ್ರ॥ 12-67-60 (67466) ನರಾಧಿಪಶ್ಚಾಪ್ಯನುಶಿಷ್ಯ ಮೇದಿನೀಂ ದಮೇನ ಸತ್ಯೇನ ಚ ಸೌಹೃದೇನ। ಮಹದ್ಭಿರಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರತುಭಿರ್ಮಹಾಯಶಾ ಸ್ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ ಸ್ಥಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಂ॥ 12-67-61 (67467) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-67-62x (5496) ಸ ಏವಮುಕ್ತೋಽಂಗಿರಸಾ ಕೌಸಲ್ಯೋ ರಾಜಸತ್ತಮಃ। ಪ್ರಯತ್ನಾತ್ಕೃತವಾನ್ವೀರಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲನಮುತ್ತಮಂ॥ ॥ 12-67-62 (67468) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 67॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-67-4 ವೈನಯಿಕಂ ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನಾಭಿವಾದನಾದಿಕಂ। ದಕ್ಷಿಣಾ ದಕ್ಷಿಣಾತೋಽನಂತರಃ। ಸಮೀಪೇ ಭೂತ್ವಾಪ್ರದಕ್ಷಿಣೀಕೃತ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-67-11 ಅನುದಕೇ ಅಲ್ಪೋದಕೇ। ನಿರಾಕ್ರಂದೇ ಹಿಂಸ್ರಭಯರಹಿತೇ॥ 12-67-14 ವ್ಯಾಯಚ್ಛಮಾನಾನ್ಸ್ವಂಸ್ವಮರ್ಥಂ ಅದಾತೄನ್॥ 12-67-15 ವಿಷ್ವಕ್ಸರ್ವತಃ ಲೋಪಃ ಅರ್ಥಾನಾಂ ಲುಂಪನಂ॥ 12-67-18 ಅಂಧಾಶ್ಚ ಕ್ರೋಶತ ಇತಿ ದ.ಪಾಠಃ॥ 12-67-21 ಯೋನಿದೋಷಃ ವ್ಯಭಿಚಾರೇ ವಿಗಾನಂ॥ 12-67-23 ನ ಸಂಪ್ರವರ್ತೇರನ್ ನ ರೇತಃ ಸಿಂಚೇರನ್। ಗರ್ಗರಾಃ ದಧಿಮಂಥನಪಾತ್ರಾಣಿ॥ 12-67-28 ಹಸ್ತಾದ್ಧಸ್ತಂ ಹಸ್ತಸ್ಥಮಪಿ ಚೋರಾ ಹರೇಯುಃ॥ 12-67-30 ವಿವೃತ್ಯ ಉದ್ಧಾಟ್ಯ॥ 12-67-31 ಹಸ್ತಲಾಘವಂ ತತ್ಸಾಧ್ಯಂ ತಾಡನಂ। ಅಕ್ರುಷ್ಟಂ ಗಾಲನಂ ವಾ ಕುತೋ ನ ಸಹತೇ। ಅಪಿತು ಅನಾಯಕತ್ವಾತ್ಸಹತ ಏವ। ಗಾಂ ಪೃಥ್ವೀಂ॥ 12-67-32 ಅಪುರುಷಾಃ ಅರಕ್ಷಿತಾ ಅಪಿ॥ 12-67-35 ತ್ರಯ್ಯಾ ವೈ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ವಾರ್ತಾ ಜೀವಿಕಾ ತನ್ಮೂಲಃ। ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ದಿಹೇತುತಯಾ ತ್ರಾಯತೇ ರಕ್ಷತೇ ಸರ್ವಂ ತ್ರಯೀ ವಾರ್ತಾದಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-67-42 ಆಸೀದತಃ ಸಮೀಪಸ್ಥಾನ್। ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತೋ ವಂಚಿತಃ॥ 12-67-48 ತಸ್ಯೋಪದೇಶೇ ಸ್ಥಾತವ್ಯಮಿತಿ ಟ.ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-67-50 ಅಭಿಪನ್ನಸ್ಯ ತಿರಸ್ಕೃತಸ್ಯ॥ 12-67-52 ಕೂಟಂ ಮಾರಣಯಂತ್ರಂ॥ 12-67-54 ಭೋಜಃ ಸುಖಾನಾಂ ಭೋಜಯಿತಾ॥ 12-67-55 ಬುಭೂಷುರ್ಭವಿತುಮಿಚ್ಛುಃ॥ 12-67-58 ನಿಷಿದ್ಧಜನಮಾಶ್ರಯೇದಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ನಿಷಿದ್ಧಾ ಜನಾ ಯೇನ ತಂ। ಅಹಮೇಕಂ ಏವೇದಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಿಮೇತೈರಿತಿ ವಾದಿನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-67-60 ಸಮಾಶ್ರಿತಾ ರಾಜಾನಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥

12-68-0 (67469) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-68-0x (5497) ಪಾರ್ಥಿವೇನ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮವಶಿಷ್ಯತೇ। ಕಥಂ ರಕ್ಷ್ಯೋ ಜನಪದಃ ಕಥಂ ವಧ್ಯಾಶ್ಚ ಶತ್ರವಃ॥ 12-68-1 (67470) ಕಥಂ ಚಾರಾನ್ಪ್ರಯುಂಜೀತ ವರ್ಣಾನ್ವಿಶ್ವಾಸಯೇತ್ಕಥಂ। ಕಥಂ ಭೃತ್ಯಾನ್ಕಥಂ ದಾರಾನ್ಕಥಂ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-68-2 (67471) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-68-2x (5498) ರಾಜವೃತ್ತಂ ಮಹಾರಾಜ ಶೃಣುಷ್ವಾವಹಿತೋಽಖಿಲಂ। ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ಪಾರ್ಥಿವೇನಾದೌ ಪಾರ್ಥಿವಪ್ರಕೃತೇನ ವಾ॥ 12-68-3 (67472) ಆತ್ಮಾ ಜೇಯಃ ಸದಾ ರಾಜ್ಞಾ ತತೋ ಜೇಯಾಶ್ಚ ಶತ್ರವಃ। ಅಜಿತಾತ್ಮಾ ನರಪತಿರ್ವಿಜಯೇತ ಕಥಂ ರಿಪೂನ್॥ 12-68-4 (67473) ಏತಾವಾನಾತ್ಮವಿಜಯಃ ಪಂಚವರ್ಗವಿನಿಗ್ರಹಃ। ಜಿತೇಂದ್ರಿಯೋ ನರಪತಿರ್ಬಾಧಿತುಂ ಶಕ್ನುಯಾದ್ರಿಪುನ್॥ 12-68-5 (67474) ನ್ಯಸೇತ ಗುಲ್ಮಾಂದುರ್ಗೇಷು ಸಂಧೌ ಚ ಕುರುನಂದನ। ನಗರೋಪವನೇ ಚೈವ ಪುರೋದ್ಯಾನೇ ತಥೈವ ಚ॥ 12-68-6 (67475) ಸಂಸ್ಥಾನೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಪುಟೇಷು ನಗರಸ್ಯ ಚ। ಮಧ್ಯೇ ಚ ನರಶಾರ್ದೂಲ ತಥಾ ರಾಜನಿವೇಶನೇ॥ 12-68-7 (67476) ಪ್ರಣಿರ್ಧೀಶ್ಚ ತತಃ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜಡಾಂಧಬಧಿರಾಕೃತೀನ್। ಪುಂಸಃ ಪರೀಕ್ಷಿತಾನ್ಪ್ರಾಜ್ಞಾನ್ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಶ್ರಮಕ್ಷಮಾನ್॥ 12-68-8 (67477) ಅಮಾತ್ಯೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಮಿತ್ರೇಷು ತ್ರಿವಿಧೇಷು ಚ। ಪುತ್ರೇಷು ಚ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯಾತ್ಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-68-9 (67478) ಪುರೇ ಜನಪದೇ ಚೈವ ತಥಾ ಸಾಮಂತರಾಜಸು। ಯಥಾ ನ ವಿದ್ಯುರನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪ್ರಣಿಧೇಯಾಸ್ತಥಾ ಹಿ ತೇ॥ 12-68-10 (67479) ಚಾರಾಂಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾತ್ಪ್ರಹಿತಾನ್ಪರೇಣ ಭರತರ್ಷಭ। ಆಪಣೇಷು ವಿಹಾರೇಷು ಸಮವಾಯೇಷು ವೀಥಿಷು॥ 12-68-11 (67480) ಆರಾಮೇಷು ತಥೋದ್ಯಾನೇ ಪಂಡಿತಾನಾಂ ಸಮಾಗಮೇ। ವೇಶೇಷು ಚತ್ವರೇ ಚೈವ ಸಭಾಸ್ವಾವಸಥೇಷು ಚ॥ 12-68-12 (67481) ಏವಂ ವಿಹನ್ಯಾಚ್ಚಾರೇಣ ಪರಚಾರಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ। ಚಾರೇ ಚ ವಿಹತೇ ಸರ್ವಂ ಹತಂ ಭವತಿ ಭಾರತ॥ 12-68-13 (67482) ಯದಾ ತು ಹೀನಂ ನೃಪತಿರ್ವಿದ್ಯಾದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ಅಮಾತ್ಯೈಃ ಸಹ ಸಂಮಂತ್ರ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಧಿಂ ಬಲೀಯಸಾ॥ 12-68-14 (67483) `ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ। ದಂಡನೀತೌ ತು ನಿಷ್ಪನ್ನಾ ಮಂತ್ರಿಣಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ॥ 12-68-15 (67484) ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪೂರ್ವಂ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ತತ್ವವಿತ್। ಪಶ್ಚಾತ್ಪೃಚ್ಛೇತ ಭೂಪಾಲಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ನೀತಿಕೋವಿದಂ। ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರೌ ತಥಾ ಭೂಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೌ ಹಿತಕಾರಿಣೌ॥ ' 12-68-16 (67485) ಅಜ್ಞಾಯಮಾನೇ ಹೀನತ್ವೇ ಸಂಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪರೇಣ ವೈ। ಲಿಪ್ಸುರ್ವಾ ಕಂಚಿದೇವಾರ್ಥಂ ತ್ವರಮಾಣೋ ವಿಚಕ್ಷಣಃ॥ 12-68-17 (67486) ಗುಣವಂತೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹಾ ಧರ್ಮಜ್ಞಾಃ ಸಾಧವಶ್ಚ ಯೇ। ಸಂದಧೀತ ನೃಪಸ್ತೈಶ್ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್॥ 12-68-18 (67487) ಉಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನಮಾತ್ಮಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ರಾಜಾ ಮಹಾಮತಿಃ। ಪೂರ್ವಾಪಕಾರಿಣೋ ಹನ್ಯಾಲ್ಲೋಕದ್ವಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-68-19 (67488) ಯೋ ನೋಪಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ನಾಪಕರ್ತುಂ ಮಹೀಪತಿಃ। ನ ಶಕ್ಯರೂಪಶ್ಚೋದ್ಧರ್ತುಮುಪೇಕ್ಷ್ಯಸ್ತಾದೃಶೋ ಭವೇತ್॥ 12-68-20 (67489) ಯಾತ್ರಾಂ ಯಾಯಾದವಿಜ್ಞಾತಮನಾಕ್ರಂದಮನಂತರಂ। ವ್ಯಾಸಕ್ತಂ ಚ ಪ್ರಮತ್ತಂ ಚ ದುರ್ಬಲಂ ಚ ವಿಚಕ್ಷಣಃ॥ 12-68-21 (67490) ಯಾತ್ರಾಮಾಜ್ಞಾಪಯೇದ್ವೀರಃ ಕಲ್ಯಃ ಪುಷ್ಟಬಲಃ ಸುಖೀ। ಪೂರ್ವಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಧಾನಂ ಚ ಯಾತ್ರಾಯಾಂ ನಗರೇ ತಥಾ॥ 12-68-22 (67491) ನ ಚ ಪಶ್ಯೋ ಭವೇದಸ್ಯ ನೃಪೋ ಯಶ್ಚಾತಿವೀರ್ಯವಾನ್। ಹೀನಶ್ಚ ಬಲವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ಷಯಂಸ್ತತ್ಪರೋ ವಸೇತ್॥ 12-68-23 (67492) ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ಪೀಡಯೇತ್ತಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿವಿಷಮೂರ್ಚ್ಛನೈಃ। ಅಮಾತ್ಯವಲ್ಲಭಾನಾಂ ಚ ವಿವಾದಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-68-24 (67493) ವರ್ಜನೀಯಂ ಸದಾ ಯುದ್ಧಂ ರಾಜ್ಯಕಾಮೇನ ಧೀಮತಾ। ಉಪಾಯೈಸ್ತ್ರಿಭಿರಾದಾನಮರ್ಥಸ್ಯಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ॥ 12-68-25 (67494) ಸಾಂತ್ವೇನ ತು ಪ್ರದಾನೇನ ಭೇದೇನ ಚ ನರಾಧಿಪ। ಯಮರ್ಥಂ ಶಕ್ನುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ತೇನ ತುಷ್ಯೇತ ಪಂಡಿತಃ॥ 12-68-26 (67495) ಆದದೀತ ಬಲಿಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕುರುನಂದನ। ಷಙ್ಭಾಗಮಮಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ತಾಸಾಮೇವಾಭಿಗುಪ್ತಯೇ॥ 12-68-27 (67496) ದಶಾಧರ್ಮಗತೇಭ್ಯೋ ಯದ್ವಸು ಬಹ್ವಲ್ಪಮೇವ ವಾ। ತನ್ನಾದದೀತ ಸಹಸಾ ಪೌರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಣಾಯ ವೈ॥ 12-68-28 (67497) ಯಥಾ ಪುತ್ರಾಸ್ತಥಾ ಪೌರಾ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಸ್ತೇ ನ ಸಂಶಯಃ। ಭಕ್ತಿಶ್ಚೈಷು ನ ಕರ್ತವ್ಯಾ ವ್ಯವಹಾರಪ್ರದರ್ಶನೇ॥ 12-68-29 (67498) ಶ್ರೋತುಂ ಚೈವ ನ್ಯಸೇದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಾಜ್ಞಾನ್ಸರ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿನಃ। ವ್ಯವಹಾರೇಷು ಸತತಂ ತತ್ರ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-68-30 (67499) ಆಕರೇ ಲವಣೇ ಶುಲ್ಕೇ ತರೇ ನಾಗಬಲೇ ತಥಾ। ನ್ಯಸೇದಮಾತ್ಯಾನ್ನೃಪತಿಃ ಸ್ವಾಪ್ತಾನ್ವಾ ಪುರುಷಾನ್ಹಿತಾನ್॥ 12-68-31 (67500) ಸಂಯಗ್ದಂಡಧರೋ ನಿತ್ಯಂ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ನೃಪಸ್ಯ ಸತತಂ ದಂಡಃ ಸಂಯಗ್ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-68-32 (67501) ವೇದವೇದಾಂಗವಿತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸುತಪಸ್ವೀ ನೃಪೋ ಭವೇತ್। ದಾನಶೀಲಶ್ಚ ಸತತಂ ಯಜ್ಞಶೀಲಶ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-68-33 (67502) ಏತೇ ಗುಣಾಃ ಸಮಸ್ತಾಃ ಸ್ಯುರ್ನೃಪಸ್ಯ ಸತತಂ ಸ್ಥಿರಾಃ। ವ್ಯವಹಾರಸ್ಯ ಲೋಪೇನ ಕುತಃ ಸ್ವರ್ಗಃ ಕುತೋ ಯಶಃ॥ 12-68-34 (67503) ಯದಾ ತು ಪೀಡಿತೋ ರಾಜಾ ಭವೇದ್ರಾಜ್ಞಾ ಬಲೀಯಸಾ। [ತದಾಭಿಸಂಶ್ರಯೇದ್ದುರ್ಗಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ॥ 12-68-35 (67504) ವಿಧಾವಾಕ್ರಂಯ ಮಿತ್ರಾಣಿ ವಿಧಾನಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್। ಸಾಮಭೇದಾನ್ವಿರೋಧಾರ್ಥಂ ವಿಧಾನಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್॥] 12-68-36 (67505) `ತ್ರಿಧಾ ತು ಕೃತ್ವಾ ಮಿತ್ರಾಣಿ ವಿಧಾನಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್।' ಘೋಷಾನ್ನ್ಯಸೇತ ಮಾರ್ಗೇಷು ಗ್ರಾಮಾನುತ್ಥಾಪಯೇದಪಿ। ಪ್ರವೇಶಯೇಚ್ಚ ತಾನ್ಸರ್ವಾಞ್ಶಾಖಾನಗರಕೇಷ್ವಪಿ॥ 12-68-37 (67506) ಯೇ ಗುಪ್ತಾಶ್ಚೈವ ದುರ್ಗಾಶ್ಚ ದೇಶಾಸ್ತೇಷು ಪ್ರವೇಶಯೇತ್। ಧನಿನೋ ಬಲಮುಖ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸಾಂತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-68-38 (67507) ಸಸ್ಯಾಭಿಹಾರಂ ಕುರ್ವೀತ ಸ್ವಯಮೇವ ನರಾಧಿಪಃ। ಅಸಂಭವೇ ಪ್ರವೇಶಸ್ಯ ದಾಹಯೇದಗ್ನಿನಾ ಭೃಶಂ॥ 12-68-39 (67508) ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಥೇಷು ಚ ಸಸ್ಯೇಷು ಶತ್ರೋರುಪಜಪೇನ್ನರಾನ್। ವಿನಾಶಯೇದ್ವಾ ತತ್ಸರ್ವಂ ಬಲೇನಾಥ ಸ್ವಕೇನ ವೈ॥ 12-68-40 (67509) ನದೀಮಾರ್ಗೇಷು ಚ ತಥಾ ಸಂಕ್ರಮಾನವಸಾದಯೇತ್। ಜಲಂ ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್ಸರ್ವಮವಿಸ್ರಾವ್ಯಂ ಚ ದೂಷಯೇತ್॥ 12-68-41 (67510) ತದಾತ್ವೇನಾಯತೀಭಿಶ್ಚ ನಿವಸೇದ್ಭೂಂಯನಂತರಂ। ಪ್ರತಿಘಾತಂ ಪರಸ್ಯಾಜೌ ಯುದ್ಧಕಾಲೇಽಪ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ॥ 12-68-42 (67511) ದುರ್ಗಾಣಾಂ ಚಾಭಿತೋ ರಾಜಾ ಮೂಲಚ್ಛೇದಂ ಪ್ರಕಾರಯೇತ್। ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕ್ಷುದ್ರವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಚೈತ್ಯವೃಕ್ಷಾನ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-68-43 (67512) ಪ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ಚ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಶಾಖಾಂ ಪ್ರಚ್ಛೇದಯೇತ್ತಥಾ। ಚೈತ್ಯಾನಾಂ ಸರ್ವಥಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಮಪಿ ಪತ್ರಸ್ಯ ಪಾತನಂ॥ 12-68-44 (67513) `ದೇವಾನಾಮಾಶ್ರಯಾಶ್ಚೈತ್ಯಾ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಭೋಗಿನಾಂ। ಪಿಶಾಚಪನ್ನಗಾನಾಂ ಚ ಗಂಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಾಮಪಿ। ರೌದ್ರಾಣಾಂ ಚೈವ ಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-68-45 (67514) ಶ್ರೂಯತೇ ಹಿ ನಿಕುಂಭೇನ ಸೌದಾಸಸ್ಯ ಬಲಂ ಹತಂ। ಮಹೇಶ್ವರಗಣೇಶೇನ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ನರಾಧಿಪ॥ ' 12-68-46 (67515) ಪ್ರಗಂಡೀಃ ಕಾರಯೇತ್ಸಂಯಗಾಕಾಶಜನನೀಸ್ತದಾ। ಆಪೂರಯೇಚ್ಚ ಪರಿಖಾಂ ಸ್ಥಾಣುನಕ್ರಝಷಾಕುಲಾಂ॥ 12-68-47 (67516) ಸಂಕಟದ್ವಾರಕಾಣಿ ಸ್ಯುರುಚ್ಛ್ವಾಸಾರ್ಥಂ ಪುರಸ್ಯ ಚ। ತೇಷಾಂ ಚ ದ್ವಾರವದ್ಗುಪ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಭವೇತ್॥ 12-68-48 (67517) ದ್ವಾರೇಷು ಚ ಗುರೂಣ್ಯೇವ ಯಂತ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಸದಾ। ಆರಾಪಯೇಚ್ಛತಘ್ನೀಶ್ಚ ಸ್ವಾಧೀನಾನಿ ಚ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-68-49 (67518) ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಚಾಭಿಹಾರ್ಯಾಣಿ ತಥಾ ಕೂಪಾಂಶ್ಚ ಖಾನಯೇತ್। ಸಂಶೋಧಯೇತ್ತಥಾ ಕೂಪಾನ್ಕೃತಾನ್ಪೂರ್ವಪಯೋರ್ಥಿಭಿಃ॥ 12-68-50 (67519) ತೃಣಚ್ಛನ್ನಾನಿ ವೇಶ್ಮಾನಿ ಪಂಕೇನಾಥ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್। ನಿರ್ಹರೇಚ್ಚ ತೃಣಂ ಮಾಸಿ ಚೈತ್ರೇ ವಹ್ನಿಭಯಾತ್ಪುರಾ॥ 12-68-51 (67520) ನಕ್ತಮೇವ ಚ ಭಕ್ತಾನಿ ಪಾಚಯೇತ ನರಾಧಿಪಃ। ನ ದಿವಾ ಜ್ವಾಲಯೇದಗ್ನಿಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾಽಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಕಂ॥ 12-68-52 (67521) `ಯಥಾಸಂಭವಶೈಲಾನಿ ಚೈಷ್ಟಕಾನಿ ಚ ಕಾರಯೇತ್। ಮೃಣ್ಮಯಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೇಶಂ ಬಲಾಬಲಂ॥ ' 12-68-53 (67522) ಕರ್ಮಾರಾರಿಷ್ಟಶಾಲಾಸು ಜ್ವಲೇದಗ್ನಿಃ ಸುರಕ್ಷಿತಃ। ಗೃಹಾಣಿ ಚ ಪ್ರವೇಶ್ಯಾಂತರ್ವಿಧೇಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಧುತಾಶನಃ॥ 12-68-54 (67523) ಮಹಾದಂಡಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ವೈ ದಿವಾ ಭವೇತ್। ಪ್ರಘೋಷಯೇದಥೈವಂ ಚ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಪುರಸ್ಯ ಚ॥ 12-68-55 (67524) ಭಿಕ್ಷುಕಾಂಶ್ಚಾಕ್ರಿಕಾಂಶ್ಚೈವ ಕ್ಲೀಬೋನ್ಮತ್ತಾನ್ಕುಶೀಲವಾನ್। ಬಾಹ್ಯಾನ್ಕುರ್ಯಾನ್ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದೋಷಾಯ ಸ್ಯುರ್ಹಿ ತೇ ಶಠಾಃ॥ 12-68-56 (67525) ಚತ್ವರೇಷ್ವಥ ತೀರ್ಥೇಷು ಸಭಾಸ್ವಾವಸಥೇಷು ಚ। ಯಥಾರ್ಥವರ್ಣಂ ಪ್ರಣಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವತ್ರ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-68-57 (67526) ವಿಶಾಲಾನ್ರಾಜಮಾರ್ಗಾಂಶ್ಚ ಕಾರಯೇತ ನರಾಧಿಪಃ। ಪ್ರಪಾಶ್ಚ ವಿಪಣೀಶ್ಚೈವ ಯಥೋದ್ದೇಶಂ ಸಮಾದಿಶೇತ್॥ 12-68-58 (67527) ಭಾಂಡಾಗಾರಾಯುಧಾಗಾರಾಂಧಾನ್ಯಾಗಾರಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಅಶ್ವಾಗಾರಾನ್ಗಜಾಗಾರಾನ್ಬಲಾಧಿಕರಣಾನಿ ಚ॥ 12-68-59 (67528) ಪರಿಖಾಶ್ಚೈವ ಕೌರವ್ಯ ಪ್ರತೋಲೀಸಂಕಟಾನಿ ಚ। ನ ಜಾತು ಕಶ್ಚಿತ್ಪಶ್ಯೇತ ಗುಹ್ಯಮೇತದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-68-60 (67529) ಅರ್ಥಸಂನಿಚಯಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಪರಬಲಾರ್ದಿತಃ। ತೈಲಂ ಮಧು ಘೃತಂ ಸಸ್ಯಮೌಷಧಾನಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-68-61 (67530) ಅಂಗಾರಕುಶಮುಂಜಾನಾಂ ಪಲಾಶಶರವರ್ಣಿನಾಂ। ಯವಸೇಂಧನದಿಗ್ಧಾನಾಂ ಕಾರಯೇತ ಚ ಸಂಚಯಾನ್॥ 12-68-62 (67531) ಆಯುಧಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಪ್ರಾಸಚರ್ಮಣಾಂ। ಸಂಚಯಾನೇವಮಾದೀನಾಂ ಕಾರಯೇತ ನರಾಧಿಪಃ॥ 12-68-63 (67532) ಔಷಧಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ। ಚತುರ್ವಿಧಾಂಶ್ಚ ವೈದ್ಯಾನ್ವೈ ಸಂಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ವಿಶೇಷಠಃ॥ 12-68-64 (67533) ನಟಾಂಶ್ಚ ನರ್ತಕಾಂಶ್ಚೈವ ಮಲ್ಲಾನ್ಮಾಯಾವಿನಸ್ತಥಾ। ಶೋಭಯೇಯುಃ ಪುರವರಂ ಮೋದಯೇಯುಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-68-65 (67534) ಯತಃ ಶಂಕಾ ಭವೇಚ್ಚಾಪಿ ಭೃತ್ಯತೋಽಥಾಪಿ ಮಂತ್ರಿತಃ। ಪೌರೇಭ್ಯೋ ನೃಪತೇರ್ವಾಪಿ ಸ್ವಾಧೀನಾನ್ಕಾರಯೇತ ತಾನ್॥ 12-68-66 (67535) ಕೃತೇ ಕರ್ಮಾಣಿ ರಾಜಾ ತಾನ್ಪೂಜಯೇದ್ಧನಸಂಚಯೈಃ। ಮಾನನೇನ ಯಥಾರ್ಹೇಣ ಸಾಂತ್ವೇನ ವಿವಿಧೇನ ಚ॥ 12-68-67 (67536) ನಿರ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ತು ಪರಂ ಹತ್ವಾ ವಾ ಕುರುನಂದನ। ಗತಾನೃಣ್ಯೋ ಭವೇದ್ರಾಜಾ ಯಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ನಿದರ್ಶಿತಂ॥ 12-68-68 (67537) ರಾಜ್ಞಾ ಸಪ್ತೈವ ರಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ತಾನಿ ಚೈವ ನಿಬೋಧ ಮೇ। ಆತ್ಮಾಽಮಾತ್ಯಾಶ್ಚ ಕೋಶಾಶ್ಚ ದಂಡೋ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಚೈವ ಹಿ॥ 12-68-69 (67538) ತಥಾ ಜನಪದಾಶ್ಚೈವ ಪುರಂ ಚ ಕುರುನಂದನ। ಏತತ್ಸಪ್ತಾತ್ಮಕಂ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಿಪಾಲ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ॥ 12-68-70 (67539) ಷಾಂಗುಣ್ಯಂ ಚ ತ್ರಿವರ್ಗಂ ಚ ತ್ರಿವರ್ಗಪರಮಂ ತಥಾ। ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಸ ಭುಂಕ್ತೇ ಪೃಥಿವೀಮಿಮಾಂ॥ 12-68-71 (67540) ಷಾಂಗುಣ್ಯಮಿತಿ ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಂಧಾಯಾಸನಮಿತ್ಯೇವ ಯಾತ್ರಾಸಂಧಾನಮೇವ ಚ॥ 12-68-72 (67541) ವಿಗೃಹ್ಯಾಸನಮಿತ್ಯೇವ ಯಾತ್ರಾಂ ಸಂಪರಿಗೃಹ್ಯ ಚ। ದ್ವೈಧೀಭಾವಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಂ ಸಂಶ್ರಯೋಽಥ ಪರಸ್ಯ ಚ॥ 12-68-73 (67542) ತ್ರಿವರ್ಗಶ್ಚಾಪಿ ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತಮಿಹೈಕಮನಾಃ ಶೃಣು। ಕ್ಷಯಃ ಸ್ಥಾನಂ ಚ ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ತ್ರಿವರ್ಗಃ ಪರಮಸ್ತಥಾ॥ 12-68-74 (67543) `ಧರ್ಮಶ್ಚಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ತ್ರಿವರ್ಗೋ ವೈ ಸನಾತನಃ। ಮಂತ್ರಶ್ಚೈವ ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ಉತ್ಸಾಹಶ್ಚೈವ ತಾಂತ್ರಿಕಃ। ಶಕ್ತಿತ್ರಯಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಚ ತತ್ಪರಂ॥ 12-68-75 (67544) ಕಾರ್ಯಂ ಚ ಕಾರಣಂ ಚೈವ ಕರ್ತಾ ಚ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ। ಏತತ್ಪರತರಂ ವಿದ್ಯಾಂತ್ರಿವರ್ಗಾದಪಿ ಭಾರತ। ಸರ್ವೇಪಾಂ ಚ ಕ್ಷಯೇ ರಾಜನ್ಯಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-68-76 (67545) ಸತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮಶ್ಚೈವ ತ್ರಿವರ್ಗಕರಣಂ ಸ್ಮೃತಂ। ತೇನಾತ್ಯಂತವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಮುಕ್ತಃ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-68-77 (67546) ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಥಾ ನಾಶೋ ಮೋಕ್ಷ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ। ತೇನ ಮೋಕ್ಷಪರಶ್ಚೈವ ದೇವದೇವಃ ಪಿತಾಮಹಃ। ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಮಾಹ ಪಿತಾಮಹಃ॥ 12-68-78 (67547) ಜಗತೋ ಲೌಕಿಕೀ ಯಾತ್ರಾ ಯತ್ರ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ।' ಧರ್ಮೋಽರ್ಥಶ್ಚೈವ ಕಾಮಶ್ಚ ಸೇವಿತವ್ಯಾಃ ಸ್ವಕಾಲತಃ॥ 12-68-79 (67548) `ಸೇವಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸತತಂ ಭೂರಿವತ್ಸರೈಃ। ಪುರುಷೈರ್ನರಶಾರ್ದೂಲ ತನ್ಮೂಲಾಃ ಸರ್ವಥಾ ಕ್ರಿಯಾಃ॥' 12-68-80 (67549) ಧರ್ಮೇಣ ಚ ಮಹೀಪಾಲಶ್ಚಿರಂ ರಕ್ಷತಿ ಮೇದಿನೀಂ। `ಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಧಾರ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ ಸ ವಿಪನ್ನೋಽಪಿ ಭೂಪತಿಃ। ಅರ್ಥಕಾಮವಿಹೀನೋಽಪಿ ಚಿರಂ ಪಾಲಯತೇ ಮಹೀಂ॥' 12-68-81 (67550) ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಹಿ ದ್ವೌ ಶ್ಲೋಕೌ ಗೀತಾವಂಗಿರಸಾ ಸ್ವಯಂ। ಯಾದವೀಪುತ್ರ ಭದ್ರಂ ತೇ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹಸಿ ತಾವಪಿ॥ 12-68-82 (67551) ಕೃತ್ವಾ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಧರ್ಮೇಣ ಸಂಯಕ್ಸಂಪಾಲ್ಯ ಮೇದಿನೀಂ। ಪಾಲಯಿತ್ವಾ ತಥಾ ಪೌರಾನ್ಪರತ್ರ ಸುಖಮೇಧತೇ॥ 12-68-83 (67552) ಕಿಂ ತಸ್ಯ ತಪಸಾ ರಾಜ್ಞಃ ಕಿಂಚ ತಸ್ಯಾಧ್ವರೈಃ ಕೃತೈಃ। ಸುಪಾಲಿತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಧರ್ಮಕೃದೇವ ಸಃ॥ 12-68-84 (67553) ಶ್ಲೋಕಾಶ್ಚೋಶನಸಾ ಗೀತಾಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ದಂಡನೀತೇಶ್ಚ ಯನ್ಮೂಲಂ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಚ ಭೂಪತೇ॥ 12-68-85 (67554) ಭಾರ್ಗವಾಂಗಿರಸಂ ಕರ್ಮ ಷೋಡಶಾಂಗಂ ಚ ಯದ್ಬಲಂ। ವಿಷಂ ಮಾಯಾ ಚ ದೈವಂ ಚ ಪೌರುಷಂ ಚಾತ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ॥ 12-68-86 (67555) ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ದುರ್ಗಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಮಹೀಪತಿಃ। ತ್ರಿವರ್ಗತ್ರಯಸಂಪೂರ್ಣಮುಪಾದಾಯ ತಮುದ್ವಹೇತ್॥ 12-68-87 (67556) ಷಟ್ಪಂಚ ಚ ವಿನಿರ್ಜಿತ್ಯ ದಶ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ಭೂಪತಿಃ। ತ್ರಿವರ್ಗೈರ್ದಶಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಸುರೈರಪಿ ನ ಜೀರ್ಯತೇ॥ 12-68-88 (67557) ನ ಬುದ್ಧಿಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣೀತ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮೂರ್ಖಜನಸ್ಯ ಚ। ದೈವೋಪಹತಬುದ್ಧೀನಾಂ ಯೇ ಚ ವೇದೈರ್ವಿವರ್ಜಿತಾಃ। ನ ತೇಷಾಂ ಶೃಣುಯಾದ್ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತೇಷಾಂ ಪರಾಙ್ಭುಖೀ॥ 12-68-89 (67558) ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಧಾನಾನಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ವಿದ್ವದ್ಭಿರ್ವರ್ಜಿತಾನಿ ಚ। ಮೂರ್ಖಾಮಾತ್ಯಾಗ್ನಿತಪ್ತಾನಿ ಶುಷ್ಯಂತೇ ಜಲಬಿಂದುವತ್॥ 12-68-90 (67559) ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಪ್ರಥಿತಾ ಯೇ ಚ ಯೇ ಚಾಪ್ತಾಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು। ಬುದ್ಧೇಷು ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಚ ಶೃಣುಯಾನ್ನೃಪಃ॥ 12-68-91 (67560) ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರಂ ಚ ತ್ರಿವರ್ಗಂ ಚ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ। ದೈವತಾನಿ ಚ ವಿಪ್ರಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಣಂಯ ವಿಜಯೀ ಭವೇತ್॥' ॥ 12-68-92 (67561) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 68॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-68-3 ಪಾರ್ಥಿವೇನ ಪೃಥುವಂಶ್ಯೇನ ರಾಜ್ಞಾ। ಪಾರ್ಥಿವಪ್ರಕೃತೇನ ವಾ ವಿಜಾತೀಯೇನಾಪಿ ತತ್ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಾ॥ 12-68-4 ಆತ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ॥ 12-68-5 ಪಂಚವರ್ಗಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಃ॥ 12-68-6 ಗುಲ್ಮಾನ್ ರಕ್ಷಿಣಃ ಪತ್ತೀನ್। ಸಂಧೌ ಸೀಮಾಂತೇ॥ 12-68-7 ಸಂಸ್ಥಾನೇಷು ಕೋಷ್ಠಪಾಲಾದ್ಯುಪವೇಶನಸ್ಥಾನೇಷು। ಮಧ್ಯೇಽಂತಃ ಪುರೇ॥ 12-68-8 ಪ್ರಣಿಧೀನ್ ಚಾರಾನ್॥ 12-68-11 ವಿಹಾರೇಷು ಯೂನಾಂ ಮಲ್ಲಕ್ರೀಡಾಸ್ಥಾನೇಷು॥ 12-68-12 ಸಭಾಸು ರಾಜಸಂಸತ್ಸು। ಆವಸಥೇಷು ತತ್ರ ತತ್ರ ಮಹತಾಂ ಗೃಹೇಷು॥ 12-68-13 ಏವಂ ವಿಚಿನುಯಾದ್ರಾಜಾ ಪರಚಾರಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ। ಚಾರೇ ಹಿ ವಿದಿತೇ ಪೂರ್ವಂ ಹಿತಂ ಭವತಿ ಪಾಂಡವ। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ವಿಚಿನುಯಾತ್ ಅನ್ವಿಷ್ಯಾತ್ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-68-18 ತೈರ್ದ್ವಾರಭೂತೈಃ ತಾಂದ್ವಾರೀಕೃತ್ಯಬಲವದ್ಭಿರ್ನೃಪೈಃ ಸಹ ಸಂಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್॥ 12-68-19 ಪೂರ್ವಾಪಕಾರಿಣಃ ಪೂರ್ವಂ ದುಷ್ಟಾ ಇತಿ ಅಪಕೃತಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದಯಯಾನುಗೃಹೀತಾಃ॥ 12-68-21 ಅವಿಜ್ಞಾತಂ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮಿದಂ। ಅನಾಕಂದಂ ಮಿತ್ರಹೀನಂ। ಅನಂತರಂ ಬಂಧುಜನಹೀನಂ। ವ್ಯಾಸಕ್ತಂ ಅನ್ಯೇನ ಯುದ್ಧಂ ಕುರ್ವಾಣಂ। ಪ್ರಮತ್ತಂ ಅನವಹಿತಂ। ಯಾತ್ರಾಯಾಂ ಯದಿ ವಿಜ್ಞಾತಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಯಾತ್ರಾಯಾಂ ಯದಿ ಇಚ್ಛಾಸ್ಯಾತ್ತರ್ಹಿ ದುರ್ಬಲತ್ವಾದಿನಾ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಶತ್ರುಂ ಪ್ರತಿ ಯಾತ್ರಾಮಾಜ್ಞಾಪಯೇದಿತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-68-22 ವಿಧಾನಂ ರಕ್ಷಣಾದಿಸಾಮಗ್ರೀಸಂಪಾದನಂ ॥ 12-68-23 ಕರ್ಷಯನ್ ವೀರ್ಯವಂತಂ। ತತ್ಪರಃ ಕರ್ಷಣಪರಃ॥ 12-68-28 ದಶಧರ್ಮಗತೇಭ್ಯ ಇತಿ। ತದಾದದೀತ ಸಹಸೇತಿ ಚ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ದಶಧರ್ಮಗತಾಃ ಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತಾದಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-68-29 ಭಕ್ತಿಃ ಸ್ವೀಯತ್ವೇನ ಸ್ನೇಹಃ॥ 12-68-30 ಸೂತಂ ಚ ವಿನ್ಯಸೇದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಸರ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿನಂ। ಇತಿ ಟ.ಡ.ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-68-31 ಆಕರೇ ಸ್ವರ್ಣಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನೇ। ಲವಣೇ ತದುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನೇ। ಶುಲ್ಕೇ ಧಾನ್ಯಾದಿವಿಕ್ರಯಸ್ಥಾನೇ। ತರೇ ನದೀಸಂತರಣೇ। ನಾಗಬಲೇ ಹಸ್ತಿಯೂಥೇ॥ 12-68-37 ಘೋಷಾನ್ ವನಸ್ಥಾನ್ಮಾರ್ಗೇಷು ರಾಜಪಥೇಷು ನ್ಯಸೇತ್॥ 12-68-40 ಉಪಜಪೇತ್ ಭೇದಯಿತ್ವಾ ತದ್ದ್ವಾರಾ ದಾಹಯೇತ್॥ 12-68-41 ಸಂಕ್ರಮಾನ್ ಅವತರಣಾರ್ಥಾನ್ಸೇತನ್। ಜಲಂ ತಟಾಕಾದಿಸ್ಥಂ ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್। ತದಯೋಗ್ಯಂ ವಾಪೀಕೂಪಾದಿಸ್ಥಂ ದೂಷಯೇತ್ ವಿಷಾದಿನಾ ನಾಶಯೇತ್॥ 12-68-42 ತದಾತ್ವೇನ ವರ್ತಮಾನಕಾಲೇ ಆಯತೀಭಿಃ ಉತ್ತರಕಾಲೇಷು ಚ। ಅಪವರ್ಗೇ ತೃತೀಯಾ। ಸರ್ವದಾ ಆಜೌ ಪರಸ್ಯ ಶತ್ರೋಃ ಪ್ರತಿಘಾತಂ ಹಂತಾರಂ ಭೂಂಯನಂತರಂ ನಿಕಟದೇಶವಾಸಿನಂ ತಚ್ಛತ್ರುಮಾಶ್ರಿತ್ಯನಿವಸೇತ್॥ 12-68-47 ಪ್ರಗಂಡೀರ್ದುರ್ಗಪ್ರಾಕಾರಭಿತ್ತೌ ಶೂರಾಣಾಮುಪವೇಶನಸ್ಥಾನಾನಿ। ಆಕಾಶಜನನೀಸ್ತತ್ರೈವೈಕಪಕ್ಷಾಯಾಂ ಭಿತ್ತೌ ತತ್ರತ್ಯಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಭೂತಾಯಾಂ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥದರ್ಶನಾರ್ಥಾನಿ ಕ್ಷುದ್ರಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ಯದ್ದ್ವಾರಾ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರಗುಲಿಕಾಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಂತೇ। ಸ್ಥಾಣವಃ ಸಶೂಲಾಃ। ಪ್ರಕುಂಠೀಃ ಕಾರಯೇತ್ ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-68-48 ಸಂಕಟದ್ವಾರಕಾಣಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದ್ವಾರಾಣಿ। ತೇಷಾಂ ಚ ದ್ವಾರವತ್ ಗುಪ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ। ಕುಲಿಕದ್ವಾರಕಾಣಿ ಸ್ಯುಃ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-68-54 ಕರ್ಮಾರೋ ಲೋಹಕಾರಾದಿಃ। ಅಂತರ್ವಿಧೇಯಃ ಆಚ್ಛಾದಿತಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ॥ 12-68-55 ಮಹಾದಂಡೋ ವಧಃ॥ 12-68-56 ಚಾಕ್ರಿಕಾನ್ ಶಾಕಟಿಕಾನ್। ಕುಶೀಲವಾನ್ ಫಾಲಲೇಖಾನ್॥ 12-68-62 ವರ್ಣಿನಾಂ ಲೇಖಕಾನಾಂ। ಯವಸಂ ಧಾಸಃ। ದಿಗ್ಧಾನಾಂ ವಿಷಾಕ್ತವಾಣಾನಾಂ॥ 12-68-64 ಚತುರ್ವಿಧಾನ್ ವಿಷಶಲ್ಯರೋಗಕೃತ್ಯಾಹರಾನ್॥ 12-68-72 ಸಂಧಾಯಾಸನಂ ಸಂಧಿಂ ಕೃತ್ವಾಽವಸ್ಥಿತಿಃ। ಯಾತ್ರಾಸಂಧಾನಂ ಯಾನಂ॥ 12-68-73 ಯಾತ್ರಾಂ ಸಂಪರಿಗೃಹ್ಯಾಽಽಸನಂ ಶತ್ರೋರ್ಭಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಯಾನಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇಽವಸ್ಥಾನಂ। ದ್ವೈಧೀಭಾವ ಉಭಯತ್ರ ಸಂಧಿಕರಣಂ॥

12-69-0 (67562) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-69-0x (5499) ದಣ಼್ಡನೀತಿಶ್ಚ ರಾಜಾ ಚ ಸಮಸ್ತೌ ತಾವುಭಾವಪಿ। ತತ್ರ ಕಿಂ ಕುರ್ವತಃ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-69-1 (67563) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-69-2x (5500) ಮಾಹಾತ್ಂಯಂ ದಂಡನೀತ್ಯಾಸ್ತು ಸಾಧ್ಯಂ ಶಬ್ದೈಃ ಸಹೇತುಕೈಃ। ಶೃಣು ಮೇ ಶಂಸತೋ ರಾಜನ್ಯಥಾವದಿಹ ಭಾರತ॥ 12-69-2 (67564) ದಂಡನೀತಿಃ ಸ್ವಧರ್ಮೇಷು ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ। ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಸ್ವಾಮಿನಾ ಸಂಯಗಧರ್ಮೇಭ್ಯೋ ನಿಯಚ್ಛತಿ॥ 12-69-3 (67565) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯೇ ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥೇ ಮರ್ಯಾದಾನಾಮಸಂಕರೇ। ದಣ಼್ಡನೀತಿಕೃತೇ ಕ್ಷೇಮೇ ಪ್ರಜಾನಾಮಕುತೋಭಯೇ॥ 12-69-4 (67566) ಸೋಮೇ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವಂತಿ ವಯೋ ವರ್ಣಾ ಯಥಾವಿಧಿ। ತಸ್ಮಾದೇವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸುಖಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಮಾಹಿತಂ॥ 12-69-5 (67567) ಕಾಲೋ ವಾ ಕಾರಣಂ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಜಾ ವಾ ಕಾಲಕಾರಣಂ। ಇತಿ ತೇ ಸಂಶಯೋ ಮಾಭೂದ್ರಾಜಾ ಕಾಲಸ್ಯ ಕಾರಣಂ॥ 12-69-6 (67568) ದಂಡನೀತ್ಯಾಂ ಯದಾ ರಾಜಾ ಸಂಯಕ್ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ವರ್ತತೇ। ತದಾ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ಕಾಲಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-69-7 (67569) ಭವೇತ್ಕೃತಯುಗೇ ಧರ್ಮೋ ನಾಧರ್ಮೋ ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ವರ್ಣಾನಾಂ ನಾಧರ್ಮೇ ರಮತೇ ಮನಃ॥ 12-69-8 (67570) ಯೋಗಕ್ಷೇಮಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಪ್ರಜಾನಾಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ವೈದಿಕಾನಿ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭವಂತ್ಯಪಿ ಗುಣಾನ್ಯುತ॥ 12-69-9 (67571) ಋತವಶ್ಚ ಸುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಭವಂತ್ಯುತ ನಿರಾಮಯಾಃ। ಪ್ರಸೀದಂತಿ ನರಾಣಾಂ ಚ ಸ್ವರವರ್ಣಮನಾಂಸಿ ಚ॥ 12-69-10 (67572) ವ್ಯಾಧಯೋ ನ ಭವಂತ್ಯತ್ರ ನಾಲ್ಪಾಯುರ್ದೃಶ್ಯತೇ ನರಃ। ವಿಧವಾ ನ ಭವಂತ್ಯತ್ರ ನೃಶಂಸೋ ನಾತ್ರ ಜಾಯತೇ॥ 12-69-11 (67573) ಅಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀ ಭವಂತ್ಯೋಷಧಯಸ್ತಥಾ। ತ್ವಕ್ಪತ್ರಫಲಮೂಲಾನಿ ವೀರ್ಯವಂತಿ ಭವಂತಿ ಚ॥ 12-69-12 (67574) ನಾಧರ್ಮೋ ವಿದ್ಯತೇ ತತ್ರ ಧರ್ಮ ಏವ ತು ಕೇವಲಂ। ಇತಿ ಕಾರ್ತಯುಗಾನೇತಾನ್ಗುಣಾನ್ವಿದ್ಧಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-69-13 (67575) ದಂಡನೀತ್ಯಾ ಯದಾ ರಾಜಾ ತ್ರೀನಂಶಾನನುವರ್ತತೇ। ಚತುರ್ಥಮಂಶಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತದಾ ತ್ರೇತಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-69-14 (67576) ಅಧರ್ಮಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಾಂಶಸ್ತ್ರೀನಂಶಾನನುವರ್ತತೇ। ಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯೈವ ಪೃಥಿವೀ ಭವಂತ್ಯೋಷಧಯಸ್ತಥಾ॥ 12-69-15 (67577) ಅರ್ಧಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯದಾ ರಾಜಾ ನೀತ್ಯರ್ಧಮನುವರ್ತತೇ। ತತಸ್ತು ದ್ವಾಪರಂ ನಾಮ ಸ ಕಾಲಃ ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-69-16 (67578) ಅಶುಭಸ್ಯ ಯದಾ ತ್ವರ್ಧಂ ದ್ವಾವಂಶಾವನುವರ್ತತೇ। ಕುಷ್ಟಪಚ್ಯೈವ ಪೃಥಿವೀ ಭವತ್ಯರ್ಧಫಲಾ ತಥಾ॥ 12-69-17 (67579) ದಂಡನೀತಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯದಾ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಭೂಮಿಪಃ। ಪ್ರಜಾಃ ಕ್ಲಿಶ್ನಾತ್ಯಯೋಗೇನ ಪ್ರವರ್ತೇತ ತದಾ ಕಲಿಃ॥ 12-69-18 (67580) ಕಲಾವಧರ್ಮೋ ಭೂಯಿಷ್ಠೋ ಧರ್ಮೋ ಭವತಿ ನ ಕ್ವಚಿತ್। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ವರ್ಣಾನಾಂ ಸ್ವಧರ್ಮಾಚ್ಚ್ಯವತೇ ಮನಃ॥ 12-69-19 (67581) ಶೂದ್ರಾ ಭೈಕ್ಷೇಣ ಜೀವಂತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪರಿಚರ್ಯಯಾ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮಸ್ಯ ನಾಶಶ್ಚ ವರ್ತತೇ ವರ್ಣಸಂಕರಃ॥ 12-69-20 (67582) ವೈದಿಕಾನಿ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭವಂತಿ ವಿಗುಣಾನ್ಯುತ। ಋತವೋ ನ ಸುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಭವಂತ್ಯಾಮಯಿನಸ್ತಥಾ॥ 12-69-21 (67583) ಹ್ರಸಂತ ಚ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸ್ವರವರ್ಣಮನಾಂಸ್ಯುತ। ವ್ಯಾಧಯಶ್ಚ ಭವಂತ್ಯತ್ರ ಂರಿಯಂತೇ ಚಾಶತಾಯುಷಃ॥ 12-69-22 (67584) ವಿಧವಾಶ್ಚ ಭವಂತ್ಯತ್ರ ನೃಶಂಸಾ ಜಾಯತೇ ಪ್ರಜಾ। ಕ್ವಚಿದ್ವರ್ಷತಿ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಕ್ವಚಿತ್ಸಸ್ಯಂ ಪ್ರರೋಹತಿ॥ 12-69-23 (67585) ರಸಾಃ ಸರ್ವೇ ಕ್ಷಯಂ ಯಾಂತಿ ಯದಾ ನೇಚ್ಛತಿ ಭೂಮಿಪಃ। ಪ್ರಜಾಃ ಸಂರಕ್ಷಿತುಂ ಸಂಯಗ್ದಣ಼್ಡನೀತಿಸಮಾಹಿತಃ॥ 12-69-24 (67586) ರಾಜಾ ಕೃತಯುಗಸ್ರಷ್ಟಾ ತ್ರೇತಾಯಾ ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ಚ। ಯುಗಸ್ಯ ಚ ಚತುರ್ಥಸ್ಯ ರಾಜಾ ಭವತಿ ಕಾರಣಂ॥ 12-69-25 (67587) ಕೃತಸ್ಯ ಕರಣಾದ್ರಾಜಾ ಸ್ವರ್ಗಮತ್ಯಂತಮಶ್ನುತೇ। ತ್ರೇತಾಯಾಃ ಕರಣಾದ್ರಾಜಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ನಾತ್ಯಂತಮಶ್ನುತೇ॥ 12-69-26 (67588) ಪ್ರವರ್ತನಾದ್ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ಯಥಾಭಾಗಮುಪಾಶ್ನುತೇ। ಕಲೇಃ ಪ್ರವರ್ತನಾದ್ರಾಜಾ ಪಾಪಮತ್ಯಂತಮಶ್ನುತೇ॥ 12-69-27 (67589) ತತೋ ವಸತಿ ದುಷ್ಕರ್ಮಾ ನರಕೇ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ಕಲ್ಮಷೇ ಮಗ್ನೋಽಕೀರ್ತಿ ಪಾಪಂ ಚ ವಿಂದತಿ॥ 12-69-28 (67590) ದಂಡನೀತಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಣ ವಿಜಾನತಾ। ಲಿಪ್ಸಿತವ್ಯಮಲಭ್ಯಂ ಚ ಲಬ್ಧಂ ರಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ಭಾರತ। `ಯೋಗಕ್ಷೇಮಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಪ್ರಜಾನಾಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥' 12-69-29 (67591) ಲೋಕಸ್ಯ ಸೀಮಂತಕರೀ ಮರ್ಯಾದಾ ಲೋಕಪಾವನೀ। ಸಂಯಂಗೀತಾ ದಂಡನೀತಿರ್ಯಥಾ ಮಾತಾ ಯಥಾ ಪಿತಾ॥ 12-69-30 (67592) ಯಸ್ಯಾಂ ಭವಂತಿ ಭೂತಾನಿ ತದ್ವಿದ್ಧಿ ಭರತರ್ಷಭ। ಏಷ ಏವ ಪರೋ ಧರ್ಮೋ ಯದ್ರಾಜಾ ದಂಡನೀತಿಮಾನ್॥ 12-69-31 (67593) ತಸ್ಮಾತ್ಕೌರವ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಲಯ ನೀತಿಮಾನ್। ಏವಂ ವೃತ್ತಃ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷನ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಜೇತಾಸಿ ದುರ್ಜಯಂ॥ ॥ 12-69-32 (67594) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 69॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-69-3 ಅಧರ್ಮೇಭ್ಯ ಇತಿ ಪ಼ಂಚಮೀ॥ 3॥ 12-69-11 ಕಪಣೋ ನ ತ್ವಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-69-18 ಅಯೋಗೇನ ಅನುಪ್ರಾಯೇನ॥ 12-69-20 ಯೋಗಕ್ಷೇಮಸ್ಯ ನಾಶಾಚ್ಚೇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-69-30 ಸೀಮಂತಕರೀ ತ್ರ್ಯವಸ್ಯಾಪಿಕಾ॥

12-70-0 (67595) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-70-0x (5501) ಕ್ತೇನ ವೃತ್ತೇನ ವೃತ್ತಕ್ಷ ವರ್ತಮಾನೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ಸುಖೇನಾರ್ಯಾಂತುಸುಖೋದರ್ಕಾನಿಹ ಚ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚಾಶ್ನುತೇ॥ 12-70-1 (67596) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-70-2x (5502) ಇತ್ಥಂ ಗುಣಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೀ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ಗುಣಸಂಯುತಾ। ಯಾನ್ಗುಣಾಂಸ್ತು ಗುಣೋಪೇತಃ ಕುರ್ವನ್ಗುಣಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-70-2 (67597) ಚರೇದ್ಧರ್ಮಾನಕಟುಕೋ ಮುಂಚೇತ್ಸ್ನೇಹಂ ನ ಚಾಸ್ತಿಕಃ। ಅನೃಶಂಸಶ್ಚರೇದರ್ಥಂ ಚರೇತ್ಕಾಮಮನುದ್ಧತಃ॥ 12-70-3 (67598) ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾದಕೃಪಣಃ ಶೂರಃ ಸ್ಯಾದವಿಕತ್ಥನಃ। ದಾತಾ ನಾಪಾತ್ರವರ್ಷೀ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಗಲ್ಭಃ ಸ್ಯಾದನಿಷ್ಠುರಃ॥ 12-70-4 (67599) ಸಂದಧೀತ ನ ಚಾನಾರ್ಯೈರ್ವಿಗೃಹ್ಣೀಯಾಚ್ಚ ಶತ್ರುಭಿಃ। ನಾನಾಪ್ತೈಶ್ಚಾರಯೇಚ್ಚಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾರ್ಯಮಪೀಡಯಾ॥ 12-70-5 (67600) ಅರ್ಥಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಚಾಸತ್ಸು ಗುಣಾನ್ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಚಾತ್ಮನಃ। ಆದದ್ಯಾನ್ನ ಚ ಸಾಧುಭ್ಯೋ ನಾಸತ್ಪುರುಷಮಾಶ್ರಯೇತ್॥ 12-70-6 (67601) ನಾಪರೀಕ್ಷ್ಯ ನಯೇದ್ದಂಡಂ ನ ಚ ಮಂತ್ರಂ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್। ವಿಸೃಜೇನ್ನ ಚ ಲುಬ್ಧೇಭ್ಯೋ ವಿಶ್ವಸೇನ್ನಾಪಕಾರಿಷು॥ 12-70-7 (67602) ಅನೀರ್ಷುರ್ಗುಪ್ತದಾರಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚೋಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾದಘೃಣೀ ನೃಪಃ। ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸೇವೇತ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಮೃಷ್ಟಂ ಭುಂಜೀತ ನಾಹಿತಂ॥ 12-70-8 (67603) ಅಸ್ತಬ್ಧಃ ಪೂಜಯನ್ಮಾನ್ಯಾನ್ಗುರೂನ್ಸೇವೇದಮಾಯಯಾ। ಅರ್ಚೇದ್ದೇವಾನದಂಭೇನ ಶ್ರಿಯಮಿಚ್ಛೇದಕೃತ್ಸಿತಾಂ॥ 12-70-9 (67604) ಸೇವೇತ ಪ್ರಣಯಂ ಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ತ್ವಕಾಲವಿತ್। ಸಾಂತ್ವಯೇನ್ನ ಚ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಅನುಗೃಹ್ಣನ್ನ ಚಾಕ್ಷಿಪೇತ್॥ 12-70-10 (67605) ಪ್ರಹರೇನ್ನ ತ್ವವಿಜ್ಞಾಯ ಹತ್ವಾ ಶತ್ರೂನ್ನ ಶೋಚಯೇತ್। ಕ್ರೋಧಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಚಾಕಸ್ಮಾನ್ಮೃದುಃ ಸ್ಯಾನ್ನಾಪಕಾರಿಷು॥ 12-70-11 (67606) ಏವಂ ಚರಸ್ವ ರಾಜ್ಯಸ್ಥೋ ಯದಿ ಶ್ರೇಯ ಇಹೇಚ್ಛಸಿ। ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ನರಪತಿರ್ಭಯಮೃಚ್ಛತ್ಯನುತ್ತಮಂ॥ 12-70-12 (67607) ಇತಿ ಸರ್ವಾನ್ಗುಣಾನೇತಾನ್ಯಥೋಕ್ತಾನ್ಯೋಽನುವರ್ತತೇ। ಅನುಭೂಯೇಹ ಭದ್ರಾಣಿ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ॥ 12-70-13 (67608) ವೈಶಂಪಾಯನ ಉವಾಚ। 12-70-14x (5503) 12-70-14 (67609) ಇದಂ ವಚಃ ಶಾಂತನವಸ್ಯ ಶುಶ್ರುವಾ ನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ಪಾರ್ಥಿವಮುಖ್ಯಸಂವೃತಃ। ತದಾ ವವಂದೇ ಚ ಪಿತಾಮಹಂ ನೃಪೋ ಯಥೋಕ್ತಮೇತಚ್ಚ ಚಕಾರ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-70-2 ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೀ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಂಖ್ಯಾಕಾ॥ 12-70-5 ವಿಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನ ಬಂಧುಭಿಃ। ನಾಭಕ್ತಂ ಚಾರಯೇಚ್ಚಾರಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಅಭಕ್ತಂ ಅಲ್ಪಾನ್ನಂ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-70-8 ಚೋಕ್ಷಃ ಶುದ್ಧಃ॥ 12-70-11 ನ ಶೋಚಯೇತ್ ಶತ್ರುಬಂಧೂನಾಂ ಶೋಕಂ ಅಪನುದೇತ್॥ 12-70-12 ಅನುತ್ತಮಂ ಮಹತ್ತರಂ॥

12-71-0 (67610) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-71-0x (5504) ಕಥಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷನ್ನಾಧಿಬಂಧೇನ ಯುಜ್ಯತೇ। ಧರ್ಮೇ ಚ ನಾಪರಾಧ್ನೋತಿ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-71-1 (67611) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-71-2x (5505) ಸಮಾಸೇನೈವ ತೇ ರಾಜಂಧರ್ಮಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಶ್ವತಾನ್। ವಿಸ್ತರೇಣೈವ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ನ ಜಾತ್ವಂತಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-71-2 (67612) ಧರ್ಮನಿಷ್ಠಾಞ್ಶ್ರುತವತೋ ದೇವವ್ರತಸಮಾಹಿತಾನ್। ಅರ್ಚಿತಾನ್ವಾಸಯೇಥಾಸ್ತ್ವಂ ಗೃಹೇ ಗುಣವತೋ ದ್ವಿಜಾನ್॥ 12-71-3 (67613) ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾಯೋಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಚರಣಾವಭಿವಾದ್ಯ ಚ। ಅಥ ಸರ್ವಾಣಿ ಕುರ್ವೀಥಾಃ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-71-4 (67614) ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ಮಂಗಲಾನಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯ ಚ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ವಾಚಯೇಥಾಸ್ತ್ವಮರ್ಥಸಿದ್ಧಿಜಯಾಶಿಷಃ॥ 12-71-5 (67615) ಆರ್ಜವೇನ ಚ ಸಂಪನ್ನೋ ಧೃತ್ಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಭಾರತ। ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-71-6 (67616) ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಯೋಽರ್ಥಂ ರಾಜಾಽನುತಿಷ್ಠತಿ। ನ ಸ ಧರ್ಮಂ ನ ಚಾಪ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಬಾಲಿಶಃ॥ 12-71-7 (67617) ಮಾ ಸ್ಮ ಲುಬ್ಧಾಂಶ್ಚ ಮೂರ್ಖಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾರ್ಥೇ ಚ ಪ್ರಯೂಯುಜಃ। ಅಲುಬ್ಧಾನ್ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನಾನ್ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಯೋಜಯೇತ್॥ 12-71-8 (67618) ಮೂರ್ಖೋ ಹ್ಯಧಿಕೃತೋಽರ್ಥೇಷು ಕಾರ್ಯಾಣಾಮವಿಶಾರದಃ। ಪ್ರಜಾಃ ಕ್ಲಿಶ್ನಾತ್ಯಯೋಗೇನ ಕಾಮಕ್ರೋಧಸಮನ್ವಿತಃ॥ 12-71-9 (67619) ಬಲಿಷಷ್ಠೇನ ಶುಲ್ಕೇನ ದಂಡೇನಾಥಾಪರಾಧಿನಾಂ। ಶಾಸ್ತ್ರಾನೀತೇನ ಲಿಪ್ಸೇಥಾ ವೇತನೇನ ಧನಾಗಮಂ॥ 12-71-10 (67620) ದಾಪಯಿತ್ವಾ ಕರಂ ಧರ್ಂಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನೀತ್ಯಾ ಯಥಾವಿಧಿ। ತಥೈತಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ರಾಜಾ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಮತಂದ್ರಿತಃ॥ 12-71-11 (67621) ಗೋಪಾಯಿತಾರಂ ದಾತಾರಂ ಧರ್ಮನಿತ್ಯಮತಂದ್ರಿತಂ। ಅಕಾಮದ್ವೇಷಸಂಯುಕ್ತಮನುರಜ್ಯಂತಿ ಮಾನವಾಃ॥ 12-71-12 (67622) ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೇಣ ಲಾಭೇನ ಲಿಪ್ಸೇಥಾಸ್ತ್ವಂ ಧನಾಗಮಂ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಧ್ರುವೌ ತಸ್ಯ ಯೋ ನ ಶಾಸ್ತ್ರಪರೋ ಭವೇತ್॥ 12-71-13 (67623) ಅಪಶಾಸ್ತ್ರಧನೋ ರಾಜಾ ಸಂಚಯಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಅಸ್ಥಾನೇ ಚಾಸ್ಯ ತದ್ವಿತ್ತಂ ಸರ್ವಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-71-14 (67624) ಅರ್ಥಮೂಲೋಽಪಿ ಹಿಂಸಾಂ ಚ ಕುರುತೇ ಸ್ವಯಮಾತ್ಮನಃ। ಕರೈರಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟೈರ್ಹಿ ಮೋಹಾತ್ಸಂಪೀಡಯನ್ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-71-15 (67625) ಊಧಶ್ಛಿಂದ್ಯಾತ್ತು ಯೋ ಧೇನ್ವಾಃ ಕ್ಷೀರಾರ್ಥೀ ನ ಲಭೇತ್ಪಯಃ। ಏವಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಯೋಗೇನ ಪೀಡಿತಂ ನ ವಿವರ್ಧತೇ॥ 12-71-16 (67626) `ಯವಸೋದಕಮಾದಾಯ ಸಾಂತ್ವೇನ ವಿನಯೇನ ಚ।' ಯೋ ಹಿ ದೋಗ್ಧ್ರೀಮುಪಾಸ್ತೇ ಚ ಸ ನಿತ್ಯಂ ವಿಂದತೇ ಪಯಃ। ಏವಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮುಪಾಯೇನ ಭುಂಜಾನೋ ಲಭತೇ ಫಲಂ॥ 12-71-17 (67627) ಅಥ ರಾಷ್ಟ್ರಮುಪಾಯೇನ ಭುಜ್ಯಮಾನಂ ಸುರಕ್ಷಿತಂ। ಜನಯತ್ಯತುಲಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಕೋಶವೃದ್ಧಿಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-71-18 (67628) ದೋಗ್ಧ್ರೀ ಧಾನ್ಯಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಚ ಮಹೀ ರಾಜಾ ಸುರಕ್ಷಿತಾ। ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವೇಭ್ಯಃ ಪರೇಭ್ಯಶ್ಚ ತೃಪ್ತಾ ಮಾತಾ ಯಥಾ ಪಯಃ॥ 12-71-19 (67629) ಮಾಲಾಕಾರೋಪಮೋ ರಾಜನ್ಭವ ಮಾಽಽಂಗಾರಿಕೋಪಮಃ। ತಥಾಯುಕ್ತಶ್ಚಿರಂ ರಾಜ್ಯಂ ಭೋಕ್ತುಂ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಪಾಲಯನ್॥ 12-71-20 (67630) ಪರಚಕ್ರಾಭಿಯಾನೇನ ಯದಿ ತೇ ಸ್ಯಾದ್ಧನಕ್ಷಯಃ। ಅಥ ಸಾಂನೈವ ಲಿಪ್ಸೇಥಾ ಧನಮಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ಯತ್॥ 12-71-21 (67631) ಮಾ ಸ್ಮ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧನಸ್ಥಂ ಪ್ರಚಲೇನ್ಮನಃ। ಅಂತ್ಯಾಯಾಮಪ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕಿಮು ಸ್ಫೀತಸ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-71-22 (67632) ಧನಾನಿ ತೇಭ್ಯೋ ದದ್ಯಾಸ್ತ್ವಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಯಥಾರ್ಹತಃ। ಸಾಂತ್ವಯನ್ಪರಿರಕ್ಷಂಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ದುರ್ಜಯಂ॥ 12-71-23 (67633) ಏವಂ ಧರ್ಂಯೇಣ ವೃತ್ತೇನ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಂ ಪರಿಪಾಲಯ। ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಂ ಯಶೋ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ಕುರುನಂದನ॥ 12-71-24 (67634) ಧರ್ಮೇಣ ವ್ಯವಹಾರೇಣ ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಲಯ ಪಾಂಡವ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಯಥಾಯುಕ್ತೋ ನಾಧಿಬಂಧೇನ ಯೋಕ್ಷ್ಯಸೇ॥ 12-71-25 (67635) ಏಷ ಏವ ಪರೋ ಧರ್ಮೋ ಯದ್ರಾಜಾ ರಕ್ಷತಿ ಪ್ರಜಾಃ। ಭೂತಾನಾಂ ಹಿ ಯದಾ ಧರ್ಮೋ ರಕ್ಷಣಂ ಪರಮಾ ದಯಾ॥ 12-71-26 (67636) ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಪರಂ ಧರ್ಮಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಧರ್ಮಕೋವಿದಾಃ। ಯೋ ರಾಜಾ ರಕ್ಷಣೇ ಯುಕ್ತೋ ಭೂತೇಷು ಕುರುತೇ ದಯಾಂ॥ 12-71-27 (67637) ಯದಹ್ನಾ ಕುರುತೇ ಪಾಪಮರಕ್ಷನ್ಭಯತಃ ಪ್ರಜಾಃ। ರಾಜಾ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇಣ ತಸ್ಯಾಂತಮಧಿಗಚ್ಛತಿ॥ 12-71-28 (67638) ಯದಹ್ನಾ ಕುರುತೇ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್। ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಸ್ಯ ಭುಂಕ್ತೇ ಫಲಂ ದಿವಿ॥ 12-71-29 (67639) ಸ್ವಿಷ್ಟಿಃ ಸ್ವಧೀತಿಃ ಸುತಪಾ ಲೋಕಾಂಜಯತಿ ಯಾವತಃ। ಕ್ಷಣೇನ ತಾನವಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್॥ 12-71-30 (67640) ಏವಂ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಕೌಂತೇಯ ಪರಿಪಾಲಯ। ತತಃ ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನಾನುಬಂಧೇನ ಯೋಕ್ಷ್ಯಸೇ॥ 12-71-31 (67641) ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಸುಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಪಾಂಡವ। ಅಸಂಭವಶ್ಚ ಧರ್ಮಾಣಾಮೀದೃಶಾನಾಮರಾಜಸು॥ 12-71-32 (67642) ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜೈವ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಯೋ ಧರ್ಮಫಲಮಾಪ್ನುಯಾತ್। ಸ ರಾಜ್ಯಂ ಧೃತಿಮಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ಪರಿಪಾಲಯ। ಇಂದ್ರಂ ತರ್ಪಯ ಸೋಮೇನ ಕಾಮೈಶ್ಚ ಸುಹೃದೋ ಜನಾನ್॥ ॥ 12-71-33 (67643) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 71॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-71-1 ಬಹ್ವೀನಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನ ಕಥಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಚಿಂತಾ ಆಧಿಃ ಸ ಏವ ಬಂಧಸ್ತೇನ ನ ಯುಜ್ಯತೇ॥ 12-71-9 ಅಯೋಗೇನ ಯೋಗ ಇಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸ್ತದಭಾವೇನ॥ 12-71-10 ಬಲೀ ರಾಜದೇಯಂ ತದೇವ ಸಸ್ಯಾದೇಃ ಷಷ್ಠಂಶಸ್ತೇನ ಬಲಿಷಷ್ಠೇನ। ವೇತನೇನ ಪಥಿರಕ್ಷಿತೈರ್ವಣಿಗ್ಭಿರ್ಯದ್ದತ್ತಂ ತದ್ರಾಜ್ಞೋ ವೇತನಂ ಸೇವಾಧನಂ॥ 12-71-11 ಧಾನ್ಯಾದೇಃ ಷಷ್ಠಾಂಶೇ ಹೃತೇ ಶೇಷೇಣ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯದಿ ವಾರ್ಷಿಕೋ ಗ್ರಾಸೋ ನ ಭವೇತ್ತದಾ ರಾಜೈವ ತಾಸಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯಾಹ ದಾಪಯಿತ್ವೇತಿ॥ 12-71-19 ದೋಗ್ಧ್ರೀ ಪೂರಯಿತ್ರೀ॥ 12-71-20 ಆಂಗಾರಿಕ ಇಂಗಾಲಕರ್ತಾ॥ 12-71-25 ಯಥಾಯುಕ್ತ ಉಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಽವಹಿತಃ॥ 12-71-27 ಯೋ ದಯಾಂ ಕುರುತೇ ತಂ ಧರ್ಮಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಇತಿ ಯೋಜನಾ॥ 12-71-28 ಅಂತಂ ಯಾತನಾಭೋಗನಿಷ್ಕೃತಿಂ॥ 12-71-30 ಸ್ವಿಷ್ಟಿಃ ಸ್ವಧೀತಿಃ ಸುತಪಾ ಇತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಗೃಹಸ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವಾನಪ್ರಸ್ಥಧರ್ಮಾನ್ಸಂಯಗನುತಿಷ್ಠನ್॥

12-72-0 (67644) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-72-0x (5506) `ಕೀದೃಶೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜಾ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಚಾರಣೇ। ಕ್ಷಮಃ ಕರ್ತುಂ ಸಮರ್ಥೋ ವಾ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥' 12-72-1 (67645) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-72-2x (5507) ಯ ಏವ ತು ಸತೋ ರಕ್ಷೇದಸತಶ್ಚ ನಿವರ್ತಯೇತ್। ಸ ಏವ ರಾಜ್ಞಾ ಕರ್ತವ್ಯೋ ರಾಜನ್ರಾಜಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-72-2 (67646) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಪುರೂರವಸ ಐಲಸ್ಯ ಸಂವಾದಂ ಮಾತರಿಶ್ವನಾ॥ 12-72-3 (67647) ಪುರೂರವಾ ಉವಾಚ। 12-72-4x (5508) ಕುತಃ ಸ್ವಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾತೋ ವರ್ಣಾಶ್ಚಾಪಿ ಕುತಸ್ತ್ರಯಃ। ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಭವತಿ ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ತನ್ಮೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-72-4 (67648) ಮಾತರಿಶ್ವೋವಾಚ। 12-72-5x (5509) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮುಖತಃ ಸೃಷ್ಟೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರಾಜಸತ್ತಮ। ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸೃಷ್ಟ ಊರುಭ್ಯಾಂ ವೈಶ್ಯ ಏವ ಚ॥ 12-72-5 (67649) ವರ್ಣಾನಾಂ ಪರಿಚರ್ಯಾರ್ಯಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಭರತರ್ಷಭ। ವರ್ಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತು ಪಭ್ದ್ಯಾಂ ಶೂದ್ರೋ ವಿನಿರ್ಮಿತಃ॥ 12-72-6 (67650) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾಯಮಾನೋ ಹಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮನುಜಾಯತೇ। ಈಶ್ವರಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಕೋಶಸ್ಯ ಗುಪ್ತಯೇ॥ 12-72-7 (67651) `ಸರ್ವಸ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೇದಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿದಿಹ ದೃಶ್ಯತೇ। ಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಚ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೃಪಾತ್ಮಜ॥' 12-72-8 (67652) ತತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯಂತಾರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ದಂಡಧಾರಣೇ। ದ್ವಿತೀಯಂ ವರ್ಣಮಕರೋತ್ಪ್ರಜಾನಾಮನುಗುಪ್ತಯೇ॥ 12-72-9 (67653) ವೈಶ್ಯಸ್ತು ಧನಧಾನ್ಯೇನ ತ್ರೀನ್ವರ್ಣಾನ್ಬಿಭೃಯಾದಿಮಾನ್। ಶೂದ್ರೋ ಹ್ಯೇತಾನ್ಪರಿಚರೇದಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಶಾಸನಂ॥ 12-72-10 (67654) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-72-11x (5510) ದ್ವಿಜಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧೋರ್ವಾ ಕಸ್ಯೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಭವೇತ್। ಧರ್ಮತಃ ಸಹ ವಿತ್ತೇನ ಸಂಯಗ್ವಾಯೋ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ವ ಮೇ॥ 12-72-11 (67655) ವಾಯುರುವಾಚ। 12-72-12x (5511) ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಮೇವೈತದ್ಯತ್ಕಿಂಚಿಜ್ಜಗತೀಗತಂ। `ಧನಂ ಧಾನ್ಯಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಚ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರತ್ನಾನಿ ವಾಹನಂ॥ 12-72-12 (67656) ಮಂಗಲಂ ಚ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಚ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ವಿದ್ಯತೇ। ' ಜ್ಯೇಷ್ಠೇನಾಭಿಜನೇನೇಹ ತದ್ಧರ್ಮಕುಶಲಾ ವಿದುಃ॥ 12-72-13 (67657) ಸ್ವಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭುಂಕ್ತೇ ಸ್ವಂ ವಸ್ತೇ ಸ್ವಂ ದದಾತಿ ಚ। ಗುರುರ್ಹಿ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ವೈ ದ್ವಿಜಃ॥ 12-72-14 (67658) ಪತ್ಯಭಾವೇ ಯಥೈವ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವರಂ ಕುರುತೇ ಪತಿಂ। `ಆನಂತರ್ಯಾತ್ತಥಾ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪೃಥಿವೀ ಕುರುತೇ ಪತಿಂ।' ಏಷ ತೇ ಪ್ರಥಮಃ ಕಲ್ಪ ಆಪದ್ಯನ್ಯೋ ಭವೇದತಃ॥ 12-72-15 (67659) ಯದಿ ಸ್ವರ್ಗೇ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಂ ಧರ್ಮತಃ ಪರಿಮಾರ್ಗಸಿ। ಯತ್ಕಿಂಚಿಜ್ಜಯಸೇ ಭೂಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯ ನಿವೇದಯ॥ 12-72-16 (67660) ಶ್ರುತವೃತ್ತೋಪಪನ್ನಾಯ ಧರ್ಮಜ್ಞಾಯ ತಪಸ್ವಿನೇ। ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿತೃಪ್ತಾಯ ಯೋ ನ ವಿತ್ತಪರೋ ಭವೇತ್॥ 12-72-17 (67661) ಯೋ ರಾಜಾನಂ ನಯೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಯಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಕುಲೇ ಜಾತಃ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞೋ ವಿನೀತವಾನ್॥ 12-72-18 (67662) ಶ್ರೇಯೋ ನಯತಿ ರಾಜಾನಂ ಬ್ರುವಂಶ್ಚಿತ್ರಾಂ ಸರಸ್ವತೀಂ। ರಾಜಾ ಚರತಿ ಯಂ ಧರ್ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನಿದರ್ಶಿತಂ॥ 12-72-19 (67663) ಶುಶ್ರೂಷುರನಹಂವಾದೀ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ। ತಾವತಾ ಸತ್ಕೃತಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಶ್ಚಿರಂ ಯಶಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-72-20 (67664) ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭಾಗೀ ರಾಜಪುರೋಹಿತಃ। ಏವಮೇವ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ರಾಜಾನಮಭಿಸಂಶ್ರಿತಾಃ॥ 12-72-21 (67665) `ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಚ ಸವಿದ್ವಾಂಸಂ ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರವಿಪಶ್ಚಿತಂ।' ಸಂಯಗ್ವೃತ್ತಾಃ ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥಾ ನ ಕುತಶ್ಚಿದ್ಭಯಾನ್ವಿತಾಃ॥ 12-72-22 (67666) ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಚರಂತಿ ಯಂ ಧರ್ಮಂ ರಾಜ್ಞಾ ಸಾಧ್ವಭಿರಕ್ಷಿತಾಃ। ಚತುರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ರಾಜಾ ಭಾಗಂ ತು ವಿಂದತಿ॥ 12-72-23 (67667) ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಿತರೋ ಗಂಧರ್ವೋರಗರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಯಜ್ಞಮೇವೋಪಜೀವಂತಿ ನಾಸ್ತಿ ಯಷ್ಟಾ ಹ್ಯರಾಜಕೇ॥ 12-72-24 (67668) ಇತೋ ದತ್ತೇನ ಜೀವಂತಿ ದೇವತಾಃ ಪಿತರಸ್ತಥಾ। ರಾಜನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ॥ 12-72-25 (67669) ಛಾಯಾಯಾಮಪ್ಸು ವಾಯೌ ಚ ಸುಖಮುಷ್ಣೇಽಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಅಗ್ನೌ ವಾಸಸಿ ಸೂರ್ಯೇ ಚ ಸುಖಂ ಶೀತೇಽಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಶಬ್ದೇ ಸ್ಪರ್ಶೇ ರಸೇ ರೂಪೇ ಗಂಧೇ ಚ ರಮತೇ ಮನಃ॥ 12-72-26 (67670) ತೇಷು ಭೋಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ನ ಭೀತೋ ಲಭತೇ ಸುಖಂ। ಅಭಯಸ್ಯ ಹಿ ಯೋ ದಾತಾ ತಸ್ಯೈವ ಸುಮಹತ್ಫಲಂ॥ 12-72-27 (67671) ನ ಹಿ ಪ್ರಾಣಸಮಂ ದಾನಂ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿದ್ಯತೇ। ಇಂದ್ರೋ ರಾಜಾ ಯಮೋ ರಾಜಾ ಧರ್ಮೋ ರಾಜಾ ತಥೈವ ಚ। ರಾಜಾ ಬಿಭರ್ತಿ ಭೂತಾನಿ ರಾಜ್ಞಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ಧೃತಂ॥ ॥ 12-72-28 (67672) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 72॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-72-2 ನಿವರ್ತಯೇದ್ರಾಜ್ಯಾದ್ದೂರೀಕಾರಯೇತ್॥

12-73-0 (67673) ` ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-73-0x (5512) ರಾಜ್ಞಾ ಪುರೋಹಿತಃ ಕಾರ್ಯಃ ಕೀದೃಶೋ ವರ್ಣತೋ ಭವೇತ್। ಪುರೋಧಾ ಯಾದೃಶಃ ಕಾರ್ಯಃ ಕಥಯಸ್ವ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-73-1 (67674) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-73-2x (5513) ಗೌರೋ ವಾ ಲೋಹಿತೋ ವಾಽಪಿ ಶ್ಯಾಮೋ ವಾ ನೀರುಜಃ ಸುಖೀ। ಅಕ್ರೋಧನೋ ಹ್ಯಚಪಲಃ ಸರ್ವತಶ್ಚ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ॥' 12-73-2 (67675) ರಾಜ್ಞಾ ಪುರೋಹಿತಃ ಕಾರ್ಯೋ ಭವೇದ್ವಿದ್ವಾನ್ಬಹುಶ್ರುತಃ। ಉಭೌ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಪ್ರಮೇಯಾವನಂತರಂ॥ 12-73-3 (67676) ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೇಷಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜನ್ಪುರೋಹಿತಃ। `ತೇಷಾಮರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚೇತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-73-4 (67677) ಶ್ಲೋಕಾಶ್ಚೋಶನಸಾ ಗೀತಾಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಃ ಸ ಭವೇದ್ರಾಜಾ ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-73-5 (67678) ರಕ್ಷಸಾಮಸುರಾಣಾಂ ಚ ಪಿಶಾಚೋರಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ। ಶತ್ರೂಣಾಂ ಚ ಭವೇದ್ವಧ್ಯೋ ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-73-6 (67679) ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಸರ್ವಯಜ್ಞೇಷು ಕುರ್ವೀತಾಥರ್ವಣೋ ದ್ವಿಜಃ। ರಾಜ್ಞಶ್ಚಾಥರ್ವವೇದೇನ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-73-7 (67680) ಬ್ರೂಯಾದ್ಗರ್ಹ್ಯಾಣಿ ಸತತಂ ಮಹೋತ್ಪಾತಾನ್ಯಘಾನಿ ಚ। ಇಷ್ಟಮಂಗಲಯುಕ್ತಾನಿ ತಥಾಽಂತಃ ಪುರಿಕಾಣಿ ಚ॥ 12-73-8 (67681) ಗೀತನೃತ್ತಾಧಿಕಾರೇಷು ಸಂಮತೇಷು ಮಹೀಪತೇಃ। ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರಣೀಯಂ ವೈ ವೈಶ್ವದೇವಬಲಿಸ್ತಥಾ॥ 12-73-9 (67682) ಪಕ್ಷಸಂಧಿಷು ಕುರ್ವೀತ ಮಹಾಶಾಂತಿಂ ಪುರೋಹಿತಃ। ರೌದ್ರಹೋಮಸಹಸ್ರಂ ಚ ಸ್ವಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಿಯಂ ಹಿತಂ॥ 12-73-10 (67683) ರಾಜ್ಞಃ ಪಾಪಮಲಾಃ ಸಪ್ತ ಯಾನೃಚ್ಛತಿ ಪುರೋಹಿತಃ। ಅಮಾತ್ಯಾಶ್ಚ ಕುಕರ್ಮಾಣೋ ಮಂತ್ರಿಣಶ್ಚಾಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಕಾಃ॥ 12-73-11 (67684) ಚೌರ್ಯಮವ್ಯವಹಾರಶ್ಚ ವ್ಯವಹಾರೋಪಸೇವಿನಾಂ। ಅದಂಡ್ಯದಂಡನಂ ಚೈವ ದಂಡ್ಯಾನಾಂ ಚಾಪ್ಯದಂಡನಂ॥ 12-73-12 (67685) ಹಿಂಸಾ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಮಾದ್ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಮಲ ಉಚ್ಯತೇ। ಕುಭೃತ್ಯೈಸ್ತು ಪ್ರಜಾನಾಶಃ ಸಪ್ತಮಸ್ತು ಮಹಾಮಲಃ॥ 12-73-13 (67686) ರೌದ್ರೈರ್ಹೋಮೈರ್ಮಹಾಶಾಂತ್ಯಾ ಘೃತಕಂಬಲಕರ್ಮಣಾ। ಭೃಗ್ವಂಗಿರೋವಿಧಿಜ್ಞೋ ವೈ ಪುರೋಧಾ ನಿರ್ಣುದೇ ಮಲಾತ್॥ 12-73-14 (67687) ಏತಾನ್ಹಿತ್ವಾ ದಿವಂ ಯಾತಿ ರಾಜಾ ಸಪ್ತ ಮಹಾಮಲಾನ್। ಸಾಮಾತ್ಯಃ ಸಪುರೋಧಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನೇ ರತಃ॥ 12-73-15 (67688) ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕೌರವ್ಯ ಪೌರೋಹಿತ್ಯೇ ಮಹಾಮತೇ। ಶ್ಲೋಕಾನಾಹ ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯ ಗುರುರ್ದೇವೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ॥ 12-73-16 (67689) ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಮಹೀಪಾಲ ಮಹಾಭಾಗ ಹಿತಾಞ್ಶುಭಾನ್। ಋಗ್ವೇದೇ ಸಾಮವೇದೇ ಚ ಯಜುರ್ವೇದೇ ಚ ವಾಜಿನಾಂ॥ 12-73-17 (67690) ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ತ್ರಿಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಭೂಭೃತಾಂ। ಶಾಂತಿಕಂ ಪೌಷ್ಟಿಕಂ ಚೈವ ಅರಿಷ್ಟಾನಾಂ ಚ ಶಾತನಂ॥ 12-73-18 (67691) ಶಪ್ತಾಸ್ತೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಹಿತಮೀಹತಾ। ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಾನಾಂ ವರಿಷ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಂಮತೇ ವಿಭೋಃ॥ 12-73-19 (67692) ಬಹ್ವೃಚಂ ಸಾಮಗಂ ಚೈವ ವಾಜಿನಂ ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್। ಬಹ್ವೃಚೋ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಶಾಯ ರಾಜನಾಶಾಯ ಸಾಮಗಃ। ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ಬಲನಾಶಾಯ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಾಜಸನೇಯಕಃ॥ 12-73-20 (67693) ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ವರ್ಣೇಷು ಮಂತ್ರಾನ್ವಾಜಸನೇಯಕಾನ್। ಶಾಂತಿಕೇ ಪೌಷ್ಟಿಕೇ ಚೈವ ನಿತ್ಯಂ ಕರ್ಮಣಿ ವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-73-21 (67694) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹೀಪಸ್ಯ ಸರ್ವಥಾ ನ ವಿರೋಧಿನಃ। ವೇದಾಶ್ಚತ್ವಾರ ಇತ್ಯೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಚ ತದ್ವಿದುಃ॥ 12-73-22 (67695) ಪೌರೋಹಿತ್ಯೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹೀಪತೇಃ। ಜಾತ್ಯಾ ನ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕ್ಷತತ್ರಾಣಂ ಕರೋತಿ ಯಃ॥ 12-73-23 (67696) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಬಹಿಷ್ಠೋಽಪಿ ಸ ಏವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಭಾರ್ಗವಾಂಗಿರಸೈರ್ಮಂತ್ರೈಸ್ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-73-24 (67697) ವೈತಾನಂ ಕರ್ಮ ಯಚ್ಚೈವ ಗೃಹ್ಯಕರ್ಮ ಚ ಯತ್ಸ್ಮೃತಂ। ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ತು ಸರ್ವಕರ್ಮ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-73-25 (67698) ರಾಜಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಂ ತ್ರೀಮಿ ಕಾರಯೇತ್। ಶಾಂತಿಕಂ ಪೌಷ್ಟಿಕಂ ಚೈವ ತಥಾಽಭಿಚರಣಂ ಚ ಯತ್॥ 12-73-26 (67699) ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಮುಖೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ದೂಷಿತಾ ಭೂಪಕರ್ಮಭಿಃ। ನ ಸಂಯಕ್ಫಲಮೃಚ್ಛಂತಿ ಯೇ ಯಜಂತಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ॥ 12-73-27 (67700) ಪೌರೋಹಿತ್ಯಂ ತು ಕುರ್ವಾಣಾ ನಾಶಂ ಯಾಸ್ಯಂತಿ ಭೂಭೃತಾಂ। ಯಜ್ಞಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವಾಣಾ ಋತ್ವಿಜಸ್ತು ವಿರೋಧಿನಃ॥ 12-73-28 (67701) ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರವಿಶಃ ಸರ್ವೇ ಪೌರೋಹಿತ್ಯೇ ವಿವರ್ಜಿತಾಃ। ತದಭಾವೇ ಚ ಪಾರಕ್ಯಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ರಾಜಕರ್ಮಸು॥ 12-73-29 (67702) ಋಷಿಣಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನ ತತ್ತಥಾ ನ ತದನ್ಯಥಾ। ಭಾರ್ಗವಾಂಗಿರಸಾಂ ವೇದೇ ಕೃತವಿದ್ಯಃ ಷಡಂಗವಿತ್॥ 12-73-30 (67703) ಯಜ್ಞಕರ್ಮವಿಧಿಜ್ಞಸ್ತು ವಿಧಿಜ್ಞಃ ಪೌಷ್ಟಿಕೇಷು ಚ। ಅಷ್ಟಾದಶವಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ವಿಧಿಜ್ಞಃ ಶಾಂತಿಕರ್ಮಣಾಂ॥ 12-73-31 (67704) ಸರ್ವರೋಗವಿಹೀನಶ್ಚ ಸಂಯತಃ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಶ್ವಿತ್ರಕುಷ್ಠಕ್ಷಯಕ್ಷೀಣೈರ್ಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರದೂಷಿತೈಃ॥ 12-73-32 (67705) ಅಶಸ್ತೈರ್ವಾತದುಷ್ಟೈಶ್ಚ ದೂರಸ್ಥೈಃ ಸಂವದೇನ್ನೃಪಃ। ರೋಗಿಣಂ ಋತ್ವಿಜಂ ಚೈವ ವರ್ಜಯೇಚ್ಚ ಪುರೋಹಿತಂ॥ 12-73-33 (67706) ನಚಾನ್ಯಸ್ಯ ಕೃತಂ ಯೇನ ಪೌರೋಹಿತ್ಯಂ ಕದಾಚನ। ಯಸ್ಯ ಯಾಜ್ಯೋ ಮೃತಶ್ಚೈವ ಭ್ರಷ್ಟಃ ಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ಯಥಾ॥ 12-73-34 (67707) ಯುದ್ಧೇ ಪರಾಜಿತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನ್ವರ್ಜಯೇನ್ನೃಪಃ। ನಕ್ಷತ್ರಸ್ಯಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ಯಃ ಸಂಜಾತೋ ನರೇಶ್ವರಃ॥ 12-73-35 (67708) ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರವಿನೀತಶ್ಚ ಶ್ರೇಯಾನ್ರಾಜ್ಞಃ ಪುರೋಹಿತಃ। ಅಧನ್ಯಾನಾಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಾಮುತ್ಪಾತಾನಾಮಥಾರ್ಥವಿತ್॥ 12-73-36 (67709) ಶತ್ರುಪಕ್ಷಕ್ಷಯಜ್ಞಶ್ಚ ಶ್ರೇಯಾನ್ರಾಜ್ಞಃ ಪುರೋಹಿತಃ। ವಾಜಿನಂ ತದಭಾವೇ ಚ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವಾನಪಿ॥ 12-73-37 (67710) ಬಹ್ವೃಚಂ ಸಾಮಗಂ ಚೈವ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಶ್ರಮಾನ್। ಕೃತಿನೋಽಥರ್ವಣೋ ವೇದೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ತು ಪುರೋಹಿತಾನ್॥ 12-73-38 (67711) ಹಿಂಸಾಲಿಂಗಾ ಹಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಮಂತ್ರಾ ವೈತಾನಿಕೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ। ನ ತಾನುಚ್ಚಾರಯೇತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವಿರೋಧಿನಃ॥ 12-73-39 (67712) ಪ್ರಜಾಗುಣಾಃ ಪುರೋಧಾಶ್ಚ ಪುರೋಹಿತಗುಣಾಃ ಪ್ರಜಾಃ।' ರಾಜಾ ವೈ ಸಗುಣೋ ಯೇಷಾಂ ಕುಶಲಂ ತೇಷು ಸರ್ವಶಃ॥ 12-73-40 (67713) ಉಭೌ ಪ್ರಜಾ ವರ್ಧಯತೋ ದೇವಾನ್ಪೂರ್ವಾಪರಾನ್ಪಿತೄನ್। ಯೌ ಭವೇತಾಂ ಸ್ಥಿತೌ ಧರ್ಮೇ ಶ್ರದ್ಧೇಯೌ ಸುತಪಸ್ವಿನೌ॥ 12-73-41 (67714) ಪರಸ್ಪರಸ್ಯ ಸುಹೃದೌ ವಿಹಿತೌ ಸಮಚೇತಸೌ। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಸಮಾನಾತ್ಪ್ರಜಾ ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ 12-73-42 (67715) ವಿಮಾನನಾತ್ತಯೋರೇವ ಪ್ರಜಾ ನಶ್ಯೇಯುರೇವ ಹಿ। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಮೂಲಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-73-43 (67716) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಐಲಕಶ್ಯಪಸಂವಾದಂ ತಂ ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-73-44 (67717) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-73-45x (5514) ಯದಾ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಜಹಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಯದಾ ವಾ ಪ್ರಜಹಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮ। ಅನ್ವಗ್ಬಲಂ ಕತಮೇಽಸ್ಮಿನ್ಭಜಂತೇ ತಥಾ ಬಲಂ ಕತಮೇಽಸ್ಮಿಂಧ್ರಿಯಂತೇ॥ 12-73-45 (67718) ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ। 12-73-46x (5515) ದ್ವಿಧಾ ಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಭವತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿರುಧ್ಯತೀಹ। ಅನ್ವಗ್ಬಲಂ ದಸ್ಯವಸ್ತದ್ಭಜಂತೇ ತಥಾ ವರ್ಣಂ ತತ್ರ ವಿದಂತಿ ಸಂತಃ॥ 12-73-46 (67719) ನೈಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ವರ್ಧತೇ ನೋತ ಪುತ್ರಾ ನ ಗರ್ಗರೋ ಮಥ್ಯತೇ ನೋ ಜಯಂತೇ। ನೈಷಾಂ ಪುತ್ರಾ ದೇವಮಧೀಯತೇ ಚ ಯದಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಸಂತ್ಯಜಂತಿ॥ 12-73-47 (67720) ನೈಷಾಮರ್ಥೋ ವರ್ಧತೇ ಜಾತು ಗೇಹೇ ನಾಧೀಯತೇ ತತ್ಪ್ರಜಾ ನೋ ಯಜಂತೇ। ಅಪಧ್ವಸ್ತಾ ದಸ್ಯುಭೂತಾ ಭವಂತಿ ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಸಂತ್ಯಜಂತಿ॥ 12-73-48 (67721) ಏತೌ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ಸಂಯುಕ್ತಾವಿತರೇತರಧಾರಣೇ। ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯೋನಿರ್ಯೋನಿಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ವೈ ದ್ವಿಜಃ॥ 12-73-49 (67722) ಉಭಾವೇತೌ ನಿತ್ಯಮಭಿಪ್ರಪನ್ನೌ ಸಂಪ್ರಾಪತುರ್ಮಹತೀಂ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ। ತಯೋಃ ಸಂಧಿರ್ಭಿದ್ಯತೇ ಚೇತ್ಪುರಾಣ ಸ್ತತಃ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಹಿ ಸಂಪ್ರಮೂಢಂ॥ 12-73-50 (67723) ನಾತ್ರ ಪಾರಂ ಲಭತೇ ಪಾರಗಾಮೀ ಮಹೋದಧೌ ನೌರಿವ ಸಂಪ್ರಭಿನ್ನಾ। ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ ಭವತಿ ಹಿ ಸಂಪ್ರಮೂಢಂ ಪ್ರಜಾಸ್ತತಃ ಕ್ಷಯಸಂಸ್ಥಾ ಭವಂತಿ॥ 12-73-51 (67724) ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷೋ ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಮಧು ಹೇಮ ಚ ವರ್ಷತಿ। ಅರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ಸತತಮಶ್ರು ಪಾಪಂ ಚ ವರ್ಷತಿ॥ 12-73-52 (67725) ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಚರಣಾದಪೇತೋ ಯದಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ತ್ರಾಣಮಿಚ್ಛೇತ್। ಆಶ್ಚರ್ಯತೋ ವರ್ಷತಿ ತತ್ರ ದೇವ ಸ್ತತ್ರಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ದುಷ್ಪ್ರಭಾಶ್ಚಾವಿಶಂತಿ॥ 12-73-53 (67726) ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಹತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾಽಪಿ ಪಾಪಃ ಸಭಾಯಾಂ ಯತ್ರ ಲಭತೇ ಸಾಧುವಾದಂ। ರಾಜ್ಞಃ ಸಕಾಶೇ ನ ವಿಭೇತಿ ಚಾಪಿ ತತೋ ಭಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ॥ 12-73-54 (67727) ಪಾಪೈಃ ಪಾಪೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽತಿವೇಲಂ ತತೋ ರುದ್ರೋ ಜಾಯತೇ ದೇವ ಏಷಃ। ಪಾಪೈಃ ಪಾಪಾಃ ಸಂಜನಯಂತಿ ರುದ್ರಂ ತತಃ ಸರ್ವಾನ್ಸಾಧ್ವಸಾಧೂನ್ಹಿನಸ್ತಿ॥ 12-73-55 (67728) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-73-56x (5516) ಕುತೋ ರುದ್ರಃ ಕೀದೃಶೋ ವಾಽಪಿ ರುದ್ರಃ ಸತ್ವೈಃ ಸತ್ವಂ ದೃಶ್ಯತೇ ವಧ್ಯಮಾನಂ। ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಕಶ್ಯಪ ಮೇ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ವ ಯತೋ ರುದ್ರೋ ಜಾಯತೇ ದೇವ ಏಷಃ॥ 12-73-56 (67729) ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ। 12-73-57x (5517) ಆತ್ಮಾ ರುದ್ರೋ ಹೃದಯೇ ಮಾನವಾನಾಂ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ದೇಹಂ ಪರದೇಹಂ ಚ ಹಂತಿ। ವಾತೋತ್ಪಾತೈಃ ಸದೃಶಂ ರುದ್ರಮಾಹು ರ್ದೇವಂ ಜೀಮೂತೈಃ ಸದೃಶಂ ರೂಪಮಸ್ಯ॥ 12-73-57 (67730) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-73-58x (5518) ನ ವೈ ವಾತಃ ಪರಿವೃಣೋತಿ ಕಶ್ಚಿ ನ್ನ ಜೀಮೂತೋ ವರ್ಷತಿ ತತ್ರ ದೇವಃ। ತಥಾ ಯುಕ್ತೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಮಾನುಷೇಷು ಕಾಮದ್ವೇಷಾದ್ವಧ್ಯತೇ ಮುಹ್ಯತೇ ಚ॥ 12-73-58 (67731) ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ। 12-73-59x (5519) ಯಥೈಕಗೇಹಾಜ್ಜಾತವೇದಾಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಗ್ರಾಮಂ ದಹತೇ ಚ ತ್ವರಾವಾನ್। ವಿಮೋಹನಂ ಕುರುತೇ ದೇವ ಏಪ ತತಃ ಸರ್ವಂ ಸ್ಪೃಶ್ಯತೇ ಪುಣ್ಯಪಾಪೈಃ॥ 12-73-59 (67732) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-73-60x (5520) ಯದಿ ದಂಡಃ ಸ್ಪೃಶತೇಽಪುಣ್ಯಪಾಪಂ ಪಾಪಂ ಪಾಪೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ವಿಶೇಷಾತ್। ಕಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಸುಕೃತಂ ನಾಮ ಕುರ್ಯಾ ದ್ದುಷ್ಕೃತಂ ವಾ ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ನ ಕುರ್ಯಾತ್॥ 12-73-60 (67733) ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ। 12-73-61x (5521) ಅಸಂತ್ಯಾಗಾತ್ಪಾಪಕೃತಾಮಪಾಪಾಂ ಸ್ತುಲ್ಯೋ ದಂಡಃ ಸ್ಪೃಶತೇ ಮಿಶ್ರಭಾವಾತ್। ಶುಷ್ಕೇಣಾರ್ದ್ರಂ ದಹ್ಯತೇ ಮಿಶ್ರಭಾವಾ ನ್ನ ಮಿಶ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಪಕೃದ್ಭಿಃ ಕಥಂಚಿತ್॥ 12-73-61 (67734) ಐಲ ಉವಾಚ। 12-73-62x (5522) ಸಾಧ್ವಸಾಧೂಂಧಾರಯತೀಹ ಭೂಮಿಃ ಸಾಧ್ವಸಾಧೂಂಸ್ತಾಪಯತೀಹ ಸೂರ್ಯಃ। ಸಾಧ್ವಸಾಧೂಂಶ್ಚಾಪಿ ವಾತೀಹ ವಾಯು ರಾಪಸ್ತಥಾ ಸಾಧ್ವಸಾಧೂನ್ವಹಂತಿ॥ 12-73-62 (67735) ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ। 12-73-63x (5523) ಏವಮಸ್ಮಿನ್ವರ್ತತೇ ಲೋಕ ಏಷ ನಾಮುತ್ರೈವಂ ವರ್ತತೇ ರಾಜಪುತ್ರ। ಪ್ರೇತ್ಯೈತಯೋರಂತರಾವಾನ್ವಿಶೇಷೋ ಯೋ ವೈ ಪುಣ್ಯಂ ಚರತೇ ಯಶ್ಚ ಪಾಪಂ॥ 12-73-63 (67736) ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕೋ ಮಧುಮಾನ್ಘೃತಾರ್ಚಿ ರ್ಹಿರಣ್ಯಜ್ಯೋತಿರಮೃತಸ್ಯ ನಾಭಿಃ। ತತ್ರ ಪ್ರೇತ್ಯ ಮೋದತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನ ತತ್ರ ಮೃತ್ಯುರ್ನ ಜರಾ ನೋತ ದುಃಖಂ॥ 12-73-64 (67737) ಪಾಪಸ್ಯ ಲೋಕೋ ನಿರಯೋಽಪ್ರಕಾಶೋ ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಂ ಶೋಕಭೂಯಿಷ್ಠಮೇವ। ತತ್ರಾತ್ಮಾನಂ ಶೋಚತಿ ಪಾಪಕರ್ಮಾ ವಹ್ವೀಃ ಸಮಾಃ ಪ್ರತಪನ್ನಪ್ರತಿಷ್ಠಃ॥ 12-73-65 (67738) ಮಿಥೋಭೇದಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಜಾ ದುಃಖಂ ದುಃಸಹಂ ಚಾವಿಶಂತಿ। ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕಾರ್ಯ ಏವೇಹ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರೋಹಿತೋ ನೈಕವಿದ್ಯೋ ನೃಪೇಣ॥ 12-73-66 (67739) ತಂ ಚೈವ ಲಬ್ಧ್ವಾಭಿಷಿಂಚೇತ್ತಥಾ ಧರ್ಮೋ ವಿಧೀಯತೇ। ಅಗ್ರಂ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಸ್ಯೈವೇಹ ಧರ್ಮತಃ॥ 12-73-67 (67740) ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸೃಷ್ಟಿರಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ। ಜ್ಯೇಷ್ಠೇನಾಭಿಜನೇನಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪೂರ್ವಂ ಯದುತ್ತಮಂ॥ 12-73-68 (67741) ತಸ್ಮಾನ್ಮಾನ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಸೃತಾಗ್ರಭುಕ್। ಸರ್ವಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಚ ನಿವೇದ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ॥ 12-73-69 (67742) ಅವಶ್ಯಮೇತತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾ ಬಲವತಾಽಪಿ ಹಿ। ಬ್ರಹ್ಮ ವರ್ಧಯತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವರ್ಧತೇ। ರಾಜ್ಞಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚಾನ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಾಮೀ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರೋಹಿತಃ॥ ॥ 12-73-70 (67743) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 73॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-73-14 ನಿರ್ಣುದೇ ಮೋಚಯೇತ್। ರಾಜಾನಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-73-46 ಕ್ಷತ್ರ ಕರ್ತೃ। ತತ್ರ ಕ್ಷತ್ರೇ ಸಂತಃ ವರ್ಣಂ ವಿಂದಂತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮವಮಂತಾ ಂಲೇಚ್ಛಜಾತೀಯೋಽಯಂ ರಾಜೇತ್ಯನುಮಾನಾಜ್ಜಾನಂತಿ। ಯಥೋಕ್ತಂಭೋಗೇನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಣಾ ಜ್ಞಾಯತೇ ಜನಿರಿತಿ। ತಥಾ ಬಲಂ ತದ್ಭಿಯಂತೇ ಚ ಸಂತ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-73-50 ಅಭಿಪ್ರಪನ್ನೌ ಅನ್ಯೋನ್ಯಶರಣೌ। ಕ್ಷತ್ರಶರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಪಸ್ಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮಶರಣಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಜಯತೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-73-52 ಮಧು ಸುಖಂ। ಅಶ್ರು ದುಃಖಂ। ಪಾಪಂ ನರಕಂ॥ 12-73-53 ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಃ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಣಾದಪೇತತ್ವಾದಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವೇದಾಧ್ಯಯನಶೂನ್ಯಃ ಸನ್ ತ್ರಾಣಂ ರಕ್ಷಣಂ ಇಚ್ಛೇತ್ತದಾ ದೇವಸ್ತತ್ರ ಆಶ್ಚರ್ಯತೋ ವರ್ಷತಿ। ತತ್ರ ವರ್ಷಃ ಅತ್ಯಂತಂ ದುರ್ಲಭಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-73-55 ರುದ್ರೋ ಹಿಂಸ್ರಃ। ದೇವೋ ರಾಜಾ। ರುದ್ರಂ ಕಲಿಂ॥ 12-73-57 ಮಾನವಾನಾಂ ಹೃದಯೇ ಯ ಆತ್ಮಾ ಜೀವೋಽಸ್ತಿ ಸ ಏವ ರುದ್ರಃ ಸಂಹರ್ತಾ ಭವತಿ। ನನು ಕುತಃ ಶಾಂತಸ್ಯಾತ್ಮನೋ ರುದ್ರತ್ವಮತ ಆಹ ವಾತೇತಿ। ಯಥಾ ಉತ್ಪಾತವಾತ ಆಕಾಶೋತ್ಥ ಆಕಾಶೋತ್ಥಾಂ ಮೇಘದೇವತಾಮಿತಸ್ತತೋ ನಯತಿ ಗರ್ಜಯತಿ ವಿದ್ಯುದಶನಿವಾರೀಣಿ ಚ ತತ ಆವಿರ್ಭಾವಯತ್ಯೇವಮಾತ್ಮೋತ್ಥಿತಾಃ ಕಾಪ್ನಕ್ರೋಧಾದಯಃ ಸರ್ವಂ ಹಿಂಸ್ರಂ ಕಾರಯಂತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-73-58 ಯಥಾ ಆಕಾಶೇನ ಯುಕ್ತಾಸ್ತತಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಃ ವಾತೋ ಮೇಘಾಶ್ಚ ಮೇಘಪ್ರವರ್ತಕದೇವತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನೇನ ಚ ದೃಶ್ಯಂತೇ ನೈವಂ ಜೀವೋ ವಾ ತದಭಿಭಾವಕಃ ಕಾಮಾದಿರ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ದೃಶ್ಯತೇ ಕಿಂತ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವಹ್ಯೌಷ್ಣ್ಯವತ್ಕಾಮದ್ವೇಷೌ ವರ್ತೇತೇ ತೌ ಚೈತಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಕೌ ಮೋಹಕೋ ಚ ಭವತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-73-59 ಯಥಾಽಲ್ಪೋಽಪಿ ವಹ್ನಿರಧಿಕಮಧಿಕಂ ಕಾಷ್ಠಭಾರಮುಪಾರುಹ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಗ್ರಾಮಂ ದಹತಿ ತತ್ರ ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಷ್ಠಾನಾಂ ದಾಹಕತ್ವಂ ನಾಪಿ ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯನುಪಾರೂಢಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಕಿಂತು ತದುಭಯಸಂಘಾತಸ್ಯೈವ। ತತ್ರಾಪಿ ವಿವೇಕೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ವಹ್ನೇರೇವೋಪಾಧ್ಯಾವೇಶಾದ್ದಾಹಕತ್ವಂ। ಏವಮಾತ್ಮಾನಮಾರುಹ್ಯಾಹಂಕಾರವಹ್ನಿಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿವಾತೈರುದ್ದೀಪಿತೋ ರುದ್ರತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ॥ 12-73-60 ಅಪುಣ್ಯಪಾಪಮಪ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಯದಿ ವಿಶೇಷಾತ್ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಪಾಪೇ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಸತಿ ದಂಡಃ ಪಾಪಂ ದಂಡಾತ್ಮಕಂ ಪಾಪಂ ಗಾಲನತಾಡನಾದಿ ದುಃಖಂ ಕರ್ತೃ ಸ್ಪೃಶತೇ ಮೋಹಾದಿತಿ ಬ್ರವೀಷಿ ತರ್ಹಿ ಪುಣ್ಯಕರಣಂ ಪಾಪವರ್ಜನಂ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಚೋದಿತಂ ವೃಥೈವ ಸ್ಯಾತ್॥ 12-73-67 ತಂ ಪುರೋಹಿತಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಆತ್ಮಾನಂ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಂಚೇತ್॥ 12-73-70 ಏವಂ ರಾಜ್ಞಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಪೂಜ್ಯಾ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸದಾ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-74-0 (67744) `ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-74-0x (5524) ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಕಥಿತಂ ತೇ ಪಿತಾಮಹ। ಪುರೋಹಿತಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಪುರೋಧಸಃ॥ 12-74-1 (67745) ಇದಾನೀಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರವಿನಿರ್ಣಯಂ। ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಜಗತಃ ಪರಂ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ತಾಭ್ಯಾಮಾಯತ್ತ ಏವ ಚ॥' 12-74-2 (67746) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-74-3x (5525) ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ರಾಜನ್ಯಾಯತ್ತ ಉಚ್ಯತೇ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಹಿ ರಾಜ್ಞೋ ಹಿ ಸಮಾಯತ್ತಃ ಪುರೋಹಿತೇ॥ 12-74-3 (67747) ಯತ್ರಾದೃಷ್ಟಂ ಭಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಶಮಯತ್ಯುತ। ದೃಷ್ಟಂ ಚ ರಾಜಾ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಸುಖಮೇಧತೇ॥ 12-74-4 (67748) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಮುಚುಕುಂದಸ್ಯ ಸಂವಾದಂ ರಾಜ್ಞೋ ವೈಶ್ರವಣಸ್ಯ ಚ॥ 12-74-5 (67749) ಮುಚುಕುಂದೋ ವಿಜಿತ್ಯೇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ। ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಃ ಸ ಬಲಮಭ್ಯಯಾದಲಕಾಧಿಪಂ॥ 12-74-6 (67750) ತತೋ ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜಾ ರಾಕ್ಷಸಾನಸೃಜತ್ತದಾ। ತೇ ಬಲಾನ್ಯವಮೃದ್ಗಂತ ಮುಚುಕುಂದಸ್ಯ ನೈರ್ಋತಾಃ॥ 12-74-7 (67751) ಸ ಹನ್ಯಮಾನೇ ಸೈನ್ಯೇ ಸ್ವೇ ಮುಚುಕುಂದೋ ನರಾಧಿಪಃ। ಗರ್ಹಯಾಮಾಸ ವಿದ್ವಾಂಸಂ ಪುರೋಹಿತಮರಿಂದಮಃ॥ 12-74-8 (67752) ತತ ಉಗ್ರಂ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ವಸಿಷ್ಠೋ ಧರ್ಮವಿತ್ತಮಃ। ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯುಪಾವಧೀತ್ತತ್ರ ಪಂಥಾನಂ ಚಾಪ್ಯವಿಂದತ॥ 12-74-9 (67753) ತತೋ ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜಾ ಮುಚುಕುಂದಮಗರ್ಹಯತ್। ವಧ್ಯಮಾನೇಷು ಸೈನ್ಯೇಷು ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-74-10 (67754) ಧನದ ಉವಾಚ। 12-74-11x (5526) ಬಲವಂತಸ್ತ್ವಯಾ ಪೂರ್ವೇ ರಾಜಾನಃ ಸಪುರೋಹಿತಾಃ। ನ ಚೈವಂ ಸಮವರ್ತಂತ ಯಥಾ ತ್ವಮಿವ ವರ್ತಸೇ॥ 12-74-11 (67755) ತೇ ಖಲ್ವಪಿ ಕೃತಾಸ್ತ್ರಾಶ್ಚ ಬಲವಂತಶ್ಚ ಭೂಮಿಪಾಃ। ಆಗಂಯ ಪರ್ಯುಪಾಸಂತೇ ಮಾಮೀಶಂ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ॥ 12-74-12 (67756) ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಬಾಹುವೀರ್ಯಂ ತೇ ತದ್ದರ್ಶಯಿತುಮರ್ಹಸಿ। ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಬಲೇನ ತ್ವಮತಿಮಾತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತಸೇ॥ 12-74-13 (67757) ಮುಚುಕುಂದಸ್ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಧನೇಶ್ವರಂ। ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಮಸಂಲಬ್ಧಮಸಂಭ್ರಾಂತಮಿದಂ ವಚಃ॥ 12-74-14 (67758) ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಮಿದಂ ಸೃಷ್ಟಮೇಕಯೋನಿ ಸ್ವಯಂಭುವಾ। ಪೃಥಗ್ಬಲವಿಧಾನಂ ಚ ತಲ್ಲೋಕಂ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್॥ 12-74-15 (67759) ತಪೋಮಂತ್ರಬಲಂ ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ। ಅಸ್ರಬಾಹುಬಲಂ ನಿತ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-74-16 (67760) ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಭೂಯ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ। ತಥಾ ಚ ಮಾಂ ಪ್ರವರ್ತಂತಂ ಕಿಂ ಗರ್ಹಸ್ಯಲಕಾಧಿಪ॥ 12-74-17 (67761) ತತೋಽಬ್ರವೀದ್ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜಾನಂ ಸಪುರೋಹಿತಂ। ನಾಹಂ ರಾಜ್ಯಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಕಸ್ಮೈಚಿದ್ವಿದಧಾಂಯುತ॥ 12-74-18 (67762) ನಾಚ್ಛಿಂದೇ ವಾಽಪ್ಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿತಿ ಜಾನೀಹಿ ಪಾರ್ಥಿವ। ಪ್ರಶಾಧಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಮದ್ದತ್ತಾಮಖಿಲಾಮಿಮಾಂ। [ಏವಮುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮುಚುಕುಂದೋ ಮಹೀಪತಿಃ॥] 12-74-19 (67763) ನಾಹಂ ರಾಜ್ಯಂ ಭವದ್ದತ್ತಂ ಭೋಕ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಪಾರ್ಥಿವ। ಬಾಹುವೀರ್ಯಾರ್ಜಿತಂ ರಾಜ್ಯಮಶ್ನೀಯಾಮಿತಿ ಕಾಮಯೇ॥ 12-74-20 (67764) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-74-21x (5527) ತತೋ ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜಾ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಯಯೌ। ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮುಚುಕುಂದಮರಿಂದಮಂ॥ 12-74-21 (67765) ತತೋ ರಾಜಾ ಮುಚುಕುಂದಃ ಸೋನ್ವಶಾಸದ್ವಸುಂಧರಾಂ। ಬಾಹುವೀರ್ಯಾರ್ಜಿತಾಂ ಸಂಯಕ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಮನುವ್ರತಃ॥ 12-74-22 (67766) ಏವಂ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ। ಸ ಭುಂಕ್ತೇ ವಿಜಿತಾಮುವೀಂ ಯಶಶ್ಚ ಮಹದಶ್ನುತೇ॥ 12-74-23 (67767) ನಿತ್ಯೋದಕೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯಶಸ್ತ್ರಶ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ। ತಯೋರ್ಹಿ ಸರ್ವಮಾಯತ್ತಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿಜ್ಜಗತೀಗತಂ॥ 12-74-24 (67768) ಯಶಶ್ಚ ತೇಜಶ್ವ ಮಹೀಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ರಾಜನ್ವಿಪುಲಾಂ ಚ ಕೀರ್ತಿಂ। ಪ್ರಧಾನಧರ್ಮಂ ನೃಪತೇ ನಿಯಚ್ಛ ತಥಾ ಚ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಮಂಶಂ॥ ॥ 12-74-25 (67769) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಃಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 74॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-74-7 ಅಸೃಜದತಿಸೃಷ್ಟವಾನ್। ಆಜ್ಞಾಪಿತವಾನಿತಿ ಯಾವತ್॥ 12-74-11 ತ್ವಯಾ ತ್ವತ್ತಃ॥ 12-74-25 ನಿಯಚ್ಛ ಗೃಹಾಣೇತ್ಯರ್ಥಃ।

12-75-0 (67770) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-75-0x (5528) ಯಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಮಹೀಪಾಲೋ ವಿವರ್ಧಯತಿ ಮಾನವಾನ್। ಪುಣ್ಯಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾಂಜಯತಿ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-75-1 (67771) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-75-2x (5529) ದಾನಶೀಲೋ ಭವೇದ್ರಾಜಾ ಯಜ್ಞಶೀಲಶ್ಚ ಭಾರತ। ಉಪವಾಸತಪಃ ಶೀಲಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಾಲನೇ ರತಃ॥ 12-75-2 (67772) ಸರ್ವಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಜಾ ನಿತ್ಯಂ ರಾಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್। ಉತ್ಥಾನೇನ ಪ್ರದಾನೇನ ಪೂಜಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಧಾರ್ಮಿಕಾನ್॥ 12-75-3 (67773) ರಾಜ್ಞಾ ಹಿ ಪೂಜಿತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತಃ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ। ಯದ್ಯದಾಚರತೇ ರಾಜಾ ತತ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸ್ಮ ರೋಚತೇ॥ 12-75-4 (67774) ನಿತ್ಯಮುದ್ಯತದಂಡಶ್ಚ ಭವೇನ್ಮೃತ್ಯುರಿವಾರಿಷು। ನಿಹನ್ಯಾತ್ಸರ್ವತೋ ದಸ್ಯೂನ್ನ ರಾಜ್ಞೋ ದಸ್ಯುಷು ಕ್ಷಮಾ॥ 12-75-5 (67775) ಯಂ ಹಿ ಧರ್ಮಂ ಚರಂತೀಹ ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಞಾ ಸುರಕ್ಷಿತಾಃ। ಚತುರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ರಾಜಾ ಭಾಗಂ ಚ ವಿಂದತಿ॥ 12-75-6 (67776) ಯದಧೀತೇ ಯದ್ದದಾತಿ ಯಂಜುಹೋತಿ ಯದರ್ಚತಿ। ರಾಜಾ ಚತುರ್ಥಭಾಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್॥ 12-75-7 (67777) ಯದ್ರಾಷ್ಟ್ರೋಽಕುಶಲಂ ಕಿಂಚಿದ್ರಾಜ್ಞೋ ರಕ್ಷಯತಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಚತುರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಪಾಪಸ್ಯ ರಾಜಾ ಭಾರತ ವಿಂದತಿ॥ 12-75-8 (67778) ಅಪ್ಯಾಹುಃ ಸರ್ವಮೇವೇತಿ ಭೂಯೋಽರ್ಧಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ। ಕರ್ಮಣಾ ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ನೃಶಂಸೋಽನೃತವಾಗಪಿ॥ 12-75-9 (67779) ತಾದೃಶಾತ್ಕಿಲ್ಬಿಪಾದ್ರಾಜಾ ಶೃಣು ಯೇನ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ। ಪ್ರತ್ಯಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಧನಂ ಚೋರೈರ್ಹೃತಂ ಯದಿ। ತತ್ಸ್ವಕೋಶಾತ್ಪ್ರದೇಯಂ ಸ್ಯಾದಶಕ್ತೇನೋಪಜೀವತಃ॥ 12-75-10 (67780) ಸರ್ವವರ್ಣೈಃ ಸದಾ ರಕ್ಷ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಥಾ। ನ ಸ್ಥೇಯಂ ವಿಷಯೇ ತೇನ ಯೋಽಪಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವಿಜಾತಿಷು॥ 12-75-11 (67781) ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವೇ ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇ ತು ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ರಕ್ಷಿತಂ। ತೇಷಾಂ ಪ್ರಸಾದೇ ನಿರ್ವೃತ್ತೇ ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಭವೇನ್ನೃಪಃ॥ 12-75-12 (67782) ಪರ್ಜನ್ಯಮಿವ ಭೂತಾನಿ ಮಹಾದ್ರುಮಮಿವ ದ್ವಿಜಾಃ। ನರಾಸ್ತಮುಪಜೀವಂತಿ ನೃಪಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಂ॥ 12-75-13 (67783) ನ ಹಿ ಕಾಮಾತ್ಮನಾ ರಾಜ್ಞಾ ಸತತಂ ಶಠಬುದ್ಧಿನಾ। ನೃಶಂನೇನಾತಿಲುಬ್ಧೇನ ಶಕ್ಯಂ ಪಾಲಯಿತುಂ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-75-14 (67784) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-75-15x (5530) ನಾಹಂ ರಾಜ್ಯಸುಖಾನ್ವೇಷೀ ರಾಜ್ಯಮಿಚ್ಛಾಂಯಪಿ ಕ್ಷಣಂ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ರೋಚಯೇ ರಾಜ್ಯಂ ಧರ್ಮಶ್ಚಾತ್ರ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-75-15 (67785) ತದಲ ಮಮ ರಾಜ್ಯೇನ ಯತ್ರ ಧರ್ಮೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ವನಮೇವ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಚಿಕೀರ್ಷಯಾ॥ 12-75-16 (67786) ತತ್ರ ಮೇಧ್ಯೇಷ್ವರಣ್ಯೇಷು ನ್ಯಸ್ತದಂಡೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಧರ್ಮಮಾರಾಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮುನಿರ್ಮೂಲಫಲಾಶನಃ॥ 12-75-17 (67787) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-75-18x (5531) ವೇದಾಹಂ ತವ ಯಾ ಬುದ್ಧಿರಾನೃಶಂಸ್ಯೇಽಗುಣೈವ ಸಾ। ನ ಚ ನಿತ್ಯಾನೃಶಂಸೇನ ಶಕ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತುಂ॥ 12-75-18 (67788) ಸದೈವ ತ್ವಾಂ ಮೃದುಪ್ರಜ್ಞಮತ್ಯಾರ್ಯಮತಿಧಾರ್ಮಿಕಂ। ಕ್ಲೀಬಂ ಧರ್ಮಘೃಣಾಯುಕ್ತಂ ನ ಲೋಕೋ ಬಹುಮನ್ಯತೇ॥ 12-75-19 (67789) ರಾಜಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷಸ್ವ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋಚಿತಂ। ನೈತದ್ರಾಜ್ಞಾಮಥೋ ವೃತ್ತಂ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛಸಿ॥ 12-75-20 (67790) ನ ಹಿ ವೈಕ್ಲವ್ಯಸಂಸೃಷ್ಟಮಾನೃಶಂಸ್ಯಮಿಹಾಸ್ಥಿತಃ। ಪ್ರಜಾಪಾಲನಸಂಭೂತಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಧರ್ಮಫಲಂ ಹ್ಯಸಿ॥ 12-75-21 (67791) ನ ಹ್ಯೇತಾಮಾಶಿಷಂ ಪಾಂಡುರ್ನ ಚ ಕುಂತ್ಯಭ್ಯಭಾಷತ। `ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಚಿತ್ರವೀರ್ಯೋ ನರಾಧಿಪಃ॥ 12-75-22 (67792) ಶಂತನುಶ್ಚ ಮಹೀಪಾಲಃ ಸರ್ವಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಪೂಜಿತಃ।' ತವೈತಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞತಾಂ ತಾತ ಯಥಾ ಚರಸಿ ಮೇಧಯಾ॥ 12-75-23 (67793) ಶೌರ್ಯಂ ಬಲಂ ಚ ಸತ್ಯಂ ಚ ಪಿತಾ ತವ ಸದಾಽಬ್ರವೀತ್। ಮಹತ್ತ್ವಂ ಬಲಮೌದಾರ್ಯಂ ಭವತಃ ಕುಂತ್ಯಯಾಚತ॥ 12-75-24 (67794) ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾ ನಿತ್ಯಂ ಚೋಭೇ ಮಾನುಷದೈವತೇ। ಪುತ್ರೇಷ್ವಾಶಾಸತೇ ನಿತ್ಯಂ ಪಿತರೋ ದೈವತಾನಿ ಚ॥ 12-75-25 (67795) ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಂ। ಧರ್ಂಯಮೇತದಧರ್ಂಯಂ ವಾ ಜನ್ಮನೈವಾಭ್ಯಜಾಯಥಾಃ॥ 12-75-26 (67796) ಕುಲೇ ಧುರಿ ಚ ಯುಕ್ತಾನಾಂ ವಹತಾಂ ಭಾರಮೀದೃಶಂ। ಸೀದತಾಮಪಿ ಕೌಂತೇಯ ಕೀರ್ತಿರ್ನ ಪರಿಹೀಯತೇ॥ 12-75-27 (67797) ಸಮಂತತೋ ವಿನೀತೋ ಯೋ ವಹತ್ಯಸ್ಖಲಿತೋ ಹಿ ಸಃ। ನಿರ್ದೋಷಕರ್ಮವಚನಾತ್ಸಿದ್ಧಿಃ ಕರ್ಮಣ ಏವ ಸಾ॥ 12-75-28 (67798) ನೈಕಾಂತೇ ವಿನಿಪಾತೇಽಪಿ ವಿಹರೇದಿಹ ಕಶ್ಚನ। ಧರ್ಮೀ ಗೃಹೀ ವಾ ರಾಜಾ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಥವಾ ದ್ವಿಜಃ॥ 12-75-29 (67799) ಅಲ್ಪಂ ಹಿ ಸಾರಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಯತ್ಕರ್ಮೋದಾರಮೇವ ತತ್। ಕೃತಮೇವಾಕೃತಾಚ್ಛ್ರೇಯೋ ನ ಪಾಪೀಯೋಽಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ॥ 12-75-30 (67800) ಯದಾ ಕುಲೀನೋ ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಮುತ್ತಮಂ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮಸ್ತದಾ ರಾಜ್ಞಃ ಕುಶಲಾಯೈವ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-75-31 (67801) ದಾನೇನಾನ್ಯಂ ಬಲೇನಾನ್ಯಮನ್ಯಂ ಸೂನೃತಯಾ ಗಿರಾ। ಸರ್ವತಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇಹ ಧಾರ್ಮಿಕಃ॥ 12-75-32 (67802) ಯಂ ಹಿ ವೈದ್ಯಾಃ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ಹ್ಯವೃತ್ತಿಭಯಪೀಡಿತಾಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಂತಿ ಧರ್ಮಃ ಕೋಽಭ್ಯಧಿಕಸ್ತತಃ॥ 12-75-33 (67803) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-75-34x (5532) ಕಿಂ ನ್ವತಃ ಪರಮಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಕಾ ತತಃ ಪ್ರೀತಿರುತ್ತಮಾ। ಕಿಂ ತತಃ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ಯದಿ ಪಶ್ಯಸಿ॥ 12-75-34 (67804) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-75-35x (5533) ಯಸ್ಮಿನ್ಭಯಾರ್ದಿತಾಃ ಸಂತಃ ಕ್ಷೇಮಂ ವಿಂದಂತ್ಯಪಿ ಕ್ಷಣಂ। ಸ ಸ್ವರ್ಗಜಿತ್ತಮೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಸತ್ಯಮೇತದ್ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ॥ 12-75-35 (67805) ತ್ವಮೇವ ಪ್ರೀತಿಮಾಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುರೂಣಾಂ ಕುರುಸತ್ತಮ। ಭವ ರಾಜಾ ಜಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಸತೋ ರಕ್ಷಾಽಸತೋ ಜಹಿ॥ 12-75-36 (67806) ಅನು ತ್ವಾಂ ತಾತ ಜೀವಂತು ಸುಹೃದಃ ಸಾಧುಭಿಃ ಸಹ। ಪರ್ಜನ್ಯಮಿವ ಭೂತಾನಿ ಸ್ವಾದುದ್ರುಮಮಿವ ದ್ವಿಜಾಃ॥ 12-75-37 (67807) ಧೃಷ್ಟಂ ಶೂರಂ ಪ್ರಹರ್ತಾರಮನೃಶಂಸಂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಂ। ವತ್ಸಲಂ ಸಂವಿಭಕ್ತಾರಮುಪಜೀವಂತು ಬಾಂಧವಾಃ॥ ॥ 12-75-38 (67808) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 75॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-75-5 ನ ಕಾಮಾತ್ಕಸ್ಯಚಿತ್ಕ್ಷಮೇದಿತಿ ಝ.ಪಾಠಃ॥ 12-75-7 ಯದಧೀತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಃ॥ 12-75-10 ಅಶಕ್ತೇನ ರಾಜ್ಞಾ ಉಪಜೀವತಃ ಧನೋಪಜೀವಿನೋ ವಣಿಜಾದೇಃ॥ 12-75-32 ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ವಶೀಕುರ್ಯಾತ್॥

12-76-0 (67809) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-76-0x (5534) ಸ್ವಕರ್ಮಣ್ಯಪರೇ ಯುಕ್ತಾಸ್ತಥೈವಾನ್ಯೇ ವಿಕರ್ಮಣಿ। ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-76-1 (67810) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-76-2x (5535) ವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾಃ ಸರ್ವತ್ರಾಂನಾಯದರ್ಶಿನಃ। ಏತೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ॥ 12-76-2 (67811) ಋತ್ವಿಗಾಚಾರ್ಯಸಂಪನ್ನಾಃ ಸ್ವೇಷು ಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ। ಏತೇ ದೇವಸಮಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-76-3 (67812) `ಗೋಽಜಾವಿಮಹಿಷಾಣಾಂ ಚ ಬಡವಾನಾಂ ಚ ಪೋಷಕಾಃ। ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಂತೇ ತಾನ್ವೈಶ್ಯಾನ್ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ॥ 12-76-4 (67813) ಐಶ್ವರ್ಯಕಾಮಾ ಯೇ ಚಾಪಿ ಸಾಮಿಪಾ ವಾಽಪಿ ಭಾರತ। ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹರತಾಂಸ್ತಾಂದ್ವಿಜಾನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ವಿದುಃ॥ 12-76-5 (67814) ಅಶ್ವಾರೋಹಾ ಗಜಾರೋಹಾ ರಥಿನೋಽಥ ಪದಾತಯಃ। ಏತೇ ವೈಶ್ಯಸಮಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-76-6 (67815) ಜನ್ಮಕರ್ಮವಿಹೀನಾ ಯೇ ಕದರ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧವಃ। ಏತೇ ಶೂದ್ರಸಮಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-76-7 (67816) ಅಶ್ರೋತ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವೇ ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಚಾನಾಹಿತಾಗ್ನಯಃ। ತಾನ್ಸರ್ವಾಂಧಾರ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ ಬಲಿಂ ವಿಷ್ಟಿಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-76-8 (67817) ಆಹ್ವಾಯಕಾ ದೇವಲಕಾ ನಾಕ್ಷತ್ರಾ ಗ್ರಾಮಯಾಜಕಾಃ। ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಾಂಡಾಲಾ ಮಹಾಪಥಿಕಪಂಚಮಾಃ॥ 12-76-9 (67818) [ಋತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತೋ ಮಂತ್ರೀ ದೂತೋ ವಾರ್ತಾನುಕರ್ಷಕಃ। ಏತೇ ಕ್ಷತ್ರಸಮಾ ರಾಜನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಭವಂತ್ಯುತ॥] 12-76-10 (67819) `ಂಲೇಚ್ಛದೇಶಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಪಾಪೈರಧ್ಯುಷಿತಾ ನರೈಃ। ಗತ್ವಾ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಚಂಡಾಲಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ॥ 12-76-11 (67820) ವ್ರಾತ್ಯಾನ್ಂಲೇಚ್ಛಾಂಶ್ಚ ಶೂದ್ರಾಂಶ್ಚ ಯಾಜಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾಧಮಃ। ಅಕೀರ್ತಿಮಿಹ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ನರಕಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ॥ 12-76-12 (67821) ಮಹಾವೃಂದಸಮುದ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣೈಕವಿಂಶತಿಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಋಗ್ಯಜುಃ ಸಾಂನಾಂ ಮೂಢಃ ಕೃತ್ವಾ ತು ವಿಪ್ಲವಂ॥ 12-76-13 (67822) ಕಲ್ಪಮೇಕಂ ಕೃಮಿಸ್ಥೋಽಥ ನಾನಾವಿಷ್ಠಾಸು ಜಾಯತೇ। ವ್ರಾತ್ಯೇ ಂಲೇಚ್ಛೇ ತಥಾ ಶೂದ್ರೇ ತಸ್ಕರೇ ಪತ್ತಿತೇಽಶುಚೌ॥ 12-76-14 (67823) ಕುದೇಶೇ ಚ ಸುರಾಪೇ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನೇ ವೃಷಲೀಪತೌ। ಅನಧೀತೇಷು ಸರ್ವತ್ರ ಭುಂಜಾನೇ ಯತ್ರ ತತ್ರ ವಾ॥ 12-76-15 (67824) ವಾಲಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಹಂತುಶ್ಚ ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರ್ಗುರೋಸ್ತಥಾ। ಮಿತ್ರದ್ರುಹಿ ಕೃತಘ್ನೇ ಚ ಗೋಘ್ನೇ ಚೈವ ಕಥಂಚನ॥ 12-76-16 (67825) ಪುತ್ರಘಾತಿನಿ ಶತ್ರೌ ಚ ನ ಮಂತ್ರಾದ್ಯಾಜಯೇದ್ದ್ವಿಜಃ। ಸ ತೇಷಾಂ ವಿಪ್ಲವಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಂತ್ರವಿದ್ಭಿಃ ಸನಾತನೈಃ॥ 12-76-17 (67826) ಯದಿ ವಿಪ್ರೋ ವಿದೇಶಸ್ಥಸ್ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಂ ಗತೋಽಪಿ ವಾ। ಯದಿ ಭೀತಃ ಪ್ರಪನ್ನೋ ವಾ ಕುದೇಶಂ ಶೌಚವರ್ಜಿತಂ॥ 12-76-18 (67827) ಸುಸಯತಃ ಶುಚಿರ್ಭುತ್ವಾ ಮಂತ್ರಾನುಚ್ಚಾರಯೇದ್ದ್ವಿಜಃ। ಆರ್ತಶ್ಚೋಚ್ಚಾರಯೇನ್ಮಂತ್ರಮಾರ್ತತ್ರಾಣಪರೋಽಥವಾ। ಹೀನೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರಯುಂಜಾನೋ ನಾಸೌ ವಿಪ್ಲಾವಕಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-76-19 (67828) ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾ ವಿಕರ್ಮಾ ವಾ ಕರ್ಮಭಿರ್ವಂಚಿತೋಽಥವಾ। ತತ್ತ್ವವಿತ್ತರತೇ ಪಾಪಂ ಶೀಲವಾನ್ಸಯತೇಂದ್ರಿಯಃ॥ ' 12-76-20 (67829) ಏತೇಭ್ಯೋ ಬಲಿಮಾದದ್ಯಾದ್ಧೀನಕೋಶೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ಋತೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಮೇಭ್ಯಶ್ಚ ದೇವಕಲ್ಪೇಭ್ಯ ಏವ ಚ॥ 12-76-21 (67830) ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಾಮೀ ರಾಜೇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಿಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಯೇಕೇಚಿದ್ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಇತಿ ಶ್ರುತಿಃ। `ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯನುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾಸ್ತಾಂದಾಪಯೇತ್ಕರಾನ್' 12-76-22 (67831) ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾಶ್ಚ ನೋಪೇಕ್ಷ್ಯಾ ವಿಪ್ರಾ ರಾಜ್ಞಾ ಕಥಂಚನ। ನಿಯಂಯಾಃ ಸಂವಿಭಜ್ಯಾಶ್ಚ ಧರ್ಮಾನುಗ್ರಹಕಾಂಯಯಾ॥ 12-76-23 (67832) ಯಸ್ಯ ಸ್ಮ ವಿಷಯೇ ರಾಜ್ಞಃ ಸ್ತೇನೋ ಭವತಿ ವೈ ದ್ವಿಜಃ। ರಾಜ್ಞ ಏವಾಪರಾಧಂ ತಂ ಮನ್ಯಂತೇ ತದ್ವಿದೋ ಜನಾಃ॥ 12-76-24 (67833) ಅವೃತ್ತ್ಯಾ ಯೋ ಭವೇತ್ಸ್ತೇನೋ ವೇದವಿತ್ಸ್ನಾತಕಸ್ತಥಾ। ರಾಜನ್ಸ ರಾಜ್ಞಾ ಭರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ವೇದವಿದೋ ವಿದುಃ॥ 12-76-25 (67834) ಸ ಚೇನ್ನಾಪಿ ನಿವರ್ತೇತ ಕೃತವೃತ್ತಿಃ ಪರಂತಪ। ತತೋ ನಿರ್ವಾಸನೀಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾತ್ಸಬಾಂಧವಃ॥ 12-76-26 (67835) `ಯಜ್ಞಃ ಶ್ರುತಮಪೈಶುನ್ಯಮರ್ಹಿಸಾಽತಿಥಿಪೂಜನಂ। ದಮಃ ಸತ್ಯಂ ತಪೋ ದಾನಮೇತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಲಕ್ಷಣಂ॥' ॥ 12-76-27 (67836) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 76॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-76-3 ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಸಂಪನ್ನಾಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-76-7 ಜನ್ಮಕರ್ಮಜನ್ಮೋಚಿತಕರ್ಮ ತೇನ ವಿಹೀನಾಃ॥ 12-76-8 ಬಲಿಂ ಕರವಾನಂ। ವಿಷ್ಟಿಂವಿನಾ ವೇತನಂ ರಾಜಸೇವಾಂ॥ 12-76-9 ಆಹ್ವಾಯಕಾ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಣಃ। ದೇವಲಕಾ ವೇತನೇನ ದೇವಪೂಜಾಕರ್ತಾರಃ। ಮಹಾಪಥಿಕಃ ಸಮುದ್ರೇ ನೌಯಾನೇನ ಗಚ್ಛನ್। ಯದ್ವಾ ಮಹಾಪಥಿ ಶುಲ್ಕಗ್ರಾಹಕಃ॥

12-77-0 (67837) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-77-0x (5536) ಕೇಷಾಂ ಪ್ರಭವತೇ ರಾಜಾ ವಿತ್ತಸ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ। ಕಯಾ ಚ ವೃತ್ತ್ಯಾ ವರ್ತೇತ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-77-1 (67838) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-77-2x (5537) ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವಾಮೀ ರಾಜೇತಿ ವೈದಿಕಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಯೇ ಕೇಚಿದ್ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-77-2 (67839) ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾಶ್ಚ ನೋಪೇಕ್ಷ್ಯಾ ವಿಪ್ರಾ ರಾಜ್ಞಾ ಕಥಂಚನ। ಇತಿ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪುರಾವೃತ್ತಮಭಿಜಲ್ಪಂತಿ ಸಾಧವಃ॥ 12-77-3 (67840) ಯಸ್ಯ ಸ್ಮ ವಿಷಯೇ ರಾಜ್ಞಃ ಸ್ತೇನೋ ಭವತಿ ವೈ ದ್ವಿಜಃ। ರಾಜ್ಞ ಏವಾಪರಾಧಂ ತಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಕಿಲ್ವಿಷಂ ನೃಪ॥ 12-77-4 (67841) ಅಭಿಶಸ್ತಮಿವಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯಂತೇ ತೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜರ್ಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ವಪಾಲಯನ್॥ 12-77-5 (67842) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಗೀತಂ ಕೇಕಯರಾಜೇನ ಹಿಯಮಾಣೇನ ರಕ್ಷಸಾ॥ 12-77-6 (67843) ಕೇಕಯಾನಾಮಧಿಪತಿಂ ರಕ್ಷೋ ಜಗ್ರಾಹ ದಾರುಣಂ। ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇನಾನ್ವಿತಂ ರಾಜನ್ನರಣ್ಯೇ ಸಂಶಿತವ್ರತಂ॥ 12-77-7 (67844) ರಾಜೋವಾಚ। 12-77-8x (5538) ನ ಮೇ ಸ್ತೇನೋ ಜನಪದೇ ನ ಕದರ್ಯೋ ನ ಮದ್ಯಪಃ। ನಾನಾಹಿತಾಗ್ನಿರ್ನಾಯಜ್ವಾ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-8 (67845) ನ ಚ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽವಿದ್ವಾನ್ನಾವ್ರತೀ ನಾಪ್ಯಸೋಮಪಃ। ದ್ವಿಜಾತಿರ್ವಿಷಯೇ ಮಹ್ಯಂ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-9 (67846) ನಾನಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಯಜಂತೇ ವಿಷಯೇ ಮಮ। ನಾಧೀತೇ ಚಾವ್ರತೀ ಕಶ್ಚಿನ್ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-10 (67847) ಅಧ್ಯಾಪಯಂತ್ಯಧೀಯಂತೇ ಯಜಂತೇ ಯಾಜಯಂತಿ ಚ। ದದತಿ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಂತಿ ಷಟ್ಸು ಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ॥ 12-77-11 (67848) ಪೂಜಿತಾಃ ಸಂವಿಭಕ್ತಾಶ್ಚ ಮೃದವಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮೇ ಸ್ವಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-12 (67849) ನ ಯಾಚಂತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛಂತಿ ಸತ್ಯಧರ್ಮವಿಶಾರದಾಃ। ನಾಧ್ಯಾಪಯಂತ್ಯಧೀಯಂತೇ ಯಜಂತೇ ಯಾಜಯಂತಿ ನ॥ 12-77-13 (67850) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪರಿರಕ್ಷಂತಿ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಮೇ ಸ್ವಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-14 (67851) ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷವಾಣಿಜ್ಯಮುಪಜೀವಂತ್ಯಮಾಯಯಾ। ಅಪ್ರಮತ್ತಾಃ ಕ್ರಿಯಾವಂತಃ ಸುವೃತ್ತಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ॥ 12-77-15 (67852) ಸಂವಿಭಾಗಂ ದಮಂ ಶೌಚಂ ಸೌಹೃದಂ ಚ ವ್ಯಪಾಶ್ರಿತಾಃ। ಮಮ ವೈಶ್ಯಾಃ ಸ್ವಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-16 (67853) ತ್ರೀನ್ವರ್ಣಾನುಪತಿಷ್ಠಂತೇ ಯಥಾವದನಸೂಯಕಾಃ। ಮಮ ಶೂದ್ರಾಃ ಸ್ವಕರ್ಮಸ್ಥಾ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-17 (67854) ಕೃಪಣಾನಾಥವೃದ್ಧಾನಾಂ ದುರ್ಬಲಾತುರಯೋಷಿತಾಂ। ಸಂವಿಭಕ್ತಾಽಸ್ಮಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-18 (67855) ಕುಲಾನುರೂಪಧರ್ಮಾಣಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಯಥಾವಿಧಿ। ಅವ್ಯುಚ್ಛೇತ್ತಾಽಸ್ಮಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-19 (67856) ತಪಸ್ವಿನೋ ಮೇ ವಿಷಯೇ ಪೂಜಿತಾಃ ಪರಿಪಾಲಿತಾಃ। ಸಂವಿಭಕ್ತಾಶ್ಚ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-20 (67857) ನಾಸಂವಿಭಜ್ಯ ಭೋಕ್ತಾಽಸ್ಮಿ ನ ವಿಶಾಮಿ ಪರಸ್ತ್ರಿಯಂ। ಸ್ವತಂತ್ರೋ ಜಾತು ನ ಕ್ರೀಡೇ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-21 (67858) ನಾಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭಿಕ್ಷಾವಾನ್ಭಿಕ್ಷುರ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವಾನ್। ಅನೃತ್ವಿಜಾ ಹುತಂ ನಾಸ್ತಿ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-22 (67859) `ಕೃತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಮಯಾ ಸರ್ವಂ ರಾಜ್ಯಸ್ಥೇನಾಪಿ ಕಾರ್ಯವತ್। ನಾಹಂ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮಿತಃ ಸತ್ಯಾನ್ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ ' 12-77-23 (67860) ನಾವಜಾನಾಂಯಹಂ ವೈದ್ಯಾನ್ನ ವೃದ್ಧಾನ್ನ ತಪಸ್ವಿನಃ। ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ವಪತಿ ಜಾಗರ್ಮಿ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-24 (67861) `ಶುಕ್ಲಕರ್ಮಾಸ್ಮಿ ಸರ್ವತ್ರ ನ ದುರ್ಗತಿಭಯಂ ಮಮ। ಧರ್ಮಚಾರೀ ಗೃಹಸ್ಥಶ್ಚ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥' 12-77-25 (67862) ವೇದಾಧ್ಯಯನಸಂಪನ್ನಸ್ತಪಸ್ವೀ ಸತ್ಯಧರ್ಮವಿತ್। ಸ್ವಾಮೀ ಸರ್ವಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಧೀಮಾನ್ಮಮ ಪುರೋಹಿತಃ॥ 12-77-26 (67863) ದಾನೇನ ದಿವ್ಯಾನಭಿವಾಂಛಾಮಿ ಲೋಕಾನ್ ಸತ್ಯೇನಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಗುಪ್ತ್ಯಾ। ಶುಶ್ರೂಷಯಾ ಚಾಪಿ ಗುರೂನುಪೈಮಿ ನ ಮೇ ಭಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ರಾಕ್ಷಸೇಭ್ಯಃ॥ 12-77-27 (67864) ನ ಮೇ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ವಿಧವಾ ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧು ರ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕಿತವೋ ನೋತ ಚೋರಃ। ನಾಯಾಜ್ಯಯಾಜೀ ನ ಚ ಪಾಪಕರ್ಮಾ ನ ಮೇ ಭಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ರಾಕ್ಷಸೇಭ್ಯಃ॥ 12-77-28 (67865) ನ ಮೇ ಶಸ್ತ್ರೈರನಿರ್ಭಿನ್ನಂ ಗಾತ್ರೇ ವ್ದ್ಯಂಗುಲಮಂತರಂ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಯುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-29 (67866) ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞೇಭ್ಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಮಮ। ಆಶಾಸತೇ ಜನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಮಾ ಮಮಾಂತರಮಾವಿಶಃ॥ 12-77-30 (67867) ರಾಕ್ಷಸ ಉವಾಚ। 12-77-31x (5539) `ನಾರೀಣಾಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಾಚ್ಚ ಅನ್ಯಾಯಾಚ್ಚ ಮಹೀಕ್ಷಿತಾಂ। ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಕರ್ಮದೋಷಾಚ್ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಜಾಯತೇ ಭಯಂ॥ 12-77-31 (67868) ಅವೃಷ್ಟಿರ್ಮಾರಕೋ ದೋಷಃ ಸತತಂ ಕ್ಷುದ್ಭಯಾನಿ ಚ। ವಿಗ್ರಹಶ್ಚ ಸದಾ ತಸ್ಮಿಂದೇಶೇ ಭವತಿ ದಾರುಣಃ॥ 12-77-32 (67869) ಯಕ್ಷರಕ್ಷಃಪಿಶಾಚೇಭ್ಯೋ ನಾಸುರೇಭ್ಯಃ ಕಥಂಚನ। ಭಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ರ ಯತ್ರ ವಿಪ್ರಾಃ ಸುಸಂಯತಾಃ॥ 12-77-33 (67870) ಗಂಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪನ್ನಗಾಶ್ಚ ಸರೀಸೃಪಾಃ। ಮಾನವಾನ್ನ ಜಿಘಾಂಸಂತಿ ಯತ್ರ ನಾರ್ಯಃ ಪತಿವ್ರತಾಃ॥ 12-77-34 (67871) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾ ಯತ್ರ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ನಾಽನಾವೃಷ್ಟಿಭಯಂ ತತ್ರ ನ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ನ ವಿಭ್ರಮಃ॥ 12-77-35 (67872) ಧಾರ್ಮಿಕೋ ಯತ್ರ ಭೂಪಾಲೋ ನ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ಪರಾಭವಃ। ಉತ್ಪಾತಾ ನ ಚ ದೃಶ್ಯಂತೇ ನ ದಿವ್ಯಾ ನ ಚ ಮಾನುಷಾಃ॥ 12-77-36 (67873) ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಧರ್ಮಮೇವಾನ್ವವೇಕ್ಷಸೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ ಕೈಕೇಯ ಗೃಹಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವ್ರಜಾಂಯಹಂ॥ 12-77-37 (67874) ಯೇಷಾಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಕೇಕಯ। ನ ರಕ್ಷೋಽಭ್ಯೋ ಭಯಂ ತೇಷಾಂ ಕುತ ಏವ ತು ಪಾತಕಂ॥ 12-77-38 (67875) ಯೇಷಾಂ ಪುರೋಗಮಾ ವಿಪ್ರಾ ಯೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಬಲಂ। ಸುರಕ್ಷಿತಾಸ್ತಥಾ ವಿಪ್ರಾಸ್ತೇ ವೈ ಸ್ವರ್ಗಜಿತೋ ನೃಪಾಃ॥ 12-77-39 (67876) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-77-40x (5540) ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿಜಾತೀನ್ರಕ್ಷೇತ ತೇ ಹಿ ರಕ್ಷಂತಿ ರಕ್ಷಿತಾಃ। ಆಶೀರೇಷಾಂ ಭವೇದ್ರಾಜನ್ರಾಜ್ಞಾಂ ಸಂಯಕ್ಪ್ರವರ್ತತಾಂ॥ 12-77-40 (67877) ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ನಿಯಂಯಾಃ ಸಂವಿಭಜ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾನುಗ್ರಹಕಾರಣಾತ್॥ 12-77-41 (67878) ಏವಂ ಯೋ ವರ್ತತೇ ರಾಜಾ ಪೌರಜಾನಪದೇಷ್ವಿಹ। ಅನುಭೂಯೇಹ ಭದ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀಂದ್ರಸಲೋಕತಾಂ॥ ॥ 12-77-42 (67879) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 77॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-77-8 ಮಾಮಕಾಂತರಮಾವಿಭಃ ಇತಿ ಟ. ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ। ಮಾಮಕಾಂತರಮಾವಿಶಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-77-27 ನ ಪಾಪಕಾರೀ ನ ಚ ಪಾಪವಕ್ತಾ ಇತಿ ಟ.ಡ.ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥

12-78-0 (80817) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-0x (6691) ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ರಾಜಧರ್ಮೇಣ ವೃತ್ತಿರಾಪತ್ಸು ಭಾರತ। ಕಥಂಚಿದ್ವೈಶ್ಯಧರ್ಮೇಣ ಜೀವೇದ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ವಾ॥ 12-78-1 (80818) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-2x (6692) ಅಶಕ್ತಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇಣ ವೈಶ್ಯಧರ್ಮೇಣ ವರ್ತಯೇತ್। ಕೃಷಿಂ ಗೋರಕ್ಷ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ವ್ಯಸನೇ ವೃತ್ತಿಸಂಕ್ಷಯೇ॥ 12-78-2 (80819) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-3x (6693) ಕಾನಿ ಪಣ್ಯಾನಿ ವಿಕ್ರೀಣನ್ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಾನ್ನ ಹೀಯತೇ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೈಶ್ಯಧರ್ಮೇಣ ವರ್ತಯನ್ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-78-3 (80820) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-4x (6694) ಸುರಾಲವಣಮಿತ್ಯೇತತ್ತಿಲಾನ್ಕೇಸರಿಣಃ ಪಶೂನ್। ವೃಷಭಾನ್ಮಧು ಮಾಂಸಂ ಚ ಕೃತಾನ್ನಂ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-78-4 (80821) ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸ್ವೇತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್। ಏತೇಷಾಂ ವಿಕ್ರಯಾತ್ತಾತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನರಕೇ ಪತೇತ್॥ 12-78-5 (80822) ಅಜೋಽಗ್ನಿರ್ವರುಣೋ ಮೇಷಃ ಸೂರ್ಯೋಽಶ್ವಃ ಪೃಥಿವೀ ವಿರಾಟ್। ಧೇನುರ್ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸೋಮಶ್ಚ ನ ವಿಕ್ರೇಯಾಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-78-6 (80823) ಪಕ್ವೇನಾಮಸ್ಯ ನಿಮಯಂ ನ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಸಾಧವಃ। ನಿಮಯೇತ್ಪಕ್ವಮಾಮೇನ ಭೋಜನಾರ್ಥಾಯ ಭಾರತ॥ 12-78-7 (80824) ವಯಂ ಸಿದ್ಧಮಶಿಷ್ಯಾಮೋ ಭವಾನ್ಸಾಧಯತಾಮಿದಂ। ಏವಂ ಸಂವೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮಯಂ ನಾಧರ್ಮೋಽಸ್ತಿ ಕಥಂಚನ॥ 12-78-8 (80825) ಅತ್ರ ತೇ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ಕರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ। ವ್ಯವಹಾರಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-78-9 (80826) ಭವತೇಽಹಂ ದದಾನೀದಂ ಭವಾನೇತತ್ಪ್ರಯಚ್ಛತು। ಉಚಿತೋ ವರ್ತತೇ ಧರ್ಮೋ ನ ಬಲಾತ್ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-78-10 (80827) ಇತ್ಯೇವಂ ಸಂಪ್ರವರ್ತಂತೇ ವ್ಯವಹಾರಾಃ ಪುರಾತನಃ। ಋಷೀಣಾಮಿತರೇಷಾಂ ಚ ಸಾಧು ಚೈತದಸಂಶಯಂ॥ 12-78-11 (80828) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-12x (6695) ಅಥ ತಾತ ಯದಾ ಸರ್ವಾಃ ಶಸ್ತ್ರಮಾದದತೇ ಪ್ರಜಾಃ। ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಂತೇ ಸ್ವಧರ್ಮೇಭ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಷೀಯತೇ ಬಲಂ॥ 12-78-12 (80829) ತದಾ ತ್ರಾತಾ ತು ಕೋ ನು ಸ್ಯಾತ್ಕೋ ಧರ್ಮಃ ಕಿಂ ಪರಾಯಣಂ। ಏತಂ ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-78-13 (80830) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-14x (6696) ದಾನೇನ ತಪಸಾ ಯಜ್ಞೈದದ್ರೋಹೇಣ ದಮೇನ ಚ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಮುಖಾ ವರ್ಣಾಃ ಕ್ಷೇಮಮಿಚ್ಛೇಯುರಾತ್ಮನಃ॥ 12-78-14 (80831) ತೇಷಾಂ ಯೇ ವೇದಬಲಿನಸ್ತ ಉತ್ಥಾಯ ಸಮಂತತಃ। ರಾಜ್ಞೋ ಬಲಂ ವರ್ಧಯೇಯುರ್ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯೇವ ದೇವತಾಃ॥ 12-78-15 (80832) ರಾಜ್ಞೋ ಹಿ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹುಃ ಪರಾಯಣಂ। ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಬಲೇನೈವ ಸಮುತ್ಥೇಯಂ ವಿಜಾನತಾ॥ 12-78-16 (80833) ಯದಾ ತು ವಿಜಯೀ ರಾಜಾ ಕ್ಷೇಮಂ ರಾಷ್ಟ್ರೇಽಭಿಸಂದಧೇತ್। ತದಾ ವರ್ಣಾ ಯಥಾಧರ್ಮಂ ನಿವಿಶೇಯುಃ ಸ್ವಕರ್ಮಸು॥ 12-78-17 (80834) ಉನ್ಮರ್ಯಾದೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ತು ದಸ್ಯುಭಿಃ ಸಂಕರೇ ಕೃತೇ। ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾ ನ ದುಷ್ಯೇಯುಃ ಶಸ್ತ್ರವಂತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-78-18 (80835) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-19x (6697) ಅಥ ಚೇತ್ಸರ್ವತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರದುಷ್ಯೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರತಿ। ಕಸ್ತತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಸ್ತ್ರಾತಾ ಕೋ ಧರ್ಮಃ ಕಿಂ ಪರಾಯಣಂ॥ 12-78-19 (80836) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-20x (6698) ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಚ ಬಲೇನ ಚ। ಅಮಾಯಯಾ ಮಾಯಯಾ ಚ ನಿಯಂತವ್ಯಂ ತದಾ ಭವೇತ್॥ 12-78-20 (80837) ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯಾತಿವೃತ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ವಿಶೇಷತಃ। ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಸಂನಿಯಂತೃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಭವಂ॥ 12-78-21 (80838) ಅಭ್ದ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮತಃ ಕ್ಷತ್ರಮಶ್ಮನೋ ಲೋಹಮುತ್ಥಿತಂ। ತೇಷಾಂ ಸರ್ವತ್ರಗಂ ತೇಜಃ ಸ್ವಸ್ವಯೋನಿಷು ಶಾಂಯತಿ॥ 12-78-22 (80839) ಯದಾ ಛಿನತ್ತ್ಯಯೋಽಶ್ಮಾನಮಗ್ನಿಶ್ಚಾಪೋಽಭಿಹಂತಿ ಚ। ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತದಾ ಶಾಂಯಂತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ॥ 12-78-23 (80840) ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಶಾಂಯಂತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಮುದೀರ್ಣಾನ್ಯಜೇಯಾನಿ ತೇಜಾಂಸಿ ಚ ಬಲಾನಿ ಚ॥ 12-78-24 (80841) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-25x (6699) ಬ್ರಹ್ಮವೀರ್ಯೇ ಮೃದೂಭೂತೇ ಕ್ಷತ್ರವೀರ್ಯೇ ಚ ದುರ್ಬಲೇ। ದುಷ್ಟೇಷು ಸರ್ವವರ್ಣೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪ್ರತಿ ಭಾರತ॥ 12-78-25 (80842) ಯೇ ತತ್ರ ಯುದ್ಧಂ ಕುರ್ವಂತಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಜೀವಿತಮಾತ್ಮನಃ। `ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪರಿರಕ್ಷಂತಿ ತೇಷಾಂ ಲೋಕಾ ಭವಂತಿ ಕೇ॥ 12-78-26 (80843) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-27x (6700) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪರಿರಕ್ಷಂತೋ ಧರ್ಮಮಾತ್ಮಾನಮೇವ ಚ। ಮನಸ್ವಿನೋ ಮನ್ಯುಮಂತಃ ಪುಣ್ಯಾಂʼಲ್ಲೋಕಾನ್ವ್ರಜಂತ್ಯಮೀ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಸ್ತ್ರಗ್ರಹಣಭಿಷ್ಯತೇ॥ 12-78-27 (80844) ಅತಿಸ್ವಿಷ್ಟಮಧೀತಾನಾಂ ಲೋಕಾನತಿತಪಸ್ವಿನಾಂ। ಅನಾಶಕಾಗ್ನ್ಯಾಹಿತಾನಾಂ ಶೂರಾ ಯಾಂತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-78-28 (80845) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿಷು ವರ್ಣೇಷು ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣನ್ನ ದುಷ್ಯತಿ। ಏಷ ಏವಾತ್ಮನಸ್ತ್ಯಾಗೋ ನಾನ್ಯಂ ಧರ್ಮಂ ವಿದುರ್ಜನಾ॥ 12-78-29 (80846) ತೇಭ್ಯೋ ನಮಶ್ಚ ಭದ್ರಂ ಚ ಯೇ ಶರೀರಾಣಿ ಜುಹ್ವತಿ। ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಿಪೋ ಜಿಘಾಂಸಂತಸ್ತೇಷಾಂ ನೋಽಸ್ತು ಸಲೋಕತಾ॥ 12-78-30 (80847) ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಜಿತಃ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾನ್ವೀರಾಂಸ್ತಾನ್ಮನುರವ್ರವೀತ್। ಯಥಾಽಶ್ವಮೇಧಾವಭೃಥೇ ಸ್ನಾತಾಃ ಪೂತಾ ಭವಂತ್ಯುತ। ದುಷ್ಕೃತಃ ಸುಕೃತಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಹತಾ ರಣೇ॥ 12-78-31 (80848) ಭವತ್ಯಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮೋ ಹಿ ಧರ್ಮೋಽಧರ್ಮೋ ಭವತ್ಯುತ। ಕಾರಣಾದ್ದೇಶಕಾಲಸ್ಯ ದೇಶಃ ಕಾಲಃ ಸ ತಾದೃಶಃ॥ 12-78-32 (80849) ಮೈತ್ರಾಃ ಕ್ರೂರಾಣಿ ಕುರ್ವಂತೋ ಜಯಂತಿ ಸ್ವರ್ಗಮುತ್ತಮಂ। ಧರ್ಂಯಾಃ ಪಾಪಾನಿ ಕುರ್ವಾಣಾ ಗಚ್ಛಂತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-78-33 (80850) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣನ್ನ ದುಷ್ಯತಿ। ಆತ್ಮತ್ರಾಣೇ ದಸ್ಯುದೋಷೇ ಸರ್ವಸ್ವಹರಣೇ ತಥಾ॥ 12-78-34 (80851) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-78-35x (6701) ಅಭ್ಯುತ್ಥಿತೇ ದಸ್ಯುಬಲೇ ಕ್ಷತ್ರಾರ್ಥೇ ವರ್ಣಸಂಕರೇ। ಸಂಪ್ರಮೂಢೇಷು ವರ್ಣೇಷು ಯದನ್ಯೋಽಭಿಭವೇದ್ವಲೀ॥ 12-78-35 (80852) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯದಿ ವಾ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೋ ವಾ ರಾಜಸತ್ತಮ। ದಸ್ಯುಭ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷೇದ್ದಂಡಂ ಧರ್ಮೇಣ ಧಾರಯೇತ್॥ 12-78-36 (80853) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-78-37x (6702) ಕಾರ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ ವಾರ್ಯೋ ವಾ ಭವೇನ್ನ ವಾ। ನ ಸ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹೀತವ್ಯಮನ್ಯತ್ರ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುತಃ॥ 12-78-37 (80854) ಅಪಾರೇ ಯೋ ಭವೇತ್ಪಾರಮಪ್ಲವೇಃ ಯಃ ಪ್ಲವೋ ಭವೇತ್। ಶೂದ್ರೋ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಪ್ಯನ್ಯಃ ಸರ್ವಥಾ ಮಾನಮರ್ಹತಿ॥ 12-78-38 (80855) ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನರಾ ರಾಜನ್ವರ್ತಯೇಯುರ್ಯಥಾಸುಖಂ। ಅನಾಥಾಸ್ತಪ್ಯಮಾನಾಶ್ಚ ದಸ್ಯುಭಿಃ ಪರಿಪೀಡಿತಾಃ॥ 12-78-39 (80856) ತಮೇವ ಪೂಜಯೇಯುಸ್ತೇ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಸ್ವಮಿವ ಬಾಂಧವಂ। ಯಹದ್ಧ್ಯಭೀಷ್ಟಂ ಕೌರವ್ಯ ಕರ್ತಾ ಸನ್ಮಾನಮರ್ಹತಿ॥ 12-78-40 (80857) ಕಿಮನಡುಹಾ ಯೋ ನ ವಹೇತ್ಕಿಂ ಧೇನ್ವಾ ವಾಽಪ್ಯದುಗ್ಧಯಾ। ಬಂಧ್ಯಯಾ ಭಾರ್ಯಯಾ ಕೋಽರ್ಥಃ ಕೋಽರ್ಥೋ ರಾಜ್ಞಾಽಪ್ಯರಕ್ಷತಾ॥ 12-78-41 (80858) ಯಥಾ ದಾರುಮಯೋ ಹಸ್ತೀ ಯಥಾ ಚರ್ಮಮಯೋ ಮೃಗಃ। ಯಥಾ ಹ್ಯದಕ್ಷಃ ಪುರುಷಃ ಪಥಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಥೋಪರಂ॥ 12-78-42 (80859) ಯಥಾ ವಿಪ್ರೋಽನಧೀಯಾನೋ ರಾಜಾ ಯಶ್ಚ ನ ರಕ್ಷಿತಾ। ಮೇಘೋ ನ ವರ್ಷತೇ ಯಶ್ಚ ಸರ್ವ ಏವ ನಿರರ್ಥಕಾಃ॥ 12-78-43 (80860) ನಿತ್ಯಂ ಯಸ್ತು ಸತೋ ರಕ್ಷೇದಸತಶ್ಚ ನಿವರ್ತಯೇತ್। ಸ ಏವ ರಾಜಾ ಕರ್ತವ್ಯಸ್ತೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ಧೃತಂ॥ ॥ 12-78-44 (80861) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 78॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-78-4 ಕೇಸರಿಣಃ ಅಶ್ವಾನ್। ಪಶೂನ್ಗೋಜಾವಿಮಹಿಷಾದೀನ್। ಕೃತಾನ್ನಂ ಪಕ್ವಮನ್ನಂ॥ 12-78-6 ವಿರಾಟ್ ಅನ್ನಂ॥ 12-78-7 ಪಕ್ವೇನಾಮಸ್ಯ ವಿನಿಮಯೇ ಪಕ್ವದೋ ದುಷ್ಯತಿ ನತ್ವಾಮದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-78-8 ಇದಮಪ್ಯಪವದತಿ ವಯಮಿತಿ। ನಿಮಯಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-78-19 ಕಸ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಾತೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-78-29 ಏವಮೇವಾತ್ಮನಸ್ತ್ಯಾಗಾನ್ನಾನ್ಯಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-78-30 ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ॥ 12-78-33 ಮೈತ್ರಾ ಉತ್ತಂಕಪರಾಶರಾದಯಃ। ಕ್ರೂರಾಣಿ ಸರ್ಪರಾಕ್ಷಸಸತ್ರಾದೀನಿ। ಧರ್ಂಯಾ ಧರ್ಮಾದನಪೇತಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ। ಪಾಪಾನಿ ಪರರಾಷ್ಟ್ರಾವಮರ್ದಾದೀನಿ। ಅಧರ್ಮಸ್ಯ ಧರ್ಮತ್ವೇನ ಉದಾಹರಣದ್ವಯಮುಕ್ತಂ। ಇದಮೇವಾಽರ್ಹಿಸಾಖ್ಯಧರ್ಮಾಶ್ರಯೇಽಧರ್ಮರೂಪಮಪಿ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಂ॥ 12-78-41 ಕಿಂ ತೈರ್ಯೇಽನಡುಹೋ ನೋಹ್ಯಾಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-78-42 ಯದಾಹ್ಯನರ್ಥಃ ಷಂಢೋ ವಾ ಪಾರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-79-0 (67880) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-79-0x (5541) ಕ್ವ ಸಮರ್ಥಾಃ ಕಥಂಶೀಲಾ ಋತ್ವಿಜಃ ಸ್ಯುಃ ಪಿತಾಮಹ। ಕಥಂವಿಧಾಶ್ಚ ರಾಜೇಂದ್ರ ತದ್ಬ್ರೂಹಿ ವದತಾಂ ವರ॥ 12-79-1 (67881) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-79-2x (5542) ಪ್ರತಿಕರ್ಮಪರಾ ರಾಜನ್ವೃತ್ತಿರಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ। ಛಂದಃ ಸಾಮಾದಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಶ್ರುತಮೇವಚ॥ 12-79-2 (67882) ಯೇ ತ್ವೇಕರತಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಧೀರಾಶ್ಚ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಃ। ಪರಸ್ಪರಸ್ಯ ಸುಹೃದಃ ಸಮಂತಾತ್ಸಮದರ್ಶಿನಃ॥ 12-79-3 (67883) ಆನೃಶಂಸ್ಯಂ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಮಹಿಂಸಾ ದಮ ಆರ್ಜವಂ। ಅದ್ರೋಹೋಽನಭಿಮಾನಶ್ಚ ಹ್ರೀಸ್ತಿತಿಕ್ಷಾ ದಮಃ ಶಮಃ॥ 12-79-4 (67884) `ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಸ ಪುರೋಹಿತ ಉಚ್ಯತೇ।' ಧೀಮಾನ್ಸತ್ಯಧೃತಿರ್ದಾಂತೋ ಭೂತಾನಾಮವಿಹಿಂಸಕಃ। ಅಕಾಮದ್ವೇಷಸಂಯುಕ್ತಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಶುಕ್ಲೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ॥ 12-79-5 (67885) ಅಹಿಂಸಕೋ ಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಃ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾಸನಮರ್ಹತಿ। ಏತೇ ಮಹರ್ತ್ವಿಜಸ್ತಾತ ಸರ್ವೇ ಮಾನ್ಯಾ ಯಥಾರ್ಹತಃ॥ 12-79-6 (67886) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-79-7x (5543) ಯದಿದಂ ವೇದವಚನಂ ದಕ್ಷಿಣಾಸು ವಿಧೀಯತೇ। ಇದಂ ದೇಯಮಿದಂ ದೇಯಂ ನ ಕ್ವಚಿವ್ದ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-79-7 (67887) ದೇಯಂ ಪ್ರತಿಧನಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮಾಪದ್ಧರ್ಮಾ ನ ಶಾಸ್ತ್ರತಃ। ಆಜ್ಞಾ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಘೋರೇ ಯಂ ನ ಶಕ್ತಿಂ ಸಮವೇಕ್ಷತೇ॥ 12-79-8 (67888) ಶ್ರದ್ಧಾಮಾಲಂಬ್ಯ ಯಷ್ಟವ್ಯಮಿತ್ಯೇಷಾ ವೈದಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ। ಮಿಥ್ಯೋಪೇತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕಿಮು ಶ್ರದ್ಧಾ ಕರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-79-9 (67889) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-79-10x (5544) ನ ವೇದಾನಾಂ ಪರಿಭವಾನ್ನ ಶಾಠ್ಯೇನ ನ ಮಾಯಯಾ। ಕಶ್ಚಿನ್ಮಹದವಾಪ್ನೋತಿ ಮಾ ತೇ ಭೂದ್ಬುದ್ಧಿರೀದೃಶೀ॥ 12-79-10 (67890) ಯಜ್ಞಾಂಗಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಾತ ಮಂತ್ರಾಣಾಂ ಪರಿಬೃಂಹಣಂ। ನ ಮಂತ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣಾಹೀನಾಸ್ತಾರಯಂತಿ ಕಥಂಚನ॥ 12-79-11 (67891) ಶಕ್ತಿಸ್ತು ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರೇಣ ಸಂಮಿತಾ ನಾವಮಾ ಭವೇತ್। ಅವಶ್ಯಂ ತಾತ ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ತ್ರಿಭಿರ್ವರ್ಣೈರ್ಥಥಾಬಲಂ॥ 12-79-12 (67892) ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮಿತ್ಯೇಷಾ ವೈದಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ। ತಂ ಚ ವಿಕ್ರೇತುಮಿಚ್ಛಂತಿ ನ ತಥಾ ವೃತ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ॥ 12-79-13 (67893) ತೇನ ಕ್ರೀತೇನ ಧರ್ಮೇಣ ತತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಾಯತೇ। ಇತ್ಯೇವಂ ಧರ್ಮಮಾಖ್ಯಾತಮೃಷಿಭಿರ್ಧರ್ಮಕೋವಿದೈಃ॥ 12-79-14 (67894) ಪುಮಾನ್ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸೋಮಶ್ಚ ನ್ಯಾಯವೃತ್ತೋ ಯದಾ ಭವೇತ್। ಅನ್ಯಾಯವೃತ್ತಃ ಪುರುಷೋ ನ ಪರಸ್ಯ ನ ಚಾತ್ಮನಃ॥ 12-79-15 (67895) ಶರೀರಂ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಾಣಿ ಇತ್ಯೇಷಾ ಶ್ರೂಯತೇ ಶ್ರುತಿಃ। ತಾನಿ ಸಂಯಕ್ಪ್ರಣೀತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ॥ 12-79-16 (67896) ತಪೋ ಯಜ್ಞಾದಪಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತ್ಯೇಷಾ ಪರಮಾ ಶ್ರುತಿಃ। ತತ್ತೇ ತಪಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿದ್ವಂಸ್ತದಪಿ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-79-17 (67897) ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯವಚನಮಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ದಮೋ ಘೃಣಾ। ಏತತ್ತಪೋ ವಿದುರ್ಧೀರಾ ನ ಶರೀರಸ್ಯ ಶೋಷಣಂ॥ 12-79-18 (67898) ಅಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಂ ಚ ವೇದಾನಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಚಾತಿಲಂಘನಂ। ಅವ್ಯವಸ್ಥಾ ಚ ಸರ್ವತ್ರ ತದ್ವೈ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-79-19 (67899) ನಿಬೋಧ ದಶಹೋತೄಣಾಂ ವಿಧಾನಂ ಪಾರ್ಥ ಯಾದೃಶಂ। ಚಿತ್ತಿಃ ಸ್ರುಕ್ ಚಿತ್ತಮಾಜ್ಯಂ ಚ ಪವಿತ್ರಂ ಜ್ಞಾನಮುತ್ತಮಂ। `ನ ಶಾಠ್ಯಂ ನ ಚ ಜಿಹ್ಯತ್ವಂ ಕಾಲೋ ದೇಶಶ್ಚ ತೇ ದಶ॥' 12-79-20 (67900) ಸರ್ವಂ ದಿಹ್ನಂ ಮೃತ್ಯುಪದಮಾರ್ಜವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪದಂ। ಏತಾವಾಂಜ್ಞಾನವಿಷಯಃ ಕಿಂ ಪ್ರಲಾಪಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ॥ ॥ 12-79-21 (67901) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಾಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 79॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-79-2 ರಾಜ್ಞಾಂ ಶಾಂತಿಕಪೌಷ್ಟಿಕಾದಿಕರ್ಮಪ್ರಯೋಗಶುದ್ಧ್ಯಾಖ್ಯಂ ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಋತ್ವಿಗ್ಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-79-5 ತ್ರಿಭಿಃ ಶ್ರುತವೃತ್ತವಶೈಃ। ಶುಕ್ಲೈನಿಂರ್ದೋಷೈಃ॥ 12-79-7 ಇದಂ ದೇಯಮಿದಂ ದೇಯಮಿತಿ ಯದಿದಂ ವೇದವಚನಮಿತಿ ಇತಿ ಶಬ್ದಾಧ್ಯಾಹಾರೇಣ ಯೋಜ್ಯಂ। ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ। ಅಲ್ಪೇಽಪ್ಯಪಚ್ಛೇದನಿಮಿತ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ವದಕ್ಷಿಣಾಬಿಧಾನಾದುತ್ತರಕ್ರತುಕಲಾಪಲೋಪಪ್ರಾಪ್ತೇಃ॥ 12-79-9 ಗೋಃಸ್ಥಾನೇ ಚರುಮಾತ್ರದಾನರೂಪೋಽನುಕಲ್ಪೋಮಿಥ್ಯಾಚಾರಸ್ತದುಪೇತೋ ಯಜ್ಞಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾಪಿನಿ ಸಂಪೂರ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-79-21 ಜಿಹ್ನಂ ಶಾಠ್ಯಂ। ಆರ್ಜವಂ ಅವಕ್ರತ್ವಂ॥

12-80-0 (67902) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-80-0x (5545) ಯದಪ್ಯಲ್ಪತರಂ ಕರ್ಮ ತದಪ್ಯೇಕೇನ ದುಷ್ಕರಂ। ಪುರುಷೇಣಾಸಹಾಯೇನ ಕಿಮು ರಾಜ್ಯಂ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-80-1 (67903) ಕಿಂಶೀಲಃ ಕಿಂಸಮಾಚಾರೋ ರಾಜ್ಞೋ ಯಃ ಸಚಿವೋ ಭವೇತ್। ಕೀದೃಶೇ ವಿಶ್ವಸೇದ್ರಾಜಾ ಕೀದೃಶೇ ನ ಚ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-80-2 (67904) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-80-3x (5546) ಚತುರ್ವಿಧಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜನ್ಭವಂತ್ಯುತ। ಸಹಾರ್ಥೋ ಭಜಃ ನಿಶ್ಚ ಸಹಜಃ ಕೃತ್ರಿಮಸ್ತಥಾ॥ 12-80-3 (67905) ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಪಂಚಮಂ ಮಿತ್ರಂ ಸ ತು ನೈಕಸ್ಯ ನ ದ್ವಯೋಃ। ಯತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತೋ ವಾ ಸ್ಯಾನ್ಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ವಾ ತತೋ ಭವೇತ್॥ 12-80-4 (67906) ಯೋ ಯಸ್ಯಾರ್ಥೋ ನ ರೋಚೇತ ನ ತಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ। `ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ತ್ವಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಚ ಭಾರತ। ಉಪಕಾರಾದ್ಭವೇನ್ಮಿತ್ರಮಪಕಾರಾದ್ಭವೇದರಿಃ॥ 12-80-5 (67907) ಯಸ್ಯೈವ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ನರೋ ಮರಣಮೃಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಗತೇ ಕಾಲೇ ಪುನರ್ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛತಿ॥ 12-80-6 (67908) ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೇಣ ರಾಜಾನಶ್ಚರಂತಿ ವಿಜಿಗೀಷವಃ। ಚತುರ್ಣಾಂ ಮಧ್ಯಮೌ ಶ್ರೇಷ್ಠೌ ನಿತ್ಯಂ ಶಂಕ್ಯೌ ತಥಾಽಪರೌ। ಸರ್ವೇ ನಿತ್ಯಂ ಶಂಕಿತವ್ಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಕಾರ್ಯಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-80-7 (67909) ನ ಹಿ ರಾಜ್ಞಾ ಪ್ರಮಾದೋ ವೈ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಮಿತ್ರರಕ್ಷಣೇ। ಪ್ರಮಾದಿನಂ ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಲೋಕಾಃ ಪರಿಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-80-8 (67910) ಅಸಾಧುಃ ಸಾಧುತಾಮೇತಿ ಸಾಧುರ್ಭವತಿ ದಾರುಣಃ। ಅರಿಶ್ಚ ಮಿತ್ರಂ ಭವತಿ ಮಿತ್ರಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ॥ 12-80-9 (67911) ಅನಿತ್ಯಚಿತ್ತಃ ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಕೋ ಜಾತು ವಿಶ್ವಸೇತ್। ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಧಾನಂ ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತತ್ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-80-10 (67912) ಏಕಾಂತೇನ ಹಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಕರ್ಮಾರ್ಥನಾಶಕಃ। ಅವಿಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಮೃತ್ಯುರ್ನಾಪಿ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ॥ 12-80-11 (67913) ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುರ್ವಿಶ್ವಾಸೋಽವಿಶ್ವಸನ್ಹಿ ವಿಪದ್ಯತೇ। ಯಸ್ಮಿನ್ಕರೋತಿ ವಿಶ್ವಾಸಮಿಚ್ಛತಸ್ತಸ್ಯ ಜೀವತಿ॥ 12-80-12 (67914) ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಸಿತವ್ಯಂ ಚ ಶಂಕಿತವ್ಯಂ ಚ ಕೇಷುಚಿತ್। ಏಷಾ ನೀತಿಗತಿಸ್ತಾತ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಚೈಷಾ ಸನಾತನೀ॥ 12-80-13 (67915) ಯಂ ಮನ್ಯೇತ ಮಮಾಭಾವಾದಿಮಮರ್ಥಾಗಮಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್। ನಿತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಂಕಿತವ್ಯಮಮಿತ್ರಂ ತಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-80-14 (67916) ಯಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಾದಪ್ಯುದಕಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮನ್ಯಸ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ। ನ ತತ್ರಾನಿಚ್ಛತಸ್ತಸ್ಯ ಭಿದ್ಯೇರನ್ಸರ್ವಸೇತವಃ॥ 12-80-15 (67917) ತಥೈವಾತ್ಯುದಕಾದ್ಭೀತಸ್ತಸ್ಯ ಭೇದನಮಿಚ್ಛತಿ। ಯಮೇವಂಲಕ್ಷಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಮಮಿತ್ರಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-80-16 (67918) ಯಸ್ತು ವೃದ್ಧ್ಯಾ ನ ತಪ್ಯೇತ ಕ್ಷಯೇ ದೀನತರೋ ಭವೇತ್। ಏತದುತ್ತಮಮಿತ್ರಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಮಭಿಚಕ್ಷತೇ॥ 12-80-17 (67919) ಯನ್ಮನ್ಯೇತ ಮಮಾಭಾವಾದಸ್ಯಾಭಾವೋ ಭವೇದಿತಿ। ತಸ್ಮಿನ್ಕುರ್ವೀತ ವಿಶ್ವಾಸಂ ಯಥಾ ಪಿತರೀ ವೈ ತಥಾ॥ 12-80-18 (67920) ತಂ ಶಕ್ತ್ಯಾ ವರ್ತಮಾನಂ ಚ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಬೃಂಹಯೇತ್। ನಿತ್ಯಂ ಕ್ಷತಾದ್ವಾರಯತಿ ಯೋ ಧರ್ಮೇಷ್ವಪಿ ಕರ್ಮಸು॥ 12-80-19 (67921) ಕ್ಷತಾದ್ಭೀತಂ ವಿಜಾನೀಯಾದುತ್ತಮಂ ಮಿತ್ರಲಕ್ಷಣಂ। ಯೇ ಯಸ್ಯ ಕ್ಷಯಮಿಚ್ಛಂತಿ ತೇ ತಸ್ಯ ರಿಪವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ॥ 12-80-20 (67922) ವ್ಯಸನಾನ್ನಿತ್ಯಭೀತೋ ಯಃ ಸಮೃದ್ಧ್ಯಾ ಯೋ ನ ದುಷ್ಯತಿ। ಯತ್ಸ್ಯಾದೇವಂವಿಧಂ ಮಿತ್ರಂ ತದಾತ್ಮಸಮಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-80-21 (67923) ರೂಪವರ್ಣಸ್ವರೋಪೇತಸ್ತಿತಿಕ್ಷುರನಸೂಯಕಃ। ಕುಲೀನಃ ಶೀಲಸಂಪನ್ನಃ ಸ ತೇ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರತ್ಯನಂತರಃ॥ 12-80-22 (67924) ಮೇಧಾವೀ ಸ್ಮೃತಿಮಾಂದಕ್ಷಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚಾನೃಶಂಸ್ಯವಾನ್। ಯೋ ಮಾನಿತೋಽಮಾನಿತೋ ವಾ ನ ಸಂತುಷ್ಯೇತ್ಕಥಂಚನ॥ 12-80-23 (67925) ಋತ್ವಿಗ್ವಾ ಯದಿ ವಾಽಽಚಾರ್ಯಃ ಸಖಾ ವಾಽತ್ಯಂತಸತ್ಕೃತಃ। ಗೃಹೇ ವಸೇದಮಾತ್ಯಸ್ತೇ ಸ ಸ್ಯಾತ್ಪರಮಪೂಜಿತಃ॥ 12-80-24 (67926) ಸಂವಿದ್ಯಾಃ ಪರಮಂ ಮಿತ್ರಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚಾರ್ಥಧರ್ಮಯೋಃ। ವಿಶ್ವಾಸಸ್ತೇ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಯಥಾ ಪಿತರಿ ವೈ ತಥಾ॥ 12-80-25 (67927) ನೈವ ದ್ವೌ ನ ತ್ರಯಃ ಕಾರ್ಯಾ ನ ಮೃಷ್ಯೇರನ್ಪರಸ್ಪರಂ। ಏಕಾರ್ಥೇ ಹೇತುಭೂತಾನಾಂ ಭೇದೋ ಭವತಿ ಸರ್ವದಾ॥ 12-80-26 (67928) ಕೀರ್ತಿಪ್ರಧಾನೋ ಯಸ್ತ ಸ್ಯಾದ್ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಯೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಸಮರ್ಥಾನ್ಯಶ್ಚ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನಾನರ್ಥಾನ್ಕುರುತೇ ಚ ಯಃ॥ 12-80-27 (67929) ಯೋ ನ ಕಾಮಾದ್ಭಯಾಲ್ಲೋಭಾತ್ಕ್ರೋಧಾದ್ವಾ ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜೇತ್। ದಕ್ಷಃ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಚನಃ ಸ ತೇ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರತ್ಯನಂತರಃ॥ 12-80-28 (67930) ಕುಲೀನಃ ಶೀಲಸಂಪನ್ನಸ್ತಿತಿಕ್ಷುರವಿಕತ್ಥನಃ। ಶೂರಶ್ಚಾರ್ಯಶ್ಚ ವಿದ್ವಾಂಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿವಿಶಾರದಃ॥ 12-80-29 (67931) ಏತೇ ಹ್ಯಮಾತ್ಯಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ। ಪೂಜಿತಾಃ ಸಂಬಿಭಕ್ತಾಶ್ಚ ಸುಸಹಾಯಾಃ ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಾಃ॥ 12-80-30 (67932) ಕೃತ್ಸ್ನಪ್ರೇತೇ ವಿನಿಕ್ಷಿಪ್ತಾಃ ಪ್ರತಿರೂಪೇಷು ಕರ್ಮಸು। ಯುಕ್ತಾ ಮಹತ್ಸು ಕಾರ್ಯೇಷು ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ಯುತ್ಪಾದಯಂತ್ಯುತ॥ 12-80-31 (67933) ಏತೇ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವಂತಿ ಸ್ಪರ್ಧಮಾನಾ ಮಿಥಃ ಸದಾ। ಅನುತಿಷ್ಠಂತಿ ಚೈವಾರ್ಥಮಾಚಕ್ಷಾಣಾಃ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-80-32 (67934) ಜ್ಞಾತಿಭ್ಯೋ ಬಿಭಿಯಾಶ್ಚೈವ ಮೃತ್ಯೋರಿವ ಯತಸ್ತದಾ। ಉಪರಾಜೇವ ರಾಜರ್ಧಿ ಜ್ಞಾತಿರ್ನ ಸಹತೇ ಸದಾ॥ 12-80-33 (67935) ಋಜೋರ್ಮೃದೋರ್ವದಾನ್ಯಸ್ಯ ಹ್ರೀಮತಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ। ನಾನ್ಯೋ ಜ್ಞಾತೇರ್ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿನಾಶಮಭಿನಂದತಿ॥ 12-80-34 (67936) ಅಜ್ಞಾತಯೋಽಪ್ಯಸುಖದಾ ಜ್ಞಾತಯೋಽಪಿ ಸುಖಾವಹಾಃ। ಅಜ್ಞಾತಿಮಂತಂ ಪುರುಷಂ ಪರೇ ಚಾಭಿಭವಂತ್ಯುತ॥ 12-80-35 (67937) ನಿಕೃತಸ್ಯ ನರೈರನ್ಯೈರ್ಜ್ಞಾತಿರೇವ ಪರಾಯಣಂ। ನಾನ್ಯೋ ನಿಕಾರಂ ಸಹತೇ ಜ್ಞಾತಿರ್ಜ್ಞಾತೇಃ ಕದಾಚನ॥ 12-80-36 (67938) ಆತ್ಮಾನಮೇವ ಜಾನಾತಿ ನಿಕೃತಂ ಬಾಂಧವೈಪರಿ। ತೇಷು ಸಂತಿ ಗುಣಾಶ್ಚೈವ ನೈರ್ಗುಣ್ಯಂ ಚೈವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ॥ 12-80-37 (67939) ನಾಜ್ಞಾತಿರನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಾಜ್ಞಾತಿರ್ವೃದ್ಧಿಮಶ್ನುತೇ। ಉಭಯಂ ಜ್ಞಾತಿವರ್ಗೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ಚ॥ 12-80-38 (67940) ಸಂಮಾನಯೇತ್ಪೂಜಯೇಚ್ಚ ವಾಚಾ ನಿತ್ಯಂ ಚ ಕರ್ಮಣಾ। ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಿಯಮೇತೇಭ್ಯೋ ನಾಪ್ರಿಯಂ ಕಿಂಚಿದ ಚರೇತ್॥ 12-80-39 (67941) ವಿಶ್ವಸ್ತವದವಿಶ್ವಸ್ತಸ್ತೇಷು ವರ್ತೇತ ಸರ್ವದಾ ನ ಹಿ ದೋಷೋ ಗುಣೋ ವೇತಿ ನಿರೂಪ್ಯಸ್ತೇಷು ದೃಶ್ಯತೇ॥ 12-80-40 (67942) ಅಸ್ಯೈವಂ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯಾಪ್ರಮಾದಿನಃ। ಅಮಿತ್ರಾಃ ಸಂಪ್ರಸೀದಂತಿ ತತೋ ಮಿತ್ರಂ ಭವಂತ್ಯಪಿ॥ 12-80-41 (67943) ಯ ಏವಂ ವರ್ತತೇ ನಿತ್ಯಂ ಜ್ಞಾತಿಸಂಬಂಧಿಮಂಡಲೇ। ಮಿತ್ರೇಷ್ವಮಿತ್ರೇ ಮಧ್ಯಸ್ಥೇ ಚಿರಂ ಯಶಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ॥ ॥ 12-80-42 (67944) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 80॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-80-3 ಸಹಾರ್ಥಃ ಅಯಂ ಶತ್ರುರುಭಾಥ್ಯಾಮುನ್ಮೂಲನೀಯಃ ಅಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ವಿಭಜ್ಯ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತಿಂ ಪಣಪೂರ್ವಂ ಕೃತಃ। ಭಜಮಾನಃ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಕ್ರಮಾಗತಃ ಸಹಜಃ ಮಾತೃಷ್ವಸ್ತ್ರೀಯಾದಿಃ ಕೃತ್ರಿಮೋ ಧನಾದಿನಾ ಆವರ್ಜಿತಃ॥ 12-80-7 ಸರ್ವೇ ಪಂಚಾಪಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಕಾರ್ಯಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಮಂತ್ರಿತಮಪಿ ದುಷ್ಟಾಮಾತ್ಯನಿಗ್ರಹಾದಿಕಂ ಕಾರ್ಯಂ ಪಂಚಾನಾಮಪಿ ಸಮಕ್ಷಂ ನ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-80-14 ಮಮಾಭಾವಾತ್ ಮಯಿ ಮೃತೇ ಅರ್ಥಾಗಮಃ ಇಮಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ಇತಿ ಯಂ ಮನ್ಯೇತ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಂಕಿತವ್ಯಮಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-80-18 ಯತ್ ಮಿತ್ರಂ ಕರ್ತೃ॥ 12-80-28 ಪ್ರತ್ಯನಂತರಃ ಪ್ರತಿನಿಧಿಃ ಪ್ರಧಾನ ಹತಿಯಾವತ್॥ 12-80-30 ಸ್ಯನುಷ್ಠಿತಾಃ ಸುಪ್ತುಭಕ್ತಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ॥ 12-80-31 ಕೃತ್ಸ್ನಮಪ್ರತಿಕಂಚುಕಂ ಯಥಾ ರಕ್ಷತ್ತಥಾ ವಿನಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಅಧಿಕೃತಾಃ। ಪ್ರತಿರೂಪೇಷ್ವನುರೂಪೇಷು ಕರ್ಮಸ್ವಾಯವ್ಯಯಸಕಲನಾದಿಷು। ಕಾರ್ಯೇಷು ಪರಾಮಿಭವಾದಿಷು॥ 12-80-33 ಉಪರಾಜಾ ಸಮೀಭವರ್ತೀ ಸಾಮಂತಃ॥ 12-80-36 ನಿಕೃತಸ್ಯ ಲಂಘಿತಸ್ಯ ಲಂಘಿತಸ್ಯ॥ 12-80-37 ಬಾಂಧವೈಃ ಸಂಬಂಧಿಭಿರ್ನಿಕೃತೇ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಪುರುಷೇ ತಜ್ಜ್ಞಾತಿಃ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ನಿಕೃತಂ ಜಾನಾತಿ। ತೇಷು ಜ್ಞಾತಿಷು॥ 12-80-41 ತಥಾ ಮಿತ್ರೀಭವಂತ್ಯಪೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-81-0 (67945) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-81-0x (5547) ಏವಮಗ್ರಾಹ್ಯಕೇ ತಸ್ಮಿಂಜ್ಞಾತಿಸಂಬಂಧಿಮಂಡಲೇ। ಮಿತ್ರೇಷ್ವಮಿತ್ರೇಷ್ವಪಿ ಚ ಕಥಂ ಭಾವೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ॥ 12-81-1 (67946) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-81-2x (5548) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಸಂವಾದಂ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಮಹರ್ಷೇರ್ನಾರದಸ್ಯ ಚ॥ 12-81-2 (67947) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-81-3x (5549) ನಾಸುಹೃತ್ಪರರ್ಮ ಮಂತ್ರಂ ನಾರದಾರ್ಹತಿ ವೇದಿತುಂ। ಅಪಂಡಿತೋ ವಾಽಪಿ ಸುಹೃತ್ಪಂಡಿತೋ ವಾಪ್ಯನಾತ್ಮವಾನ್॥ 12-81-3 (67948) ಸ ತೇ ಸೌಹೃದಮಾಸ್ಥಾಯ ಕಿಂಚಿದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾರದ। ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಚ ತೇ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸಂಪೃಚ್ಛೇ ತ್ರಿದಿವಂಗಮ॥ 12-81-4 (67949) ದಾಸ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯವಾದೇನ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ವೈ ಕರೋಂಯಹಂ। ಅರ್ಧಂಭೋಕ್ತಾಽಸ್ಮಿ ಭೋಗಾನಾಂ ವಾಗ್ದುರುಕ್ತಾನಿ ಚ ಕ್ಷಮೇ॥ 12-81-5 (67950) ಅರಣೀಮಗ್ನಿಕಾಮೋ ವಾ ಮಥ್ನಾತಿ ದಹೃಯಂ ಮಮ। ವಾಚಾ ದುರುಕ್ತಂ ದೇವರ್ಷೇ ತನ್ಮಾಂ ದಹತಿ ನಿತ್ಯದಾ॥ 12-81-6 (67951) ಬಲಂ ಸಂಕರ್ಷಣೇ ನಿತ್ಯಂ ಸೌಕುಮಾರ್ಯಂ ಪುನರ್ಗದೇ। ರೂಪೇಣ ಮತ್ತಃ ಪ್ರದ್ಯುಂನಃ ಸೋಽಸಹಾಯೋಽಸ್ಮಿ ನಾರದ॥ 12-81-7 (67952) ಅನ್ಯೇ ಹಿ ಸುಮಹಾಭಾಗಾ ಬಲವಂತೋ ದುರಾಸದಾಃ। ನಿತ್ಯೋತ್ಥಾನೇನ ಸಂಪನ್ನಾ ನಾರದಾಂಧಕವೃಷ್ಣಯಃ॥ 12-81-8 (67953) ಯಸ್ಯ ನ ಸ್ಯುರ್ನ ವೈ ಸ ಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಯುಃ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇವ ತತ್। ದ್ವಯೋರೇನಂ ಪ್ರಚರತೋರ್ವೃಣೋಂಯೇಕರತಂ ನ ಚ॥ 12-81-9 (67954) ಸ್ಯಾತಾಂ ಯಸ್ಯಾಹುಕಾಕ್ರೂರೌ ಕಿಂ ನು ದುಃಖತರಂ ತತಃ। ಯಸ್ಯ ಚಾಪಿ ನ ತೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಿಂ ನು ದುಃಖತರಂ ತತಃ॥ 12-81-10 (67955) ಸೋಽಹಂ ಕಿತ್ನವಮಾತೇವ ದ್ವಯೋರಪಿ ಮಹಾಮುನೇ। ನೈಕಸ್ಯ ಜಯಮಾಶಂಸೇ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ಪರಾಜಯಂ॥ 12-81-11 (67956) ಮಮೈವಂ ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನಸ್ಯ ನಾರದೋಭಯದರ್ಶನಾತ್। ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಜ್ಞಾತೀನಾಮಾತ್ಮನಸ್ತಥಾ॥ 12-81-12 (67957) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-81-13x (5550) ಆಪದೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಕೃಷ್ಣ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ಚಾಂಯಂತರಾಶ್ಚ ಹ। ಪ್ರಾದುರ್ಭವಂತಿ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಸ್ವಕೃತಾ ಯದಿ ವಾಽನ್ಯತಃ॥ 12-81-13 (67958) ಸೇಯಮಾಭ್ಯಂತರಾ ತುಭ್ಯಮಾಪತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾ ಸ್ವಕರ್ಮಜಾ। ಅಕ್ರೂರಭೋಜಪ್ರಭವಾ ಸರ್ವೇ ಹ್ಯೇತೇ ತದನ್ವಯಃ॥ 12-81-14 (67959) ಅರ್ಥಹೇತೋರ್ಹಿ ಕಾಮಾದ್ವಾ ವೀರಬೀಭತ್ಸಯಾಽಪಿ ವಾ। ಆತ್ಮನಾ ಪ್ರಾಪ್ತಮೈಶ್ವರ್ಯಮನ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ॥ 12-81-15 (67960) ಕೃತಮೂಲಮಿದಾನೀಂ ತದ್ರಾಜಶಬ್ದಸಹಾಯವತ್। ನ ಶಕ್ಯಂ ಪುನರಾದಾತುಂ ವಾಂತಮನ್ನಮಿವ ಸ್ವಯಂ॥ 12-81-16 (67961) ಬಭ್ರೂಗ್ರಸೇನತೋ ರಾಜ್ಯಂ ನಾಪ್ನುಂ ಶಕ್ಯಂ ಕಥಂಚನ। ಜ್ಞಾತಿಭೇದಭಯಾತ್ಕೃಷ್ಣ ತ್ವಯಾ ಚಾಪಿ ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-81-17 (67962) ತಚ್ಚ ಸಿಧ್ಯೇತ್ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಕೃತ್ವಾ ಕರ್ಮ ಸುದುಷ್ಕರಂ। ಮಹಾಕ್ಷಯಂ ವ್ಯಯೋ ವಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿನಾಶೋ ವಾ ಪುನರ್ಭವೇತ್॥ 12-81-18 (67963) ಅನಾಯಸೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮೃದುನಾ ಹೃದಯಚ್ಛಿದಾ। ಜಿಹ್ವಾಮುದ್ಧರ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪರಿಮೃದಜ್ಯಾನುಮೃಜ್ಯ ಚ॥ 12-81-19 (67964) ವಾಸುದೇವ ಉವಾಚ। 12-81-20x (5551) ಅನಾಯಸಂ ಮುನೇ ಶಸ್ತ್ರಂ ಮೃದು ವಿದ್ಯಾಮಹಂ ಕಥಂ। ಯೇನೈಷಾಮುದ್ಧರೇ ಜಿಹ್ವಾಂ ಪರಿಮೃಜ್ಯಾನುಮೃಜ್ಯ ಚ॥ 12-81-20 (67965) ನಾರದ ಉವಾಚ। 12-81-21x (5552) ಶಕ್ತ್ಯಾಽನ್ನದಾನಂ ಸತತಂ ತಿತಿಕ್ಷಾಽಽರ್ಜವಮಾರ್ದವಂ। ಯಥಾರ್ಹಪ್ರತಿಪೂಜಾ ಚ ಶಸ್ತ್ರಮೇತದನಾಯಸಂ॥ 12-81-21 (67966) ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ವಕ್ತುಕಾಮಾನಾಂ ಕಟುಕಾನಿ ಲಧೂನಿ ಚ। ಗಿರಾ ತ್ವಂ ಹೃದಯಂ ವಾಚಂ ಶಮಯಸ್ಯ ಮನಾಂಸಿ ಚ॥ 12-81-22 (67967) ನಾಮಹಾಪುರುಷಃ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾನಾತ್ಮಾ ನಾಸಹಾಯವಾನ್। ಮಹತೀಂ ಧುರಮಾದಾಯ ಸಮುದ್ಯಂಯೋರಸಾ ವಹೇತ್॥ 12-81-23 (67968) ಸರ್ವ ಏವ ಗುರುಂ ಭಾರಮನಙ್ವಾನ್ವಹತೇ ಸಮೇ। ದುರ್ಗೇ ಪ್ರತೀತಃ ಸುಗವೋ ಭಾರಂ ವಹತಿ ದುರ್ವಹಂ॥ 12-81-24 (67969) ಭೇದಾದ್ವಿನಾಶಃ ಸಂಘಾನಾಂ ಸಂಘಮುಖ್ಯೋಽಸಿ ಕೇಶವ। ಯಥಾ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನೋತ್ಸೀದೇದಯಂ ಸಂಘಸ್ತಥಾ ಕುರು॥ 12-81-25 (67970) ನಾನ್ಯತ್ರ ಬುದ್ಧಿಕ್ಷಾಂತಿಭ್ಯಾಂ ನಾನ್ಯತ್ರೇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಾತ್। ನಾನ್ಯತ್ರ ಧನಸಂತ್ಯಾಗಾದ್ಗುಣಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೇಽವತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-81-26 (67971) ಧನ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ವಂ ಸ್ವಪಕ್ಷೋದ್ಭಾವನಂ ಸದಾ। ಜ್ಞಾತೀನಾಮವಿನಾಶಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಕೃಷ್ಣ ತಥಾ ಕುರು॥ 12-81-27 (67972) ಆಯತ್ಯಾಂ ಚ ತದಾತ್ವೇ ಚ ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯವಿದಿತಂ ಪ್ರಭೋ। ಷಾಂಗುಣ್ಯಸ್ಯ ವಿಧಾನೇನ ಯಾತ್ರಾ ಯಾನವಿಧೌ ತಥಾ॥ 12-81-28 (67973) ಯಾದವಾಃ ಕುಕುರಾ ಭೋಜಾಃ ಸರ್ವೇ ಚಾಂಧಕವೃಷ್ಣಯಃ। ತ್ವಯ್ಯಾಯತ್ತಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ಲೋಕಾ ಲೋಕೇಶ್ವರಾಶ್ಚ ಯೇ॥ 12-81-29 (67974) ಉಪಾಸಂತೇ ಹಿ ತ್ವದ್ಬುದ್ಧಿಮೃಷಯಶ್ಚಾಪಿ ಮಾಧವ। ತ್ವಂ ಗುರುಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಜಾನೀಷೇ ತ್ವಂ ಪರಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-81-30 (67975) ತ್ವಾಮಾಸಾದ್ಯ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠಮೇಧಂತೇ ವಾದವಾಃ ಸುಖಂ॥ ॥ 12-81-31 (67976) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಾಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 81॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-81-1 ಅಗ್ರಾಹ್ಯಕೇ ವಶೀಕರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ॥ 12-81-6 ವಾಶಬ್ದ ಇವಾರ್ಥಃ॥ 12-81-9 ತೇ ಯಸ್ಯ ಪಕ್ಷೇ ನ ಸ್ಯುಃ ಸ ನಸ್ಯಾನ್ನಶ್ಯೇದೇವ। ಯಸ್ಯ ಪಕ್ಷೇ ತೇ ಸ್ಯುಸ್ತತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-81-11 ಕಿತವಮಾತೇವ ಕಿತವಯೋರ್ದ್ಯೂತಕಾರಿಣೋರೇಕಾ ಮಾತೇವ॥ 12-81-13 ಅನ್ಯತಃ ಬಾಹ್ಯಾಃ ಆಪದಃ ಸ್ವಕೃತಾಃ ಜ್ಞಾತಿಕೃತಾಃ ಅಂತರಾ ಆಪದಃ॥ 12-81-14 ಏತೇ ಸಂಕರ್ಷಣಾದಯಃ। ತದನ್ವಥಾ ಅಕ್ರೂರಾನ್ವಯಾಃ॥ 12-81-15 ತತ್ರ ಹೇತುರರ್ಥೇತಿ। ತತ್ಸ್ನೇಹಪ್ರಭವಾ ಇಯಂ ತವ ಆಪದಿತಿ ಸಾರ್ಧಃ। ಸ್ವಕರ್ಮಜೇತ್ಯುಕ್ತಂ ತದ್ವಿವೃಣೋತಿ ಆತ್ಮನೇತಿ ಸಾರ್ಧೇನ। ಅನ್ಯತ್ರ ಆಹುಕೇ॥ 12-81-16 ಜ್ಞಾತಿಶಬ್ದಂ ಸಹಾಯವನ್ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ತತ್ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಕೃತಮೂಲಂ ಯತೋ ಜ್ಞಾತಿಶಬ್ದಂ ಜ್ಞಾತಿತ್ವಾದನುಚ್ಛೇದನೀಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-81-18 ತಚ್ಚ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಪುನರಾದಾನಂ ಚ॥

12-82-0 (67977) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-82-0x (5553) ಏಷಾ ಪ್ರಥಮತೋ ವೃತ್ತಿರ್ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಶೃಣು ಭಾರತ। ಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ವೇದಯೇದರ್ಥಂ ರಾಜ್ಞಾ ರಕ್ಷ್ಯಃ ಸ ಮಾನವಃ॥ 12-82-1 (67978) ಹ್ರಿಯಮಾಣಮಮಾತ್ಯೇನ ಭೃತ್ಯೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಭೃತಃ। ಯೋ ರಾಜಕೋಶಂ ನಶ್ಯಂತಮಾಚಕ್ಷೀತ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-82-2 (67979) ಶ್ರೋತವ್ಯಮಸ್ಯ ಚ ರಹೋ ರಕ್ಷ್ಯಶ್ಚಾಮಾತ್ಯತೋ ಭವೇತ್। ಅಮಾತ್ಯಾ ಹ್ಯಪಹರ್ತಾರೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಘ್ನಂತಿ ಭಾರತ॥ 12-82-3 (67980) ರಾಜಕೋಶಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾರಂ ರಾಜಕೋಶವಿಲೋಪಕಾಃ। ಸಮೇತ್ಯ ಸರ್ವೇ ಬಾಧಂತೇ ಸ ವಿನಶ್ಯತ್ಯರಕ್ಷಿತಃ॥ 12-82-4 (67981) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಮುನಿಃ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯಃ ಕೌಸಲ್ಯಂ ಯದುವಾಚ ಹ॥ 12-82-5 (67982) ಕೋಸಲಾನಾಮಾಧಿಪತ್ಯಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿನಂ। ಮುನಿಃ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಆಜಗೋಮೇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-82-6 (67983) ಸ ಕಾಕಂ ಪಂಜರೇ ಬದ್ಧ್ವಾ ವಿಷಯಂ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿನಃ। ಸರ್ವಂ ಪರ್ಯಚರದ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯರ್ಥೀ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-82-7 (67984) ಅಧೀಯೇ ವಾಯಸೀಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಶಂಸಂತಿ ಮಮ ವಾಯಸಾಃ। ಅನಾಗತಮತೀತಂ ಚ ಯಚ್ಚ ಸಂಪ್ರತಿ ವರ್ತತೇ॥ 12-82-8 (67985) ಇತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಪರಿಪತನ್ಬಹುಭಿಃ ಪುರುಷೈಃ ಸಹ। ಸರ್ವೇಷಾಂ ರಾಜಯುಕ್ತಾನಾಂ ದುಷ್ಕೃತಂ ಪರಿದೃಷ್ಟವಾನ್॥ 12-82-9 (67986) ಸ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ವ್ಯವಸಾಯಂ ಹಿ ಸರ್ವಶಃ। ರಾಜಯುಕ್ತಾಪಚಾರಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನ್ಬುದ್ಧ್ವಾ ತತಸ್ತತಃ॥ 12-82-10 (67987) ತತಃ ಸ ಕಾಕಮಾದಾಯ ರಾಜಾನಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗಮತ್। ಸರ್ವಜ್ಞೋಽಸ್ಮೀತಿ ವಚನಂ ಬ್ರುವಾಣಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಃ॥ 12-82-11 (67988) ಸ ಸ್ಮ ಕೌಸಲ್ಯಮಾಗಂಯ ರಾಜಾಮಾತ್ಯಮಲಂಕೃತಂ। ಪ್ರಾಹ ಕಾಕಸ್ಯ ವಚನಾದಮುತ್ರೇದಂ ತ್ವಯಾ ಕೃತಂ॥ 12-82-12 (67989) ಅಸೌ ಚಾಸೌ ಚ ಜಾನೀತೇ ರಾಜಕೇಶಸ್ತ್ವಯಾ ಹೃತಃ। ಏವಮಾಖ್ಯಾತಿ ಕಾಕೋಽಯಂ ತಚ್ಛೀಘ್ರಮನುಗಂಯತಾಂ॥ 12-82-13 (67990) ತಥಾಽನ್ಯಾನಪಿ ಸ ಪ್ರಾಹ ರಾಜಕೋಶಹರಾಂಸ್ತದಾ। ನ ಚಾಸ್ಯ ವಚನಂ ಕಿಂಚಿದನೃತಂ ಶ್ರೂಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-82-14 (67991) ತೇನ ವಿಪ್ರಕೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ರಾಜಯುಕ್ತಾಃ ಕುರೂದ್ವಹ। ತಮತಿಕ್ರಂಯ ಸುಪ್ತಂ ತು ನಿಶಿ ಕಾಕಮಪೋಥಯನ್॥ 12-82-15 (67992) ವಾಯಸಂ ತು ವಿನಿರ್ಭಿನ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಣೇನ ಪಂಜರೇ। ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾಕ್ಯಂ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-82-16 (67993) ರಾಜಂಸ್ತ್ವಾಮಭಯಂ ಯಾಚೇ ಪ್ರಭುಂ ಪ್ರಾಣಧನೇಶ್ವರಂ। ಅನುಜ್ಞಾತಸ್ತ್ವಯಾ ಬ್ರೂಯಾಂ ವಚನಂ ಭವತೋ ಹಿತಂ॥ 12-82-17 (67994) ಮಿತ್ರಾರ್ಥಮಭಿಸಂತಪ್ತೋ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಽಽಗತಃ। ಹ್ರಿಯಂತೇ ಹಿ ಮಹಾರ್ಥಾಶ್ಚ ಪುರುಷೇ ವಿಕ್ರಮತ್ಯಪಿ॥ 12-82-18 (67995) ಸಂಬುಬೋಧಯಿಷುರ್ಮಿತ್ರಂ ಸದಶ್ವಮಿವ ಸಾರಥಿಃ। ಅತಿಮನ್ಯುಪ್ರಸಕ್ತೋ ಹಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಹಿತಕಾರಣಾತ್॥ 12-82-19 (67996) ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಸುಹೃದಾ ಕ್ಷಂತವ್ಯಂ ಸಂವಿಜಾನತಾ। ಐಶ್ವರ್ಯಮಿಚ್ಛತಾ ನಿತ್ಯಂ ಪುರುಷೇಣ ಬುಭೂಷತಾ॥ 12-82-20 (67997) ತಂ ರಾಜಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿನ್ಮಾಂ ಭವಾನ್ವದೇತ್। ಕಸ್ಮಾದಹಂ ನ ಕ್ಷಮೇಯಮಾಕಾಂಕ್ಷನ್ನಾತ್ಮನೋ ಹಿತಂ॥ 12-82-21 (67998) ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರತಿಜಾನೇ ತೇ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಯದಿಹೇಚ್ಛಸಿ। ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಹಿ ತೇ ವಾಕ್ಯಂ ಯನ್ಮಾಂ ವಿಪ್ರ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಸಿ॥ 12-82-22 (67999) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-82-23x (5554) ವಿದ್ವಾನ್ನಯಾನಪಾಯಾಂಶ್ಚ ಭಯಾಖ್ಯಾತೄನ್ಭಯಾನಿ ಚ। ಭಕ್ತ್ಯಾ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಭವತೋಽಂತಿಕಮಾಗತಃ॥ 12-82-23 (68000) ಪ್ರಾಗೇವೋಕ್ತಂ ತು ದೋಷೋಽಯಮಾಚಾರ್ಯೈರ್ನೃಪಸೇವನಂ। ಅಗತೇಃ ಕುಗತಿರ್ಹ್ಯೇಷಾ ಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ಸಹಜೀವಿಕಾ॥ 12-82-24 (68001) ಆಶೀವಿಷೈಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಹುಃ ಸಂಗಮಂ ಯಸ್ಯ ರಾಜಭಿಃ। ಬಹುಮಿತ್ರಾಂಶ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಬಹ್ವಭಿತ್ರಾಸ್ತಥೈವ ಚ॥ 12-82-25 (68002) ತೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯ ಏವಾಹುರ್ಭಯಂ ರಾಜೋಪಜೀವಿನಾಂ। ತಥಾಽಸ್ಯ ರಾಜತೋ ರಾಜನ್ಮುಹುರ್ತಾದಾಗತಂ ಭಯಂ॥ 12-82-26 (68003) ನೈಕಾಂತೇನಾಪ್ರಮಾದೋ ಹಿ ಶಕ್ಯಃ ಕರ್ತುಂ ಮಹೀಪತೌ। ನ ತು ಪ್ರಮಾದಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕಥಂಚಿದ್ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ॥ 12-82-27 (68004) ಪ್ರಮಾದಾತ್ಸ್ಖಲತೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಖಲತೋ ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿತಂ। ಅಗ್ನಿಂ ದೀಪ್ತಮಿವಾಸೀದೇದ್ರಾಜಾನಪ್ನುಪಶಿಕ್ಷಿತಃ॥ 12-82-28 (68005) ಆಶೀವಿಷಮಿವ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಪ್ರಭುಂ ಪ್ರಾಣಧನೇಶ್ವರಂ। ಯತ್ನೇನೋಪಚರೇನ್ನಿತ್ಯಂ ನಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನವಃ॥ 12-82-29 (68006) ದುರ್ವ್ಯಾಹೃತಾಚ್ಛಂಕಮಾನೋ ದುಃಸ್ಥಿತಾದ್ದುರನುಷ್ಠಿತಾತ್। ದುರಾಸದಾದ್ದುರ್ವೃಜಿನಾದಿಂಗಿತಾದ್ಧ್ಯಾಯಿತಾದಪಿ॥ 12-82-30 (68007) ದೇವತೇವ ಹಿ ಸರ್ವಾರ್ಥಾನ್ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಸಾದಿತಃ। ವೈಶ್ವಾನರ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಮೂಲಮಪಿ ನಿರ್ದಹೇತ್॥ 12-82-31 (68008) ಇತಿ ರಾಜನ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಹ ವರ್ತತೇ ಚ ತಥೈವ ತತ್। ಅಥ ಭೂಯಾಂಸಮೇವಾರ್ಥಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-82-32 (68009) ದದಾತ್ಯತ್ಮದ್ವಿಧೋಽಽಮಾತ್ಯೋ ಬುದ್ಧಿಸಾಹಾಯ್ಯಮಾಪದಿ। ವಾಯಸಸ್ತ್ವೇಷ ಮೇ ರಾಜನ್ನಂತಕಾಯಾಭಿಸಂಹಿತಃ॥ 12-82-33 (68010) ನ ಚ ಮೇಽತ್ರ ಭವಾನ್ಗರ್ಹ್ಯೋ ನ ಚ ಯೇಷಾಂ ಭವಾನ್ಪ್ರಿಯಃ। ಹಿತಾಹಿತಾಂಸ್ತು ಬುದ್ಧ್ಯೇಥಾ ಮಾಪರೋಕ್ಷಮತಿರ್ಭವ॥ 12-82-34 (68011) ಯೇ ತ್ವಾದಾನಪರಾ ಏವ ವಸಂತಿ ಭವತೋ ಗೃಹೇ। ಅಭೂತಿಕಾಮಾ ಭೂತಾನಾಂ ತಾದೃಶೈರ್ಮೇಽಭಿಸಂಹಿತಂ॥ 12-82-35 (68012) ಯೋ ವಾ ಭವದ್ವಿನಾಶೇನ ರಾಜ್ಯಮಿಚ್ಛತ್ಯನಂತರಂ। ಆಂತರೈರಾಭೇಸಂಧಾಯ ರಾಜನ್ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ನಾನ್ಯಥಾ॥ 12-82-36 (68013) ತೇಷಾಮಹಂ ಭಯಾದ್ರಾಜನ್ಗಮಿಷ್ಯಾಂಯನ್ಯಮಾಶ್ರಮಂ। ತೈರ್ಹಿ ಮೇ ಸಂಧಿತೋ ಬಾಣಃ ಕಾಕೇ ನಿಪತಿತಃ ಪ್ರಭೋ॥ 12-82-37 (68014) ಛಝನಾ ಮಮ ಕಾಕಶ್ಚ ಗಮಿತೋ ಯಮಸಾದನಂ। ದೃಷ್ಟಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮಯಾ ರಾಜಂಸ್ತಪೋದೀರ್ಘೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ॥ 12-82-38 (68015) ಬಹುನಕ್ರಝಷಗ್ರಾಹಾಂ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಣೈರ್ಯುತಾಂ। ಕಾಕೇನ ವಾಲಿಶೇನೇಮಾಮತಾರ್ಷಮಹಮಾಪಗಾಂ॥ 12-82-39 (68016) ಸ್ಥಾಣ್ವಶ್ಮಕಂಟಕವರ್ತೀಂ ಸಿಂಹ ವ್ಯಾಘ್ರಸಮಾಕುಲಾಂ। ದುರಾಸದಾಂ ದುಷ್ಪ್ರಸಹಾಂ ಗುಹಾಂ ಹೈಮವತೀಮಿವ। 12-82-40 (68017) ಅಗ್ನಿನಾ ತಾಮಸಂ ದುರ್ಗಂ ನೌಭಿರಾಪ್ಯಂ ಚ ಗಂಯತೇ। ರಾಜದುರ್ಗಾವತರಣೇ ನೋಪಾಯಂ ಪಂಡಿತಾ ವಿದುಃ॥ 12-82-41 (68018) ಗಹನಂ ಭವತೋ ರಾಜ್ಯಮಂಧಕಾರಂ ತಮೋನ್ವಿತಂ। ನೇಹ ವಿಶ್ವಸಿತುಂ ಶಕ್ಯಂ ಭವತಾಽಪಿ ಕುತೋ ಮಯಾ॥ 12-82-42 (68019) ಅತೋ ನಾಯಂ ಶುಭೋ ವಾಸಸ್ತುಲ್ಯೇ ಸದಸತೀ ಇಹ। ವಧೋ ಹ್ಯೇವಾತ್ರ ಸುಕೃತೇ ದುಷ್ಕೃತೇ ನ ಚ ಸಂಶಯಃ॥ 12-82-43 (68020) ನ್ಯಾಯತೋ ದುಷ್ಕೃತೇ ಘಾತಃ ಸುಕೃತೇ ನ ಕಥನಂ। ನೇಹ ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ಥಾತುಂ ಜವೇನೈವಾವ್ರಜೇದ್ವುಧಃ॥ 12-82-44 (68021) ಸೀತಾ ನಾಮ ನದೀ ರಾಜನ್ಪ್ಲವೋ ಯಸ್ಯಾಂ ನಿಮಜ್ಜತಿ। ತಯೋಪಮಾಮಿಮಾಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಗುರಾಂ ಸರ್ವಧಾತಿನೀಂ॥ 12-82-45 (68022) ಮಧುಪ್ರಪಾತೋ ಹಿ ಭವಾನ್ಭೋಜನಂ ವಿಷಸಂಯುತಂ। ಅಸತಾಮಿವ ತೇ ಭಾವೋ ವರ್ತತೇ ನ ಸತಾಮಿವ॥ 12-82-46 (68023) ಆಶೀವಿಷೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಕೂಪಸ್ತ್ವಮಸಿ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-82-47 (68024) ದುರ್ಗತೀರ್ಥಾ ಬೃಹತ್ಕೂಲಾ ಕಾವೇರೀ ಚೋರಸಂಯುತಾ। ನದೀ ಮಧುರಪಾನೀಯಾ ಯಥಾ ರಾಜಂಸ್ತಥಾ ಭವಾನ್। ಶ್ವಗೃಧ್ರಗೋಮಾಯುಯುತೋ ರಾಜಹಂಸಸಮೋ ಹ್ಯಸಿ॥ 12-82-48 (68025) ಯಥಾಽಽಶ್ರಿತ್ಯ ಮಹಾವೃಕ್ಷಂ ಕಕ್ಷಃ ಸಂವರ್ಧತೇ ಮಹಾನ್। ತತಸ್ತಂ ಸಂವೃಣೋತ್ಯೇವ ತಮತೀತ್ಯ ಚ ವರ್ಧತೇ॥ 12-82-49 (68026) ತೇನೈವೋಗ್ರೇಂಧನೇನೈನಂ ದಾವೋ ದಹತಿ ದಾರುಣಃ। ತಥೋಪಮಾ ಹ್ಯಮಾತ್ಯಾಸ್ತೇ ರಾಜಂಸ್ತಾನ್ಪರಿಶೋಧಯ॥ 12-82-50 (68027) ತ್ವಯಾ ಚೈವ ಕೃತಾ ರಾಜನ್ಭವತಾ ಪರಿಪಾಲಿತಾಃ। ಭವಂತಂ ಪರ್ಯವಜ್ಞಾಯ ಜಿಘಾಂಸಂತಿ ಭವತ್ಪ್ರಿಯಂ॥ 12-82-51 (68028) ಉಷಿತಂ ಶಂಕಮಾನೇನ ಪ್ರಮಾದಂ ಪರಿರಕ್ಷತಾ। ಅಂತಃ ಸರ್ಪ ಇವಾಗಾರೇ ವೀರಪತ್ನ್ಯಾ ಇವಾಲಯೇ। ಶೀಲಂ ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನೇನ ರಾಜ್ಞಃ ಸಾಹಸಜೀವಿನಃ॥ 12-82-52 (68029) ಕಚ್ಚಿಜ್ಜಿತೇಂದ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ಕಚ್ಚಿದಸ್ಯಾಂತರಾ ಜಿತಾಃ। ಕಚ್ಚಿದೇಷಾಂ ಪ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ಕಚ್ಚಿದ್ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-82-53 (68030) ವಿಜಿಜ್ಞಾಸುರಿಹ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತವಾಹಂ ರಾಜಸತ್ತಮ। ತಸ್ಯ ಮೇ ರೋಚತೇ ರಾಜನ್ಕ್ಷುಧಿತಸ್ಯೇವ ಭೋಜನಂ॥ 12-82-54 (68031) ಅಮಾತ್ಯಾ ಮೇ ನ ರೋಚಂತೇ ವಿತೃಷ್ಣಸ್ಯ ಯಥೋದಕಂ। ಭವತೋಽರ್ಥಕೃದಿತ್ಯೇವಂ ಮಯಿ ತೇ ದೋಷಮಾದಧನ್। ವಿದ್ಯತೇ ಕಾರಣಂ ನಾನ್ಯದಿತಿ ಮೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-82-55 (68032) ನ ಹಿ ತೇಷಾಮಹಂ ದ್ರೋಗ್ಧಾ ತತ್ತೇಷಾಂ ದ್ರೋಹವದ್ಗತಂ। ಅರೇರ್ಹಿ ದುರ್ಹೃದಾದ್ಭೇಯಂ ಭಗ್ನಪೃಷ್ಠಾದಿವೋರಗಾತ್॥ 12-82-56 (68033) ರಾಜೋವಾಚ। 12-82-57x (5555) ಭೂಯಸಾ ಪರಿಹಾರೇಣ ಸತ್ಕಾರೇಣ ಚ ಭೂಯಸಾ। ಪೂಜಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂಯೋ ವಸ ಗೃಹೇ ಮಮ॥ 12-82-57 (68034) ಯೇ ತ್ವಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನೇಚ್ಛಂತಿ ತೇ ನ ವತ್ಸ್ಯಂತಿ ಮೇ ಗೃಹೇ। ಭವತೈವ ಹಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತದೇಷಾಮನಂತರಂ॥ 12-82-58 (68035) ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ಸುಧೃತೋ ದಂಡೋ ಯಥಾ ಚ ಸುಕೃತಂ ಕೃತಂ। ತಥಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಭಗವಞ್ಶ್ರೇಯಸೇ ವಿನಿಯುಂಕ್ಷ್ವ ಮಾಂ॥ 12-82-59 (68036) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-82-60x (5556) ಅದರ್ಶಯನ್ನಿಮಂ ದೋಷಮೇಕೈಕಂ ದುರ್ಬಲಂ ಕುರು। ತತಃ ಕಾರಣಮಾಜ್ಞಾಯ ಪುರುಷಂಪುರುಷಂ ಜಹಿ। ಏಕದೋಷಾ ಹಿ ಬಹವೋ ಮೃದ್ಗೀಯುರಪಿ ಕಂಟಕಾನ್॥ 12-82-60 (68037) `ಅರ್ಥೇ ಸರ್ವಂ ಜಗದ್ವದ್ಧಮರ್ಥೇನೈವ ನಿಬಧ್ಯತೇ। ಅರ್ಥೇ ದರ್ಪೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತಸ್ಮಾದರ್ಥಂ ವಿರೋಚಯ॥ 12-82-61 (68038) ಏಕೇನೈಕಸ್ಯ ದೋಷೇಣ ತದ್ವಿರುದ್ಧಂ ಪ್ರಚೋದಯ। ಸ ತಸ್ಯ ದೋಷಾನುದ್ಭಾವ್ಯ ತಸ್ಯಾರ್ಥಂ ಗ್ರಾಹಯಿಷ್ಯತಿ॥ 12-82-62 (68039) ಸಾಮಪೂರ್ವಂ ಚ ಕೇಷಾಂಚಿದ್ಭೇದೇನ ಚ ಪರಸ್ಪರಂ। ವೈರಂ ಕಾರಯ ಭೂಪಾಲ ಪಶ್ಚಾದ್ದಂಡಂ ಪ್ರಚೋದಯ॥ 12-82-63 (68040) ಬಿಲ್ವೇನ ಚ ಯಥಾ ಬಿಲ್ವಮಾಕಾರಂ ಛಾದ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಅಶುದ್ಧಂ ಸಚಿವಂ ರಾಜನ್ನಶುದ್ಧೇನೈವ ನಾಶಯ॥' 12-82-64 (68041) ಮಂತ್ರಭೇದಭಯಾದ್ರಾಜಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ॥ 12-82-65 (68042) ವಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಮೃದುದಂಡಾಃ ಕೃಪಾಲವಃ। ಸ್ವಸ್ತಿ ಚೇಚ್ಛಾಮ ಭವತಃ ಪರೇಷಾಂ ಚ ಯಥಾಽಽತ್ಮನಃ॥ 12-82-66 (68043) ರಾಜನ್ನಾತ್ಮಾನಮಾಚಕ್ಷೇ ಸಂಬಂಧೀ ಭವತೋ ಹ್ಯಹಂ। ಮುನಿಃ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಇತ್ಯೇವಮಭಿಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಪಿತುಃ ಸಖಾ ಚ ಭವತಃ ಸಂಮತಃ ಸತ್ಯಸಂಗರಃ॥ 12-82-67 (68044) ವ್ಯಾಪನ್ನೇ ಭವತೋ ರಾಜ್ಯೇ ರಾಜನ್ಪಿತರಿ ಸಂಸ್ಥಿತೇ। ಸರ್ವಕಾಮಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ತದಾ ಮಯಾ॥ 12-82-68 (68045) ಸ್ನೇಹಾತ್ತ್ವಾಂ ತು ಬ್ರವೀಂಯೇತನ್ಮಾ ಭೂಯೋ ವಿಭ್ರೋ ದಿತಿ॥ 12-82-69 (68046) ಉಭೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದುಃಖಸುಖೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯದೃಚ್ಛಯಾ। ರಾಜ್ಯೇನಾಮಾತ್ಯಸಂಸ್ಥೇನ ಕಥಂ ರಾಜನ್ಪ್ರಮಾದ್ಯಸಿ॥ 12-82-70 (68047) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-82-71x (5557) ತತೋ ರಾಜಕುಲೇ ನಾಂದೀ ಸಂಜಜ್ಞೇ ಭೂಯಸಾ ಪುನಃ। ಪುರೋಹಿತಕುಲೇ ಚೈವ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಭೇ॥ 12-82-71 (68048) ಏಕಚ್ಛತ್ರಾಂ ಮಹೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಕೌಸಲ್ಯಾಯ ಯಶಸ್ವಿನೇ। ಮುನಿಃ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಈಜೇ ಕ್ರತುಭಿರುತ್ತಮೈಃ॥ 12-82-72 (68049) ಹಿತಂ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೌಸಲ್ಯೋಽಪ್ಯಜಯನ್ಮಹೀಂ। ತಥಾ ಚ ಕೃತವಾನ್ರಾಜಾ ಯಥೋಕ್ತಂ ತೇನ ಭಾರತ॥ ॥ 12-82-73 (68050) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವ್ಯಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 82॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-82-7 ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಾ ಅಮಾತ್ಯದೋಷದರ್ಶನೇ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರವರ್ತಯಿತುಕಾಮಃ॥ 12-82-9 ಪರಿಪತನ್ಪರಿತೋ ಭ್ರಮನ್। ರಾಜಯುಕ್ತಾನಾಂ ರಾಜ್ಞಾ ತೇಷು ತೇಷು ಕಾರ್ಯೇಷು ನಿಯುಕ್ತಾನಾಂ। ದುಷ್ಕೃತಂ ಸ್ವಾಮಿದ್ರವ್ಯಾಪಹಾರರೂಪಂ ವಾಪಂ॥ 12-82-12 ರಾಜಾನಮಾಗಂಯ ತತ್ಸಮಕ್ಷಮೇವಾಮಾತ್ಯಂ ಪ್ರಾಹ। ಅಮುತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತ್ವಯಾ ಇದಂ ಧನಚೌರ್ಯಂ ಕೃತಮಿತಿ॥ 12-82-13 ಅನುಗಂಯತಾಂ ಆಲೋಚ್ಯತಾಂ॥ 12-82-18,19 ಹ್ರಿಯಂತ ಇತಿ ಮಿತ್ರಂ ತ್ವಾಂ ಸಂಬುಬೋಧಯಿಪುರಾಗತ ಇತಿ ಶ್ಲೋಕದ್ವಯಭೇಕಾನ್ವಯಂ॥ 12-82-23 ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪಾಪಾನಪಾಪಾಭೃತ್ಯತಸ್ತೇ ಭಯಾನಿ ಚೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-82-29 ನಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮತ್ವಾ ಜೀವನಾಶಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-82-35 ಆದಾನಪರಾಃ ಕೋಶಲೋಪ್ತಾರಃ। ಮೇ ಮಯಿ। ತಾದೃಶೈರಭಿಸಂಹಿತಮಭಿಸಂಧಿರ್ವೈರಂ ಕೃತಂ। ಮದೀಯಕಾಕಹನನಾದಿತಿ ಭಾವಃ॥ 12-82-36 ಆಂತರೈಃ ಸೂದಾದಿಭಿಃ ಅಭಿಸಂಧಾಯಾಽನ್ನದೌ ವಿಷಂ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಸ್ನೇಹಂ ಕೃತ್ವಾ। ತೇಷಾಮಭೀಪ್ಸಿತೋ ಭವದ್ವಿನಾಶಃ ಸಿಧ್ಯತಿ ಚಾಽನ್ಯಥಾ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ವ। ಆಯುಃಶೇಷೇ ಸತೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-82-37 ತೇಷಾಂ ತ್ವದ್ವೈರಿಣಾಂ ॥ 12-82-39 ಇಮಾಂ ರಾಜನೀತಿನದೀಂ। ನಕ್ರಾದಿತುಲ್ಯೈರಧಿಕಾರಿಪುರುಷೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾಂ। ಬಾಲಿಶೇನ ಸ್ವಮೃತ್ಯುಂ ಸಂಪಾದಯತಾ ವಿರುದ್ಧಲಕ್ಷಣಯಾ ತನ್ಮರಣಾನ್ಮೃತೋಽಸ್ಮೀತಿ ಭಾವಃ॥ 12-82-41 ಅಗ್ನಿನಾ ದೀಪೇನ ಆಪ್ಯಂ ಜಲರೂಪಂ॥ 12-82-42 ಗಹನಂ ಕಪಟಂ। ಅಂಧಕಾರಮಿವ ತಮೋನ್ವಿತಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದರ್ಶನಶೂನ್ಯಂ॥ 12-82-52 ಉಷಿತಂ ಮಯೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-82-53 ಜಿಜ್ಞಾಸಾಮೇವಾಹ ಕಚ್ಚಿದಿತಿ॥ 12-82-54 ರೋಚತೇ ಭವಾನಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-82-56 ಭೇಯಂ ಭೇತವ್ಯಂ। ಭಗ್ನಪೃಷ್ಠಾತ್ ಪೃಷ್ಠಭಂಗೇನ ಕೋಪಿತಾತ್॥ 12-82-60 ತೇಷಾಮಕಸ್ಮಾತ್ ಯುಗಪಚ್ಚ ವಧೇ ದೋಷಮಾಹ ಏಕೇತಿ। ಸಂಹತಾಃ ಕಂಟಕಾನಪಿ ಮೃದ್ರೀಯುಃ ಕಿಮುತ ಮಾದೃಶಾನ್ಮೃದೂನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-82-68 ಪಿತರಿ ತ್ವದೀಯೇ ಸಂಸ್ಥಿತೇ ಮೃತೇ॥ 12-82-69 ವಿಭ್ರಮೇತ್ ಅನಾಪ್ತೇಷ್ವಾಪ್ತಬುದ್ಧಿಂ ಭವಾನ್ಮಾಕಾರ್ಷೀತ್॥ 12-82-71 ನಾಂದೀ ಮಂಗಲಪಾಠಃ। ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಮಂತ್ರಿಣಿ ವೃತೇ ಸತಿ॥ 12-82-72 ಕೌಸಲ್ಯಾಯ ಕೌಸಲ್ಯಾರ್ಥೇ॥

12-83-0 (68051) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-83-0x (5558) ಸಭಾಸದಃ ಸಹಾಯಾಶ್ಚ ಸುಹೃದಶ್ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಪರಿಚ್ಛದಾಸ್ತಥಾಽಮಾತ್ಯಾಃ ಕೀದೃಶಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-83-1 (68052) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-83-2x (5559) ಹ್ರೀನಿಷೇವಾಸ್ತಥಾ ದಾಂತಾಃ ಸತ್ಯಾರ್ಜವಸಮನ್ವಿತಾಃ। ಶಕ್ತಾಃ ಕಥಯಿತುಂ ಸಂಯಕ್ತೇ ತವ ಸ್ಯುಃ ಸಭಾಸದಃ॥ 12-83-2 (68053) ಅಮಾತ್ಯಾಶ್ಚಾತಿಶೂರಾಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಶ್ಚ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ। ಸುಸಂತೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ಕೌಂತೇಯ ಮಹೋತ್ಸಾಹಾಶ್ಚ ಕರ್ಮಸು॥ 12-83-3 (68054) ಏತಾನ್ಸಹಾಯಾಂʼಲ್ಲಿಪ್ಸೇಥಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ವಾಪತ್ಸು ಭಾರತ॥ 12-83-4 (68055) ಕುಲೀನಃ ಪೂಜಿತೋ ನಿತ್ಯಂ ನ ಹಿ ಶಕ್ತಿಂ ನಿಗೂಹತಿ। ಪ್ರಸನ್ನಮಪ್ರಸನ್ನಂ ವಾ ಪೀಡಿತಂ ಹತಮೇವ ವಾ। ಆವರ್ತಯತಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತದೇವ ಹ್ಯನುಪಾಲಿತಂ॥ 12-83-5 (68056) ಕುಲೀನಾ ದೇಶಜಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ರೂಪವಂತೋ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ। ಪ್ರಗಲ್ಭಾಶ್ಚಾನುರಕ್ತಾಶ್ಚ ತೇ ತವ ಸ್ಯುಃ ಪರಿಚ್ಛದಾಃ॥ 12-83-6 (68057) ದೌಷ್ಕುಲೇಯಾಶ್ಚ ಲುಬ್ಧಾಶ್ಚ ನೃಶಂಸಾ ನಿರಪತ್ರಪಾಃ। ತೇ ತ್ವಾಂ ತಾತ ನಿಷೇವೇಯುರ್ಯಾವದಾರ್ದ್ರಕಪಾಣಯಃ॥ 12-83-7 (68058) ಕುಲೀನಾಞ್ಶೀಲಸಂಪನ್ನಾನಿಂಗಿತಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠುರಾನ್। ದೇಶಕಾಲವಿಧಾನಜ್ಞಾನ್ಭರ್ತೃಕಾರ್ಯಹಿತೈಪಿಣಃ। ನಿತ್ಯಮರ್ಥೇಷು ಸರ್ವೇಷು ರಾಜಾ ಕುರ್ವೀತ ಮಂತ್ರಿಣಃ॥ 12-83-8 (68059) ಅರ್ಥಮಾನಾರ್ಘಸತ್ಕಾರೈರ್ಭೋಗೈರುಚ್ಚಾವಚೈಃ ಪ್ರಿಯೈಃ। ಯಾನರ್ಥಭಾಜೋ ಮನ್ಯೇಥಾಸ್ತೇತೇ ಸ್ಯುಃ ಸುಖಭಾಗಿನಃ॥ 12-83-9 (68060) ಅಭಿನ್ನವೃತ್ತಾ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಸದ್ವೄತ್ತಾಶ್ಚರಿತವ್ರತಾಃ। ನತ್ವಾಂ ನಿತ್ಯಾರ್ಥಿನೋ ಜಹ್ಯುರಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ॥ 12-83-10 (68061) ಅನಾರ್ಯಾ ಯೇ ನ ಜಾನಂತಿ ಸಮಯಂ ಮಂದಚೇತಸಃ। ತೇಭ್ಯಃ ಪರಿಜುಗುಪ್ಸೇಥಾ ಯೇ ಚಾಪಿ ಸಮಯಚ್ಯುತಾಃ॥ 12-83-11 (68062) ನೈಕಮಿಚ್ಛೇದ್ಗಣಂ ಹಿತ್ವಾ ಸ್ಯಾಚ್ಚೇದನ್ಯತರಗ್ರಹಃ। ಯಸ್ತ್ವೇಕೋ ಬಹುಭಿಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ಕಾಮಂ ತೇನ ಗಣಂ ತ್ಯಜೇತ್॥ 12-83-12 (68063) ಶ್ರೇಯಸೋ ಲಕ್ಷಣಂ ಚೈತದ್ವಿಕ್ರಮೋ ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ। ಕೀರ್ತಿಪ್ರಧಾನೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಯೇ ಯಶ್ಚ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-83-13 (68064) ಸಮರ್ಥಾನ್ಪೂಜಯೇದ್ಯಶ್ಚ ನಾಸ್ಪರ್ಧ್ಯೈಃ ಸ್ಪರ್ಧತೇ ಚ ಯಃ। ನ ಚ ಕಾಮಾದ್ಭಯಾತ್ಕ್ರೋಧಾಲ್ಲೋಭಾದ್ವಾ ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜೇತ್॥ 12-83-14 (68065) ಅಮಾನೀ ಅತ್ಯವಾಕ್ಶಕ್ತೋ ಜಿತಾತ್ಮಾ ಮಾನಸಂಯುತಃ। ಸ ತೇ ಮಂತ್ರಸಹಾಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಪರೀಕ್ಷಿತಃ॥ 12-83-15 (68066) ಕುಲೀನಃ ಕುಲಸಂಪನ್ನಸ್ತಿತಿಕ್ಷುರ್ದಶ ಆತ್ಮವಾನ್। ಶೂರಃ ಕೃತಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಶ್ಚ ಶ್ರೇಯಸಃ ಪಾರ್ಥ ಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-83-16 (68067) ತಸ್ಯೈವಂ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಜಾನತಃ। ಅಮಿತ್ರಾಃ ಸಂಪ್ರಸೀದಂತಿ ತಥಾ ಮಿತ್ರೀಭವಂತ್ಯಪಿ॥ 12-83-17 (68068) ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಮಾತ್ಯಾನಾಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ ಗುಣಾಗುಣಂ। ಸಂಯತಾತ್ಮಾ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞೋ ಭೂತಿಕಾಮಶ್ಚ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-83-18 (68069) ಸಂಬಂಧಿಪುರುಷೈರಾಪ್ತೈರಭಿಜಾತೈಃ ಸ್ವದೇಶಜೈಃ। ಅಹಾರ್ಯೈರವ್ಯಭೀಚಾರೈಃ ಸರ್ವಶಃ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತೈಃ॥ 12-83-19 (68070) ಯೌನಾಃ ಶ್ರೌತಾಸ್ತಥಾ ಮೌಲಾಸ್ತಥೈವಾಪ್ಯನಹಂಕೃತಾಃ। ಕರ್ತವ್ಯಾ ಭೂತಿಕಾಮೇನ ಪುರುಷೇಣ ಬುಭೂಪತಾ॥ 12-83-20 (68071) ಏಷಾಂ ವೈನಯಿಕೀ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚೈವ ಶೋಭನಾ। ತೇಜೋ ಧೈರ್ಯಂ ಕ್ಷಮಾ ಶೌಚಮನುರಾಗಃ ಸ್ಥಿತಿರ್ಧೃತಿಃ॥ 12-83-21 (68072) ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಚ ಗುಣಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರೌಢಭಾವಾಂಧುರಂಧರಾನ್। ಪಂಚೋಪಧಾವ್ಯತೀತಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾಽರ್ಥಕಾರಿಣಃ॥ 12-83-22 (68073) ಪರ್ಯಾಪ್ತವಚನಾನ್ವೀರಾನ್ಪ್ರತಿಪತ್ತಿವಿಶಾರದಾನ್। ಕುಲೀನಾನ್ಸತ್ವಸಂಪನ್ನಾನಿಂಗಿತಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠುರಾನ್॥ 12-83-23 (68074) ದೇಶಕಾಲವಿಧಾನಜ್ಞಾನ್ಭರ್ತೃಕಾರ್ಯಹಿತೈಷಿಣಃ। ನಿತ್ಯಮರ್ಥೇಷು ಸರ್ವೇಷು ರಾಜನ್ಕುರ್ವೀತ ಮಂತ್ರಿಣಃ॥ 12-83-24 (68075) ಹೀನತೇಜೋಭಿಸಂಸೃಷ್ಟೋ ನೈವ ಜಾತು ವ್ಯವಸ್ಯತಿ। ಅವಶ್ಯಂ ಜನಯತ್ಯೇವ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಸಂಶಯಂ॥ 12-83-25 (68076) ಏವಮಲ್ಪಶ್ರುತೋ ಮಂತ್ರೀ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿಜನೋಽಪ್ಯುತ। ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಸಂಯುಕ್ತೋ ನಾಲಂ ಮಂತ್ರಂ ಪರೀಕ್ಷಿತುಂ॥ 12-83-26 (68077) ತಥೈವಾನಭಿಜಾತೋಽಪಿ ಕಾಮಮಸ್ತು ಬಹುಶ್ರುತಃ। ಅನಾಯಕ ಇವಾಚಕ್ಷುರ್ಮುಹ್ಯತ್ಯೂಹ್ಯೇಷು ಕರ್ಮಸು॥ 12-83-27 (68078) ಯೋ ವಾಽಪ್ಯಸ್ಥಿರಸಂಕಲ್ಪೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನಾಗತಾಗಮಃ। 12-83-28bಉಪಾಯಜ್ಞೋಽಪಿ ನಾಲಂ ಸ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಪಯಿತುಂ ಚಿರಂ॥ 12-83-28 (68079) ಕೇವಲಾತ್ಪುನರಾದಾನಾತ್ಕರ್ಮಣೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ। ಪರಾಮರ್ಶೋ ವಿಶೇಷಣಾಮಶ್ರುತಸ್ಯೇಹ ದುರ್ಮತೇಃ॥ 12-83-29 (68080) ಮಂತ್ರಿಣ್ಯನನುರಕ್ತೇ ತು ವಿಶ್ವಾಸೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದನನುರಕ್ತಾಯ ನೈವ ಮಂತ್ರಂ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್॥ 12-83-30 (68081) ವ್ಯಥಯೇದ್ಧಿ ಸ ರಾಜಾನಂ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಸಹಿತೋಽನೃಜುಃ। ಮಾರುತೋಪಹಿತಚ್ಛಿದ್ರೈಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಗ್ನಿರಿವ ದ್ರುಮಂ॥ 12-83-31 (68082) ಸಂಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚೈಕದಾ ಸ್ವಾಮೀ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚೈವಾಪಕರ್ಷತಿ। ವಾಚಾ ಕ್ಷಿಪತಿ ಸಂರಬ್ಧಃ ಪುನಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಸೀದತಿ॥ 12-83-32 (68083) ತಾನಿತಾನ್ಯನುರಕ್ತೇನ ಶಕ್ಯಾನಿ ಹಿ ತಿತಿಕ್ಷಿತುಂ। ಮಂತ್ರಿಣಾಂ ಚ ಭವೇತ್ಕ್ರೋಧೋ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮಿವಾಶನೇಃ॥ 12-83-33 (68084) ಯಸ್ತು ಸಂಹರತೇ ತಾನಿ ಭರ್ತುಃ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ। ಸಮಾನಸುಖದುಃಖಂ ತಂ ಪೃಚ್ಛೇದರ್ಥೇಷು ಮಾನವಂ॥ 12-83-34 (68085) ಅನೃಜುಸ್ತ್ವನುರಕ್ತೋಽಪಿ ಸಂಪನ್ನಶ್ಚೇತರೈರ್ಗುಣೈಃ। ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಜ್ಞಾನಯುಕ್ತೋಽಪಿ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-35 (68086) ಯೋಽಮಿತ್ರೈಃ ಸಹ ಸಂಬದ್ಧೋ ನ ಪರಾನ್ಬಹುಮನ್ಯತೇ। ಅಸುಹೃತ್ತಾದೃಶೋ ಜ್ಞೇಯೋ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-36 (68087) ಅವಿದ್ವಾನಶುಚಿಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಶತ್ರುಸೇವೀ ವಿಕತ್ಥನಃ। ಅಸುಹೃತ್ಕ್ರೋಧನೋ ಲುಬ್ಧೋ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-37 (68088) ಆಗಂತುಶ್ಚಾನುರಕ್ತೋಽಪಿ ಕಾಮಮಸ್ತು ಬಹುಶ್ರುತಃ। ಸತ್ಕೃತಃ ಸಂವಿಭಕ್ತೋ ವಾ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-38 (68089) ವಿಧರ್ಮತೋ ವಿಪ್ರಕೃತಃ ಪಿತಾ ಯಸ್ಯಾಭವತ್ಪುರಾ। ಸತ್ಕೃತಃ ಸ್ಥಾಪಿತಃ ಸೋಽಪಿ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-39 (68090) ಯಃ ಸ್ವಲ್ಪೇನಾಪಿ ಕಾರ್ಯೇಣ ಸುಹೃದಾಕ್ಷಾರಿತೋ ಭವೇತ್। ಪುನರನ್ಯೈರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ನ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-40 (68091) ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಶ್ಚ ಮೇಧಾವೀ ಬುಧೋ ಜಾನಪದಃ ಶುಚಿಃ। ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಯಃ ಶುದ್ಧಃ ಸ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-41 (68092) ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನಃ ಪ್ರಕೃತಿಜ್ಞಃ ಪರಾತ್ಮನೋಃ। ಸುಹೃದಾತ್ಮಸಮೋ ರಾಜ್ಞಃ ಸ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-42 (68093) ಸತ್ಯವಾಕ್ಶೀಲಸಂಪನ್ನೋ ಗನ್ಭೀರಃ ಸತ್ರಪೋ ಮೃದುಃ। ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋ ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-43 (68094) ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸಂಮತಃ ಸದ್ಭಿಃ ಶೌಟೀರೋ ದ್ವೇಷ್ಯಪಾಪಕಃ। ಮಂತ್ರವಿತ್ಕಾಲವಿಚ್ಛೂರಃ ಸ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-44 (68095) ಸರ್ವಲೋಕಮಿಮಂ ಶಕ್ತಃ ಸಾಂತ್ವೇನ ಕುರುತೇ ವಶಂ। ತಸ್ಮೈ ಮಂತ್ರಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ದಂಡಮಾಧಿತ್ಸತಾ ನೃಪ॥ 12-83-45 (68096) ಪೌರಜಾನಪದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಾಸಂ ಧರ್ಮತೋ ಗತಾಃ। ಯೋದ್ಧಾ ನಯವಿಪಶ್ಚಿಚ್ಚ ಸ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-83-46 (68097) ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೈರ್ಗುಣೈರೇತೈರುಪಪನ್ನಾಃ ಸುಪೂಜಿತಾಃ। ಮಂತ್ರಿಣಃ ಪ್ರಕೃತಿಜ್ಞಾಃ ಸ್ಯುಖ್ಯವರಾ ಮಹದೀಪ್ಸವಃ॥ 12-83-47 (68098) ಸ್ವಾಸು ಪ್ರಕೃತಿಷು ಚ್ಛಿದ್ರಂ ಲಕ್ಷಯೇರನ್ಪರಸ್ಯ ಚ। ಮಂತ್ರಿಣಾಂ ಮಂತ್ರಮೂಲಂ ಹಿ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ವಿವರ್ಧತೇ॥ 12-83-48 (68099) ನಾಸ್ಯ ಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪರಃ ಪಶ್ಯೇಚ್ಛಿದ್ರೇಷು ಪರಮನ್ವಿಯಾತ್। ಗೂಹೇತ್ಕೂರ್ಮ ಇವಾಙಗಾನಿ ರಕ್ಷೇದ್ವಿವರಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-83-49 (68100) ಮಂತ್ರಗ್ರಾಹಾ ಹಿ ರಾಜಸ್ಯ ಮಂತ್ರಿಣೋ ಯೇ ಮನೀಷಿಣಃ। ಮಂತ್ರಸಂಹನನೋ ರಾಜಾ ಮಂತ್ರಾಂಗಾನೀತರೇ ಜನ್ಗಃ॥ 12-83-50 (68101) ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಣಿಧಿಮೂಲಂ ಹಿ ಮಂತ್ರಸಾರಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ। ಸ್ವಾಮಿನಂ ತ್ವನುವರ್ಂತತೇ ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಿಹ ಮಂತ್ರಿಣಃ॥ 12-83-51 (68102) ಸಂವಿನೀಯಮದಕ್ರೋಧೌ ಮಾನಮೀರ್ಷ್ಯಾಂ ಚ ನಿರ್ವೃತಾಃ। ನಿತ್ಯಂ ಪಂಚೋಪಧಾತೀತೈರ್ಮಂತ್ರಯೇತ್ಸಹ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ॥ 12-83-52 (68103) ತೇಷಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ವಿಮರ್ಶಂ ವಿಬುಧ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿನಿವೇಶ್ಯ ತತ್ರ। ಸ್ವನಿಶ್ಚಯಂ ತಂ ಪರನಿಶ್ಚಯಂ ಚ ನಿದರ್ಶಯೇದುತ್ತರಮಂತ್ರಕಾಲೇ॥ 12-83-53 (68104) ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಜ್ಞಮುಪೇತ್ಯ ಪೃಚ್ಛೇ ದ್ಯುಕ್ತೋ ಗುರುಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುತ್ತರಾರ್ಥಂ। ನಿಷ್ಠಾ ಕೃತಾ ತೇನ ಯದಾ ಸಹಃ ಸ್ಯಾ ತ್ತಂ ಮಂತ್ರಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರಣಯೇದಸಕ್ತಃ॥ 12-83-54 (68105) ಏವಂ ಸದಾ ಮಂತ್ರಯಿತತ್ರ್ಯಮಾಹು ರ್ಯೇ ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವಾರ್ಥವಿನಿಶ್ಚಯಜ್ಞಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತಮೇವಂ ಪ್ರಣಯೇತ್ಸದೈವ ಮಂತ್ರಂ ಪ್ರಜಾಸಂಗ್ರಹಣೇ ಸಮರ್ಥಂ॥ 12-83-55 (68106) ನ ವಾಮನಾಃ ಕುಬ್ಜಕೃಶಾ ನ ಖಂಜಾ ನಾಂಧಾ ಜಡಾಃ ಸ್ತ್ರೀ ಚ ನಪುಂಸಕಾಶ್ಚ। ನ ಚಾತ್ರ ತಿರ್ಯಕ್ಚ ಪುರೋ ನ ಪಶ್ಚಾ ನ್ನೋರ್ಧ್ವಂ ನ ಚಾಧಃ ಪ್ರಪರೇತ್ಕಥಂಚಿತ್॥ 12-83-56 (68107) ಆರುಹ್ಯ ವಾ ವೇಶ್ಮ ತಥೈವ ಶೂನ್ಯಂ ಸ್ಥಲಂ ಪ್ರಕಾಶಂ ಕುಶಕಾಶಹೀನಂ। ವಾಗಂಗದೋಷಾನ್ಪರಿಹೃತ್ಯ ಸರ್ವಾ ನ್ಸಂಮಂತ್ರಯೇತ್ಕಾರ್ಯಮಹೀನಕಾಲಂ॥ ॥ 12-83-57 (68108) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರ್ಯಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 83॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-83-1 ಸಭಾಸದಃ ವ್ಯವಹಾರನಿರ್ಣಾಯಕಾ। ಸಹಾಯಾಃ ಯುದ್ಧಾದಾವುಪಯೋಗಿನಃ। ಸುಹೃದೋ ಹಿತಕರ್ತಾರಃ। ಪರಿಚ್ಛದಾಃ ಸೇನಾನ್ಯಾದಯಃ॥ 12-83-2 ಕ್ರಮೇಣೈಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ ಹೀತಿ। ಕಥಯಿತುಂ ನ್ಯಾಯಾನ್ಯಾಯೌ ವಕ್ತುಂ ಹೀನಿಷೇಧಾಸ್ತಥಾ ದಾಂತಾಃ ಸತ್ಯಲಜ್ಜಾಸಮನ್ವಿತಾಃ ಇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-83-5 ಸುಲ್ದಮಾಹ ಸಾರ್ಧೇನ ಕುಲೀನ ಇತಿ॥ 12-83-7 ಯಾವದಾರ್ದ್ರಕಪಾಣಯಃ। ಶುಷ್ಕಹಸ್ತಾಸ್ತು ಸದ್ಯೋ ವಿಕ್ರಿಯಂತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ತೇ ತ್ವಾಂ ಜಾತು ನ ಸೇವೇಯುರ್ಯಾವತೇ ಸ್ವಂಗಪಾಣಯಃ। ಇತಿ ಡ. ಥ.ಪಾಠಃ॥ 12-83-9 ಅರ್ಥೋ ಧನಂ। ಮಾನಃ ಸನ್ಮಾನಃ। ಅರ್ಧೋ ವಸ್ರಾದಿದಾನಂ। ಸತ್ಕಾರ ಆದರಃ। ಯಾನ್ಪ್ರಿಯಾನ್ಮನ್ಯೇಥಾತ್ತೇಽರ್ಥಭಾಜಃ ಸುಖಭಾಗಿನಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ॥ 12-83-11 ಸಮಯಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಮಯದಾಂ। ಜುಗುಪ್ಸೇಥಾಃ ರಕ್ಷಸ್ವ॥ 12-83-12 ಅನ್ಯತರಗ್ರಹಃ ಗಣೈಕಯೋರೇಕ್ತರಸ್ಯ ಗ್ರಾಣಪ್ರಸಂಗ। ಏಕಶ್ಚೇದ್ಗುಣೀ ತದಾ ಗಣಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ ಏವ ಗ್ರಾಹ॥ 12-83-13 ಶ್ರೇಯಸಃ ಸಾಧೋಃ॥ 12-83-14 ಸತ್ಯಃ ಸತ್ಯವಾನ್॥ 12-83-18 ಭೂಮಿಪಃ ಪರೀಕ್ಷೇತೇತಿ ಯೋಜನಾ॥ 12-83-19 ಅಭಿಜಾತೈಃ ಕುಲೀನೈಃ। ಅಹಾರ್ಯೈಃ ಧನಾದಿನಾ ವಶೀಕರ್ತುಮಶಕ್ಯೈಃ। ಸಂಬಂಧಿಪುರುಷೈರ್ಯೇಷಾಂ ಸಂಬಂಧೋಽಸ್ತಿ ತಾದೃಶೈಃ॥ 12-83-20 ಯೌನಾ ಉತ್ತಮಯೋನಯಃ। ಮೌಲಾಃ ಪರಂಪರಾಗತಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ। ಮಂತ್ರಿಣ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-83-21 ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಜಃ ಸಂಸ್ಕಾರಃ। ತೇಜಃ ಪರಾಭಿಭವಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ। ಸ್ಥಿತಿರವ್ಯಭಿಚಾರಿತಾ। ಧೃತಿರ್ಧಾರಣಸಮಾರ್ಥ್ಯಂ॥ 12-83-22 ಪಂಚ ಮಂತ್ರಿಣ ಇತಿ ತೃತೀಯೇನಾನ್ವಯಃ। ಉಪಧಾ ಚ್ಛಲಂ ತದ್ವ್ಯತೀತಾನ್॥ 12-83-23 ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ವಿವಿತ್ಸಿತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕಂ ವಚನಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್॥ 12-83-25 ಹೀನತೇಜಸಾ ಮಿತ್ರೇಣಾಭಿಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಸಂಬದ್ಧಃ। ನ ವ್ಯವಸ್ಯತಿ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯೇ ನಿಶ್ಚಿನೋತಿ॥ 12-83-28 ಪ್ರಾಪಯಿತುಂ ಸಮಾಪಯಿತುಂ॥ 12-83-29 ಆರಂಭಶೂರೋಽಪಿ ಮೂರ್ಖಃ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲವಿಶೇಷಾನ್ ಜ್ಞಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-83-32 ಅನುರಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ ಶಿಭಿಃ ಸಂಕ್ರುದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ॥ 12-83-38 ಆಗಂತುರ್ನೂತನಃ। ಸೋಽಪ್ಯ ವಿಶ್ವಾಸ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-83-39 ವಿಧರ್ಮತೋಽನ್ಯಾಯೇನ॥ 12-83-40 ಆಕ್ಷಾರಿತೋ ಧನಗ್ರಹಣೇನ ರಿಕ್ತಃ ಕೃತಃ॥ 12-83-41 ಜಾನಪದಃ ಸ್ವದೇಶಜಃ॥ 12-83-42 ಪರಸ್ಯ ಶತ್ರೋಃ ಆತ್ಮನಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತೀಃ ಸ್ವಾಂಯಮಾತ್ಯಾದಿಕಾ ಜಾನಾತೀತಿ ಪ್ರಕೃತಿಜ್ಞಃ॥ 12-83-43 ಗಂಭೀರೋ ಮಂತ್ರಗೋಪನಸಮರ್ಥಃ॥ 12-83-44 ಶೌಟೀರಃ ಪ್ರಗಲ್ಭಃ। ದ್ವೇಷ್ಯವದ್ಧೇಯಂ ಪಾಪಂ ಯಸ್ಯ ಸ ದ್ವೇಷ್ಯಪಾಪಕಃ॥ 12-83-45 ಆಧಿತ್ಸತಾ ಆಧಾತುಚ್ಛಿತಾ॥ 12-83-47 ಪಂಚಾನಾಮಭಾವೇ ತ್ರಯೋ ವಾ ಕಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-83-49 ವಿವರಂ ಛಿದ್ರಂ ॥ 12-83-50 ಮಂತ್ರಸಂಹನನೋ ಮಂತ್ರಕವಚಃ॥ 12-83-52 ಉಪವಾಶ್ಛಲಾನಿ। ತಾನಿ ಪಂಚ॥ 12-83-56 ಅತ್ರ ಮಂತ್ರಸ್ಥಾನೇ॥

12-84-0 (68109) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-84-0x (5560) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಬೃಹಸ್ಪತೇಶ್ಚ ಸಂವಾದಂ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-84-1 (68110) ಶಕ್ರ ಉವಾಚ। 12-84-2x (5561) ಕಿಂಸ್ವಿದೇಕಪಢಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪುರುಷಃ ಸಂಯಗಾಚರನ್। ಪ್ರಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯಶಶ್ಚೈವಾಪ್ನುಯಾನ್ಮಹತ್॥ 12-84-2 (68111) ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಉವಾಚ। 12-84-3x (5562) ಸಾಂತ್ವಮೇಕಪದಂ ಶಕ್ರ ಪುರುಷಃ ಸಂಯಗಾಚರನ್। ಪ್ರಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯಶಶ್ಚೈವಾಪ್ನುಯಾನ್ಮಹತ್॥ 12-84-3 (68112) ಏತದೇಕಪದಂ ಶಕ್ರ ಸರ್ವಲೋಕಸುಖಾವಹಂ। ಆಚರನ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ಸರ್ವದಾ॥ 12-84-4 (68113) ಯೋ ಹಿ ನಾಭಾಷತೇ ಕಿಂಚಿತ್ಸರ್ವದಾ ಭುಕುಟೀಮುಖಃ। ದ್ವೇಷ್ಯೋ ಭವತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಸ ಸಾಂತ್ವಮಿಹ ನಾಚರನ್॥ 12-84-5 (68114) ಯಸ್ತು ಸರ್ವಮಭಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪೂರ್ವಮೇವಾಭಿಭಾಷತೇ। ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷೀ ಚ ತಸ್ಯ ಲೋಕಃ ಪ್ರಸೀದತಿ॥ 12-84-6 (68115) ದಾನಮೇವ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಾಂತ್ವೇನಾನಭಿಜಲ್ಪಿತಂ। ನ ಪ್ರೀಣಯತಿ ಭೂತಾನಿ ನಿರ್ವ್ಯಂಜನಮಿವಾಶನಂ॥ 12-84-7 (68116) ಆದದನ್ನಪಿ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧುರಾಮೀರಯನ್ಗಿರಂ। ಸರ್ವಲೋಕಮಿಮಂ ಶಕ್ರ ಸಾಂತ್ವೇವ ಕುರುತೇ ವಶೇ॥ 12-84-8 (68117) ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಂತ್ವಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ದಂಡಮಾಧಿತ್ಸತಾಽಪಿ ಹಿ। ಪ್ರೀತಿಂ ಚ ಜನಯತ್ಯೇವಂ ನ ಚಾಸ್ಯೋದ್ವಿಜತೇ ಜನಃ॥ 12-84-9 (68118) ಸುಕೃತಸ್ಯ ಹಿ ಸಾಂತ್ವಸ್ಯ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ಮಧುರಸ್ಯ ಚ। ಸಂಯಗಾಸೇವ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತುಲ್ಯಂ ಜಾತು ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-84-10 (68119) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-84-11x (5563) ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಕೃತವಾನ್ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ಶಕ್ರಃ ಪುರೋಧಸಾ। ತಥಾ ತ್ವಮಪಿ ಕೌಂತೇಯ ಸಂಯಗೇತತ್ಸಮಾಚರ॥ ॥ 12-84-11 (68120) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 84॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-84-1 ಅತ್ರ ಮಂತ್ರಮೂಲಭೂತೇ ಪ್ರಜಾಸಂಗ್ರಹಣೇ ವಿಷಯೇ॥ 12-84-2 ಏಕಪದಂ ಯತ್ರ ಸರ್ವೇ ಗುಣಾಃ ಅಂತರ್ಭವಂತಿ ತದೇವ ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಸ್ತು। ಪ್ರಮಾಣಂ ಸಂಮತಂ॥ 12-84-3 ಸಾಂತ್ವಂ ನಿಷ್ಕಪಟಂ ಪ್ರಿಯವಚನಂ॥ 12-84-5 ನಾಭಾಷತೇ ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ್ತೇ। ನಾಚರನ್ ಅನಾಚರನ್॥

12-85-0 (68121) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-85-0x (5564) ಕಥಂಸ್ವಿದಿಹ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಾಲಯನ್ಪಾರ್ಥಿವಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಪ್ರೈತಿ ಧರ್ಮಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕೀರ್ತಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಶಾಶ್ವತೀಂ॥ 12-85-1 (68122) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-85-2x (5565) ವ್ಯವಹಾರೇಣ ಶುದ್ಧೇನ ಪ್ರಜಾಪಾಲನತತ್ಪರಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಧರ್ಮಂ ಚ ಕೀರ್ತಿ ಚ ಲೋಕಾನಾಪ್ನೋತ್ಯಸೌ ಶುಚಿಃ॥ 12-85-2 (68123) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-85-3x (5566) ಕೀದೃಶವ್ಯವಹಾರಂ ತು ಕೈಶ್ಚ ವ್ಯವಹರೇನ್ನೃಪಃ। ಏತತ್ಪೃಷ್ಟೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯಥಾವದ್ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-85-3 (68124) ಯೇ ಚೈವ ಪೂರ್ವಕಥಿತಾ ಗುಣಾಸ್ತೇ ಪುರುಷಂ ಪ್ರತಿ। ನೈಕಸ್ಮಿನ್ಪುರುಷೇ ಹ್ಯೇತೇ ವಿದ್ಯಂತ ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-85-4 (68125) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-85-5x (5567) ಏವಮೇತನ್ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯಥಾ ವದಸಿ ಬುದ್ಧಿಮನ್। ದುರ್ಲಭಃ ಪುರುಷಃ ಕಶ್ಚಿದೇಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಗುಣೈಃ ಶುಭೈಃ॥ 12-85-5 (68126) ಕಿಂತು ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ ಶೀಲಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನೇಹ ದುರ್ಲಭಂ। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತು ಯಥಾಽಮಾತ್ಯಾನ್ಯಾದೃಶಾಂಶ್ಚ ಕರಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-85-6 (68127) ಚತುರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ವೈದ್ಯಾನ್ಪ್ರಗಲ್ಭಾನ್ಸ್ನಾತಕಾಞ್ಶುಚೀನ್। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂದಶ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ಬಲಿನಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿನಃ॥ 12-85-7 (68128) ವೈಶ್ಯಾನ್ವಿತ್ತೇನ ಸಂಪನ್ನಾನೇಕವಿಂಶತಿಸಂಖ್ಯಯಾ। ತ್ರೀಂಶ್ಚ ಶೂದ್ರಾನ್ವಿನೀತಾಂಶ್ಚ ಶುಚೀನ್ಕರ್ಮಣಿ ಪೂರ್ವಕೇ॥ 12-85-8 (68129) ಅಷ್ಟಾಭಿಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಸೂತಂ ಪೌರಾಣಿಕಂ ತಥಾ। ಪಂಚಾಶದ್ವರ್ಷವಯಸಂ ಪ್ರಗಲ್ಭಮನಸೂಯಕಂ॥ 12-85-9 (68130) ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಸಮಾಯುಕ್ತಂ ವಿನೀತಂ ಸಮದರ್ಶಿನಂ। ಕಾರ್ಯೇ ವಿವದಮಾನಾನಾಂ ಶಕ್ತಮರ್ಥೇಷ್ವಲೋಲುಪಂ॥ 12-85-10 (68131) ವರ್ಜಿತಂ ಚೈವ ವ್ಯಸನೈಃ ಸುಘೋರೈಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ಭೃಶಂ। ಅಷ್ಟಾನಾಂ ಮಂತ್ರಿಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮಂತ್ರಂ ರಾಜೋಪಧಾರಯೇತ್॥ 12-85-11 (68132) ತತಃ ಸಂಪ್ರೇಷಯೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾಯ ಚ ದರ್ಶಯೇತ್। ಅನೇನ ವ್ಯವಹಾರೇಣ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸದಾ॥ 12-85-12 (68133) ನ ಚಾಪಿ ಗೂಢಂ ದ್ರವ್ಯಂ ತೇ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಕಾರ್ಯೋಪಘಾತಕಂ। ಕಾರ್ಯೇ ಖಲು ವಿಪನ್ನೇ ತ್ವಾಂ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ಚ ಪೀಡಯೇತ್॥ 12-85-13 (68134) ವಿದ್ರವೇಚ್ಚೈವ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತೇ ಶ್ಯೇನಾತ್ಪಕ್ಷಿಗಣಾ ಇವ। ಪರಿಸ್ರವೇಚ್ಚ ಸತತಂ ನೌರ್ವಿಶೀರ್ಣೇವ ಸಾಗರೇ॥ 12-85-14 (68135) ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಲಯತೋಽಸಂಯಗಧರ್ಮೇಣೇಹ ಭೂಪತೇಃ। ಹಾರ್ದಂ ಭಯಂ ಸಂಭವತಿ ಸ್ವರ್ಗಶ್ಚಸ್ಯ ವಿರುಧ್ಯತೇ॥ 12-85-15 (68136) ಅಥ ಯೋ ಧರ್ಮತಃ ಪಾತಿ ರಾಜಾಽಮಾತ್ಯೋಽಥವಾಽಽತ್ಮಜಃ। ಧರ್ಮಾಸನೇ ಸನ್ನಿಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮಮೂಲೇ ನರರ್ಷಭ॥ 12-85-16 (68137) `ಸ್ವರ್ಗಂ ಯಾತಿ ಮಹೀಪಾಲೋ ನಿಯುಕ್ತೈಃ ಸಚಿವೈಃ ಸಹ।' ಕಾರ್ಯೇಷ್ವಧಿಕೃತಾಃ ಸಂಯಗಕುರ್ವಂತೋ ನೃಪಾನುಗಾಃ। ಆತ್ಮಾನಂ ಪುರತಃ ಕೃತ್ವಾ ಯಾಂತ್ಯಧಃ ಸಹ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ॥ 12-85-17 (68138) ಬಲಾತ್ಕೃತಾನಾಂ ವಲಿಭಿಃ ಕೃಪಣಂ ಬಹುಜಲ್ಪತಾಂ। ನಾಥೋ ವೈ ಭೂಮಿಪೋ ನಿತ್ಯಮನಾಥಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ಭವೇತ್॥ 12-85-18 (68139) ತತಃ ಸಾಕ್ಷಿಬಲಂ ಸಾಧು ದ್ವೈಧವಾದಕೃತಂ ಭವೇತ್। ಅಸಾಕ್ಷಿಕಮನಾಥಂ ವಾ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಂ ತದ್ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-85-19 (68140) ಅಪರಾಧಾನುರೂಪಂ ಚ ದಂಡಂ ಪಾಪೇಷು ಧಾರಯೇತ್। ವಿಯೋಜಯೇದ್ಧನೈರ್ಋದ್ಧಾನಧನಾನಥ ಬಂಧನೈಃ॥ 12-85-20 (68141) ವಿನಯೇಚ್ಚಾಪಿ ದುರ್ವೃತ್ತಾನ್ಪ್ರಹಾರೈರಪಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಸಾಂತ್ವೇನೋಪಪ್ರದಾನೇನ ಶಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್॥ 12-85-21 (68142) ರಾಜ್ಞೋ ವಧಂ ಚಿಕೀರ್ಷೇದ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಚಿತ್ರೋ ವಧೋ ಭವೇತ್। ಆದೀಪಕಸ್ಯ ಸ್ತೇನಸ್ಯ ವರ್ಣಸಂಕರಿಕಸ್ಯ ಚ॥ 12-85-22 (68143) ಸಂಯಕ್ಪ್ರಣಯತೋ ದಂಡಂ ಭೂಮಿಪಸ್ಯ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಾ ನಾಸ್ತ್ಯಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮ ಏವ ಹಿ ಶಾಶ್ವತಃ॥ 12-85-23 (68144) ಕಾಮಕಾರೇಣ ದಂಡಂ ತು ಯಃ ಕುರ್ಯಾದವಿಚಕ್ಷಣಃ। ಸ ಇಹಾಕೀರ್ತಿಸಂಯುಕ್ತೋ ಮೃತೋ ನರಕಮೃಚ್ಛತಿ॥ 12-85-24 (68145) ನ ಪರಸ್ಯ ಪ್ರವಾದೇನ ಪರೇಷಾಂ ದಂಡಮರ್ಪಯೇತ್। ಆಗಮಾನುಗಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಬಧ್ನೀಯಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೀತ ವಾ॥ 12-85-25 (68146) ನ ತು ಹನ್ಯಾನ್ನೃಪೋ ಜಾತು ದೂತಂ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಾಪದಿ। ದೂತಸ್ಯ ಹಂತಾ ನಿರಯಮಾವಿಶೇತ್ಸಚಿವೈಃ ಸಹ॥ 12-85-26 (68147) ಯಥೋಕ್ತವಾದಿನಂ ದೂತಂ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮರತೋ ನೃಪಃ। ಯೋ ಹನ್ಯಾತ್ಪಿತರಸ್ತಸ್ಯ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾಮವಾಪ್ನುಯುಃ॥ 12-85-27 (68148) ಕುಲೀನಃ ಶೀಲಸಂಪನ್ನೋ ವಾಗ್ಮೀ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯಂವದಃ। ಯಥೋಕ್ತವಾದೀಸ್ಮೃತಿಮಾಂದೂತಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಪ್ತಭಿರ್ಗುಣೈಃ॥ 12-85-28 (68149) ಏತೈರೇವ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರತೀಹಾರೋಽಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾ। ಶಿರೋರಕ್ಷಶ್ಚ ಭವತಿ ಗುಣೈರೇತೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ॥ 12-85-29 (68150) ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸಾಂಧಿವಿಗ್ರಹಿಕೋ ಭವೇತ್। ಮತಿಮಾಂಧೃತಿಮಾನ್ಹ್ರೀಮಾನ್ರಹಸ್ಯವಿನಿಗೂಹಿತಾ॥ 12-85-30 (68151) ಕುಲೀನಃ ಸತ್ವಸಂಪನ್ನಃ ಶುಕ್ಲೋಽಮಾತ್ಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಏತೈರೇವ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಸೇನಾಪತಿರ್ಭವೇತ್॥ 12-85-31 (68152) ವ್ಯೂಹಯಂತ್ರಾಯುಧಾನಾಂ ಚ ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ವಿಕ್ರಮಾನ್ವಿತಃ। ವರ್ಷಶೀತೋಷ್ಣವಾತಾನಾಂ ಸಹಿಷ್ಣುಃ ಪರರಂಧ್ರವಿತ್॥ 12-85-32 (68153) ವಿಶ್ವಾಸಯೇತ್ಪರಾಂಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ವಸೇಚ್ಚ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಪುತ್ರೇಷ್ವಪಿ ಹಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವಾಸೋ ನ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-85-33 (68154) ಏತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ತು ಮಯಾಽಽಖ್ಯಾತಂ ತವಾನಘ। ಅವಿಶ್ವಾಸೋ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪರಮಮುಚ್ಯತೇ॥ ॥ 12-85-34 (68155) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಾಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 85॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-85-2 ಶುದ್ಧೇನ ಪಕ್ಷಪಾತಹೀನೇನ॥ 12-85-3 ವ್ಯವಹರೇತ್ ನಿರ್ಣಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್॥ 12-85-8 ಪೂರ್ವಕೇ ನಿತ್ಯೇ॥ 12-85-9 ಅಷ್ಟಾಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಶ್ರವಣಂ ಗ್ರಹಣಂ ಧಾರಣಮೂಹನಮಪೋಹನಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಂ ಚೇತಿ ತೈಃ॥ 12-85-11 ಮೃಗಯಾಕ್ಷಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪಾನಮಿತಿ ಚತುರ್ಭಿಃ ಕಾಸಜೈಃ। ದಂಡಪಾತನಂ ವಾಕ್ಯಾರುಷ್ಯಂ ಅರ್ಥದೂಷಣಮಿತಿ ತ್ರಿಭಿಃ ಕ್ರೋಧಜೈರಿತಿ ಸಪ್ತಭಿಃ। ಅಷ್ಟಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚತುಷ್ಟಯಂ ಶೂದ್ರತ್ರಯಂ ಸೂತಶ್ಚೇತಿ ತೇಷಾಂ॥ 12-85-12 ತೇ ತ್ವಯಾ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ॥ 12-85-13 ಗೂಢಂ ನ್ಯಾಸಾಪಹಾರಾದಿಕಂ ತೇ ತ್ವಯಾ ನ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ॥ 12-85-14 ಪರಿಸ್ರವೇತ್ ಮಂದಂ ಮಂದಮನ್ಯತ್ರ ಗಚ್ಛೇತ್॥ 12-85-16 ಧರ್ಮಮೂಲೇ ರಾಜ್ಯೇ॥ 12-85-10 ವಿಶೇಷತಸ್ತಪ್ತಪರಶುಗ್ರಹಣಾದಿನಾಂ ತತ್ಪರೀಕ್ಷ್ಯಮಿತಿ॥ 12-85-20 ವಿಯೋಜದ್ಧವೈರ್ಲುಬ್ಧಾಂದರಿದ್ರಾನ್ವಧಬಂಧನೈರಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-85-22 ಚಿತ್ರೋಽನೇಕಧಾ। ಆದೀಪಕಸ್ಯ ಗೃಹಾದಿದಾಹಕತ್ಯ॥ 12-85-23 ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಮವಹಿತಸ್ಯ॥ 12-85-29 ಪ್ರತೀಲ್ಪಿ ದ್ವಾರಪಾಲಃ। ಶಿರೋರಕ್ಷಃ ಶಿರಾಂಸೀವ ಶಿರಾಂಸಿ ದುರ್ಗನಗರಾದೀನಿ ಪ್ರಧಾನಸ್ಥಾನಾನಿ ತದ್ರಕ್ಷಣಕರ್ತಾ॥ 12-85-31 ಏತೈರ್ಧರ್ಮೇತ್ಯಾದಿಭಿರಮಾತ್ಯಗುಣೈಃ॥ 12-85-32 ವ್ಯೂಹಃ ಸೇನಾಯಾ ನಿವೇಶನಪ್ರಕಾರವಿಶೇಷಃ। ಯಂತ್ರಾಣಿ ಧನುರಾದೀನಿ॥

12-86-0 (68156) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-86-0x (5568) ಕಥಂವಿಧಂ ಪುರಂ ರಾಜಾ ಸ್ವಯಮಾವಸ್ತುಮರ್ಹತಿ। ಕೃತಂ ವಾ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ವಾ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-86-1 (68157) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-86-2x (5569) ವಸ್ತವ್ಯಂ ಯತ್ರ ಕೌಂತೇಯ ಸಪುತ್ರಜ್ಞಾತಿಬಂಧುನಾ। ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಚ ಪರಿಪ್ರಷ್ಟುಂ ವೃತ್ತಿಂ ಗುಪ್ತಿಂ ಚ ಭಾರತ॥ 12-86-2 (68158) ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ದುರ್ಗಕರ್ಮ ವಿಶೇಷತಃ। ಶ್ರುತ್ವಾ ತಥಾ ವಿಧಾತವ್ಯಮನುಷ್ಠೇಯಂ ಚ ಯತ್ನತಃ॥ 12-86-3 (68159) ಷಙ್ವಿಧಂ ದುರ್ಗಮಾಸ್ಥಾಯ ಪುರಾಣ್ಯಥ ನಿವೇಶಯೇತ್। ಸರ್ವಸಂಪತ್ಪ್ರಧಾನಂ ಚ ಬಾಹುಲ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಸಂಭವೇತ್॥ 12-86-4 (68160) ಧನ್ವದುರ್ಗಂ ಮಹೀದುರ್ಗಂ ಗಿರಿದುರ್ಗಂ ತಥೈವ ಚ। ಮನುಷ್ಯದುರ್ಗಂ ಮೃದ್ದುರ್ಗಂ ವನದುರ್ಗಂ ಚ ತಾನಿ ಷಟ್॥ 12-86-5 (68161) ಯತ್ಪುರಂ ದುರ್ಗಸಂಪನ್ನಂ ಧಾನ್ಯಾಯುಧಸಮನ್ವಿತಂ। ದೃಢಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಂ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಸಂಕುಲಂ॥ 12-86-6 (68162) ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಶಿಲ್ಪಿನೋ ಯತ್ರ ನಿಚಯಾಶ್ಚ ಸುಸಂಚಿತಾಃ। ಧಾರ್ಮಿಕಶ್ಚ ಜನೋ ಯತ್ರ ದಾಕ್ಷ್ಯಮುತ್ತಮಮಾಸ್ಥಿತಃ॥ 12-86-7 (68163) ಊರ್ಜಸ್ವಿನರನಾಗಾಶ್ವಂ ಚತ್ವರಾಪಣಶೋಭಿತಂ। ಪ್ರಸಿದ್ಧವ್ಯವಹಾರಂ ಚ ಪ್ರಶಾಂತಮಕುತೋಭಯಂ॥ 12-86-8 (68164) ಸುಪ್ರಭಂ ಸಾನುನಾದಂ ಚ ಸುಪ್ರಶಸ್ತನಿವೇಶನಂ। ಶೂರಾಢ್ಯಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಸಂಪೂರ್ಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಾನುನಾದಿತಂ॥ 12-86-9 (68165) ಸಮಾಜೋತ್ಸವಸಂಪನ್ನಂ ಸದಾಪೂಜಿತದೈವತಂ। ವಶ್ಯಾಮಾತ್ಯಬಲೋ ರಾಜಾ ತತ್ಪುರಂ ಸ್ವಯಮಾವಿಶೇತ್॥ 12-86-10 (68166) ತತ್ರ ಕೋಶಂ ಬಲಂ ಮಿತ್ರಂ ವ್ಯವಹಾರಂ ಚ ವರ್ಧಯೇತ್। ಪುರೇ ಜನಪದೇ ಚೈವ ಸರ್ವದೋಷಾನ್ನಿವರ್ತಯೇತ್॥ 12-86-11 (68167) ಭಾಂಡಾಗಾರಾಯುಧಾಗಾರಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನಾಭಿವರ್ಧಯೇತ್। ನಿಚಯಾನ್ವರ್ಧಯೇತ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತಥಾ ಯಂತ್ರಕಟಂಕಟಾನ್॥ 12-86-12 (68168) ಕಾಷ್ಠಲೋಹತುಷಾಂಗಾರದಾರುಶೃಂಗಾಸ್ಥಿವೈಣವಾನ್। ಮಜ್ಜಾಸ್ನೇಹವಸಾಕ್ಷೌದ್ರಮೌಷಧಗ್ರಾಮಮೇವ ಚ॥ 12-86-13 (68169) ಶಣಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಧಾನ್ಯಮಾಯುಧಾನಿ ಶರಾಂಸ್ತಥಾ। ಚರ್ಮ ಸ್ನಾಯುಂ ತಥಾ ವೇತ್ರಂ ಮುಂಜವಲ್ವಜದಂಧ್ವನಾನ್॥ 12-86-14 (68170) ಆಶಯಾಶ್ಚೋದಪಾನಾಶ್ಚ ಪ್ರಭೂತಸಲಿಲಾಕರಾಃ। ನಿರೋದ್ಧವ್ಯಾಃ ಸದಾ ರಾಜ್ಞಾ ಕ್ಷೀರಿಣಶ್ಚ ಮಹೀರುಹಾಃ॥ 12-86-15 (68171) ಸತ್ಕೃತಾಶ್ಚ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಆಚಾರ್ಯರ್ತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತಾಃ। ಮಹೇಷ್ವಾಸಾಃ ಸ್ಥಪತಯಃ ಸಾಂವತ್ಸರಚಿಕಿತ್ಸಕಾಃ॥ 12-86-16 (68172) ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ದಾಂತಾ ದಕ್ಷಾಃ ಶೂರಾ ಬಹುಶ್ರುತಾಃ। ಕುಲೀನಾಃ ಸತ್ವಸಂಪನ್ನಾ ಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇಷು ಕರ್ಮಸು॥ 12-86-17 (68173) ಪೂಜಯೇದ್ಧಾರ್ಮಿಕಾನ್ರಾಜಾ ನಿಗೃಹ್ಣೀಯಾದಧಾರ್ಮೇಕಾನ್। ನಿಯುಂಜ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸರ್ವವರ್ಣಾನ್ಸ್ವಕರ್ಮಸು॥ 12-86-18 (68174) ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯಂತರಂ ಚೈವ ಪೌರಜಾನಪದಂ ತಥಾ। ಚಾರೈಃ ಸುವಿದಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ತತಃ ಕರ್ಮ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್॥ 12-86-19 (68175) ಚರಾನ್ಮಂತ್ರಂ ಚ ಕೋಶಂ ಚ ದಂಡಂ ಚೈವ ವಿಶೇಷತಃ। ಅನುತಿಷ್ಠೇತ್ಸ್ವಯಂ ರಾಜಾ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-86-20 (68176) ಉದಾಸೀನಾರಿಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಸರ್ವಮೇವ ಚಿಕೀರ್ಷಿತಂ। ಪುರೇ ಜನಪದೇ ಚೈವ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಚಾರಚಕ್ಷುಷಾ॥ 12-86-21 (68177) ತತಸ್ತೇಷಾಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಸರ್ವಮೇವಾಪ್ರಮಾದತಃ। ಭಕ್ತಾನ್ಪೂಜಯತಾ ನಿತ್ಯಂ ದ್ವಿಷತಶ್ಚ ನಿಗೃಹ್ಣತಾ॥ 12-86-22 (68178) ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ಕ್ರತುಭಿರ್ನಿತ್ಯಂ ದಾತವ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯಪೀಡಯಾ। ಪ್ರಜಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ ಧರ್ಮಬಾಧಕಂ॥ 12-86-23 (68179) ಕೃಪಣಾನಾಥವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಿಧವಾನಾಂ ಚ ಯೋಷಿತಾಂ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಚ ವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್॥ 12-86-24 (68180) ಆಶ್ರಮೇಷು ಯಥಾಕಾಲಂ ಚೈಲಭಾಜನಭೋಜನಂ। ಸದೈವೋಪಹರೇದ್ರಾಜಾ ಸತ್ಕೃಯಾಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಮಾನ್ಯ ಚ॥ 12-86-25 (68181) ಆತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿ ತಾಪಸೇ ರಾಷ್ಟ್ರಮೇವ ಚ। ನಿವೇದಯೇತ್ಪ್ರಯತ್ನೇನ ತಿಷ್ಠೇತ್ಪ್ರಹ್ವಶ್ಚ ಸರ್ವದಾ॥ 12-86-26 (68182) ` ತೇ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಶರಣಂ ಶರಣಾರ್ಥಿನೇ। ರಾಜ್ಞೇ ದದ್ಯುರ್ಯಥಾಕಾಮಂ ತಾಪಸಾಃ ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ॥' 12-86-27 (68183) ಸರ್ವಾರ್ಥತ್ಯಾಗಿನಂ ರಾಜಾ ಕುಲೇ ಜಾತಂ ಬಹುಶ್ರುತಂ। ಪೂಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಯನಾಸನಭೋಜನೈಃ॥ 12-86-28 (68184) ತಸ್ಮಿನ್ಕುರ್ವೀತ ವಿಶ್ವಾಸಂ ರಾಜಾ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಾಪದಿ। ತಾಪಸೇಷು ಹಿ ವಿಶ್ವಾಸಮಪಿ ಕುರ್ವಂತಿ ದಸ್ಯವಃ॥ 12-86-29 (68185) ತಸ್ಮಿನ್ನಿಧೀನಾದಧೀತ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯಾದದೀತ ಚ। ನ ಚಾಪ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸೇವೇತ ಭೃಶಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪೂಜಯೇತ್॥ 12-86-30 (68186) ಅನ್ಯಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಪರರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಚಾಪರಃ। ಅಟವೀಷು ಪರಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸಾಮಂತನಗರೇಷ್ವಪಿ॥ 12-86-31 (68187) ತೇಷು ಸತ್ಕಾರಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂವಿಭಾಗಾಂಶ್ಚ ಕಾರಯೇತ್। ಪರರಾಷ್ಟ್ರಾಟವೀಸ್ಥೇಷು ಯಥಾ ಸ್ವವಿಷಯೇ ತಥಾ॥ 12-86-32 (68188) ತೇ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಶರಣಂ ಶರಣಾರ್ಥಿನೇ। ರಾಜ್ಞೇ ದದ್ಯುರ್ಥಥಾಕಾಮಂ ತಾಪಸಾಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಾಃ॥ 12-86-33 (68189) ಏಷ ತೇ ಲಕ್ಷಣೋದ್ದೇಶಃ ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ। ಯಾದೃಶೇ ನಗರೇ ರಾಜಾ ಸ್ವಯಮಾವಸ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ ॥ 12-86-34 (68190) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಡಶೀತಿಮಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 86॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-86-5 ಧನ್ವಾ ನಿರ್ಜಲದೇಶಸ್ತದೇವ ಪರಿತಶ್ಚ ದುರ್ಗಂ ಧನ್ವದುರ್ಗಂ। ಮಹೀದುರ್ಗಂ ಕೋಟಃ॥ 12-86-9 ಸಾನುನಾದಂ ಮೀತವಾದಿತ್ರಧ್ವನಿಮತ್॥ 12-86-12 ನಿಚಯಾನ್ ಧಾನ್ಯಾದಿಸಂಗ್ರಹಾನ್। ತಥಾ ಯಂತ್ರಾಲಯಾಯುಧಾನ್। ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-86-14 ದಂಧ್ವನಾನ್ ಧ್ವನಿಮತೋ ನಿಃಸಾಣಾದೀನ್। ಬಂಧನಾನಿತಿ ಪಾಠಾಂತರೇ ಸ್ಪಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ॥ 12-86-15 ಆಶಯಾಃ ನಿಪಾನಾನಿ। ಉದಪಾನಾಃ ಕೂಪಾಃ। ನಿರೋದ್ಧವ್ಯಾ ರಕ್ಷಣೀಯಾಃ॥ 12-86-17 ಪ್ರಜ್ಞಾ ಗ್ರಂಥಾರ್ಥಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ। ಮೇಧಾ ಊಹಾಪೋಹಕೌಶಲಂ॥ 12-86-20 ಅತುತಿಷ್ಠೇದಾಲೋಚಯೇತ್॥ 12-86-22 ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಂ॥ 12-86-26 ತಾಪಸೇ ತಪಸ್ವಿಜನೇ॥ 12-86-29 ವಿಶ್ವಾಸಂ ನಾಧಿಕುರ್ವಂತಿ ದಸ್ಯವ ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥। 12-86-30 ನಿಧೀನ್ ಧನಭಾಂಡಾನಿ। ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ನ ಸೇವೇತ್। ದಸ್ಯೂನಾಂ ತತ್ಸೂಚನೇ ತಪಸ್ವಿನಾಶಾಪತ್ತೇಃ ನ ಪ್ರತಿಪೂಜಯೇಚ್ಚ॥ 12-86-31 ಅನ್ಯಸ್ತಾಪಸಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸಖಿತ್ವೇನ ಸಂಪಾದನೀಯಃ॥ 12-86-32 ತೇಷು ತತ್ತತ್ಸ್ಥಾನಸ್ಥೇಷು ತಾಪಸೇಷು॥

12-87-0 (68191) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-87-0x (5570) ರಾಷ್ಟ್ರಗುಪ್ತಿಂ ಚ ಮೇ ರಾಜನ್ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯೈವ ತು ಸಂಗ್ರಹಂ। ಸಂಯಗ್ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾಯ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-87-1 (68192) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-87-2x (5571) ರಾಷ್ಟ್ರಗುಪ್ತಿಂ ಚ ತೇ ಸಂಯಗ್ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯೈವ ತು ಸಂಗ್ರಹಂ। ಹಂತ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ತ್ವಮೇಕಮನಾಃ ಶೃಣು॥ 12-87-2 (68193) ಗ್ರಾಮಸ್ಯಾಧಿಪತಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ದಶಗ್ರಾಮಪತಿಸ್ತಥಾ। ವಿಂಶತಿತ್ರಿಂಶತೀಶಂ ಚ ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಚ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-87-3 (68194) ಗ್ರಾಮೇಯಾನ್ಗ್ರಾಮದೋಷಾಂಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಿಕಃ ಪ್ರತಿಭಾವೇಯೇತ್। ತಾನಾಚಕ್ಷೀತ ದಶಿನೇ ದಶಿಕೋ ವಿಂಶಿನೇ ಪುನಃ॥ 12-87-4 (68195) ವಿಂಶಾಧಿಪಸ್ತು ತತ್ಸರ್ವಂ ವೃತ್ತಂ ಜಾನಪದೇ ಜನೇ। ಗ್ರಾಮಾಣಾಂ ಶತಪಾಲಾಯ ಸರ್ವಮೇವ ನಿವೇದಯೇತ್॥ 12-87-5 (68196) ಯಾನಿ ಗ್ರಾಂಯಾಣಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಗ್ರಾಮಿಕಸ್ತಾನ್ಯುಪಾಶ್ನಿಯಾ। ದಶಪಸ್ತೇನ ಭರ್ತವ್ಯಸ್ತೇನಾಪಿ ದ್ವಿಗುಣಾಧಿಪಃ॥ 12-87-6 (68197) ಗ್ರಾಮಂ ಗ್ರಾಮಶತಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಭೋಕ್ತುಮರ್ಹತಿ ಸತ್ಕುರಃ। ಮಹಾಂತಂ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಸ್ಫೀತಂ ಜನಸಂಕುಲಂ। ತತ್ರ ಹ್ಯನೇಕಪಾಯತ್ತಂ ರಾಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಭಾರತ॥ 12-87-7 (68198) ಶಾಖಾನಗರಮರ್ಹಸ್ತು ಸಹಸ್ರಪತಿರುತ್ತಮಃ। ಧಾನ್ಯಹೈರಣ್ಯಭೋಗೇನ ಭೋಕ್ತುಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಸಂಗತಃ॥ 12-87-8 (68199) ತೇಷಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮಕೃತ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ವಾಮಕೃತ್ಯಂ ಚ ತೇಷು ಯತ್। ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸಚಿವಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತತ್ತತ್ಪಶ್ಯೇದತಂದ್ರಿತಃ॥ 12-87-9 (68200) ನಗರೇನಗರೇ ವಾ ಸ್ಯಾದೇಕಃ ಸರ್ವಾರ್ಥಚಿಂತಕಃ। ಉಚ್ಚೈಃ ಸ್ಥಾನೇ ಘೋರರೂಪೋ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಮಿವ ಗ್ರಹಃ॥ 12-87-10 (68201) ಭವೇತ್ಸ ತಾನ್ಪರಿಕ್ರಾಮೇತ್ಸರ್ವಾನೇವ ಸಭಾಸದಃ। ತೇಷಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಪರಿಣಯೇತ್ಕಶ್ಚಿದ್ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ತಚ್ಚರಃ॥ 12-87-11 (68202) ಜಿಘಾಂಸವಃ ಪಾಪಕಾಮಾಃ ಪರಸ್ವಾದಾಯಿನಃ ಶಠಾಃ। ರಕ್ಷಾಭ್ಯಧಿಕೃತಾ ನಾಮ ತೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷೇದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-87-12 (68203) ವಿಕ್ರಯಂ ಕ್ರಯಮಧ್ವಾನಂ ಭಕ್ತಂ ಚ ಸಪರಿವ್ಯಯಂ। ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಚ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವಣಿಜಾಂ ಕಾರಯೇತ್ಕರಾನ್॥ 12-87-13 (68204) ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ದಾನವೃತ್ತಿಂ ಚ ಶಿಲ್ಪಂ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸಕೃತ್। ಶಿಲ್ಪಂ ಪ್ರತಿ ಕರಾನೇವಂ ಶಿಲ್ಪಿನಃ ಪ್ರತಿ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-87-14 (68205) ಉಚ್ಚಾವಚಕರನ್ಯಾಯಾಃ ಪೂರ್ವರಾಜ್ಞಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಯಥಾಯಥಾ ನ ಸೀದೇರಂಸ್ತಥಾ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-87-15 (68206) ಫಲಂ ಕರ್ಮ ಚ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತತಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್। ಫಲಂ ಕರ್ಮ ಚ ನಿರ್ಹೇತು ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-87-16 (68207) ಯಥಾ ರಾಜಾ ಚ ಕರ್ತಾ ಚ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕರ್ಮಣಿ ಭಾಗಿನೌ। ಸಂವೇಕ್ಷ್ಯ ತು ತಥಾ ರಾಜ್ಞಾ ಪ್ರಣೇಯಾಃ ಸತತಂ ಕರಾಃ॥ 12-87-17 (68208) ನೋಚ್ಛಿದ್ಯಾಹಾತ್ಮನೋ ಮೂಲಂ ಪರೇಷಾಂ ಚಾಪಿ ತೃಷ್ಣಯಾ। ಈಹಾದ್ವಾರಾಣಿ ಸಂರುಧ್ಯ ರಾಜಾ ಸಂವೃತದರ್ಶನಃ॥ 12-87-18 (68209) ಪ್ರದ್ವಿಷಂತಿ ಪರಿಖ್ಯಾತಂ ರಾಜಾನಮತಿಖಾದಿನಂ। ಪ್ರದ್ವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕುತಃ ಶ್ರೇಯೋ ಸಂವೃತೋ ಲಭತೇ ಶ್ರಿಯಂ॥ 12-87-19 (68210) ವತ್ಸೌಪಂಯೇನ ದೋಗ್ಧವ್ಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಕ್ಷೀಣಬುದ್ಧಿನಾ। ಭೃತೋ ವತ್ಸೋ ಜಾತಬಲಃ ಷೀಡಾಂ ಸಹತಿ ಭಾರತ॥ 12-87-20 (68211) ನ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ವತ್ಸೋ ಭೃಶಂ ದುಗ್ಧೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ರಾಷ್ಟ್ರಮಪ್ಯಾತಿದುಗ್ಧಂ ಹಿ ನ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಮಹತ್॥ 12-87-21 (68212) ಯೋ ರಾಷ್ಟ್ರಮನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪರಿರಕ್ಷನ್ಸ್ವಯಂ ನೃಪಃ। ಸಂಜಾತಮುಪಜೀವನ್ಸ ಲಭತೇ ಸುಮಹತ್ಫಲಂ॥ 12-87-22 (68213) ಆಪದರ್ಥಂ ಚ ನಿಚಯಾತ್ರಾಜಾನೋ ಹಿ ಚಿಚಿನ್ವತೇ। ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ಕೋಶಭೂತಂ ಸ್ಯಾತ್ಕೋಶೋ ವೇಶ್ಮಗತಸ್ತಥಾ॥ 12-87-23 (68214) ಪೌರಜಾನಪದಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಸಂಶ್ರಿತೋಷಾಶ್ರಿತಾಂಸ್ತಥಾ। ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯನುಕಂಪೇತ ಸರ್ವಾನ್ಸ್ವಲ್ಪಧನಾನಪಿ॥ 12-87-24 (68215) ಬಾಹ್ಯಂ ಜನಂ ಭೇದಯಿತ್ವಾ ಭೋಕ್ತವ್ಯೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಸುಖಂ। ಏವಂ ನಾಸ್ಯ ಪ್ರಕುಪ್ಯಂತಿ ಜನಾಃ ಸುಖಿತದುಃ ಖಿತಾಃ॥ 12-87-25 (68216) ಪ್ರಾಮೇವ ತು ಧನಾದಾನಮನುಭಾಷ್ಯ ತತಃ ಪುನಃ। ಸನ್ನಿಪತ್ಯ ಸ್ವವಿಷಯೇ ಭಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್॥ 12-87-26 (68217) ಇಯಮಾಪತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಪರಚಕ್ರಭಯಂ ಮಹತ್। ಅಪಿ ಚಾಂತಾಯ ಕಲ್ಪಂತೇ ವೇಣೋರಿವ ಫಲಾಗಮಾಃ॥ 12-87-27 (68218) ಅರಯೋ ಮೇ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಬಹುಭಿರ್ದಸ್ಯುಭಿಃ ಸಹ। ಇದಮಾತ್ಮವಧಾಯೈವ ರಾಷ್ಟ್ರಮಿಚ್ಛಂತಿ ಬಾಧಿತುಂ। 12-87-28 (68219) ಅಸ್ಯಾಮಾಪದಿ ಘೋರಾಯಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ದಾರುಣೇ ಭಯೇ। ಪರಿತ್ರಾಣಾಯ ಭವತಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯಿಷ್ಯೇ ಧನಾನಿ ವಃ॥ 12-87-29 (68220) ಪ್ರತಿದಾಸ್ಯೇ ಚ ಭವತಾಂ ಸರ್ವಂ ಚಾಹಂ ಭಯಕ್ಷಯೇ। ನಾರಯಃ ಪ್ರತಿದಾಸ್ಯಂತಿ ಯದ್ಧರೇಯುರ್ಬಲಾದಿತಃ॥ 12-87-30 (68221) ಕಲತ್ರಮಾದಿತಃ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ವೋ ವಿನಶೇದಿತಿ। ಶರೀರಪುತ್ರದಾರಾರ್ಥಮರ್ಥಸಂಚಯ ಇಷ್ಯತೇ॥ 12-87-31 (68222) ನಂದಾಮಿ ವಃ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಪುತ್ರಾಣಾಮಿವ ಚೋದಯೇ। ಯಖಾಶಕ್ತ್ಯುಪಗೃಹ್ಣಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯಾಪೀಡಯಾ ಚ ವಃ॥ 12-87-32 (68223) ಆಪತ್ಸ್ವೇವ ನಿವೋಢವ್ಯಂ ಭವದ್ಭಿಃ ಸಂಗತೈರಿಹ। ನ ವಃ ಪ್ರಿಯತರಂ ಕಾರ್ಯಂ ಧನಂ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಾಪದಿ॥ 12-87-33 (68224) ಇತಿ ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಯಾ ಸೋಪಚಾರಯಾ। ಸ್ವರಶ್ಮೀನಭ್ಯವಸೃಜೇದ್ಯೋಗಮಾಧಾಯ ಕಾಲವಿತ್॥ 12-87-34 (68225) ಪ್ರಚಾರಂ ಭೃತ್ಯಭರಣಂ ವ್ಯಯಂ ಸಂಗ್ರಾಮತೋ ಭಯಂ। ಯೋಗಕ್ಷೇಣಂ ಚ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಗೋಮಿನಃ ಕಾರಯೇತ್ಕರಂ॥ 12-87-35 (68226) ಉಪೇಕ್ಷಿತಾ ಹಿ ನಶ್ಯೇಯುರ್ಗೋಮಿನೋಽರಣ್ಯವಾಸಿನಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಮೃದುಪೂರ್ವಂ ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-87-36 (68227) ಸಾಂತ್ವನಂ ರಕ್ಷಣಂ ದಾನಮವಸ್ಥಾ ಚಾಪ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ। ಗೋಮಿನಾಂ ಪಾರ್ಥ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸಂವಿಭಾಗಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಚ॥ 12-87-37 (68228) ಅಜಸ್ರಮುಪಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಫಲಂ ಗೋಮಿಷು ಭಾರತ। ಪ್ರಭಾವಯಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ವ್ಯವಹಾರಂ ಕೃಷಿಂ ತಥಾ॥ 12-87-38 (68229) ತಸ್ಮಾದ್ಗೋಮಿಷು ಯತ್ನೇನ ಪ್ರೀತಿಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ। ದಯಾವಾನಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಕರಾನ್ಸಂಪ್ರಣಯನ್ಮೃದೂನ್॥ 12-87-39 (68230) ಸರ್ವತ್ರ ಕ್ಷೇಮಚರಣಂ ಸುಲಭಂ ನಾಮ ಗೋಮಿಷು। ನ ಹ್ಯತಃ ಸದೃಶಂ ಕಿಂಚಿದ್ಧನಮಸ್ತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ ॥ 12-87-40 (68231) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಾಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 87॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-87-3 ದಶಗ್ರಾಂಯಾಸ್ತಥಾ ಪರಃ। ದ್ವಿಗುಣಾಯಾಃ ಶತಸ್ಯೈವಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-87-13 ಕಾರಯೇತ್ ದಾಪಯೇತ್॥ 12-87-16 ಫಲಂ ಧಾನ್ಯಧನವೃದ್ಧ್ಯಾದಿ। ವೃದ್ಧ್ಯನುರೂಪಃ ಕರಃ ಕಲ್ಪ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-87-18 ಆತ್ಮನೋ ಮೂಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ। ಪರೇಷಾಂ ಮೂಲಂ ಕೃಷ್ಯಾದಿ। ಈಹಾ ಲೋಭಃ॥ 12-87-19 ಅತಿಖಾದಿನಂ ಬಹುಭಕ್ಷಂ॥ 12-87-24 ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಸಾಕ್ಷಾದಾಶ್ರಿತಾಃ। ಉಪಾಶ್ರಿತಾಃ ವ್ಯವಹಿತಾಃ॥ 12-87-25 ಆಟವೀಕೋ ದಸ್ಯುಸಂಘೋ ಬಾಹ್ಯಜನಸ್ತಂ ಯಯಮುಪತಿಷ್ಠಧ್ವಮಿತಿ ಭೇದಯಿತ್ವಾ ಮಧ್ಯಮೋ ಗ್ರಾಮೀಣಜನೋ ಭೋಕ್ತವ್ಯಸ್ತತೋ ಬಹುಲಂ ಧನಮಾದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-87-26 ತತ್ರ ಪ್ರಕಾರಮಾಹ ಪ್ರಾಗಿತಿ। ಚೋರನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಕಟಕಬಂಧಃ ಕರ್ತವ್ಯಸ್ತದರ್ಥಂ ಧನಮಪೇಕ್ಷಿತಮಿತಿ ಪೂರ್ವಮೇವ ಆಭಾಷ್ಯ ಸೂಚನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ತತಃ ಸನ್ನಿಪತ್ಯ ತೇಷು ತೇಷು ಗ್ರಾಮೇಷು ಗತ್ವಾ ಭಯಂ ದರ್ಶಯೇತ್॥ 12-87-33 ಆಪತ್ಸ್ವೇವ ಚ ವೋಢವ್ಯಂ ಭವದ್ಭಿಃ ಪುಂಗವೈರಿವೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-87-34 ಸ್ವರಶ್ಮೀನ್ಸ್ವಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭೂತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಿಣಃ ಪ್ರಜಾಸು ಧನಮುದ್ಗುಹೀತುಂ ಅಭ್ಯವಸೃಜೇತ್ಪ್ರೇರಯೇತ್। ಯೋಗಂ ಧನಗ್ರಹಣೋಪಾಯಂ॥ 12-87-35 ಗೋಮಿನಃ ವೈಶ್ಯಾನ್। ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸಂದರ್ಶಯಿತ್ವಾ॥

12-88-0 (68232) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-88-0x (5572) ಯದಾ ರಾಜಾ ಸಮರ್ಥೋಽಪಿ ಕೋಶಾರ್ಥೀ ಸ್ಯಾನ್ಮಹಾಮತೇ। ಕಥಂ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಕರಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-88-1 (68233) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-88-2x (5573) ಯಥಾದೇಶಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥಾಬುದ್ಧಿ ಯಥಾಬಲಂ। ಅನುಶಿಷ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥೀ ತದ್ಧಿತೇ ರತಃ॥ 12-88-2 (68234) ಯಥಾ ತಾಸಾಂ ಚ ಮನ್ಯೇತ ಶ್ರೇಯ ಆತ್ಮನ ಏವ ಚ। ತಥಾ ಧರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರಾಜಾ ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ವರ್ತಯೇತ್॥ 12-88-3 (68235) ಮಧುದೋಹಂ ದುಹೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಭ್ರಮರಾನ್ನ ಪ್ರಪಾತಯೇತ್। ವತ್ಸಾಪೇಕ್ಷೀ ದುಹೇಚ್ಚೈವ ಸ್ತನಾಂಶ್ಚ ನ ವಿಕುಟ್ಟಯೇತ್॥ 12-88-4 (68236) ಜಲೌಕಾವತ್ಪಿಬೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೃದುನೈವ ನರಾಧಿಪಃ। ವ್ಯಾಘ್ರೀವ ಚ ಹರೇತ್ಪುತ್ರಾನ್ಸಂದಶೇನ್ನ ಚ ಪೀಡಯೇತ್॥ 12-88-5 (68237) ಯಥಾ ಶಲ್ಯಕವಾನಾಖುಃ ಪದಂ ಧೂನಯತೇ ಸದಾ। ಅತೀಕ್ಷ್ಣೇನಾಭ್ಯುಪಾಯೇನ ತಥಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಮಾಪಿಬೇತ್॥ 12-88-6 (68238) ಅಲ್ಪೇನಾಲ್ಪೇನ ದೇಯೇನ ವರ್ಧಮಾನಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್। ತತೋ ಭೂಯಸ್ತತೋ ಭೂಯಃ ಕ್ರಮವೃದ್ಧಿಂ ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-88-7 (68239) ದಮಯನ್ನಿವ ದಂಯಾನಿ ಶಶ್ವದ್ಭಾರಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್। ಮೃದುಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪಾಶಾನಭ್ಯವಹಾರಯೇತ್॥ 12-88-8 (68240) ಸಕೃತ್ಪಾಶಾವಕೀರ್ಣಾಸ್ತೇ ನ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ದುರ್ದಮಾಃ। ಉಚಿತೇನೈವ ಭೋಕ್ತವ್ಯಾಸ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯಂತ್ಯಯತ್ನತಃ॥ 12-88-9 (68241) ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸಮಾರಂಭೋ ದುರ್ಲಭಃ ಪುರುಷಂ ಪ್ರತಿ। ಯಥಾ ಮುಖ್ಯಾನ್ಸಾಂತ್ವಯಿತ್ವಾ ಭೋಕ್ತವ್ಯಾ ಇತರೇ ಜನಾಃ॥ 12-88-10 (68242) ತತಸ್ತಾನ್ಭೇದಯಿತ್ವಾ ತು ಪರಸ್ಪರವಿವಕ್ಷಿತಾನ್। ಭುಂಜೀತ ಸಾಂತ್ವಯಂಶ್ಚೈವ ಯಥಾಸುಖಮಯತ್ನತಃ॥ 12-88-11 (68243) ನ ಚಾಸ್ಥಾನೇ ನ ಚಾಕಾಲೇ ಕರಾಂಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಿಪಾತಯೇತ್। ಆನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ಸಾಂತ್ವೇನ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-88-12 (68244) ಉಪಾಯಾನ್ಪ್ರಬ್ರವೀಂಯೇತಾನ್ನ ಮೇ ಮಾಯಾ ವಿವಕ್ಷಿತಾ। ಅನುಪಾಯೇನ ದಮಯನ್ಪ್ರಕೋಪಯತಿ ವಾಜಿನಃ॥ 12-88-13 (68245) ಪಾನಾಗಾರನಿವೋಶಾಶ್ಚ ವೇಶ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಪಣಿಕಾಸ್ತಥಾ। ಕುಶೀಲವಾಃ ಸಕಿತವಾ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಕೇಚಿದೀದೃಶಾಃ॥ 12-88-14 (68246) ನಿಯಂಯಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯೋಪಘಾತಕಾಃ। ಏತೇ ರಾಷ್ಟ್ರೇಽಭಿತಿಷ್ಠಂತೋ ಬಾಧಂತೇ ಭದ್ರಿಕಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-88-15 (68247) ನ ಕೇನಚಿದ್ಯಾಚಿತವ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಕಿಂಚಿದನಾಪದಿ। ಇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಭೂತಾನಾಂ ಪುರಸ್ತಾನ್ಮನುನಾ ಕೃತಾ॥ 12-88-16 (68248) ಸರ್ವೇ ತಥಾಽನುಜೀವೇಯುರ್ನ ಕುರ್ಯುಃ ಕರ್ಮ ಚೇದಿಹ। ಸರ್ವ ಏವ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ನ ಭವೇಯುರಸಂಶಯಂ॥ 12-88-17 (68249) ಪ್ರಭುರ್ನಿಯಮನೇ ರಾಜಾ ಯ ಏತಾನ್ನ ನಿಯಚ್ಛತಿ। ಭುಂಕ್ತೇ ಸ ತಸ್ಯ ಪಾಪಸ್ಯ ಚತುರ್ಭಾಗಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-88-18 (68250) ಭೋಕ್ತಾ ತಸ್ಯ ತು ಪಾಪಸ್ಯ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಯಥಾತಥಾ। ನಿಯಂತವ್ಯಾಃ ಸದಾ ರಾಜ್ಞಾ ಪಾಪಾ ಯೇ ಸ್ಯುರ್ನರಾಧಿಪ॥ 12-88-19 (68251) ಕೃತಪಾಪಸ್ತ್ವಸೌ ರಾಜಾ ಯ ಏತಾನ್ನ ನಿಯಚ್ಛತಿ। ತಥಾ ಕೃತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಚತುರ್ಭಾಗಮುಪಾಶ್ನುತೇ। 12-88-20 (68252) ಸ್ಥಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸಂಯಂಯ ಪ್ರಸಂಗೋ ಭೂತಿನಾಶನಃ। ಕಾಮೇ ಪ್ರಸಕ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಕಿಮಕಾರ್ಯಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-88-21 (68253) ಮದ್ಯಮಾಂಸಪರಸ್ವಾನಿ ತಥಾ ದಾರಧನಾನಿ ಚ। ಆಹರೇದ್ರಾಗವಶಗಸ್ತಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್॥ 12-88-22 (68254) ಆಪದ್ಯೇವ ತು ಯಾಚಂತೇ ಯೇಷಾಂ ನಾಸ್ತಿ ಪರಿಗ್ರಹಃ। ದಾತವ್ಯಂ ಧರ್ಮತಸ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ವನುಕ್ರೋಶಾದ್ಭಯಾನ್ನ ತು॥ 12-88-23 (68255) ಮಾ ತೇ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಾಚನಕಾ ಭವೇಯುರ್ಮಾ ಚ ದಸ್ಯವಃ। ಉಪಾದಾತಾರ ಏವೈತೇ ನೈತೇ ಭೂತಸ್ಯ ಭಾವಕಾಃ॥ 12-88-24 (68256) ಯೇ ಭೂತಾನ್ಯನುಗೃಹ್ಣಂತಿ ವರ್ಧಯಂತಿ ಚ ಯೇ ಪ್ರಜಾಃ। ತೇತೇ ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ವರ್ತಂತಾಂ ಮಾ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಬಾಧಕಾಃ॥ 12-88-25 (68257) ದಂಡ್ಯಾಸ್ತೇ ಚ ಮಹಾರಾಜ ಧನಾದಾನಪ್ರಯೋಜಕಾಃ। ಪ್ರಯೋಗಂ ಕಾರಯೇಥಾಸ್ತೇ ಯಥಾ ದದ್ಯುಃ ಕರಾಂಸ್ತಥಾ॥ 12-88-26 (68258) ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷ್ಯವಾಣಿಜ್ಯಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿದೀದೃಶಂ। ಪುರುಷೈಃ ಕಾರಯೇತ್ಕರ್ಮ ಬಹುಭಿಃ ಕರ್ಮಭೇದತಃ॥ 12-88-27 (68259) ನರಶ್ಚೇತ್ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷ್ಯಂ ವಾಣಿಜ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯನುಷ್ಠಿತಃ। ಸಂಶಯಂ ಲಭತೇ ಕಿಂಚಿತ್ತೇನ ರಾಜಾ ವಿಗರ್ಹ್ಯತೇ॥ 12-88-28 (68260) ಧನಿನಃ ಪೂಜಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಪಾನಾಚ್ಛಾದನಭೋಜನೈಃ। ವಕ್ತವ್ಯಾಶ್ಚಾನುಗೃಹ್ಣೀಧ್ವಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸಹ ಮಯೇತಿ ವೈ॥ 12-88-29 (68261) ಅಂಗಮೇತನ್ಮಹದ್ರಾಜ್ಯೇ ಧನಿನೋ ನಾಮ ಭಾರತ। ಕಕುದಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಧನಸ್ಥೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-88-30 (68262) ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಶೂರೋ ಧನಸ್ಥಶ್ಚ ಸ್ವಾಮೀ ಧಾರ್ಮಿಕ ಏವ ಚ। ತಪಸ್ವೀ ಸತ್ಯವಾದೀ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾಂಶ್ಚಾಪಿ ರಕ್ಷತಿ॥ 12-88-31 (68263) ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ಭವ ಪಾರ್ಥಿವ। ಸತ್ಯಮಾರ್ಜವಮಕ್ರೋಧಮಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ಚ ಪಾಲಯ॥ 12-88-32 (68264) ಏವಂ ದಂಡಂ ಚ ಕೋಶಂ ಚ ಮಿತ್ರಂ ಭೂಮಿಂ ಚ ಲಪ್ಸ್ಯಸಿ। ಸತ್ಯಾರ್ಜವಪರೋ ರಾಜನ್ಮಿತ್ರಕೋಶಬಲಾನ್ವಿತಃ॥ ॥ 12-88-33 (68265) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾಶೀತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 88॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-88-4 ಭ್ರಮರಾ ಇವ ಪಾದಪಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-88-6 ಶಲ್ಯಕವಾಂಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣತುಂಡ ಆಖುವಿಶೇಷಃ। ಸಹಿ ನಿದ್ರಿತಸ್ಯ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಪಾದತಲಸ್ಥಂ ಮಾಂಸಮತೀಕ್ಷ್ಣೇನೈವೋಪಾಯೇನ ಭಕ್ಷಯತಿ। ಯಥಾ ವಿಲೇಖಕಃ ಕರ್ಣಮಾಖುಃ ಪಾದತ್ವಚಂ ಯಥೇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-88-8 ದಂಯಾನಿ ವತ್ಸತರಕುಲಾನಿ ಯಥಾ ಕ್ರಮೇಣ ದಮಯೇತದ್ವತ್ಪ್ರಜಾ ಅಪೀತ್ಯಾಹ ದಮಯನ್ನಿವೇತಿ। ಅಭ್ಯವ ಹಾರಯೇದ್ವಾಹಯೇತ್॥ 12-88-9 ಸಕೃತ್ಸದ್ಯಃ ಪಾಶಾವಕೀರ್ಣಾಃ ಸಂತೋ ನಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಮರಿಷ್ಯಂತಿ। ಯತೋ ದುರ್ದಮಾ ಅಥ ಉಚಿತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ತೇ ಭೋಕ್ತವ್ಯಾ ದಂಯಾಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ। ಅಸತ್ಪಾಶಾವಕೀರ್ಣಾಸ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯಂತೀಹ ದುರ್ಮದಾಃ। ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-88-10 ಪುರುಷಂ ಪ್ರತೀತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪುರುಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-88-11 ತತೋ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರಾ ತಾನಿತರಾನ್ ವಿವಕ್ಷಿತಾನ್ವೋದುಮಿಷ್ಟಾನ್। ತತಸ್ತಾನ್ಭೋಜಯಿತ್ವಾತ ಪರಸ್ಪರವಿವರ್ಜಿತಾನ್। ಇತಿ ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-88-14 ಮದ್ಯಶಾಲಾಃ ಸಂದೇಶಹರಾಃ ಕುಟ್ಟನ್ಯಃ। ಕುತ್ಸಿತೇನ ಶೀಲೇನ ವಾಂತಿ ಗಚ್ಛಂತಿ ಧರ್ಮಂ ಹಿಂಸಂತಿ ವಾ ಕುಶೀಲ ವಾ ವಿಟಾಃ। ಕಿತಮಾ ದ್ಯೂತಕಾರಾಶ್ಚ ನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ ಪಾನೇತಿ॥ 12-88-15 ಭದ್ರಿಕಾಃ ಕಲ್ಯಾಣಃ॥ 12-88-16 ಯಾಚಿತವ್ಯಃ ದತ್ತಮೃಣಂ ಕರಂ ವೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-88-17 ಅನುಜಾವೇಯುರನುಸರೇಯುಃ। ಅನ್ಯಥಾ ದೋಷಮಾಹ ನೇತಿ॥ 12-88-20 ತಥಾ ತಥಾಭೂತಃ ನಿಯಚ್ಛನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-88-21 ಸ್ಥಾನಾನಿ ಮದ್ಯಾದೀನಾಂ॥ 12-88-22 ಶಾಸ್ತ್ರಮಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್॥ 12-88-28 ಸಂಶಯಂ ಚೋರೇಭ್ಯೋ ರಾಜಕೀಯೇಭ್ಯೋ ವಾ ಭಯಾತ್॥

12-89-0 (68266) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-89-0x (5574) ವನಸ್ಪತೀಭಕ್ಷ್ಯಫಲಾನ್ನ ಚ್ಛಿಂದ್ಯುರ್ವಿಷಯೇ ತವ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮೂಲಫಲಂ ಧರ್ಮಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ॥ 12-89-1 (68267) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಽತಿರಿಕ್ತಂ ಚ ಭುಂಜೀರನ್ನಿತರೇ ಜನಾಃ। ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪರೋಧೇನ ಹರೇದನ್ಯಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-89-2 (68268) ವಿಪ್ರಶ್ಚೇತ್ತ್ಯಾಗಮಾತಿಷ್ಠೇದಾಖ್ಯಾಯಾ ವೃತ್ತಿಕರ್ಶಿತಃ। ಪರಿಕಲ್ಯಾಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಸದಾರಸ್ಯ ನರಾಧಿಪ॥ 12-89-3 (68269) ಸ ಚೇನ್ನೋಪನಿವರ್ತೇತ ವಾಚ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಸದಿ। ಕಸ್ಮಿನ್ನಿದಾನೀಂ ಮರ್ಯಾದಾಮಯಂ ಲೋಕಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-89-4 (68270) ಅಸಂಶಯಂ ನಿವರ್ತೇತ ನ ಚೇತ್ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತ್ಯತಃ ಪರಂ। ಪೂರ್ವಂ ಪರೋಕ್ಷಂ ವಕ್ತವ್ಯಮೇತತ್ಕೌಂತೇಯ ಶಾಶ್ವತಂ॥ 12-89-5 (68271) ಆಹುರೇತಜ್ಜನಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನ ಚೈತಚ್ಛ್ರದ್ದಧಾಂಯಹಂ। ನಿಮಂತ್ರ್ಯಶ್ಚ ಭವೇದ್ಭೋಗೈರವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ ತದಾ ಚರೇತ್॥ 12-89-6 (68272) ಕೃಷಿಗೋರಕ್ಷ್ಯವಾಣಿಜ್ಯಂ ಲೋಕಾನಾಮಿಹ ಜೀವನಂ। ಊರ್ಧ್ವಂ ಚೈವ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಸಾ ಭೂತಾನ್ಭಾವಯತ್ಯುತ॥ 12-89-7 (68273) ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಪತಮಾನಾಯಾಂ ಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತತ್ಪರಿಪಂಥಿನಃ। ದಸ್ಯವಸ್ತದ್ವಧಾಯೇಹ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕ್ಷತ್ರಮಥಾಸೃಜತ್॥ 12-89-8 (68274) ಶತ್ರೂಂಜಯ ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷ ಯಜಸ್ವ ಕ್ರತುಭಿರ್ನೃಪ। ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಸಮರೇ ವೀರೋ ಭೂತ್ವಾ ಕೌರವನಂದನ॥ 12-89-9 (68275) ಸಂರಕ್ಷ್ಯಾನ್ರಕ್ಷತೇ ರಾಜಾ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ। ಯೇ ಕೇಚಿತ್ತಾನ್ನ ರಕ್ಷಂತಿ ತೈರರ್ಥೋ ನಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚನ॥ 12-89-10 (68276) ಸದೈವ ರಾಜ್ಞಾ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ಸರ್ವಲೋಕಾದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ತಸ್ಯಾದ್ಧೇತೋರ್ಹಿ ಭುಂಜೀತ ಮನುಷ್ಯಾನೇವ ಮಾನವಃ॥ 12-89-11 (68277) ಆಂತರೇಭ್ಯಃ ಪರಾನ್ರಕ್ಷನ್ಪರೇಭ್ಯಃ ಪುನರಾಂತರಾನ್। ಪರಾನ್ಪರೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾನ್ಖೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಲಯ ನಿತ್ಯದಾ॥ 12-89-12 (68278) ಆತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವತೋ ರಕ್ಷನ್ರಾಜನ್ರಕ್ಷಸ್ವ ಮೇದಿನೀಂ। ಆತ್ಮಮೂಲಮಿದಂ ಸರ್ವಮಾಹುರ್ವೈ ವಿದುಷೋ ಜನಾಃ॥ 12-89-13 (68279) ಕಿಂ ಛಿದ್ರಂ ಕೋನು ಸಂಗೋ ಮೇ ಕಿಂವಾಽಸ್ತ್ಯವಿನಿಪಾತಿತಂ। ಕುತೋ ಮಾಮಾಶ್ರಯೇದ್ದೋಷ ಇತಿ ನಿತ್ಯಂ ವಿಚಿಂತಯೇತ್॥ 12-89-14 (68280) ಅತೀತದಿವಸೇ ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ನ ವಾ ಪುನಃ। ಗುಪ್ತೈಶ್ಚಾರೈರನುಮತೈಃ ಪೃಥಿವೀಮನುಸಾರಯೇತ್॥ 12-89-15 (68281) ಜಾನೀತ ಯದಿ ಮೇ ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ನ ವಾ ಪುನಃ। ಕಚ್ಚಿದ್ರೋಚೇಜ್ಜನಪದೇ ಕಚ್ಚಿದ್ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಚ ಮೇ ವಶಃ॥ 12-89-16 (68282) ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಾಂ ಧೃತಿಮತಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಾಂ। ರಾಷ್ಟ್ರೇ ತು ಯೇಽನುಜೀವಂತಿ ಯೇ ತು ರಾಜ್ಞೋಽನುಜೀವಿನಃ॥ 12-89-17 (68283) ಅಮಾತ್ಯಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಯೇ ಚ ತ್ವಾಽಭಿಪ್ರಶಂಸೇಯುರ್ನಿಂದೇಯುರಥವಾ ಪುನಃ॥ 12-89-18 (68284) ಸರ್ವಾನ್ಸುಪರಿಣೀತಾಂಸ್ತಾನ್ಕಾರಯೇಥಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಏಕಾಂತೇನ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತಾತ ರೋಚಿತುಂ। ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಮಥೋ ಮಧ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಭಾರತ॥ 12-89-19 (68285) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-89-20x (5575) ತುಲ್ಯಬಾಹುಬಲಾನಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾನಾಂ ಚ ಗುಣೈರಪಿ। ಕಥಂ ಸ್ಯಾದಧಿಕಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ ಚ ಭುಂಜೀತ ಮಾನವಾನ್॥ 12-89-20 (68286) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-89-21x (5576) ಯಚ್ಚರಾ ಹ್ಯಚರಾನದ್ಯುರದಂಷ್ಟ್ರಾಂದಂಷ್ಟ್ರಿಣಸ್ತಥಾ। ಆಶೀವಿಷಾ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಭುಜಂಗಾನ್ಭುಜಗಾ ಇವ॥ 12-89-21 (68287) ಏತೇಭ್ಯಶ್ಚಾಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ಸದಾ ಶತ್ರೋರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಭಾರುಂಡಸದೃಶಾ ಹ್ಯೇತೇ ನಿಪತಂತಿ ಪ್ರಮಾದತಃ॥ 12-89-22 (68288) ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ವಣಿಜೋ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ನೋದ್ವಿಜಂತಿ ಕರಾರ್ದಿತಾಃ। ಕ್ರೀಣಂತೋ ಬಹುನಾಽಲ್ಪೇನ ಕಾಂತಾರಕೃತವಿಶ್ರಮಾಃ॥ 12-89-23 (68289) ಕಚ್ಚಿತ್ಕೃಷಿಕರಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನ ಜಹತ್ಯತಿಪೀಡಿತಾಃ। ಯೇ ಬಹಂತಿ ಧುರಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ತೇ ಭರಂತೀತರಾನಪಿ॥ 12-89-24 (68290) `ಆಲಸ್ಯೇನ ಹೃತಃ ಪಾದಃ ಪಾದಃ ಪಾಷಣ಼್ಡಮಾಶ್ರಿತಃ। ರಾಜಾನಂ ಸೇವತೇ ಪಾದಃ ಪಾದಃ ಕೃಷಿಮುಪಾಶ್ರಿತಃ॥ 12-89-25 (68291) ಏಕಪಾದಂ ತ್ರಯಃ ಪಾದಾ ಭಕ್ಷಯಂತಿ ದಿನೇದಿನೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪಾದಂ ರಕ್ಷ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ ' 12-89-26 (68292) ಇತೋ ದತ್ತೇನ ಜೀವಂತಿ ದೇವಾಃ ಪಿತೃಗಣಾಸ್ತಥಾ। ಮಾನುಷೋರಗರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಯಾಂಸಿ ಪಶವಸ್ತಥಾ॥ 12-89-27 (68293) ಏಷಾ ತೇ ರಾಷ್ಟ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ರಾಜ್ಞಾಂ ಗುಪ್ತಿಶ್ಚ ಭಾರತ। ಪ್ರೋಕ್ತೋದ್ದಿಶ್ಯೈತಮೇವಾರ್ಥಂ ಭೂಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪಾ--ವ॥ ॥ 12-89-28 (68294) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 89॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-89-1 ಮೂಲಫಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸ್ವಮಿತಿ ಧರ್ಮಮಾಹುರತೋ ನ ಚ್ಛಿಂದ್ಯುಃ॥ 12-89-3 ತ್ಯಾಗಂ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ॥ 12-89-6 ಭೋಗಾರ್ಥೀ ಚೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತ್ಯಜತಿ ತದಾ ಭೋಗೈರಪಿ ನಿಮಂತ್ರ್ಯಃ। ಅವೃತ್ತ್ಯಾ ಚೇತದಾವೃತ್ತ್ಯಾಪಿ ನಿಮಂತ್ರ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ ಆಹುರಿತಿ॥ 12-89-7 ಊರ್ಧ್ವಂ ಸ್ವರ್ಗಂ॥ 12-89-11 ಲೋಕಾತ್ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥಂ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ। ಭಯುಧ್ಯಾಂಖಾರಾನಿತಿ ಚಾರ್ಥಃ॥ 12-89-13 ವಿದುಷೋ ವಿದ್ವಾಂಸಃ॥ 12-89-14 ರಾಜ್ಞೋ ವ್ಯಸಗೀತ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-89-19 ಸುಪರಿಣೀತಾನ್ ಸತ್ಕೃತಾನ್ 12-89-21 ಅಲವಾನೇಪ ದುರ್ಬಲಂ ಭುಜ್ಜೀತ ತುಲ್ಯಾತ್ತು ಆತ್ಮಾನಂ ರಕ್ಷೇಚ್ಛಲೇನ ಚ ತಂ ಭುಜ್ಜೀತೇತ್ಯುತ್ತರಮಾಹ ಯದಿ ಆದಿನಾ॥ 12-89-22 ಭಾರುಂಡಃ ಗೃಧ್ರಃ॥

12-90-0 (68295) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-90-0x (5577) ಆನಂಗಿರಾಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾನುಚಧ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಃ। ಮಾಂಧಾತ್ರೇ ಯೌವನಾಶ್ಚಾಯ ಪ್ರೀತಿಮಾನಭ್ಯಭಾಷತ॥ 12-90-1 (68296) ಸ ಯಥಾಽನುಶಶಾಸೈಜಮುಚಧ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಃ। ತತ್ತೇಽಹಂ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಖಿಲೇನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-90-2 (68297) ಉಚಥ್ಯ ಉವಾಚ। 12-90-3x (5578) ಧರ್ಮಾಮ ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಕಾಮಕರಣಾಯ ತು। ಮಾನ್ಯಾತರಭಿಜಾನೀಹಿ ರಾಜಾ ಲೋಕಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾ॥ 12-90-3 (68298) ರಾಜಾ ಚರತಿ ಚೇದ್ಧರ್ಮಂ ದೇವತ್ವಾಯೈವ ಕಲ್ಪತೇ। ಸ ಚೇದಧರ್ಮಂ ಚರತಿ ನರಕಾಯೈವ ಗಚ್ಛತಿ॥ 12-90-4 (68299) ಧರ್ಮೇ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಭೂತಾನಿ ಧರ್ಮೋ ರಾಜನಿ ತಿಷ್ಠಾತಿ। ತಂ ರಾಜಾ ಸಾಧು ಯಃ ಶಾಸ್ತಿ ಸ ರಾಜಾ ಶ್ರಿಯಮಶ್ನುತೇ॥ 12-90-5 (68300) ರಾಜಾಪರಾಧಾನ್ಮಾಂಧಾತರ್ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ಪಾಪ ಉಚ್ಯತೇ। ದೇವಾಶ್ಚ ಗರ್ಹಾಂ ಗಚ್ಛಂತಿ ಧರ್ಮೋ ನಾಸ್ತೀತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ॥ 12-90-6 (68301) ಅಧರ್ಮೇ ವರ್ತಮಾನಾನಾಮರ್ಥಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ। ತದೇವ ಮಂಗಲಂ ಲೋಕಃ ಸರ್ವಃ ಸಮನುವರ್ತತೇ॥ 12-90-7 (68302) ಉಚ್ಛಿದ್ಯತೇ ಧರ್ಮವೃತ್ತಮಧರ್ಮೋ ವರ್ತತೇ ಮಹಾನ್। ಭಯಮಾಹುರ್ದಿವಾರಾತ್ರಂ ಯದಾ ಪಾಪಾ ನ ವಾರ್ಯತೇ॥ 12-90-8 (68303) ಇದಂ ಮಮ ಇದಂ ನೇತಿ ಸಾಧೂನಾಂ ತಾತ ಧರ್ಮತಃ। ನ ವೈ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಭವತಿ ಯದಾ ಪಾಪೋ ನ ವಾರ್ಯತೇ॥ 12-90-9 (68304) ನೈವ ಭಾರ್ಯಾ ನ ಪಶವೋ ನ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ನ ನಿವೇಶನಂ। ಸಂದೃಶ್ಯೇತ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಯದಾ ಪಾಪಬಲಂ ಭವೇತ್॥ 12-90-10 (68305) ದೇವಾಃ ಪೂಜಾಂ ನ ಜಾನಂತಿ ನ ಸ್ವಧಾಂ ಪಿತರಸ್ತದಾ। ನ ಪೂಜ್ಯಂತೇ ಹ್ಯತಿಥಯೋ ಯದಾ ಪಾಪೋ ನ ವಾರ್ಯತೇ॥ 12-90-11 (68306) ನ ವೇದಾನಧಿಗಚ್ಛಂತಿ ವ್ರತವಂತೋ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ನ ಯಜ್ಞಾಂಸ್ತನ್ವತೇ ವಿಪ್ರಾ ಯದಾ ಪಾಪೋ ನ ವಾರ್ಯತೇ॥ 12-90-12 (68307) ವಧ್ಯಾನಾಮಿವ ಸತ್ವಾನಾಂ ಮನೋ ಭವತಿ ವಿಹ್ವಲಂ। ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಯದಾ ಪಾಪೋ ನ ವಾರ್ಯತೇ॥ 12-90-13 (68308) ಉಭೌ ಲೋಕಾವಭಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಾನಮಸೃಜಂಸ್ತಥಾ। ಮುನಯೋಽಥ ಮಹದ್ಭೂತಮಯಂ ಧರ್ಮೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-90-14 (68309) ಯಸ್ಮಿಂಧರ್ಮೋ ವಿರಾಜೇತ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ। ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಲೀಯತೇ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ದೇವಾ ವೃಷಲಂ ವಿದುಃ॥ 12-90-15 (68310) ವೃಷೋ ಹಿ ಭಗವಾಂಧರ್ಮೋ ಯಸ್ತಸ್ಯ ಕುರುತೇ ಲಯಂ। ವೃಷಲಂ ತಂ ವೀವದುರ್ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಂ ನ ಲೋಪಯೇತ್॥ 12-90-16 (68311) ಧರ್ಮೇ ವರ್ಧತಿ ವರ್ಧಂತಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸರ್ವದಾ। ತಸ್ಮಿನ್ಹ್ರಸತಿ ಹೀಯಂತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್॥ 12-90-17 (68312) ಧನಾನಿ ಸ್ಪೌತಿ ಧರ್ಮೋ ಹಿ ಧಾರಣಾದ್ವೇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ। ಮಾನವಾನ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಸ ಸೀಮಾಂತಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-90-18 (68313) ಪ್ರಭವಾರ್ಥಂಮಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಃ ಸೃಷ್ಟಃ ಸ್ವಯಂಭುವಾ। ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವರ್ಧಯೇದ್ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಜಾನುಗ್ರಹಕಾರಣಾತ್॥ 12-90-19 (68314) ತಸ್ಮಾದ್ಧಿ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ಧರ್ಮಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತರಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸ ರಾಜಾಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಶಾಸ್ತಿ ಸಾಧುಕೃತ್ಪುರುಷರ್ಷಭ॥ 12-90-20 (68315) ಕಾಮಕ್ರೋಧಾವನಾದೃತ್ಯ ಧರ್ಮಮೇವಾನುಪಾಲಯೇತ್। ಧರ್ಮಃ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರತಮೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭರತಸತ್ತಮ॥ 12-90-21 (68316) ಧರ್ಮಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಯೋನಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ಪೂಜಯೇತ್ಸದಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಮಾಂಧಾತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾಮಾನಮತ್ಸರೀ॥ 12-90-22 (68317) ತೇಷಾಂ ಹ್ಯಕಾಮಕರಣಾದ್ರಾಜ್ಞಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಭಯಂ। ಮಿತ್ರಾಣಿ ನ ಚ ವರ್ಧಂತೇ ತಥಾಽಮಿತ್ರೀಭವಂತ್ಯಪಿ॥ 12-90-23 (68318) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಸದಾಸೂಯನ್ಬಾಲ್ಯಾದ್ವೈರೋಚನಿರ್ಬಲಿಃ। ಅಥಾಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೀರಪಾಕ್ರಾಮದ್ಯಾಽಸ್ಮಿನ್ನಾಸೀತ್ಪ್ರತಾಪಿನೀ॥ 12-90-24 (68319) ತತಸ್ತಸ್ಮಾದಪಾಕ್ರಂಯ ಸಾಽಗಚ್ಛತ್ಪಾಕಶಾಸನಂ। ಅಥ ಸೋಽನ್ವತಪತ್ಪಶ್ಚಾಚ್ಛ್ರಿಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುರಂದರೇ॥ 12-90-25 (68320) ಏತತ್ಫಲಮಸೂಯಾಯಾ ಅಭಿಮಾನಸ್ಯ ಚಾಭಿಭೋ। ತಸ್ಮಾದ್ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಮಾಂಧಾತರ್ಮಾ ತ್ವಾಂ ಜಹ್ಯಾತ್ಪ್ರತಾಪಿನೀ॥ 12-90-26 (68321) ದರ್ಪೋನಾಮ ಶ್ರಿಯಃ ಪುತ್ರೋ ಜಜ್ಞೇಽಧರ್ಮಾದಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ತೇನ ದೇವಾಸುರಾ ರಾಜನ್ನೀತಾಃ ಸುಬಹವೋಽವ್ಯಯಂ॥ 12-90-27 (68322) ರಾಜರ್ಷಯಶ್ಚ ಬಹವಸ್ತಥಾ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಪಾರ್ಥಿವ। ರಾಜಾ ಭವತಿ ತಂ ಜಿತ್ವಾ ದಾಸಸ್ತೇನ ಪರಾಜಿತಃ॥ 12-90-28 (68323) ಸ ಯಥಾ ದರ್ಪಸಹಿತಮಧರ್ಮಂ ನಾನುಸೇವತೇ। ತಥಾ ವರ್ತಸ್ವ ಮಾಂಧಾತಶ್ಚಿರಂ ಚೇತ್ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛಸಿ॥ 12-90-29 (68324) ಮತ್ತಾತ್ಪ್ರಮತ್ತಾತ್ಪೌಗಂಡಾದುನ್ಮತ್ತಾಚ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ। ನಿಂದಿತಾಚ್ಚಾಸದಾಚಾರಾದ್ದುರ್ಹೃದಾಂ ಚಾಪಿ ಸೇವನಾತ್॥ 12-90-30 (68325) ನಿಗೃಹೀತಾದಮಾತ್ಯಾಚ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಶ್ಚೈವ ವಿಶೇಷತಃ। ಪರ್ವತಾದ್ವಿಷಮಾದ್ದುರ್ಗಾದ್ಧಸ್ತಿನೋಽಶ್ವಾತ್ಸರೀಸೃಪಾತ್॥ 12-90-31 (68326) ಏತೇಭ್ಯೋಽನಿತ್ಯಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾನ್ನಕ್ತಂ ಚರ್ಯಾಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್। ಅತ್ಯಾಶಾಂ ಚಾಭಿಮಾನಂ ಚ ದಂಭಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-90-32 (68327) ಅವಿಜ್ಞಾತಾಸು ಚ ಸ್ತ್ರೀಷು ಕ್ಲೀಬಾಸು ಸ್ವೈರಿಣೀಷು ಚ। ಪರಭಾರ್ಯಾಸು ಕನ್ಯಾಸು ನಾಚರೇನ್ಮೈಥುನಂ ನೃಪ॥ 12-90-33 (68328) ಕುಲೇಷು ಪಾಪರಕ್ಷಾಂಸಿ ಜಾಯಂತೇ ವರ್ಣಸಂಕರಾತ್। ಅಪುಮಾಂಸೋಽಂಗಹೀನಾಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಜಿಹ್ವಾ ವಿಚೇತಸಃ॥ 12-90-34 (68329) ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಜಾಯಂತೇ ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ। ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ವಿಶೇಷೇಣಂ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಹಿತೇ॥ 12-90-35 (68330) ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಪ್ರಮತ್ತಸ್ಯ ದೋಷಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್। ಅಧರ್ಮಾಃ ಸಂಪ್ರವರ್ಧಂತೇ ಪ್ರಜಾಸಂಕರಕಾರಕಾಃ॥ 12-90-36 (68331) ಅಶೀತೇ ವಿದ್ಯತೇ ಶೀತಂ ಶೀತೇ ಶೀತಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಅವೃಷ್ಟಿರತಿವೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಿಶ್ಚಾಪ್ಯಾವಿಶೇತ್ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-90-37 (68332) ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯುಪತಿಷ್ಠಂತಿ ಗ್ರಹಾ ಘೋರಾಸ್ತಥಾಗತೇ। ಉತ್ಪಾತಾಶ್ಚಾತ್ರ ದೃಶ್ಯಂತೇ ಬಹವೋ ರಾಜನಾಶನಾಃ॥ 12-90-38 (68333) ಅರಕ್ಷಿತಾತ್ಮಾ ಯೋ ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾಶ್ಚಾಪಿ ನ ರಕ್ಷತಿ। ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀಯಂತೇ ತತಃ ಸೋಽನು ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-90-39 (68334) ದ್ವಾವಾದದಾತೇ ಹ್ಯೇಕಸ್ಯ ದ್ವಯೋಃ ಸುಬಹವೋಽಪರೇ। ಕುಮಾರ್ಯಃ ಸಂಪ್ರಲುಪ್ಯಂತೇ ತದಾಹುರ್ನೃಪದೂಷಣಂ॥ 12-90-40 (68335) ಮಮೈತದಿತಿ ನೈತಚ್ಚ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವವತಿಷ್ಠತಿ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಂ ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾದಮನುತಿಷ್ಠಿತ॥ ॥ 12-90-41 (68336) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 90॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-90-1 ಅಂಗಿರಾಃ ಆಂಗಿರಸಾಃ॥ 12-90-12 ನ ಭಾರ್ಯಾಮಧಿಗಚ್ಛಂತೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-90-15 ಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮಪಾಲಃ॥ 12-90-16 ಕುರುತೇ ಹ್ಯಲಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಅಲಂ ವಾರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ತೇನ ವೃಷಂ ಲುನಾತಿ ಚ್ಛಿನತ್ತೀತಿ ವೃಷಲ ಇತಿ ಯೋಗೋ ದರ್ಶಿತಃ॥ 12-90-18 ಧರ್ಮಪದಸ್ಯ ದ್ವೇಧಾ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಮಾಹ ಧನಾನೀತಿ। ಧಾರಣಾದ್ವಾ ಧರ್ಮಃ। ಸೀಮಾಂತಕರಃ ಯಾವತ್ಪಾಪಂ ತಾವದ್ಯಾತನಾಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-90-28 ತಂ ದರ್ಪಂ॥ 12-90-30 ಪೌಗಂಡಾದ್ವಾಲಕಾದಜ್ಞಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಕದಂಯಾಶಾದುದಾವರ್ತಾದ್ದುರ್ಹೃದಾಂ ಚಾಪೀತಿ ಟ. ಪಾಠಃ॥ 12-90-32 ಅನಿತ್ಯಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ನಿತ್ಯಮಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಏಕಚರ್ಯಾಂ ಚ ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-90-34 ಅಪುಮಾಂಸಃ ಕ್ಲೀಬಾಃ। ಸ್ಥೂಲಜಿಹ್ವಾ ಮೂಕಾಃ॥ 12-90-38 ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಧೂಮಕೇತ್ವಾದಯಃ॥ 12-90-40 ಏಕಸ್ಯ ಧನಂ ದ್ವಾವಾದದಾತೇ ಆಚ್ಛಿದ್ಯ ಗೃಹ್ಣೀತಃ॥

12-91-0 (68337) ಉಚಥ್ಯ ಉವಾಚ। 12-91-0x (5579) ಕಾಲವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಧರ್ಮಚಾರೀ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಸಂಪದ್ಯದೇಷಾ ಭವತಿ ಸಾ ಬಿಭರ್ತಿ ಸುಖಂ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-91-1 (68338) ಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ವಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ರಜಕೋ ಮಲಂ। ರತ್ನಾನಿ ವಾ ಶೋಧಯಿತುಂ ಯಥಾ ನಾಸ್ತಿ ತಥೈವ ಸಃ॥ 12-91-2 (68339) ಏವಮೇತದ್ದ್ವಿಜೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ವಿಶಾಂ ತಥಾ। ಶೂದ್ರಶ್ಚತುರ್ಥೋ ವರ್ಣಾನಾಂ ನಾನಾಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತಃ॥ 12-91-3 (68340) ಕರ್ಮ ಶೂದ್ರೇ ಕೃಷಿರ್ವೈಶ್ಯೇ ದಂಡನೀತಿಶ್ಚ ರಾಜನಿ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಪೋ ಮಂತ್ರಾಃ ಸತ್ಯಂ ಚಾಪಿ ದ್ವಿಜಾತಿಷು॥ 12-91-4 (68341) ತೇಷಾಂ ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೇದ ಪಾತ್ರಾಣಾಮಿವ ಶೋಧನಂ। ಶೀಲದೋಷಾನ್ವಿನಿರ್ಹರ್ತುಂ ಸ ಪಿತಾ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ॥ 12-91-5 (68342) ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಶ್ಚ ಕಲಿಶ್ಚ ಭರತರ್ಷಭ। ರಾಜವೃತ್ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರಾಜೈವ ಯುಗಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-91-6 (68343) ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ತಥಾ ವೇದಾಶ್ಚಾತುರಾಶ್ರಂಯಮೇವ ಚ। ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಮುಹ್ಯೇತ ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ॥ 12-91-7 (68344) ಅಗ್ನಿತ್ರೇತಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಸಹದಕ್ಷಿಣಾಃ। ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಮುಹ್ಯಂತೇ ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ॥ 12-91-8 (68345) ರಾಜೈವ ಕರ್ತಾ ಭೂತಾನಾಂ ರಾಜೈವ ಚ ವಿನಾಶಕಃ। ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಃ ಸ ಕರ್ತಾ ಸ್ಯಾದಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಿನಾಶಕಃ॥ 12-91-9 (68346) ರಾಜ್ಞೋ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಬಾಂಧವಾಃ ಸುಹೃದಸ್ತಥಾ। ಸಮೇತ್ಯ ಸರ್ವೇ ಶೋಚಂತಿ ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ॥ 12-91-10 (68347) ಹಸ್ತಿನೋಽಶ್ವಾಶ್ಚ ಗಾವಶ್ಚಾಪ್ಯುಷ್ಟ್ರಾಶ್ವತರಗರ್ದಭಾಃ। ಅಧರ್ಮವೃತ್ತೇ ನೃಪತೌ ಸರ್ವೇ ಸೀದಂತಿ ಜಂತವಃ॥ 12-91-11 (68348) [ದುರ್ಬಲಾರ್ಥಂ ಬಲಂ ಸೃಷ್ಟಂ ಧಾತ್ರಾ ಮಾಂಧಾತರುಚ್ಯತೇ। ಅಬಲಂ ತು ಮಹದ್ಭೂತಂ ಯಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-91-12 (68349) ಯಶ್ಚ ಭೂತಂ ಸಂಭಜತೇ ಯೇ ಚ ಭೂತಾಸ್ತದನ್ವಯಾಃ। ಅಧರ್ಮಸ್ಥೇ ಹಿ ನೃಪತೌ ಸರ್ವೇ ಶೋಚಂತಿ ಪಾರ್ಥಿವ॥] 12-91-13 (68350) ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚ ಯಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಮುನೇರಾಶೀವಿಷಸ್ಯ ಚ। ಅವಿಷಹ್ಯತಮಂ ಮನ್ಯೇ ಮಾ ಸ್ಮ ದುರ್ಬಲಮಾಸದಃ॥ 12-91-14 (68351) ದುರ್ಬಲಾಂಸ್ತಾತ ಮನ್ಯೇಥಾ ನಿತ್ಯಮೇವಾವಿಮಾನಿ ತಾನ್। ಮಾ ತ್ವಾಂ ದುರ್ಬಲಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಪ್ರದಹೇಯುಃ ಸಬಾಂಧವಂ॥ 12-91-15 (68352) ನ ಹಿ ದುರ್ಬಲದಗ್ಧಸ್ಯ ಕುಲೇ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರರೋಹತಿ। ಆಮೂಲಂ ನಿರ್ದಹಂತ್ಯೇವ ಮಾ ಸ್ಮ ದುರ್ಬಲಮಾಸದ॥ 12-91-16 (68353) ಅಬಲಂ ವೈ ಬಲಾಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಯಚ್ಚಾತಿಬಲವದ್ಬಲಂ। ಬಲಸ್ಯಾಬಲದಗ್ಧಸ್ಯ ನ ಕಿಂಚಿತವಶಿಷ್ಯತೇ॥ 12-91-17 (68354) ವಿಮಾನಿತೋ ಹತಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ತ್ರಾತಾರಂ ಚೇನ್ನ ವಿಂದಂತೇ। ಅಮಾನುಷಕೃತಸ್ತತ್ರ ದಂಡೋ ಹಂತಿ ನರಾಧಿಪಂ॥ 12-91-18 (68355) ಮಾ ಸ್ಮ ತಾತ ಬಲಸ್ಥಸ್ತ್ವಂ ಭುಂಜೀಥಾ ದುರ್ಬಲಂ ಜನಂ। ಮಾ ತ್ವಾಂ ದುರ್ಬಲಚಕ್ಷೂಂಷಿ ದಹಂತ್ವಗ್ನಿರಿವಾಶಯಂ॥ 12-91-19 (68356) ಯಾನಿ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಾನಾಂ ಪತಂತ್ಯಶ್ರೂಣಿ ರೋದತಾಂ। ತಾನಿ ಪುತ್ರಾನ್ಪಶೂನ್ಘ್ನಂತಿ ತೇಷಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಂಸಿನಾಂ॥ 12-91-20 (68357) ಯದಿ ನಾತ್ಮನಿ ಪುತ್ರೇಷು ನ ಚೇತ್ಪೌತ್ರೇಷು ನಪ್ನೃಷು। ನ ಹಿ ಪಾಪಂ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಸದ್ಯಃ ಫಲತಿ ಗೌರಿಬ॥ 12-91-21 (68358) ಯತ್ರಾಬಲೋ ವಧ್ಯಮಾನಸ್ತ್ರಾತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಮಹಾಂದೈವಕೃತಸ್ತತ್ರ ದಂಡಃ ಪತತಿ ದಾರುಣಃ॥ 12-91-22 (68359) ಯುಕ್ತಾ ಯದಾ ಜಾನಪದಾ ಭಿಕ್ಷಂತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇವ। ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಭಿಕ್ಷುರೂಪೇಣ ರಾಜಾನಂ ಘ್ನಂತಿ ತಾದೃಶಾಃ॥ 12-91-23 (68360) ರಾಜ್ಞೋ ಯದಾ ಜನಪದೇ ಬಹವೋ ರಾಜಪೂರುಷಾಃ। ಅನಯೇನೋಪವರ್ತಂತೇ ತದ್ರಾಜ್ಞಃ ಕಿಲ್ಬಿಷಂ ಮಹತ್॥ 12-91-24 (68361) ಯದಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಯೇದರ್ಥಾನ್ಕಾಮಾದರ್ಥವಶೇನ ವಾ। ಕೃಪಣಂ ಯಾಚಮಾನಾನಾಂ ತದ್ರಾಜ್ಞೋ ವೈಶಸಂ ಮಹತ್॥ 12-91-25 (68362) ಮಹಾನ್ವೃಕ್ಷೋ ಜಾಯತೇ ವರ್ಧತೇ ಚ ತಂ ಚೈವ ಭೂತಾನಿ ಸಮಾಶ್ರಯಂತಿ। ಯದಾ ವೃಕ್ಷಶ್ಛಿದ್ಯತೇ ದಹ್ಯತೇ ಚ ತದಾಶ್ರಯಾ ಅನಿಕೇತಾ ಭವಂತಿ॥ 12-91-26 (68363) ಯದಾ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಧರ್ಮಮಗ್ರ್ಯಂ ಚರಂತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಂ ಕಾ ರಾಜಗುಣಂ ಬ್ರುವಾಣಾಃ। ತೈಶ್ಚಾಧರ್ಮಶ್ಚರಿತೋ ಧರ್ಮಮೋಹಾ ತ್ತೂಪ ಜಹ್ಯಾತ್ಸುಕೃತಂ ದುಷ್ಕೃತಂ ಚ॥ 12-91-27 (68364) ಯತ್ರ ಪಾಪಾ ಜ್ಞಾಯಮಾನಾಶ್ಚರಂತಿ ಸಭಾಂ ಕಲಿರ್ವಿಂದತೇ ತತ್ರ ರಾಜ್ಞಃ। ಯತ್ರ ರಾಜಾ ಶಾಸ್ತಿ ನರಾನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯಾ ನ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ ಭೂಮಿಪಸ್ಯ॥ 12-91-28 (68365) ಯಶ್ಚಾಮಾತ್ಯಾನ್ಮಾನಯಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಹಿ ಮಂತ್ರೇ ಚ ಯುದ್ಧೇ ಚ ನೃಪೋಽನುಯುಂಜ್ಯಾತ್। ಬಿಬರ್ಧತೇ ತಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ನೃಪಸ್ಯ ಭುಂಕ್ತೇ ಮಹೀಂ ಚಾಪ್ಯಖಿಲಾಂ ಚಿರಾಯ॥ 12-91-29 (68366) ಅತ್ರಾಪಿ ಸುಕೃತಂ ಕರ್ಮ ವಾಚಂ ಚೈವ ಸುಭಾಷಿತಾಂ। ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪೂಜಯನ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯನುತ್ತಮಂ॥ 12-91-30 (68367) ಸಂವಿಭಜ್ಯ ಯದಾ ಭುಂಕ್ತೇ ನಚಾನ್ಯಾನವಮನ್ಯತೇ। ನಿಹಂತಿ ಬಲಿನಂ ದೃಪ್ತಂ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-31 (68368) ತ್ರಾಯತೇ ಹಿ ಯದಾ ಸರ್ವಂ ವಾಚಾ ಕಾಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ಪುತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ನ ಮೃಷ್ಯೇಚ್ಚ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-32 (68369) ಸಂವಿಭಜ್ಯ ಯದಾ ಭುಂಕ್ತೇ ನೃಪತಿರ್ದುರ್ಬಲಾನ್ನರಾನ್। ತದಾ ಭವಂತಿ ಬಲಿನಃ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-33 (68370) ಯದಾ ರಕ್ಷತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಯದಾ ದಸ್ಯೂನಪೋಹತಿ। ಯದಾ ಜಯತಿ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-34 (68371) ಪಾಪಮಾಚರತೋ ಯತ್ರ ಕರ್ಮಣಾ ವ್ಯಾಹೃತೇನ ವಾ। ಪ್ರಿಯಸ್ಯಾಪಿ ನ ಮೃಷ್ಯೇತ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-35 (68372) ಯದಾ ಸಾರಣಿಕಾನ್ರಾಜಾ ಪುತ್ರವತ್ಪರಿರಕ್ಷತಿ। ಭಿನತ್ತಿ ನ ಚ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-36 (68373) ಯದಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಯಜತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾಽನ್ವಿತಃ। ಕಾಮದ್ವೇಷಾವನಾದೃತ್ಯ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-37 (68374) ಕೃಪಣಾನಾಥವೃದ್ಧಾನಾಂ ಯದಾಽಶ್ರು ಪರಿಮಾರ್ಜತಿ। ಹರ್ಷಂ ಸಂಜನಯನ್ನೄಣಾಂ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-38 (68375) ವಿವರ್ಧಯತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ತಥಾಽರೀಂಶ್ಚಾಪಿ ಕರ್ಷತಿ। ಸಂಪೂಜಯತಿ ಸಾಧೂಂಶ್ಚ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-39 (68376) ಸತ್ಯಂ ಪಾಲಯತಿ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಭೂಮಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಪೂಜಯೇದತಿಥೀನ್ಭೃತ್ಯಾನ್ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-40 (68377) ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೌ ಚೋಭೌ ಯತ್ರ ಸ್ಯಾತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೌ। ಅಸ್ಮಿಂʼಲ್ಲೋಕೇ ಪರೇ ಚೈವ ರಾಜಾ ಸ ಪ್ರಾಪ್ನುತೇ ಫಲಂ॥ 12-91-41 (68378) ಯಮೋ ರಾಜಾ ಧಾರ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಮಾಂಧಾತಃ ಪರಮೇಶ್ವರಃ। ಸಂಯಚ್ಛನ್ಯಮವತ್ಪ್ರಾಣಾನಸಂಯಚ್ಛಂಸ್ತು ಪಾವಕಃ॥ 12-91-42 (68379) ಋತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತಾಚಾರ್ಯಾನ್ಸತ್ಕೃತ್ಯಾನವಮತ್ಯ ಚ। ಯದಾ ಸಂಯಕ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-91-43 (68380) ಯಮೋ ಯಚ್ಛತಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾವಿಶೇಷತಃ। ತಥಾ ರಾಜ್ಞಾಽನುಕರ್ತವ್ಯಂ ಯಂತವ್ಯಾ ವಿಧಿವತ್ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-91-44 (68381) ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೇಣ ರಾಜಾ ಹಿ ಸರ್ವಥೈವೋಪಮೀಯತೇ। ಸ ಪಶ್ಯತಿ ಚ ಯಂ ಧರ್ಮ ಸ ಧರ್ಮಃ ಪುರುಷರ್ಷಭ॥ 12-91-45 (68382) ಅಪ್ರಮಾದೇನ ಶಿಕ್ಷೇಥಾಃ ಕ್ಷಮಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಧೃತಿಂ ಮತಿಂ। ಭೂತಾನಾಂ ತತ್ತ್ವಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ಚ ಸರ್ವದಾ॥ 12-91-46 (68383) ಸಂಗ್ರಹಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ದಾನಂ ಚ ಮಧುರಾ ಚ ವಾಕ್। ಪೌರಜಾನಪದಾಶ್ಚೈವ ಗೋಪ್ತವ್ಯಾಃ ಸ್ವಪ್ರಜಾ ಯಥಾ॥ 12-91-47 (68384) ನ ಜಾತ್ವದಕ್ಷೋ ನೃಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಶಕ್ನೋತಿ ರಕ್ಷಿತುಂ। ಭಾರೋ ಹಿ ಸುಮಹಾಂಸ್ತಾತ ರಾಜ್ಯಂ ನಾಮ ಸುದುರ್ವಹಂ॥ 12-91-48 (68385) ತದ್ದಂಡವಿನ್ನೃಪಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಶೂರಃ ಶಕ್ನೋತಿ ರಕ್ಷಿತುಂ। ನ ಹಿ ಶಕ್ಯಮದಂಡೇನ ಕ್ಲೀಬೇನಾಬುದ್ಧಿನಾಽಪಿ ವಾ॥ 12-91-49 (68386) ಅಭಿರೂಪೈಃ ಕುಲೇ ಜಾತೈರ್ದಕ್ಷೈರ್ಭಕ್ತೈರ್ಬಹುಶ್ರುತೈಃ। ಸರ್ವಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರೀಕ್ಷೇಥಾಸ್ತಾಪಸಾಶ್ರಮಿಣಾಮಪಿ॥ 12-91-50 (68387) ಅತಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಂ ವೇತ್ಸ್ಯಸಿ ವೈ ಪರಂ। ಸ್ವದೇಶೇ ಪರದೇಶೇ ವಾ ನ ತೇ ಧರ್ಮೋ ವಿನಂಕ್ಷ್ಯತಿ॥ 12-91-51 (68388) ಧರ್ಮೇಚಾರ್ಥೇ ಚ ಕಾಮೇ ಚ ಧರ್ಮ ಏವೋತ್ತರೋ ಭವೇತ್। ಅಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇ ಪರೇ ಚೈವ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸುಖಮೇಧತೇ॥ 12-91-52 (68389) ತ್ಯಜಂತಿ ದಾರಾನ್ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪರಿಪೂಜಿತಾಃ। ಸಂಗ್ರಹಶ್ಚೈವ ಭೂತಾನಾಂ ದಾನಂ ಚ ಮಧುರಾ ಚ ವಾಕ್॥ 12-91-53 (68390) ಅಪ್ರಮಾದಶ್ಚ ಶೌಚಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋ ಭೂತಿಕರಂ ಮಹತ್। ಏತೇಭ್ಯಶ್ಚೈವ ಮಾಂಧಾತಃ ಸತತಂ ಮಾ ಪ್ರಮಾದಿಥಾಃ॥ 12-91-54 (68391) ಅಪ್ರಮತ್ತೋ ಭವೇದ್ರಾಜಾ ಛಿದ್ರದರ್ಶೀ ಪರಾತ್ಮನೋಃ। ನಾಸ್ಯ ಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪರಃ ಪಶ್ಯೇಚ್ಛಿದ್ರೇಷು ಪರಮನ್ವಿಯಾತ್॥ 12-91-55 (68392) ಏತದ್ವೄತ್ತಂ ವಾಸವಸ್ಯ ಯಮಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚ। ರಾಜರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ತತ್ತ್ವಮಪ್ಯನುಪಾಲಯ॥ 12-91-56 (68393) ತತ್ಕುರುಷ್ವ ಮಹಾರಾಜ ವೃತ್ತಂ ರಾಜರ್ಷಿಸೇವಿತಂ। ಆತಿಷ್ಠ ದಿವ್ಯಂ ಪಂಥಾನಮಹ್ನಾಯ ಪುರುಷರ್ಷಭ॥ 12-91-57 (68394) ಧರ್ಮವೃತ್ತಂ ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ ಭಾರತ। ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃಗಂಧರ್ವಾಃ ಕೀರ್ತಯಂತಿ ಮಹೌಜಸಃ॥ 12-91-58 (68395) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-91-59x (5580) ಸ ಏವಮುಕ್ತೋ ಮಾಂಧಾತಾ ತೇನೋಚಥ್ಯೇನ ಭಾರತ। ಕೃತವಾನವಿಶಂಕಶ್ಚ ಏಕಃ ಪ್ರಾಪ ಚ ಮೇದಿನೀಂ॥ 12-91-59 (68396) ಭವಾನಪಿ ತಥಾ ಸಂಯಙ್ಭಾಂಧಾತೇವ ಮಹೀಪತೇ। ಧರ್ಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹೀಂ ರಕ್ಷ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸ್ಥಾನಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ॥ ॥ 12-91-60 (68397) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 91॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-91-3 ದ್ವಿಜಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಃ ಕಶ್ಚಿನ್ಛೂದ್ರೋ ವಾ ನಾನಾಕರ್ಮಸ್ವವಸ್ಥಿತಃ ಸ್ವಕರ್ಮಚ್ಯುತೋ ಮೂಢಃ ಏವಂ ರಜಕತುಲ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-91-8 ಅಗ್ನಿತ್ರೇತಾ ವಹ್ನಿತ್ರಯಂ॥ 12-91-12 ಅಬಲಸ್ಯ ಪಾಲನಾನ್ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಮಪಾಲನಾಚ್ಚ ಮಹತ್ಪಾಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। 12-91-13 ಭೂತಂ ದುರ್ಬಲಂ ಸಂಭಜತೇಽನ್ನಾದಿನಾ ಸೇವತೇ। ತದನ್ವಯಾಃ ದಾತೃಸಂಬಂಧಿನಃ॥ 12-91-21 ಯದಿ ಆತ್ಮನಿ ಫಲಂ ಪಾಪ ನ ಫಲತಿ ತರ್ಹಿ ಪುತ್ರಾದಿಷು ಫಲತಿ ನತು ಸದ್ಯಃ ಫಲತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-91-22 ಮೋಹಾದ್ದೈವಕೃತ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-91-25 ನಯೇತ್ ಅಪಹರೇತ್॥ 12-91-27 ಮಹಾನಿತಿ ದೃಷ್ಟಾಂತಮುಕ್ತ್ವಾ ದಾರ್ಷ್ಟಾಂತಿಕಮಾಹ ಯದೇತಿ। ಯದಾ ಧರ್ಮಂ ಚರತಿ ತದಾ ರಾಜಾ ವರ್ಧತ ಇತಿ ಭಾವಃ। ದುಷ್ಕೃತಂ ಚಾಪಯಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ। ರಾಜಪುತ್ರಂ ಬ್ರುವಾಣಾ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-91-28 ಯದಾ ರಾಜ್ರಾ ಶಾಸ್ತಿ ನರಾನಶಿಷ್ಟಾಂಸ್ತದಾ ರಾಜ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ ಭೂಮಿಪಸ್ಯೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-91-31 ನಾಮಾತ್ಯಾನವಮನ್ಯತ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-91-33 ಸಂವಿಭಜ್ಯ ಯದಾ ಭುಂಕ್ತೇ ನೃಪತಿರ್ಯದಿ ಪಾರ್ಥಿವ। ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಬಲಂ ಚೈವೇತಿ ಟ. ಡ.ಛ. ಪಾಠಃ॥ 12-91-36 ಸಾರಣಿಕಾನ್ ಪ್ರಸಾರಿಣೀಪ್ರಧಾನಾನ್ವಣಿಜಃ॥ 12-91-42 ಧಾರ್ಮಿಕಾಣಂ ಪರಮೇಶ್ವರೋಽನುಗ್ರಾಹಕಃ। ಪ್ರಾಣಾನ್ ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಸಂಯಚ್ಛನ್ಭವೇತ್। ಅನಿಯಚ್ಛಂಸ್ತು ಪಾವಕಃ ಸ್ವಾಶ್ರಯದಾಹೀ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-91-50 ಅಮಿರೂಪೈರಮಾತ್ಯೈಃ ಸಹೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-91-54 ಪ್ರಮಾದಿಥಾಃ ಪ್ರಮಾದ್ಯೇಷಾಃ॥

12-92-0 (68398) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-92-0x (5581) ಕಥಂ ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛನ್ರಾಜಾ ವರ್ತೇತ ಭಾರತ। ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-92-1 (68399) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-92-2x (5582) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಗೀತಂ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥತತ್ತ್ವೇನ ವಾಮದೇವೇನ ಧೀಮತಾ॥ 12-92-2 (68400) ರಾಜಾ ವಸುಮನಾ ನಾಮ ಕೌಸಲ್ಯೋ ಬಲವಾಞ್ಶುಚಿಃ। ಮಹರ್ಷಿ ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ವಾಮದೇವಂ ತಪಸ್ವಿನಂ॥ 12-92-3 (68401) ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತೈರ್ವಾಕ್ಯೈರ್ಭಗವನ್ನನುಶಾಧಿ ಮಾಂ। ಯೇನ ವೃತ್ತೇನ ವೈ ತಿಷ್ಠನ್ನ ಚ್ಯವೇಯಂ ಸ್ವಧರ್ಮತಃ॥ 12-92-4 (68402) ತಮಬ್ರವೀದ್ಧಾಮದೇವಸ್ತೇಜಸ್ವೀ ತಪತಾಂ ವರಃ। ಹೇಮವರ್ಣಂ ಸುಖಾಸೀನಂ ಯಯಾತಿಮಿವ ನಾಹುಷಂ॥ 12-92-5 (68403) ವಾಮದೇವ ಉವಾಚ। 12-92-6x (5583) ಧರ್ಮಮೇವಾನುವರ್ತಸ್ವ ನ ಧರ್ಮಾದ್ವಿದ್ಯತೇ ಪರಂ। ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಾ ಹಿ ರಾಜಾನೋ ಜಯಂತಿ ಪೃಥಿವೀಮಿನಾಂ॥ 12-92-6 (68404) ಅರ್ಥಸಿದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಧರ್ಮಂ ಮನ್ಯತೇ ಯೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ವೃದ್ಧ್ಯಾಂ ಚ ಕುರುತೇ ಬೃದ್ಧಿಂ ಸ ಧರ್ಮೇಣ ವಿರಾಜತೇ॥ 12-92-7 (68405) ಅಧರ್ಮದರ್ಶೀ ಯೋ ರಾಜಾ ಬಲಾದೇವ ಪ್ರವರ್ತತೇ। ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಪಯಾತೋಽಸ್ಮಾದುಭೌ ಪ್ರಥಮಮಧ್ಯಮೌ॥ 12-92-8 (68406) ಅಸತ್ಪಾಪಿಷ್ಠಸಚಿವೋ ವಧ್ಯೋ ಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಹಾ। ಸಹೈವ ಪರಿವಾರೇಣ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾವಸೀದತಿ॥ 12-92-9 (68407) ಅರ್ಥಾನಾಮನನುಷ್ಠಾತಾ ಕಾಮಚಾರೀ ವಿಕತ್ಥನಃ। ಅಪಿ ಸರ್ವಾಂ ಮಹೀಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-92-10 (68408) ಅಥಾದದಾನಃ ಕಲ್ಯಾಣಮನಸೂಯುರ್ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ವರ್ಧತೇ ಮತಿಮಾನ್ರಾಜಾ ಸ್ರೋತೋಭಿರಿವ ಸಾಗರಃ॥ 12-92-11 (68409) ನ ಪೂರ್ಣೋಽಸ್ಮೀತಿ ಮನ್ಯೇತ ಧರ್ಮತಃ ಕಾಮತೋಽರ್ಥತಃ। ಬುದ್ಧಿತೋ ಮಂತ್ರತಶ್ಚಾಪಿ ಸತತಂ ವಸುಧಾಧಿಪ॥ 12-92-12 (68410) ಏತೇಷ್ವೇವ ಹಿ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕಯಾತ್ರಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ। ಏತಾನಿ ಶೃಣ್ವಂʼಲ್ಲಭತೇ ಯಶಃ ಕೀರ್ತಿ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-92-13 (68411) ಏವಂ ಯೋ ಧರ್ಮಸಂರಂಭೀ ಧರ್ಮಾರ್ಥಪರಿಚಿಂತಕಃ। ಅರ್ಥಾನ್ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾರಭತೇ ಸ ಧ್ರುವಂ ಮಹದಶ್ನುತೇ॥ 12-92-14 (68412) ಅದಾತಾ ಹ್ಯನಭಿಸ್ನೇಹೋ ದಣ಼್ಡೇನಾವರ್ತಯನ್ಪ್ರಜಾಃ। ಸಾಹಸಪ್ರಕೃತೀ ರಾಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-92-15 (68413) ಅಥ ಪಾಪಂ ಕೃತಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ನ ಚ ಪಶ್ಯತ್ಯಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಅಕೀರ್ತ್ಯಾಽಭಿಸಮಾಯುಕ್ತೋ ಭೂಯೋ ನರಕಮಶ್ನುತೇ॥ 12-92-16 (68414) ತತೋ ನ ಯಾಚಿತುರ್ದಾತುಃ ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ರಸವೇದಿನಃ। ವ್ಯಸನಂ ಸ್ವಮಿವೋತ್ಪನ್ನಂ ವಿಜಿಘಾಂಸಂತಿ ಮಾನವಾಃ॥ 12-92-17 (68415) ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಗುರುರ್ಧರ್ಮೇ ನ ಚಾನ್ಯಾನಪಿ ಪೃಚ್ಛತಿ। ಸುಖತಂತ್ರೋಽರ್ಥಲಾಭೇಷು ನ ಚಿರಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ॥ 12-92-18 (68416) ಗುರುಪ್ರಧಾನೋ ಧರ್ಮೇಷು ಸ್ವಯಮರ್ಥಾನವೇಕ್ಷಿತಾ। ಧರ್ಮಪ್ರಧಾನೋ ಲಾಭೇಷು ಸ ಚಿರಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ॥ ॥ 12-92-19 (68417) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಮಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಿನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 92॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-92-8 ಉಭೌ ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ॥ 12-92-9 ಅಸಂತೋ ದುಷ್ಟಾಃ॥ 12-92-13 ಏತೇಷು ಧರ್ಮಾದಿಷು॥

12-93-0 (68418) ವಾಮದೇವ ಉವಾಚ। 12-93-0x (5584) ಯತ್ರಾಧರ್ಮಂ ಪ್ರಣಯತೇ ದುರ್ಬಲೇ ಬಲವತ್ತರಃ। ತಾಂ ವೃತ್ತಿಮುಪಜೀವಂತಿ ಯೇ ಭವಂತಿ ತದನ್ವಯಾಃ॥ 12-93-1 (68419) ರಾಜಾನಮನುವರ್ತಂತೇ ತಂ ಪಾಪಾಭಿಪ್ರವರ್ತಕಂ। ಅವಿನೀತಮನುಷ್ಯಂ ತತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-93-2 (68420) ಯದ್ವೄತ್ತಮುಪಜೀವಂತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಸ್ಯ ಮಾನವಾಃ। ತದೇವ ವಿಷಮಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಜನೋಽಪಿ ನ ಮೃಷ್ಯತೇ॥ 12-93-3 (68421) ಸಾಹಸಪ್ರವೃತ್ತೇ ರ್ಯತ್ರ ಕಿಂಚಿದುಲ್ವಣಮಾಚರೇತ್। ಅಶಾಸ್ತ್ರಲಕ್ಷಣೋ ರಾಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-93-4 (68422) ಸದ್ವೄತ್ತಾಚರಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ನಾನುವರ್ತತೇ। ಜಿತಾನಾಮಜಿತಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾದಪೈತಿ ಸಃ॥ 12-93-5 (68423) ದ್ವಿಷಂತಂ ಕೃತಕಲ್ಯಾಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನೃಪತಿಂ ರಣೇ। ಯೋ ನ ನಯತೇ ದ್ವೇಷಾತ್ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾದಪೈತಿ ಸಃ॥ 12-93-6 (68424) ಶಕ್ತಃ ಆತ್ಸುಸುಖೋ ರಾಜಾ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾರಣಮಾಪದಿ। ಪ್ರಿಯೋ ಅತಿ ಭೂತಾನಾಂ ನ ಚ ವಿಭ್ರಶ್ಯತೇ ಶ್ರಿಯಃ॥ 12-93-7 (68425) ಅಪ್ರಿಯಂ ಯಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಭೂಯಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಚರೇತ್। ಅಚಿರೇಣ ಪ್ರಿಯಃ ಸ ಸ್ಯಾದ್ಯೋಽಪ್ರಿಯೇ ಪ್ರಿಯಮಾಚರೇತ್॥ 12-93-8 (68426) ಮೃಷಾವಾದಂ ಪರಿಹರೇತ್ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಿಯಮಯಾಚಿತಃ। ನ ಕಾಮಾನ್ನ ಚ ಸಂರಂಭಾನ್ನ ದ್ವೇಷಾದ್ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜೇತ್॥ 12-93-9 (68427) `ಅಮಾಯಯೈವ ವರ್ತೇತ ನ ಚ ಸತ್ಯಂ ತ್ಯಜೇದ್ಬುಧಃ। ದಮಂ ಧರ್ಮಂ ಚ ಶೀಲಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಂ ಪ್ರಜಾಹಿತಂ॥' 12-93-10 (68428) ನಾಪತ್ರಪೇತ ಪ್ರಶ್ನೇಷು ನಾಭಿಭಾವಿಗಿರಂ ಸೃಜೇತ್। ನ ತ್ವರೇತ ನ ಚಾಸೂಯೇತ್ತಥಾ ಸಂಗೃಹ್ಯತೇ ಪರಃ॥ 12-93-11 (68429) ಪ್ರಿಯೇ ನಾತಿಭೃಶಂ ಹೃಷ್ಯೇದಪ್ರಿಯೇ ನ ಚ ಸಂಜ್ವರೇತ್। ನ ತಪ್ಯೇದರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ಪ್ರಜಾಹಿತಮನುಸ್ಮರನ್॥ 12-93-12 (68430) ಯಃ ಪ್ರಿಯಂ ಕುರುತೇ ನಿತ್ಯಂ ಗುಣತೋ ವಸುಧಾಧಿಪಃ। ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಿದ್ಧ್ಯಂತಿ ನ ಚ ಸಂತ್ಯಜ್ಯತೇ ಶ್ರಿಯಾ॥ 12-93-13 (68431) ನಿವೃತ್ತಂ ಪ್ರತಿಕೂಲೇಭ್ಯೋ ವರ್ತಮಾನಮನುಪ್ರಿಯೇ। ಭಕ್ತಂ ಭಜೇತ ನೃಪತಿಸ್ತದ್ವೈ ವೃತ್ತಂ ಸತಾಮಿಹ॥ 12-93-14 (68432) ಅಪ್ರಕೀರ್ಣೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮತ್ಯಂತಾನುಗತಂ ಶುಚಿಂ। ಶಕ್ತಂ ಚೈವಾನುರಕ್ತಂ ಚ ಯುಂಜ್ಯಾನ್ಮಹತಿ ಕರ್ಮಣಿ॥ 12-93-15 (68433) `ಶ್ರೇಯಸೋ ಲಕ್ಷಣಂ ಚೈತದ್ವಿಕ್ರಮೋ ಯತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ। ಕೀರ್ತಿಪ್ರಧಾನೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಯೇ ಯಶ್ಚ ತಿಷ್ಠತಿ। ಸಮರ್ಥಾನ್ಪೂಜಯೇದ್ಯಶ್ಚ ನ ಚ ಸ್ಪರ್ಧೇತ ಯಶ್ಚತೈಃ॥ 12-93-16 (68434) ಏವಮೇತೈರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಯೋಽನುರಜ್ಯತಿ ಭೂಮಿಪಂ। ಭರ್ತುರರ್ಥೇಷ್ವಪ್ರಮತ್ತಂ ನಿಯುಂಜ್ಯಾದರ್ಥಕರ್ಮಣಿ॥ 12-93-17 (68435) ಮೂಢಮೈಂದ್ರಿಯಕಂ ಲುಬ್ಧಮನಾರ್ಯಚರಿತಂ ಶಠಂ। ಅನತೀತೋಪಧಂ ಹಿಂಸ್ರಂ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಮಬಹುಶ್ರುತಂ॥ 12-93-18 (68436) ತ್ಯಕ್ತೋಪಾತ್ತಂ ಮದ್ಯರತಂ ದ್ಯೂತಸ್ತ್ರೀಮೃಗಯಾಪರಂ। ಕಾರ್ಯೇ ಮಹತಿ ಯುಂಜಾನೋ ಹೀಯತೇ ನೃಪತಿಃ ಶ್ರಿಯಾ॥ 12-93-19 (68437) ರಕ್ಷಿತಾತ್ಮಾ ಚ ಯೋ ರಾಜಾ ರಕ್ಷ್ಯಾನ್ಯಶ್ಚಾನುರಕ್ಷತಿ। ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ತಸ್ಯ ವರ್ಧಂತೇ ಸುಖಂ ಚ ಮಹದಶ್ನುತೇ॥ 12-93-20 (68438) ಯೇ ಕೇಚಿದ್ಭೂಮಿಪತಯಃ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನನ್ವವೇಕ್ಷಯೇತ್। ಸುಹೃದ್ಭಿರನಭಿಖ್ಯಾತೈಸ್ತೇನ ರಾಜಾ ನ ರಿಷ್ಯತೇ॥ 12-93-21 (68439) ಅಪಕೃತ್ಯ ಬಲಸ್ಥಸ್ವ ದೂರಸ್ಥೋಽಸ್ಮೀತಿ ನಾಶ್ವಸೇತ್। ಶ್ಯೇನಾಭಿಪತನೈರೇತೇ ನಿಪತಂತಿ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಃ॥ 12-93-22 (68440) ದೃಢಮೂಲಸ್ತ್ವದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಲಮಾತ್ಮನಃ। ಅಬಲಾನಭಿಯುಂಜೀತ ನ ತು ಯೇ ಬಲವತ್ತರಾಃ॥ 12-93-23 (68441) ವಿಕ್ರಮೇಣ ಮಹೀಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯೇತ್। ಆಹವೇ ನಿಧನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ॥ 12-93-24 (68442) ಮರಣಾಂತಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ನೇಹ ಕಿಂಚಿದನಾಮಯಂ। ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತೋ ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಮ ಪಾಲಯೇತ್॥ 12-93-25 (68443) ರಕ್ಷಾಧಿಕರಣಂ ಯುದ್ಧಂ ತಥಾ ಧರ್ಮಾನುಶಾಸನಂ। ಮಂತ್ರಚಿಂತಾ ಸುಖಂ ಕಾಲೇ ಪಂಚಭಿರ್ವರ್ಧತೇ ಮಹೀ॥ 12-93-26 (68444) ಏತಾನಿ ಯಸ್ಯ ಗುಪ್ತಾನಿ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮ। ಸತತಂ ವರ್ತಮಾನೋಽತ್ರ ರಾಜಾ ಭುಂಕ್ತೇ ಮಹೀಮಿಮಾಂ॥ 12-93-27 (68445) ನೈತಾನ್ಯೇಕೇನ ಶಕ್ಯಾನಿ ಸಾತತ್ಯೇನಾನುವೀಕ್ಷಿತುಂ। ಏತೇಷ್ವಾಪ್ತಾನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ರಾಜಾ ಭುಂಕ್ತೇ ಚಿರಂ ಮಹೀಂ॥ 12-93-28 (68446) ದಾತಾರಂ ಸಂವಿಭಕ್ತಾರಂ ಮಾರ್ದವೋಪಗತಂ ಶುಚಿಂ। ಅಸಂತ್ಯಕ್ತಮನುಷ್ಯಂ ಚ ತಂ ಜನಾಃ ಕುರ್ವತೇ ನೃಪಂ॥ 12-93-29 (68447) ಯಸ್ತು ನೈಃಶ್ರೇಯಸಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಜ್ಞಾನಂ ತತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಆತ್ಮನೋ ಮತಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತಂ ಲೋಕೋಽನುವಿಧೀಯತೇ॥ 12-93-30 (68448) ಯೋಽರ್ಥಕಾಮಸ್ಯ ವಚನಂ ಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯಾನ್ನ ಮೃಷ್ಯತೇ। ಶೃಣೋತಿ ಪ್ರತಿಕೂಲಾನಿ ಸರ್ವದಾ ವಿಮನಾ ಇವ॥ 12-93-31 (68449) ಅಗ್ರಾಂಯಚರಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಯೋ ನ ಸೇವೇತ ನಿತ್ಯದಾ। ಜಿತಾನಾಮಜಿತಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾದಪೈತಿ ಸಃ॥ 12-93-32 (68450) [ನಿಗೃಹೀತಾದಮಾತ್ಯಾಚ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಶ್ಚೈವ ವಿಶೇಷತಃ। ಪರ್ವತಾದ್ವಿಷಮಾದ್ದುರ್ಗಾದ್ಧಸ್ತಿನೋಽಶ್ವಾತ್ಸರೀಸೃಪಾತ್। ಏತೇಭ್ಯೋ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಃ ಸನ್ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮೇವ ತು॥] 12-93-33 (68451) ಮುಖ್ಯಾನಮಾತ್ಯಾನ್ಯೋ ಹಿತ್ವಾ ನಿಹೀನಾನ್ಕುರುತೇ ಪ್ರಿಯಾನ್। ಸ ವೈ ವ್ಯಸನಮಾಸಾದ್ಯ ಸಾಧುಮಾರ್ಗಂ ನ ವಿಂದತಿ॥ 12-93-34 (68452) ಯಃ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಾಂಜ್ಞಾತೀನ್ಪ್ರದ್ವೇಷಾನ್ನೋ ಬುಭೂಷತಿ। ಅದೃಢಾತ್ಮಾ ದೃಢಕ್ರೋಧಃ ನಾಸ್ಯಾರ್ಥೋ ವಸತೇಽಂತಿಕೇ॥ 12-93-35 (68453) ಅಥ ಯೋ ಗುಣಸಂಪನ್ನಾನ್ಹೃದಯಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾನಪಿ। ಪ್ರಿಯೇಣ ಕುರುತೇ ವಶ್ಯಾಂಶ್ಚಿರಂ ಯಶಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-93-36 (68454) ನಾಕಾಲೇ ಪ್ರಣಯೇದರ್ಥಾನ್ನಾಪ್ರಿಯೇ ಜಾತು ಸಂಜ್ವರೇತ್। ಪ್ರಿಯೇ ನಾತಿಭೃಶಂ ತುಷ್ಯೇದ್ಯುಂಜೀತಾರೋಗ್ಯಕರ್ಮಣಿ॥ 12-93-37 (68455) ಕೇ ವಾಽನುರಕ್ತಾ ರಾಜಾನಃ ಕೇ ಭಯಾತ್ಸಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ। ಮಧ್ಯಸ್ಥದೋಷಾಃ ಕೇ ಚೈಷಾಮಿತಿ ನಿತ್ಯಂ ವಿಚಿಂತಯೇತ್॥ 12-93-38 (68456) ನ ಜಾತು ಬಲವಾನ್ಭೂತ್ವಾ ದುರ್ಬಲೇ ವಿಶ್ವಸೇತ್ಕ್ವಚಿತ್। ಭಾರುಂಡಸದೃಶಾ ಹ್ಯೇತೇ ನಿಪತಂತಿ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಃ॥ 12-93-39 (68457) ಅಪಿ ಸರ್ವಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಭರ್ತಾರಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನ। ಅಭಿದ್ರುಹ್ಯತಿ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ನ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಸೇಜ್ಜನಾನ್॥ 12-93-40 (68458) ಏತದ್ರಾಜೋಪನಿಷದಂ ಯಯಾತಿಃ ಸ್ಮಾಹ ನಾಹುಷಃ। ಮನುಷ್ಯವಿಷಯೇ ಯುಕ್ತೋ ಹಂತಿ ಶತ್ರೂನ್ಸವಾಸವಾನ್॥ ॥ 12-93-41 (68459) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 93॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-93-1 ಯತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೇ। ಪ್ರಣಯತೇ ಆರೋಪಯತಿ॥ 12-93-2 ಅನುವರ್ತಂತೇಽನ್ಯೇ॥ 12-93-3 ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ವಧರ್ಮಃ। ವಿಷಮಃ ಕುಮಾರ್ಗಃ॥ 12-93-5 ಜಿತ್ತಾನಾಮಾಪನ್ನಾನಾಂ। ಅಜಿತಾನಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಂ॥ 12-93-6 ಕೃತಕಲ್ಯಾಣಂ ಪ್ರಾಗುಪಕಾರಂ ಕೃತವಂತಂ॥ 12-93-12 ಪ್ರಿಯಂ ಭೃತ್ಯಾದೀನಾಂ॥ 12-93-17 ಅನುರಜ್ಯತ್ಯನುರಂಜಯತಿ। ಏವಮೇವ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಯೋ ನ ರಕ್ಷತಿ ಭೂಮಿಪಂ। ಭರ್ತುರರ್ಥೇಷ್ವಸೂಯಂತಂ ನ ತಂ ಯುಂಜೀತ ಕರ್ಮಣಿ ಇತಿ ಡ.ಥ.ಪಾಠಃ॥ 12-93-21 ಸುಹೃದ್ಭಿಶ್ಚಾರೈಃ। ಅನಭಿಖ್ಯಾತೈಃ ಸ್ವೇಷಾಂ ಪರೇಷಾಂ ಚಾವಿದಿತೈಃ॥ 12-93-26 ರಕ್ಷಾಧಿಕರಣಂ ದುರ್ಗಾದಿ। ಸುಖಂ ಸುಖಪ್ರದಾನಂ॥ 12-93-27 ಗುಪ್ತಾನಿ ಮುರಕ್ಷಿತಾನಿ॥ 12-93-32 ಅಗ್ರಾಂಯೈರ್ಬುದ್ಧಿಮದ್ಭಿಃ। ವೃತ್ತಿಂ ಲಾಭೋಪಾಯಂ॥ 12-93-41 ರಾಜೋಪನಿಷದಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಹಸ್ಯವಿದ್ಯಾಂ॥

12-94-0 (68460) ವಾಮದೇವ ಉವಾಚ। 12-94-0x (5585) ಅಯುದ್ಧೇನೈವ ವಿಜಯಂ ವರ್ಧಯೇದ್ವಸುಧಾಧಿಪಃ। ಜಘನ್ಯಮಾಹುರ್ವಿಜಯಂ ಯುದ್ಧೇನ ಚ ನರಾಧಿಪ॥ 12-94-1 (68461) ನ ಚಾಪ್ಯಲಬ್ಧಂ ಲಿಪ್ಸೇತ ಮೂಲೇ ನಾತಿದೃಢೇ ಸತಿ। ನ ಹಿ ದುರ್ಬಲಮೂಲಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಲಾಭೋ ವಿವರ್ಧತೇ॥ 12-94-2 (68462) ಯಸ್ಯ ಸ್ಫೀತೋ ಜನಪದಃ ಸಂಪನ್ನಪ್ರಿಯರಾಜಕಃ। ಸಂತುಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಸಚಿವೋ ದೃಢಮೂಲಃ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-94-3 (68463) ಯಸ್ಯ ಯೋಧಾಃ ಸುಸಂತುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವನುರಕ್ತಾಃ ಸುಪೂಜಿತಾಃ। ಅಲ್ಪೇನಾಪಿ ಸ ದಂಡೇನ ಮಹೀಂ ಜಯತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-94-4 (68464) `ದಂಡೋ ಹಿ ಬಲವಾನ್ಯತ್ರ ತತ್ರ ಸಾಮ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ। ಪ್ರದಾನಂ ಸಾಮಪೂರ್ವಂ ಚ ಭೇದಮೂಲಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-94-5 (68465) ತ್ರಯಾಣಾಂ ವಿಫಲಂ ಕರ್ಮ ಯದಾ ಪಶ್ಯೇತ ಭೂಮಿಪಃ। ರಂಧ್ರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತತೋ ದಂಡಂ ಪ್ರಯುಂಜೀತಾವಿಚಾರಯನ್॥ 12-94-6 (68466) ಅಭಿಭೂತೋ ಯದಾ ಶತ್ರುಃ ಶತ್ರುಭಿರ್ಬಲವತ್ತರೈಃ। ಉಪೇಕ್ಷಾ ತತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯಾ ವಧ್ಯತಾ ಬಲಿನಾಂ ಬಲಂ॥ 12-94-7 (68467) ದುರ್ಬಲೋ ಹಿ ಮಹೀಪಾಲೋ ಯದಾ ಭವತಿ ಭಾರತ। ಉಪೇಕ್ಷಾ ತತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಚತುರ್ಣಾಮವಿರೋಧೀನಿ। ಉಪಾಯಃ ಪಂಚಮಃ ಸೋಽಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬಲವತ್ತರಃ॥ 12-94-8 (68468) ಭಾರ್ಗವೇಣ ಚ ಗೀತಾನಾಂ ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ಕೋಸಲಾಧಿಪ। ವಿಜ್ಞಾಯ ತತ್ವಂ ತತ್ವಜ್ಞ ತತ್ವತಸ್ತತ್ಕರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-94-9 (68469) ಯದಿ ರಕ್ಷಃಪಿಶಾಚೇನ ಹನ್ಯತೇ ಯತ್ರಕುತ್ರಚಿತ್। ಉಪೇಕ್ಷಾ ತತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯಾ ವಾಚ್ಯತಾಂ ಬಲಿನಾಂ ಬಲಂ॥ 12-94-10 (68470) ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ಮಹೀಪಾಲ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಶತ್ರುಮುದ್ಧರೇತ್। ಪಾದಲಗ್ನಂ ಕರಸ್ಥೇನ ಕಂಟಕೇನೈವ ಕಂಟಕಂ॥ 12-94-11 (68471) ಶಠಾನಾಂ ಉಚಿವಾನಾಂ ಚ ಂಲೇಚ್ಛಾನಾಂ ಚ ಮಹೀಪತೇ। ಏಷ ಉಕ್ತ ಉಪಾಯಾನಾಮುಪೇಕ್ಷಾ ಬಲವತ್ತಮ॥ 12-94-12 (68472) ಅಶ್ಮನಾ ನಾಶಯೇಲ್ಲೋಹಂ ಲೋಹೇನಾಶ್ಮಾನಮೇವ ತು। ಬಿಲ್ವಾನಿ ವಾ ಪರೈರ್ಬಿಲ್ವೈರ್ಂಲೇಚ್ಛೈರ್ಂಲೇಚ್ಛಾನ್ಪ್ರಸಾದಯೇತ್॥ 12-94-13 (68473) ದಾಸಾನಾಂ ಚ ಪ್ರದೃಪ್ತಾನಾಮೇತದೇವ ಹಿ ಕಾರಯೇತ್। ಚಂಡಾಲಂಲೇಚ್ಛಜಾತೀನಾಂ ದಂಡೇನೈವ ನಿವಾರಣಂ। ಶಠಾನಾಂ ದುರ್ವಿನೀತೈಶ್ಚ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-94-14 (68474) ಅಂತ್ಯಾಃ ಶಠಾಶ್ಚ ಸಚಿವಾಸ್ತಥಾ ಕುಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯಃ। ಉಪಾಯೈಃ ಪಂಚಭಿಃ ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ವರ್ಗವಿರೋಧಿನಃ॥ 12-94-15 (68475) ಪೌರಜಾನಪದಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ವನುರಕ್ತಾ ಅಪೀಡಿತಾಃ। ರಾಷ್ಟ್ರಕರ್ಮಕರಾ ಹ್ಯೇತೇ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಚ ವಿರೋಧಿನಃ॥ 12-94-16 (68476) ದುರ್ವಿನೀತಾ ವಿನೀತಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸಾಧ್ಯಾಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ। ಚಂಡಾಲಂಲೇಚ್ಛಜಾತ್ಯಾಶ್ಚ ಪಾಷಂಡಾಶ್ಚ ವಿಕರ್ಮಿಣಃ। ಬಲಿನಶ್ಚಾಶ್ರಮಾಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಗಾಯಕನರ್ತಕಾಃ॥' 12-94-17 (68477) ಪೌರಜಾನಪದಾ ಯಸ್ಯ ಭೂತೇಷು ಚ ದಯಾಲವಃ। ಸಧನಾ ಧಾನ್ಯವಂತಶ್ಚ ದೃಢಮೂಲಃ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-94-18 (68478) ಪ್ರತಾಪಕಾಲಮಧಿಕಂ ಯದಾ ಮನ್ಯೇತ ಚಾತ್ಮನಃ। ತದಾ ಲಿಪ್ಸೇತ ಮೇಧಾವೀ ಪರಭೂಮಿಧನಾನ್ಯುತ॥ 12-94-19 (68479) ಭೋಗೇಷೂದಯಮಾನಸ್ಯ ಭೂತೇಷು ಚ ದಯಾವತಃ। ವರ್ಧತೇ ತ್ವರಮಾಣಸ್ಯ ವಿಷಯೋ ರಕ್ಷಿತಾತ್ಮನಃ॥ 12-94-20 (68480) ತಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮೇವಂ ಸ ವನಂ ಪರಶುನಾ ಯಥಾ। ಯಃ ಸಂಯಗ್ವರ್ತಮಾನೇಷು ಸ್ವೇಷು ಮಿಥ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-94-21 (68481) ನೈವ ದ್ವಿಷಂತೋ ಹೀಯಂತೇ ರಾಜ್ಞೋ ನಿತ್ಯಮನಿಘ್ನತಃ। ಕ್ರೋಧಂ ನಿಹಂತುಂ ಯೋ ವೇದ ತಸ್ಯ ದ್ವೇಷ್ಟಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-94-22 (68482) ಯದಾರ್ಯಜನವಿದ್ವಿಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ ತನ್ನಾಚರೇದ್ಬುಧಃ। ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಮಭಿಧ್ಯಾಯೇತ್ತತ್ರಾತ್ಮಾನಂ ನಿಯೋಜಯೇತ್॥ 12-94-23 (68483) ನೈವಮನ್ಯೇಽವಜಾನಂತಿ ನಾತ್ಮನಾ ಪರಿತಪ್ಯತೇ। ಕೃತ್ಯಶೇಷೇಣ ಯೋ ರಾಜಾ ಸುಖಾನ್ಯನುಬುಭೂಷತಿ॥ 12-94-24 (68484) ಇದಂ ವೃತ್ತಂ ಮನುಷ್ಯೇಷು ವರ್ತತೇ ಯೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ಉಭೌ ಲೋಕೌ ವಿನಿರ್ಜಿತ್ಯ ವಿಜಯೇ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-94-25 (68485) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-94-26x (5586) ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಾಮದೇವೇನ ಸರ್ವಂ ತತ್ಕೃತವಾನ್ನೃಪಃ। ತಥಾ ಕುರ್ವಂಸ್ತ್ವಮಪ್ಯೇತೌ ಲೋಕೌಜೇತಾ ನ ಸಂಶಯಃ॥ ॥ 12-94-26 (68486) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 94॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-94-2 ನಾತಿದೃಢೇ ಅನತಿದೃಢೇ॥ 12-94-4 ದಂಡೇನ ಸೈನ್ಯೇನ॥ 12-94-24 ಕೃತ್ಯಶೇಷೇಣ ಪರಕೃತ್ಯಂ ಕಾರ್ಸ್ತ್ನ್ಯೇನ ನ ಸಮಾಪಯೇತ್। ಸಮಾಪಿತೇ ತು ಪರೋಽವಮೃನ್ಯತೇ ಸ್ವಸ್ಯ ಚ ತಾಪೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-94-26 ನೃಪೋ ವಸುಮನಾಃ॥

12-95-0 (68487) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-95-0x (5587) ಅಥ ಯೋ ವಿಜಿಗೀಷೇತ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಯುಧಿ। ಕಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜಯೇ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯೇತಂ ಪೃಷ್ಟೋ ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-95-1 (68488) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-95-2x (5588) ಸಸಹಾಯೋಽಸಹಾಯೋ ವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾಗಂಯ ಭೂಮಿಪಃ। ಬ್ರೂಯಾದಹಂ ಯೋ ರಾಜೇತಿ ರಕ್ಷಿಷ್ಯಾಮಿ ಚ ವಃ ಸದಾ॥ 12-95-2 (68489) ಮಮ ಧರ್ಮಬಲಿಂ ದತ್ತ ಕಿಂವಾ ಮಾಂ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯಥ। ತೇ ಚೋಕ್ತಮಾಗತಂ ತತ್ರ ಘೃಣೀಯುಃ ಕುಶಲಂ ಭವೇತ್॥ 12-95-3 (68490) ತೇ ಚೇದಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಸಂತೋ ವಿರುಧ್ಯೇರನ್ಕಥಂಚನ। ಸರ್ವೋಪಾಯೈರ್ನಿಯಂತವ್ಯಾ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾ ನರಾಧಿಪ॥ 12-95-4 (68491) ಅಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಮತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥಾಪರಃ। ತ್ರಾಣಾಯಾಪ್ಯಸಮರ್ಥಂ ತಂ ಮನ್ಯಮಾನಮತೀವ ಚ॥ 12-95-5 (68492) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-95-6x (5589) ಅಥಃ ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಾವ್ರಜೇತ್। ಕಥಂ ಸಂಪ್ರತಿಯೋದ್ಧವ್ಯಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-95-6 (68493) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-95-7x (5590) ನಾಸನ್ನಹ್ಯೋ ನಾಕವಚೋ ಯೋದ್ಧವ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ರಣೇ। ಏಕ ಏಕೇನ ಭಾವ್ಯಶ್ಚ ವಿಸೃಜೇತಿ ಕ್ಷಿಪಾಮಿ ಚ॥ 12-95-7 (68494) ಸ ಚೇತ್ಸನ್ನದ್ಧ ಆಗಚ್ಛೇತ್ಸನ್ನದ್ಧವ್ಯಂ ತತೋ ಭವೇತ್। ಸ ಚೇತ್ಸಸೈನ್ಯ ಆಗಚ್ಛೇತ್ಸಸೈನ್ಯಸ್ತಮಥಾಹ್ವಯೇತ್॥ 12-95-8 (68495) ಸ ಚೇನ್ನಿಕೃತ್ಯಾ ಯುಧ್ಯೇತ ನಿಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರತಿಯೋಧಯೇತ್। ಅಥ ಚೇದ್ಧರ್ಮತೋ ಯುಧ್ಯೇದ್ಧರ್ಮೇಣೈವ ನಿವಾರಯೇತ್॥ 12-95-9 (68496) ನಾಶ್ವೇನ ರಥಿನಂ ಯಾಯಾದುದಿಯಾದ್ರಥಿನಂ ರಥೀ। ವ್ಯಸನೇ ನ ಪ್ರಹರ್ತವ್ಯಂ ನ ಭೀತಾಯ ಜಿತಾಯ ಚ॥ 12-95-10 (68497) ನೇಷುರ್ಲಿಪ್ತೋ ನ ಕರ್ಣೀ ಸ್ಯಾದಸತಾಮೇತದಾಯುಧಂ। ಯಥಾರ್ಥಮೇವ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ನ ಕ್ರುದ್ಧ್ಯೇತ ಜಿಘಾಂಸತಃ॥ 12-95-11 (68498) `ನಾಸ್ತ್ಯೇಕಸ್ಯ ಗಜೋ ಯುದ್ಧೇ ಗಜಶ್ಚೇಕಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ। ನ ಪದಾತಿರ್ಗಜಂ ಯುಧ್ಯೇನ್ನ ಗತೇನ ಪದಾತಿನಂ॥ 12-95-12 (68499) ಹಸ್ತಿನಾ ಯೋಧಯೇನ್ನಾಗಂ ಕದಾಚಿಚ್ಛಿಕ್ಷಿತೋ ಹಯಃ। ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಬಲಸಂಪನ್ನಃ ಕಾಮಂ ಯುಧ್ಯೇತ ಸರ್ವದಾ। ನಾಗೇ ಭೂಮೌ ಸಮೇ ಚೈವ ರಥೇನಾಶ್ವೇನ ವಾ ಪುನಃ॥ 12-95-13 (68500) ರಾಮರಾವಣಯೋರ್ಯುದ್ಧೇ ಹರಯೋ ವೈ ಪದಾತಯಃ। ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗಸ್ತಥಾ ರಾಜನ್ವಿಭೀಷಣಃ॥ 12-95-14 (68501) ರಾವಣಸ್ಯಾಂತಕಾಲೇ ಚ ರಥೇನೈಂದ್ರೇಣ ರಾಧವಃ। ನಿಜಘಾನ ದುರಾಚಾರಂ ರಾವಣಂ ಪಾಪಕಾರಿಣಂ॥ 12-95-15 (68502) ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಬಲಸಂಪನ್ನೇ ಸರ್ವಮೇತದ್ವಿಧೀಯತೇ। ದೇವಾಸುರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ದೃಷ್ಟಮೇತತ್ಪುರಾತನೈಃ॥' 12-95-16 (68503) [ಸಾಧೂನಾಂ ತು ಯದಾ ಭೇದಾತ್ಸಾಧುಶ್ಚೇದ್ವ್ಯಸನೀ ಭವೇತ್।] ನಿಷ್ಪ್ರಾಣೋ ನಾಭಿಹಂತವ್ಯೋ ನಾನಪತ್ಯಃ ಕಥಂಚನ। ಭಗ್ನಶಸ್ತ್ರೋ ವಿಪನ್ನಶ್ಚ ಕೃತ್ತಜ್ಯೋ ಹತವಾಹನಃ। 12-95-17 (68504) ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವವಿಷಯೇ ಪ್ರಾಪ್ಯೋ ವಾ ಸ್ವಗೃಹೇ ಭವೇತ್। ನಿರ್ವ್ರಣಶ್ಚ ಸ ಭೋಕ್ತವ್ಯ ಏಷ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-95-18 (68505) ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೇಣ ಯೋದ್ಧವ್ಯಮಿತಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವೋಽಬ್ರವಾತ್। ಸತ್ಸು ನಿತ್ಯಃ ಸತಾಂ ಧರ್ಮಸ್ತಮಾಸ್ಥಾಯ ನ ನಾಶಯೇತ್॥ 12-95-19 (68506) ಯೋ ವೈ ಜಯತ್ಯಧರ್ಮೇಣ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಧರ್ಮಸಂಗರಃ। ಆತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ ಹಂತಿ ಪಾಪೋ ನಿಕೃತಿಜೀವನಃ॥ 12-95-20 (68507) ಕರ್ಮ ಚೈತದಸಾಧೂನಾಂ ಸಾಧೂನ್ಯೋಽಸಾಧುನಾ ಜಯೇತ್। ಧರ್ಮೇಣ ನಿಧನಂ ಶ್ರೇಯೋ ನ ಜಯಃ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ॥ 12-95-21 (68508) ನಾಧರ್ಮಶ್ಚರಿತೋ ರಾಜನ್ಸದ್ಯಃ ಫಲತಿ ಗೌರಿವ। ಮೂಲಾನಿ ಚ ಪ್ರಶಾಖಾಶ್ಚ ದಹನ್ಸಮಧಿಗಚ್ಛತೇ॥ 12-95-22 (68509) ಪಾಪೇನ ಕರ್ಮಣಾ ವಿತ್ತಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪಾಪಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಯತಿ। ಸ ವರ್ಧಮಾನಸ್ತೇನೈವ ಪಾಪಃ ಪಾಪೇ ಪ್ರಸಜ್ಜತಿ॥ 12-95-23 (68510) ನ ಧರ್ಮೋಽಸ್ತೀತಿ ಮನ್ವಾನಃ ಶುಚೀನವಹಸನ್ನಿವ। ಅಶ್ರದ್ದಧಾನಶ್ಚ ಭವೇದ್ವಿನಾಶಮುಪಗಚ್ಛತಿ ಸ ಬದ್ಧೋ ವಾರುಣೈಃ ಪಾಶೈರಮರ್ತ್ಯೈರವಮನ್ಯತೇ। 12-95-24 (68511) ಮಹಾದೃತಿರಿವಾಧ್ಮಾತಃ ಸ್ವಕೃತೇನೈವ ವರ್ಧತೇ। ತತಃ ಸಮೂಲೋ ಹ್ರಿಯತೇ ನದೀಕೂಲಾದಿವ ದ್ರುಮಾ॥ 12-95-25 (68512) ಅಥೈನಮಭಿನಿಂದಂತಿ ಭಿನ್ನಂ ಕುಂಭಮಿವಾಶ್ಯಾನಿ। ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೇಣ ವಿಜಯಂ ಕೋಶಂ ಲಿಪ್ಸೇತ ಭೂಮಿಪಃ॥ ॥ 12-95-26 (68513) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 95॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-95-2 ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪರಕೀಯಂ॥ 12-95-5 ತ್ರಾಣಾಯಾಪ್ಯಸಮರ್ಥಂ ಪರಂ ಚಾತೀವ ಮನ್ಯಮಾನಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಶಸ್ತ್ರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಽಪರೋ ಹೀನೋಽಪಿ ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ॥ 12-95-11 ಲಿಪ್ತೋ ವಿವದಿಗ್ಧಃ। ಕರ್ಣೀ ಋಜುಃ ಪ್ರತೀಪಕಂಟಕಃ॥ 12-95-25 ಮಹಾದೃತಿರ್ಮಹಾಂಶ್ಚರ್ಮಕೋಶಃ। ಆಧ್ಮಾತೋ ವಾಯುನಾ ಪೂರಿತಃ॥

12-96-0 (68514) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-96-0x (5591) ನಾಧರ್ಮೇಣ ಮಹೀಂ ಜೇತುಂ ಲಿಪ್ಸೇತ ಜಗತೀಪತಿಃ। ಅಧರ್ಮವಿಜಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕೋ ನು ಮನ್ಯೇತ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-96-1 (68515) ಅಧರ್ಮಯುಕ್ತೋ ವಿಜಯೋ ಹ್ಯಧ್ರುವೋಽಸ್ವರ್ಗ್ಯ ಏವ ಚ। ಪಾತಯತ್ಯೇವ ರಾಜಾನಂ ಮಹೀಂ ಚ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-96-2 (68516) ವಿಶೀರ್ಣಕವಚಂ ಚೈವ ತವಾಸ್ಮೀತಿ ಚ ವಾದಿನಂ। ಕೃತಾಂಜಲಿಂ ನ್ಯಸ್ತಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ವಿಹಿಂಸಯೇತ್॥ 12-96-3 (68517) ಬಲೇನ ವಿಜಿತೋ ಯಶ್ಚ ನ ತಂ ಯುಧ್ಯೇತ ಭೂಮಿಪಃ। ಸಂವತ್ಸರಂ ವಿಪ್ರಣಯೇತ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಃ ಪುನರ್ಭವೇತ್॥ 12-96-4 (68518) ನಾರ್ವಾಕ್ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಕನ್ಯಾ ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ವಿಕ್ರಮಾಹೃತಾ। ಏವಮೇವ ಧನಂ ಸರ್ವಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಸಹಸಾ ಹೃತಂ॥ 12-96-5 (68519) ನ ತು ವಧ್ಯೇ ಧನಂ ತಿಷ್ಠೇತ್ಪಿಬೇಯುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪಯಃ। ಯುಂಜೀರನ್ನಪ್ಯನಡುಹಃ ಕ್ಷಂತವ್ಯಂ ವಾ ಪುನರ್ಭವೇತ್॥ 12-96-6 (68520) ರಾಜ್ಞಾ ರಾಜೈವ ಯೋದ್ಧವ್ಯಸ್ತಥಾ ಧರ್ಮೋ ವಿಧೀಯತೇ। ನಾನ್ಯೋ ರಾಜಾನಮಭ್ಯಸ್ಯೇದರಾಜನ್ಯಃ ಕಥಂಚನ॥ 12-96-7 (68521) ಅನೀಕಯೋಃ ಸಂಹತಯೋರ್ಯದೀಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಂತರಾ। ಶಾಂತಿಮಿಚ್ಛನ್ನುಭಯತೋ ನ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ತದಾ ಭವೇತ್॥ 12-96-8 (68522) ಮರ್ಯಾದಾಂ ಶಾಶ್ವತೀಂ ಭಿಂದ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಯೋಽಭಿಲಂಘಯೇತ್। ಅಥ ಚೇಲ್ಲಂಘಯೇದೇವ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಬ್ರುವಃ। ಅಸಂಖ್ಯೇಪತದೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ಯಾದನಾದೇಯಶ್ಚ ಸಂಸದಿ॥ 12-96-9 (68523) ಯಸ್ತು ಧರ್ಮವಿಲೋಪೇನ ಮರ್ಯಾದಾಭೇದನೇನ ಚ। ತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ನಾನುವರ್ತೇತ ವಿಜಿಗೀಷುರ್ಮಹೀಪತಿಃ॥ 12-96-10 (68524) ಧರ್ಮಲಬ್ಧಾದ್ಧಿ ವಿಜಯಾಲ್ಲಾಭಃ ಕೋಽಭ್ಯಧಿಕೋ ಭವೇತ್॥ 12-96-11 (68525) ಸಹಸಾ ನ್ಯಾಯ್ಯಭೂತಾನಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್। ಸಾಂತ್ವೇನ ಭೋಗದಾನೇನ ಸ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪರಮೋ ನಯಃ॥ 12-96-12 (68526) ಭುಜ್ಯಮಾನಾ ಹ್ಯಭೋಗೇನ ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರಾದಭಿತಾಪಿತಾಃ। ಅಮಿತ್ರಾನ್ಪರ್ಯುಪಾಸೀರನ್ವ್ಯಸನೌಘಪ್ರತೀಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-96-13 (68527) ಅಮಿತ್ರೋಪಗ್ರಹಂ ಚಾಸ್ಯ ತೇ ಕುರ್ಯುಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಪದಿ। ಸಂತುಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವತೋ ರಾಜನ್ರಾಜವ್ಯಸನಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-96-14 (68528) ನಾಮಿತ್ರೋ ವಿನಿಕರ್ತವ್ಯೋ ನಾತಿಚ್ಛೇದ್ಯಃ ಕಥಂಚನ। ಜೀವಿತಂ ಹ್ಯಪ್ಯತಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸಂತ್ಯಜೇದೇಕದಾ ನರಃ॥ 12-96-15 (68529) ಅಲ್ಪೇನಾಪಿ ಚ ಸಂಯುಕ್ತಸ್ತುಷ್ಯತೇ ನಾಪರಾಧಿತಃ। ಶುದ್ಧಂ ಜೀವಿತಮೇವಾಪಿ ತಾದೃಶೋ ಬಹುಮನ್ಯತೇ॥ 12-96-16 (68530) ಯಸ್ಯ ಸ್ಫೀತೋ ಜನಪದಃ ಸಂಪನ್ನಃ ಪ್ರಿಯರಾಜಕಃ। ಸಂತುಷ್ಟಭೃತ್ಯಸಚಿವೋ ದೃಢಮೂಲಃ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-96-17 (68531) ಋತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತಾಚಾರ್ಯಾ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಶ್ರುತಸತ್ತಮಾಃ। ಪೂಜಾರ್ಹಾಃ ಪೂಜಿತಾ ಯಸ್ಯ ಸ ವೈ ಲೋಕವಿದುಚ್ಯತೇ॥ 12-96-18 (68532) ಏತೇನೈವ ಚ ವೃತ್ತೇನ ಮಹೀಂ ಪ್ರಾಪ ಸುರೋತ್ತಮಃ। ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಚೈವ ವಿಜಯಂ ವಿಜಿಗೀಷಂತಿ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ॥ 12-96-19 (68533) ಭೂಮಿವರ್ಜಂ ಧನಂ ರಾಜಾ ಜಿತ್ವಾ ರಾಜನ್ಮಹಾಹವೇ। ಅಪಿ ಚಾನ್ನೋಷಧೀಃ ಶಶ್ವದಾಜಹಾರ ಪ್ರತರ್ದನಃ॥ 12-96-20 (68534) ಅಗ್ರಿಹೋತ್ರಾಗ್ನಿಶೇಷಂ ಚ ಹವಿರ್ಭೋಜನಮೇವ ಚ। ಆಜಹಾರ ದಿವೋದಾಸಸ್ತತೋ ವಿಪ್ರಕೃತೋಽಭವತ್॥ 12-96-21 (68535) ಸರಾಜಕಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ನಾಭಾಗೋ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದೌ। ಅನ್ಯತ್ರ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ವಾಚ್ಚ ತಾಪಸಾರ್ಥಾಚ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-96-22 (68536) ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ವಿತ್ತಾನಿ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಆಸನ್ರಾಜ್ಞಾಂ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಸರ್ವಂ ತನ್ಮಮ ರೋಚತೇ॥ 12-96-23 (68537) ಸರ್ವವಿದ್ಯಾತಿರೇಕೇಣ ಜಯಮಿಚ್ಛೇನ್ಮಹೀಪತಿಃ। ನ ಮಾಯಯಾ ನ ದಂಭೇನ ಯ ಇಚ್ಛೇದ್ಭೂತಿಮಾತ್ಮನಃ॥ ॥ 12-96-24 (68538) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಣ್ಣವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 96॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-96-4 --ಣಯೇದ್ದಾಸೋಽಸ್ಮೀತಿ ವದೇತಿ ತಂ ಶಿಕ್ಷಯೇತ್। ತತಃ ಸಂವತ್ಸರಾದೂಧ್ವರಾ ಏವಾಽಬ್ರುವನ್ನಪಿ ತತೋ ಜಾತೋ ಜೇತುಃ ಪುತ್ರಏವ ಭವೇತ್। ತತಶ್ಚ ಮೋಕ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-96-5 ನಶ್ವ ಸಂವತ್ಸರಂ ಕನ್ಯಾಃ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ ಸಹಸಾಹೃತಾಃ ಇತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-96-7 ಅಭ್ಯಸ್ಯೇದಭಿಮುಖಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್॥ 12-96-9 ಕ್ಷತ್ರಿಯಬ್ರುವಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಧಮಃ॥ 12-96-10 ಅಸಂಖ್ಯೇಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ನ ಗಣನೀಯಃ॥ 12-96-14 ಅಮಿತ್ರೋಪಗ್ರಹಂ ತದ್ವೈರಿಣಾಮಾನುಕೂಲ್ಯಂ। ತೇ ಬಲಾದ್ಭುಜ್ಯಮಾನಾಃ॥ 12-96-15 ವಿನಿಕರ್ತವ್ಯೋ ನಿಕೃತ್ಯ ವಂಚಯಿತವ್ಯಃ॥ 12-96-21 ಅಗ್ನಿಶೇಷಂ ಯಜ್ಞಾಂಗಭೂತಂ ಹವಿಃ। ಭೋಜನಂ ಸಿದ್ಧಾನ್ನಂ। ಏತನ್ನ ಹರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ವಿಪ್ರಕೃತೋ ವಂಚಿತಃ॥ 12-96-23 ರಾಜ್ಞಾ ಸರ್ವಂ ಹರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-97-0 (68539) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-97-0x (5592) ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾದ್ಧಿ ಪಾಪೀಯಾನ್ನ ಧರ್ಮೋಽಸ್ತಿ ನರಾಧಿಪ। ಅಪಯಾನೇ ಚ ಯುದ್ಧೇ ಚ ರಾಜಾ ಹಂತಿ ಮಹಾಜನಂ॥ 12-97-1 (68540) ಅಥ ಸ್ಮ ಕರ್ಮಣಾ ಕೇನ ಲೋಕಾಂಜಯತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ವಿದ್ವಂಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾಯ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-97-2 (68541) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-97-3x (5593) ನಿಗ್ರಹೇಣ ಚ ಪಾಪಾನಾಂ ಸಾಧೂನಾಂ ಸಂಗ್ರಹೇಣ ಚ। ಯಜ್ಞೈರ್ದಾನೈಶ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಭವಂತಿ ಶುಚಯೋಽಮಲಾಃ॥ 12-97-3 (68542) ಉಪರುಂಧಂತಿ ರಾಜಾನೋ ಭೂತಾನಿ ವಿಜಯಾರ್ಥಿನಃ। ತ ಏವ ವಿಜಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವರ್ಧಯಂತಿ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-97-4 (68543) ಅಪವಿಧ್ಯಂತಿ ಪಾಪಾನಿ ದಾನಯಜ್ಞತಪೋಬಲೈಃ। ಅನುಗ್ರಹೇಣ ಭೂತಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಮೇಷಾಂ ವಿವರ್ಧತೇ॥ 12-97-5 (68544) ಯಥೈವ ಕ್ಷೇತ್ರನಿರ್ಯಾತಾ ನಿರ್ಯಾತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮೇವ ಚ। ಹಿನಸ್ತಿ ಧಾನ್ಯಕಕ್ಷಂ ಚ ನ ಚ ಧಾನ್ಯಂ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-97-6 (68545) ಏವಂ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಮುಂಚಂತೋ ಘ್ನಂತಿ ವಧ್ಯಾನನೇಕಧಾ। ತಸ್ಯೈಷಾ ನಿಷ್ಕೃತಿರ್ದೃಷ್ಟಾ ಭೂತಾನಾಂ ಭಾವನಂ ಪುನಃ॥ 12-97-7 (68546) ಯೋ ಭೂತಾನಿ ಸದಾಽನರ್ಥಾದ್ವಧಾತ್ಕ್ಲೇಶಾಚ್ಚ ರಕ್ಷತಿ। ದಸ್ಯುಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣದಾನಾತ್ಸ ಧನದಃ ಸುಖದೋ ವಿರಾಟ್॥ 12-97-8 (68547) ಸ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾರೀಜಾನೋ ರಾಜಾಽಥಾಭಯದಕ್ಷಿಣೈಃ। ಅನುಭೂಯೇಹ ಭದ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀಂದ್ರಸಲೋಕತಾಂ॥ 12-97-9 (68548) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ಯೋಽಭಿನಿಷ್ಪತ್ಯ ಯುಧ್ಯತಿ। ಆತ್ಮಾನಂ ಯೂಪಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸ ಯಜ್ಞೋಽನಂತದಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-97-10 (68549) ಅಭೀತೋ ವಿಕಿರಞ್ಶತ್ರೂನ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಶರಾಂಸ್ತಥಾ। ನ ತಸ್ಮಾಂತ್ರಿದಶಾಃ ಶ್ರೇಯೋ ಭುವಿ ಪಶ್ಯಂತಿ ಕಿಂಚನ॥ 12-97-11 (68550) ತಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಯಾವಂತಿ ತ್ವಚಂ ಭಿಂದಂತಿ ಸಂಯುಗೇ। ತಾವತಃ ಸೋಽಶ್ನುತೇ ಲೋಕಾನ್ಸರ್ವಕಾಮದುಹೋಽಕ್ಷಯಾನ್॥ 12-97-12 (68551) ಯದಸ್ಯ ರುಧಿರಂ ಗಾತ್ರಾದಾಹವೇ ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ। ಸಹ ತೇನೈವ ಸ್ರಾವೇಣ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-97-13 (68552) ಯಾನಿ ದುಃಖಾನಿ ಸಹತೇ ಪ್ರಾಣಾನಾಮತಿಪಾತನೇ। ನ ತಪೋಽಸ್ತಿ ತತೋ ಭೂಯ ಇತಿ ಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ॥ 12-97-14 (68553) ಪೃಷ್ಠತೋ ಭೀರವಃ ಸಂಖ್ಯೇ ವರ್ತಂತೇ ಧರ್ಮಪೂರುಷಾಃ। ಶೂರಾಚ್ಛರಣಮಿಚ್ಛಂತಃ ಪರ್ಜನ್ಯಾದಿವ ಜೀವನಂ॥ 12-97-15 (68554) ಯದಿ ಶೂರಂ ತಥಾ ಕ್ಷೇಮೇ ಪ್ರತೀಕ್ಷೇರನ್ಯಥಾ ಭಯೇ। ಪ್ರತಿರೂಪಂ ಜನಾಃ ಕುರ್ಯುರ್ನ ಚ ತದ್ವರ್ತತೇ ತಥಾ॥ 12-97-16 (68555) ಯದಿ ತೇ ಕೃತಮಾಜ್ಞಾಯ ನಮಸ್ಕುರ್ಯುಃ ಸದೈವ ತಂ। ಯುಕ್ತಂ ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಚ ಕುರ್ಯುಸ್ತೇ ನ ಚ ತದ್ವರ್ತತೇ ತಥಾ॥ 12-97-17 (68556) ಪುರುಷಾಣಾಂ ಸಮಾನಾನಾಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಮಹದಂತರಂ। ಸಂಗ್ರಾಮೇಽನೀಕವೇಲಾಯಾಮುತ್ಕೃಷ್ಟೇಷು ಪತತ್ಸು ಚ॥ 12-97-18 (68557) ಪತತ್ಯಭಿಮುಖಂ ಶೂರಃ ಪರಾನ್ಭೀರುಃ ಪಲಾಯತೇ। ಆಸ್ಥಾಯ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಧ್ವಾನಂ ಸಹಾಯಾನ್ವಿಷಮೇ ತ್ಯಜನ್॥ 12-97-19 (68558) ಮಾ ಸ್ಮ ತಾಂಸ್ತಾದೃಶಾಂಸ್ತಾತ ಜನಿಷ್ಟಾಽಧರ್ಮಪೂರುಷಾನ್॥ 12-97-20 (68559) ಯೇ ಸಹಾಯಾನ್ರಣೇ ಹಿತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ತಿಮಂತೋ ಗೃಹಾನ್ಯಯುಃ। ಅಸ್ವಸ್ತಿ ತೇಭ್ಯಃ ಕುರ್ವಂತಿ ದೇವಾ ಇಂದ್ರಪುರೋಗಮಾಃ॥ 12-97-21 (68560) ತ್ಯಾಗೇನ ಯಃ ಸಹಾಯಾನಾಂ ಸ್ವಾನ್ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ರಾತುಮಿಚ್ಛತಿ। ತಂ ಹನ್ಯುಃ ಕಾಷ್ಠಲೋಹೈರ್ವಾ ದಹೇಯುರ್ವಾ ಕಟಾಗ್ನಿನಾ। ಪಶುವನ್ಮಾರಯೇಯುರ್ವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಯೇ ಸ್ಯುರೀದೃಶಾಃ॥ 12-97-22 (68561) ಅಧರ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯೈಷ ಯಚ್ಛಯ್ಯಾಮರಣಂ ಭವೇತ್। ವಿಸೃಜಞ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾನಿ ಕೃಪಣಂ ಪರಿದೇವಯನ್॥ 12-97-23 (68562) ಅವಿಕ್ಷತೇನ ದೇಹೇನ ಪ್ರಲಯಂ ಯೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ನಾಸ್ಯ ತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಪುರಾವಿದಃ॥ 12-97-24 (68563) ನ ಗೃಹೇ ಮರಣಂ ತಾತ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಶೌಂಡೀರಾಣಾಮಶೌಂಡೀರ್ಯಮಧರ್ಮಂ ಕೃಪಣಂ ಚ ತತ್॥ 12-97-25 (68564) ಇದಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಹೋ ದುಃಖಂ ಪಾಪೀಯ ಇತಿ ನಿಷ್ಟನನ್। ಪ್ರತಿಧ್ವಸ್ತಮುಖಃ ಪೂತಿರಮಾತ್ಯಾನನುಶೋಚಯನ್॥ 12-97-26 (68565) ಅರೋಗಾಣಾಂ ಸ್ಪೃಹಯತೇ ಮುಹುರ್ಮೃತ್ಯುಮಪೀಚ್ಛತಿ। ವೀರೋ ದೃಪ್ತೋ ಮನಸ್ವೀ ಚ ನೇದೃಶಂ ಮೃತ್ಯುಮರ್ಹತಿ॥ 12-97-27 (68566) ರಣೇಷು ಕದನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಹೃದ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿಪೂಜಿತ। ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶಸ್ತ್ರೈರಭಿಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಮುತ್ಯುಮರ್ಹತಿ॥ 12-97-28 (68567) ಶೂರೋ ಹಿ ಸತ್ವಮನ್ಯುಭ್ಯಾಮಾವಿಷ್ಟೋ ಯುಧ್ಯತೇ ಮಶಂ। ಕೃತ್ಯಮಾನಾನಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಪರೈರ್ನೈವಾವಬುಧ್ಯತೇ॥ 12-97-29 (68568) ಸ ಸಂಖ್ಯೇ ನಿಧನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಲೋಕಪೂಜಿತಂ। ಸ್ವಧರ್ಮಂ ವಿಪುಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶಕ್ರಸ್ಯೈತಿ ಸಲೋಕತಾಂ॥ 12-97-30 (68569) ಸರ್ವೋಪಾಯೈ ರಣಮುಖಮಾತಿಷ್ಠಂಸ್ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಃ। ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀಂದ್ರಸ್ಯ ಸಾಲೋಕ್ಯಂ ಶೂರಃ ಪೃಷ್ಠಮದರ್ಶಯನ್॥ 12-97-31 (68570) ಯತ್ರಯತ್ರ ಹತಃ ಶೂರಃ ಶತ್ರುಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ಅಕ್ಷಯಾಂಲ್ಲಭತೇ ಲೋಕಾನ್ಯದಿ ದೈನ್ಯಂ ನ ಸೇವತೇ॥ ॥ 12-97-32 (68571) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 97॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-97-1 ಮಹಾಜನಂ ಕಟಕಾಶ್ರಿತಂ ವೈಶ್ಯಾದಿಜನಂ॥ 12-97-2 ಕೇನ ತದ್ವಧಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪುಣ್ಯಫಲಮಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-97-4 ಉಪರುಂಧಂತಿ ಪೀಡಯಂತಿ॥ 12-97-5 ಅಪವಿಧ್ಯಂತಿ ದೂರೀಕುರ್ವಂತಿ॥ 12-97-6 ನಿರ್ಯಾತಾ ತೃಣಾದ್ಯಪನಯೇನ ಶೋಧಕಃ। ಕಕ್ಷಂ ತೃಣಂ। ಕ್ಷೇತ್ರನಿರ್ವಾಹೋ ನಿರ್ದಹೇತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮೇಕದಾ ಇತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-97-7 ಭಾವನಂ ವರ್ಧನಂ। ಪಾವನಂ ಮಹದಿತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-97-10 ಆತ್ಮಾನಂ ದೇಹಯೂಪಂ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭಂ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಉಚ್ಛ್ರಿತ್ಯ। ಯಜ್ಞೋ ಯುದ್ಧಯಜ್ಞಃ॥ 12-97-18 ಅನೀಕವೇಲಾಯಾಂ ಅನೀಕಾನಾಂ ಸಂಘಟ್ಟಕಾಲೇ॥ 12-97-19 ವಿಷಮೇ ಪ್ರಾಣಸಂಕಟೇ ತ್ಯಜನ್ ಭೀರುರಿತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-97-22 ತೇ ತೃಣಮಯೇ ಕಟೇ ಬದ್ಧ್ವಾ ದಹನಂ ಕಟಾಗ್ನಿನಾ ದಾಹಃ॥ 12-97-25 ಶೌಣ಼್ಡೀರಾಣಾಂ ಶೂರತ್ವಾಭಿಮಾನವತಾಂ॥ 12-97-26 ನಿಷ್ಟನಞ್ಶಬ್ದಂ ಕುರ್ವನ್। ಪೂತಿಃ ದುರ್ಗಂಧಿಃ। ಅಮಾತ್ಯಾನ್ಪುತ್ರಾನ್॥

12-98-0 (68572) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-98-0x (5594) ಕೇ ಲೋಕಾ ಯುಧ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಶೂರಾಣಾಮನಿವರ್ತಿನಾಂ। ಭವಂತಿ ನಿಧನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-98-1 (68573) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-98-2x (5595) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಅಂಬರೀಪಸ್ಯ ಸಂವಾದಮಿಂದ್ರಸ್ಯ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-98-2 (68574) ಅಂಬರೀಷೋ ಹಿ ನಾಭಾಗಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಗತ್ವಾ ಸುದುರ್ಲಭಂ। ದದರ್ಶ ಸುರ--ಕಸ್ಥಂ ಶಕ್ರೇಣ ಸಚಿವೈಃ ಸಹ॥ 12-98-3 (68575) ಸರ್ವತೇಜೋಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಮಾನವರಮಾಸ್ಥಿತಂ। ಉ---ಗಚ್ಛಂತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಶುಭಂ॥ 12-98-4 (68576) ಸ ದಷ್ಟ್ವಾಪರಿ ಗಚ್ಛಂತಂ ಸೇನಾಪತಿಮುದಾರಧೀಃ। `ಶೂರಸ್ಥಾನಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸುದೇವಂ ನಾಮ ನಾಮತಃ।' ಋದ್ಧಿಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುದೇವಸ್ಯ ವಿಸ್ಮಿತಃ ಪ್ರಾಹ ವಾಸವಂ॥ 12-98-5 (68577) ಅಂಬರೀಪ ಉವಾಚ। 12-98-6x (5596) ಸಾಗರಾಂತಾಂ ಮಹೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮನುಶಾಸ್ಯ ಯಥಾವಿಧಿ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯೇ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಧರ್ಮಕಾಂಯಯಾ॥ 12-98-6 (68578) ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಘೋರೇಣ ಗುರ್ವಾಚಾರೇಣ ಸೇವಯಾ। ವೇದಾನಧೀತ್ಯ ಧರ್ಮೇಣ ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚ ಕೇವಲಂ॥ 12-98-7 (68579) ಅತಿಥೀನನ್ನಪಾನೇನ ಪಿತೄಂಶ್ಚ ಸ್ವಧಯಾ ತಥಾ। ಋಷೀನ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದೀಕ್ಷಾಭಿರ್ದೇವಾನ್ಯಜ್ಞೈರನುತ್ತಮೈಃ॥ 12-98-8 (68580) ಕ್ಷತ್ರಧ--ಸ್ಥಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಯಥಾವಿಧಿ। ಉದೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಪೃತನಾಂ ಜಯಾಮಿ ಯುಧಿ ವಾಸವ॥ 12-98-9 (68581) ದೇ--ಜ ಸುದೇವೋಽಯಂ ಮಮ ಸೇನಾಪತಿಃ ಪುರಾ। ಆಸಾದ್ಯೋಧಃ ಪ್ರಶಾಂತಾತ್ಮಾ ಸೋಽಯಂ ಕಸ್ಮಾದತೀವ ಮಾಂ। ವಿಮಾನಂ ಸೂರ್ಯಸಂಕಾಶಮಾಸ್ಥಿತೋ ಮೋದತೇ ದಿವಿ॥ 12-98-10 (68582) ಅನೇನ ಋತುಭಿರ್ಮುಖ್ಯೈರ್ನೇಷ್ಟಂ ನಾಪಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ತರ್ಪಿತಾ ವಿಧಿವಚ್ಛಕ್ರ ಸೋಽಯಂ ಕಸ್ಮಾದತೀತ್ಯ ಮಾಂ॥ 12-98-11 (68583) ಐಶ್ವರ್ಯಮೀದೃಶಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸರ್ವದೇವೈಃ ಸುದುರ್ಲಭಂ। 12-98-12 (68584) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। `ಯದನೇನ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತೇ ಮಹೀಪತೇ। ಪುರಾ ಪಾಲಯತಃ ಸಂಯಕ್ಪೃಥಿವೀಂ ಧರ್ಮತೋ ನೃಪ॥ 12-98-12x (5597) ಶತ್ರವೋ ನಿರ್ಜಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯೇ ತವಾಹಿತಕಾರಿಣಃ। ಸಂಯಮೋ ವಿಯಮಶ್ಚೈವ ಸುಯಮಶ್ಚ ನಹಾಬಲಃ॥ 12-98-13 (68585) ರಾಕ್ಷಸಾ ದುರ್ಜಯಾ ಲೋಕೇ ತ್ರಯಸ್ತೇ ಯುದ್ಧದುರ್ಮದಾಃ। ಪುತ್ರಾಸ್ತೇ ಶತಶೃಂಗಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯ ಮಹೀಪತೇಃ॥ 12-98-14 (68586) ತಥಾ ತಸ್ಮಿಞ್ಶುಭೇ ಕಾಲೇ ತವ ಯಜ್ಞಂ ವಿತನ್ವತಃ। ಅಶ್ವಮೇಧಂ ಮಹಾಯಾಗಂ ದೇವಾನಾಂ ಹಿತಕಾಂಯಯಾ॥ 12-98-15 (68587) ತಸ್ಯ ತೇ ಖಲು ವಿಘ್ನಾರ್ಥಮಾಗತಾ ರಾಕ್ಷಸಾಸ್ತ್ರಯಃ। ಕೋಟೀಶತಪರೀವಾರಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಮಹಾಚಮೂಂ। ಪರಿಗೃಹ್ಯ ತತಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ವಂದೀಕೃತಾಸ್ತವ॥ 12-98-16 (68588) ವಿಹ್ವಲಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ತವ ಸೈನಿಕಾಃ। ನಿರಾಕೃತಸ್ತು ಯಚ್ಚಾಸೀತ್ಸುದೇವಃ ಸೈನ್ಯನಾಯಕಃ॥ 12-98-17 (68589) ತತ್ರಾಮಾತ್ಯವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿರಸ್ತಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು। ಶ್ರುತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ವಚೋ ಭೂಯಃ ಸೋಪಧಂ ವಸುಧಾಧಿಪಃ॥ 12-98-18 (68590) ಸರ್ವಸೈನ್ಯಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಸುದೇವಃ ಪ್ರೇರಿತಸ್ತ್ವಯಾ। ಸಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ವಧಾರ್ಥಾಯ ದುರ್ಜಯಾನಾಂ ನರಾಧಿಪ॥ 12-98-19 (68591) ನಾಜಿತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸೀಂ ಸೇನಾಂ ಪುನರಾಗಮನಂ ತವ। ಬಂದೀಮೋಕ್ಷಮಕೃತ್ವಾ ಚ ನ ಚಾಗಮನಮಿಷ್ಯತೇ॥ 12-98-20 (68592) ಸುದೇವಸ್ತದ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಸ್ಥಾನಮಕರೋನ್ನೃಪ। ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಸ ತಂ ದೇಶಂ ಯತ್ರ ಬಂದೀಕೃತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-98-21 (68593) ಪಶ್ಯತಿ ಸ್ಮ ಮಹಾಘೋರಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಮಹಾಚಮೂಂ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಸುದೇವೋ ವಾಹಿನೀಪತಿಃ॥ 12-98-22 (68594) ನೇಯಂ ಶಕ್ಯಾ ಚಮೂರ್ಜೇತುಮಪಿ ಸೇಂದ್ರೈಃ ಸುರಾಸುರೈಃ। ನಾಂಬರೀಷಃ ಕಲಾಮೇಕಾಮೇಷಾಂ ಕ್ಷಪಯಿತುಂ ಕ್ಷಮಃ। ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಬಲಭೂಯಿಷ್ಠಃ ಕಿಮಹಂ ಪುನರೀದೃಶಃ॥ 12-98-23 (68595) ತತಃ ಸೇನಾಂ ಪುನಃ ಸರ್ವಾಂ ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಿವ। ಯತ್ರ ತ್ವಂ ಸಚಿವೈಃ ಸರ್ವೈರ್ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಸೋಪಧೈರ್ನೃಪ॥ 12-98-24 (68596) ತತೋ ರುದ್ರಂ ಮಹಾದೇವಂ ಪ್ರಪನ್ನೋ ಜಗತಃ ಪತಿಂ। ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯಂ ದೇವಂ ತುಷ್ಟಾವ ವೃಷಭಧ್ವಜಂ॥ 12-98-25 (68597) ಸ್ತುತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸಮಾದಾಯ ಸ್ವಶಿರಶ್ಛೇತ್ತುಮುದ್ಯತಃ॥ 12-98-26 (68598) ಕಾರುಣ್ಯಾದ್ದೇವದೇವೇನ ಗೃಹೀತಸ್ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಃ। ಸ ಪಾಣಿಃ ಸಹ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚೇದಮುವಾಚ ಹ॥ 12-98-27 (68599) ಕಿಮಿದಂ ಸಾಹಸಂ ಪುತ್ರ ಕುರ್ತಕಾಮೋ ವದಸ್ವ ಮೇ। ಸ ಉವಾಚ ಮಹಾದೇವಂ ಶಿರಸಾ ತ್ವವನೀಂ ಗತಃ॥ 12-98-28 (68600) ಭಗವನ್ವಾಹಿನೀಮೇನಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಸುರೇಶ್ವರ। ಅಶಕ್ತೋಽಹಂ ರಣೇ ಜೇತುಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜೀವಿತಂ। ಗತಿರ್ಭವ ಮಹಾದೇವ ಮಮಾರ್ತಸ್ಯ ಜಗತ್ಪತೇ॥ 12-98-29 (68601) ನಾಗಂತವ್ಯಮಜಿತ್ವಾ ಚ ಮಾಮಾಹ ಜಗತೀಪತಿಃ। ಅಂಬರೀಷೋ ಮಹಾದೇವ ಕ್ಷಾರಿತಃ ಸಚಿವೈಃ ಸಹ॥ 12-98-30 (68602) ತಮುವಾಚ ಮಹಾದೇವಃ ಸುದೇವಂ ಪತಿತಂ ಕ್ಷಿತೌ। ಅಧೋಮುಖಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಸತ್ವಾನಾಂ ಹಿತಕಾಂಯಯಾ॥ 12-98-31 (68603) ಧನುರ್ವೇದಂ ಸಮಾಹೂಯ ಸಗಣಂ ಸಹವಿಗ್ರಹಂ। ರಥನಾಗಾಶ್ವಕಲಿಲಂ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಸಮಲಂಕೃತಂ॥ 12-98-32 (68604) ರಥಂ ಚ ಸುಮಹಾಭಾಗಂ ಯೇನ ತಂತ್ರಿಪುರಂ ಹತಂ। ಧನುಃ ಪಿನಾಕಂ ಖಂಗಂ ಚ ರೌದ್ರಮಸ್ತ್ರಂ ಚ ಶಂಕರಃ। ನಿಜಘಾನಾಸುರಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಯೇನ ದೇವಸ್ತ್ರಿಯಂಬಕಃ॥ 12-98-33 (68605) ಉವಾಚ ಚ ಮಹಾದೇವಃ ಸುದೇವಂ ವಾಹಿನೀಪತಿಂ। ರಥಾದಸ್ಮಾತ್ಸುದೇವ ತ್ವಂ ದುರ್ಜಯಃ ಸ ಸುರಾಸುರೈಃ॥ 12-98-34 (68606) ಮಾಯಯಾ ಮೋಹಿತೋ ಭೂಮೌ ನ ಪದಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ। ರಥಸ್ಥಸ್ತ್ರಿದಶಾನ್ಸರ್ವಾಂಜೇಷ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ಸದಾನವಾನ್॥ 12-98-35 (68607) ರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚ ಪಿಶಾಚಾಶ್ಚ ನ ಶಕ್ತಾ ದ್ರಷ್ಟುಮೀದೃಶಂ। ರಥಂ ಸೂರ್ಯಸಹಸ್ರಾಭಂ ಕಿಮು ಯೋದ್ಧುಂ ತ್ವಯಾ ಸಹ॥ 12-98-36 (68608) ಸ ಜಿತ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಬಂದೀವಿಮೋಕ್ಷಣಂ। ಘಾತಯಿತ್ವಾ ಚ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಬಾಹುಯುದ್ಧೇ ತ್ವಯಂ ಹತಃ। ವಿಯಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭೂಪಾಲ ವಿಯಮಶ್ಚ ನಿಪಾತಿತಃ॥' 12-98-37 (68609) ತಸ್ಯ ವಿಕ್ರಮತಸ್ತಾತ ಸುದೇವಸ್ಯ ಬಭೂವ ಹ। ಸಂಗ್ರಾಮಯಜ್ಞಃ ಸುಮಹಾನ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಯುಧ್ಯತೇ ನರಃ॥ 12-98-38 (68610) ಸನ್ನದ್ಧೋ ದೀಕ್ಷಿತಃ ಸರ್ವೋ ಯೋಧಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಮೂಮುಖಂ। ಯುದ್ಧಯಜ್ಞಾಧಿಕಾರಸ್ಥೋ ಭವತೀತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-98-39 (68611) ಅಂಬರೀಷ ಉವಾಚ। 12-98-40x (5598) ಕಾನಿ ಯಜ್ಞೇ ಹವೀಂಷ್ಯಸ್ಮಿನ್ಕಿಮಾಜ್ಯಂ ಕಾ ಚ ದಕ್ಷಿಣಾ। ಋತ್ವಿಜಶ್ಚಾತ್ರ ಕ್ರೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಶತಕ್ರತೋ॥ 12-98-40 (68612) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-98-41x (5599) ಋತ್ವಿಜಃ ಕುಂಜರಾಸ್ತತ್ರ ವಾಜಿನೋಽಧ್ವರ್ಯವಸ್ತಥಾ। ಹವೀಂಷಿ ಪರಮಾಂಸಾನಿ ರುಧಿರಂ ತ್ವಾಜ್ಯಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-98-41 (68613) ಶೃಗಾಲಗೃಧ್ರಕಾಕೋಲಾಃ ಸದಸ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಪಂತ್ರಿಣಃ। ಆಜ್ಯಶೇಷಂ ಪಿಬಂತ್ಯೇತೇ ಹವಿಃ ಪ್ರಾಶ್ನಂತಿ ಚಾಧ್ವರೇ॥ 12-98-42 (68614) ಪ್ರಾಸತೋಮರಸಂಘಾತಾಃ ಖಂಗಶಕ್ತಿಪರಶ್ವಥಾಃ। ಜ್ವಲಂತೋ ನಿಶಿತಾಃ ಪೀತಾಃ ಸ್ರುಚಸ್ತಸ್ಯಾಥ ಸತ್ರಿಣಃ॥ 12-98-43 (68615) ಚಾಪವೇಗಾಯತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪರಕಾಯಾವಭೇದನಃ। ಋಜುಃ ಸುನಿಶಿತಃ ಪೀತಃ ಸಾಯಕಶ್ಚ ಸ್ರುವೋ ಮ--॥ 12-98-44 (68616) ದ್ವೀಪಿಚರ್ಮಾವನದ್ಧಶ್ಚ ನಾಗದಂತಕೃತತ್ಸರುಃ। ಹಸ್ತಿಹಸ್ತಹರಃ ಖಂಗಃ ಸ್ಫಯೋ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ॥ 12-98-45 (68617) ಜ್ವಲಿತೈರ್ನಿಶಿತೈಃ ಪ್ರಾಸಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಸಪರಶ್ವಥೈಃ। ಶೈಕ್ಯಾಯಸಮಯೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರಭಿಘಾತೋ ಭವೇದ್ವಸು॥ 12-98-46 (68618) [ಸಂಖ್ಯಾಸಮಯವಿಸ್ತೀರ್ಣಮಭಿಜಾತೋದ್ಭವಂ ಬಹು।] ಆವೇಧಾದ್ಯಚ್ಚ ರುಧಿರಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸ್ರವತೇ ಭುವಿ। ಸಾಽಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿರ್ಹೋತ್ರೈಃ ಸಮೃದ್ಧಾ ಸರ್ವಕಾಮಧುಕ್॥ 12-98-47 (68619) ಛಿಂಧಿ ಭಿಂಧೀತಿ ಯಃ ಶಬ್ದಃ ಶ್ರೂಯತೇ ವಾಹಿನೀಮುಖೇ। ಸಾಮಾನಿ ಸಾಮಗಾಸ್ತಸ್ಯ ಗಾಯಂತಿ ಯಮಸಾದನೇ॥ 12-98-48 (68620) ಹವಿರ್ಧಾನಂ ತು ತಸ್ಯಾಹುಃ ಪರೇಷಾಂ ವಾಹಿನೀಮುಖಂ॥ 12-98-49 (68621) ಕುಂಜರಾಣಾಂ ಹಯಾನಾಂ ಚ ವರ್ಮಿಣಾಂ ಚ ಸಮುಚ್ಚಯ। ಅಗ್ನಿಃ ಶ್ಯೇನಚಿತೋ ನಾಮ ಯಜ್ಞೇ ತಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-98-50 (68622) ಉತ್ತಿಷ್ಠತೇ ಕಬಂಧೋಽತ್ರ ಸಹಸ್ರೇ ಪತಿತೇ ತು ಯಃ। ಸ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಯ ಶೂರಸ್ಯ ಖಾದಿರೋಽಷ್ಟಾಶ್ರಿರುಚ್ಯತೇ॥ 12-98-51 (68623) ಇಡೋಪಹೂತಾಃ ಕ್ರೋಶಂತಿ ಕುಂಜರಾಸ್ತ್ವಂಕುಶೇರಿತಾಃ। ಜ್ಯಾಘುಷ್ಟತಲತಾಲೇನ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-98-52 (68624) ಉದ್ಗಾತಾ ತತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ತ್ರಿಸಾಮಾ ದುಂದುಭಿರ್ನೃಪ। ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವೇ ಹ್ರಿಯಮಾಣೇ ತು ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಿಯಾಂ ತನುಂ। ಆತ್ಮಾನಂ ಯೂಪಮುಚ್ಛ್ರಿತ್ಯ ಸ ಯಜ್ಞೋಽನಂತದಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-98-53 (68625) ಭರ್ತುರರ್ಥೇ ಚ ಯಃ ಶೂರೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮೇದ್ವಾಹಿನೀಮುಖಾತ್। ನ ಭಯಾದ್ವಿನಿವರ್ತೇತ ತಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-98-54 (68626) ದ್ವೀಪಿಚರ್ಮಾವೃತೈಃ ಖಂಗೈರ್ಬಾಹುಭಿಃ ಪರಿಘೋಪಮೈಃ। ಯಸ್ಯ ವೇದಿರುಪಸ್ತೀರ್ಣಾ ತಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-98-55 (68627) ಯಸ್ತು ನಾಪೇಕ್ಷತೇ ಕಂಚಿತ್ಸಹಾಯಂ ವಿಷಮೇ ಸ್ಥಿತಃ। ವಿಗಾಹ್ಯ ವಾಹಿನೀಮಧ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-98-56 (68628) ಯಸ್ಯ ಶೋಣಿತಸಂಘಟ್ಟಾ ಭೇರೀಮಂಡೂಕಕಚ್ಛಪಾ। ವೀರಾಸ್ಥಿಶರ್ಕರಾ ದುರ್ಗಾ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಕರ್ದಮಾ॥ 12-98-57 (68629) ಅಸಿಚರ್ಮಪ್ಲವಾ ಘೋರಾ ಕೇಶಶೈವಲಶಾದ್ವಲಾ। ಅಶ್ವನಾಗರಥೈಶ್ಚೈವ ಸಂಛಿನ್ನೈಃ ಕೃತಸಂಕ್ರಮಾ॥ 12-98-58 (68630) ಪತಾಕಾಧ್ವಜವಾನೀರಾ ಹತವಾಹನವಾರಣಾ। ಶೋಣಿತೋದಕಸಂಪೂರ್ಣಾ ದುಸ್ತರಾ ಪಾರಗೈರ್ನರೈಃ॥ 12-98-59 (68631) ರಹತನಾಗಮಹಾನಕ್ರಾ ಪರಲೋಕವಹಾಽಶಿವಾ। ಋಷ್ಟಿಖಂಗಮಹಾಮೀನಾ ಗೃಧ್ರಕಂಕಬಲಪ್ಲವಾ॥ 12-98-60 (68632) ಪುರುಷಾದಾನುಚರಿತಾ ಭೀರೂಣಾಂ ಕಶ್ಮಲಾವಹಾ। ನದೀ ಯೋಧಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ತದಸ್ಯಾವಭೃಥಂ ನೃಪ॥ 12-98-61 (68633) ವೇದಿರ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಶಿರೋಭಿರ್ವ್ಯವಕೀರ್ಯತೇ। ಅಶ್ವಸ್ಕಂಧೈರ್ಗಜಸ್ಕಂಧೈಸ್ತಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-98-62 (68634) ಪತ್ನೀ ಶಾಲಾಕೃತಾ ಯಸ್ಯ ಪರೇಷಾಂ ವಾಹಿನೀಮುಖಂ। ಹವಿರ್ಧಾನಂ ಸ್ವವಾಹಿನ್ಯಾಸ್ತದಸ್ಯಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ॥ 12-98-63 (68635) ಸದಸ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೋಧಾ ಆಗ್ನೀಧ್ರಶ್ಚೋತ್ತರಾಂ ದಿಶಂ। ಶತ್ರುಸೇನಾ ಅಲತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಲೋಕಾನದೂರತಃ॥ 12-98-64 (68636) ಯಸ್ಯ ಭಯತೋ ವ್ಯೂಹೇ ಭವತ್ಯಾಕಾಶಮಗ್ರತಃ। ಸಾಸ್ಯ ವೇದಿಸ್ತದಾ ಯಜ್ಞೈರ್ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯೂಹಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ॥ 12-98-65 (68637) ಯಸ್ತು ಯೋಧಃ ಪರಾವೃತ್ತಃ ಸಂತ್ರಸ್ತೋ ಹನ್ಯತೇ ಪರೈಃ। ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಃ ಸ ನರಕಂ ಯಾತಿ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-98-66 (68638) ಯಸ್ಯ ಶೋಣಿತವೇಗೇಣ ವೇದಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಂಪರಿಪ್ಲುತಾ। ಕೇಶಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಸಂಪೂರ್ಣಾ ಸ ಗಚ್ಛೇತ್ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ॥ 12-98-67 (68639) ಯಸ್ತು ಸೇನಾಪತಿಂ ಹತ್ವಾ ತದ್ಯಾನಮಧಿರೋಹತಿ। ಸ ವಿಷ್ಣುವಿಕ್ರಮಕ್ರಾಮೀ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಃ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-98-68 (68640) ನಾಯಕಂ ತತ್ಕುಮಾರಂ ವಾ ಯೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಪೂಜಿತಃ। ಜೀವಗ್ರಾಹಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಯ ಲೋಕಾ ಯಥಾ ಮಮ॥ 12-98-69 (68641) ಆಹವೇ ತು ಹತಂ ಶೂರಂ ನ ಶೋಚೇತ ಕಥಂಚನ। ಅಶೋಚ್ಯೋ ಹಿ ಹತಃ ಶೂರಃ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ॥ 12-98-70 (68642) ನ ಹ್ಯನ್ನಂ ನೋದಕಂ ತಸ್ಯ ನ ಸ್ನಾನಂ ನಾಪ್ಯಶೌಚಕಂ। ಹತಸ್ಯ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಂತಿ ತಸ್ಯ ಲೋಕಾಞ್ಶೃಣುಷ್ವ ಮೇ॥ 12-98-71 (68643) ವರಾಪ್ಸರಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶೂರಮತ್ಯೋಧನೇ ಹತಂ। ತ್ವರಮಾಣಾನಿ ಧಾವಂತಿ ಮಮ ಭರ್ತಾ ಭವೇದಿತಿ॥ 12-98-72 (68644) ಏತತ್ತಪಶ್ಚ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚೈವ ಸನಾತನಃ। ಚತ್ವಾರಶ್ಚಾಶ್ರಮಾಸ್ತಸ್ಯ ಯೋ ಯುದ್ಧೇ ನ ಪಲಾಯತೇ॥ 12-98-73 (68645) ವೃದ್ಧಬಾಲೌ ನ ಹಂತವ್ಯೌ ನ ಚ ಸ್ತ್ರೀ ನೈವ ಪೃಷ್ಠತಃ। ತೃಣಪೂರ್ಣಮುಖಶ್ಚೈವ ತವಾಸ್ಮೀತಿ ಚ ಯೋ ವದೇತ್॥ 12-98-74 (68646) ಅಹಂ ವೃತ್ರಂ ಬಲಂ ಪಾಕಂ ಮಹಾಕಾಯಂ ವಿರೋಚನಂ। ದುರಾವಾರಂ ಚ ನಮುಚಿಂ ಶತಮಾಯಂ ಚ ಶಂಬರಂ॥ 12-98-75 (68647) ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿಂ ಚ ದೈತೇಯಂ ದನೋಃ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಪ್ರಹ್ವಾದಂ ಚ ನಿಹತ್ಯಾಜೌ ತತೋ ದೇವಾಧಿಪೋಽಭವಂ॥ 12-98-76 (68648) ಇತ್ಯೇತಚ್ಛಕ್ರವಚನಂ ನಿಶಂಯ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಚ। ಯೋಧಾನಾಮಾತ್ಮನಃ ಸಿದ್ಧಿಮಂಬರೀಷೋಽಭಿಪನ್ನವಾನ್॥ ॥ 12-98-77 (68649) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟನವತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 98॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-98-3 ನಾಭಾಗಿಃ ನಾಭಾಗಪುತ್ರಃ॥ 12-98-38 ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋಽಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಪಿ ಯುಧ್ಯತೇ ನರಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಯಂ ಚ ಯಜ್ಞೋಽಸ್ತಿ॥ 12-98-43 ಪೀತಾಃ ಕ್ಷಾರಪಾನೀಯೇನ ಸಂಭಾವಿತಾಃ॥ 12-98-45 ಸ್ಫ್ಯಃ ಯಾಗೀಯೋಪಕರಣವಿಶೇಷಃ॥ 12-98-46 ಶೈಕ್ಯಾಯಸಮಯೈಃ ಸರ್ವಲೋಹಮಯೈಃ। ವಸು ಯತ್ಕಿಂಚಿದ್ಯಜ್ಞಿಯಂ ದ್ರವ್ಯಂ॥ 12-98-49 ಹವಿಧಾನಂ ಹವಿಷಃ ಸ್ಥಾಪ ನಸ್ಥಲಂ॥ 12-98-64 ಸದಸ್ಯೋತ್ತರಯೋಧಾಗ್ನಿರಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ಯೋತ್ತರಾಥ ದಿಕ್। ಇತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-98-68 ಬೃಹಸ್ಪತಿಸವಃ ಕ್ರತುಃ ಇತಿ ಡ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-98-69 ನಾಯಕಂ ವಾ ಪ್ರಮಾಣಂ ವೇತಿ ಡ.ದ.ಪಾಠಃ॥

12-99-0 (68650) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-99-0x (5600) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮ-ತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಪ್ರತರ್ದನೋ ಮೈಥಿಲಶ್ಚ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಯತ್ರ ಚಕ್ರತುಃ॥ 12-99-1 (68651) ಯಜ್ಞೋಪವೀತೀ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಜನಕೋ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪಃ। ಯೋಧಾನುದ್ಧರ್ಷಯಾಮಾಸ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-99-2 (68652) ಜನಕೋ ಮೈಥಿಲೋ ರಾಜಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತತ್ತ್ವವಿತ್। ಯೋಧಾನಾಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸ್ವರ್ಗಂ ನರಕಮೇವ ಚ॥ 12-99-3 (68653) ಅಭೀರೂಣಾಮಿಮೇ ಲೋಕಾ ಭಾಸ್ವಂತೋ ಹಂತ ಪಶ್ಯತ। ಪೂರ್ಣಾ ಗಂಧರ್ವಕನ್ಯಾಭಿಃ ಸರ್ವಕಾಮದುಹೋಽಕ್ಷಯಾಃ॥ 12-99-4 (68654) ಇಮೇ ಪಲಾಯಮಾನಾನಾಂ ನರಕಾಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಾಃ। ಅಕೀರ್ತಿಃ ಶಾಶ್ವತೀ ಚೈವ ಯತಿತವ್ಯಮನಂತರಂ॥ 12-99-5 (68655) ತಾಂದೃಷ್ಟ್ವಾಽರೀನ್ವಿಜಯತ ಭೂತ್ವಾ ಸಂತ್ಯಾಗಬುದ್ಧಯಃ। ನರಕಸ್ಯಾಪ್ರತಿಷ್ಠಸ್ಯ ಮಾ ಭೂತ ವಶವರ್ತಿನಃ॥ 12-99-6 (68656) ತ್ಯಾಗಮೂಲಂ ಹಿ ಶೂರಾಣಾಂ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಮನುತ್ತಮಂ। ಇತ್ಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ನೃಪತಿನಾ ಯೋಧಾಃ ಪರಪುರಂಜಯ॥ 12-99-7 (68657) ಅಜಯಂತ ರಣೇ ಶತ್ರೂನ್ಹರ್ಷಯಂತೋ ನರೇಶ್ವರಂ। ತಸ್ಮಾತ್ತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮನಾ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ರಣಮೂರ್ಧನಿ॥ 12-99-8 (68658) ಗಜಾನಾಂ ರಥಿನೋ ಮಧ್ಯೇ ರಥಾನಾಮನುಸಾದಿನಃ। ಸಾದಿನಾಮಂತರೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಪಾದಾತಮಪಿ ದಂಶಿತಂ॥ 12-99-9 (68659) ಯ ಏವಂ ವ್ಯೂಹತೇ ರಾಜಾ ಸ ನಿತ್ಯಂ ಜಯತೇ ರಿಪೂನ್। ತಸ್ಮದಿತದ್ವಿಧಾತವ್ಯಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-99-10 (68660) ಸ್ವರ್ಗೇ ಸುಕೃತಮಿಚ್ಛಂತಃ ಸುಯುದ್ಧೇನಾತಿಮನ್ಯವಃ। ಕ್ಷೋಭಯೇಯುರನೀಕಾನಿ ಸಾಗರಂ ಮಕರಾ ಯಥಾ॥ 12-99-11 (68661) ಹರ್ಷಯೇಯುರ್ವಿಷಣ್ಣಾಂಶ್ಚ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಪರಸ್ಪರಂ। ತೇಷಾಂ ಚ ಭೂಮಿಂ ರಕ್ಷೇಯುರ್ಭಗ್ನಾನ್ನಾತ್ಯನುಸಾರಯೇತ್॥ 12-99-12 (68662) ಪುನರಾವರ್ತಮಾನಾನಾಂ ನಿರಾಶಾನಾಂ ಚ ಜೀವಿತೇ। ವೇಗಃ ಸುದುಃಸಹೋ ರಾಜಂಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾತ್ಯನುಸಾರಯೇತ್॥ 12-99-13 (68663) ನ ಹಿ ಪ್ರಹರ್ತುಮಿಚ್ಛಂತಿ ಶೂರಾಃ ಪ್ರದ್ರವತೋ ಭಯಾತ್। ತಸ್ಮಾತ್ಪಲಾಯಮಾನಾನಾಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನಾತ್ಯನುಸಾರಣಂ॥ 12-99-14 (68664) ಚರಾಣಾಮಚರಾ ಹ್ಯನ್ನಮದಂಷ್ಟ್ರಾ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಾಮಪಿ। ಅಪಾಣಯಃ ಪಾಣಿಮತಾಮನ್ನಂ ಶೂರಸ್ಯ ಕಾತರಾಃ॥ 12-99-15 (68665) ಸಮಾನಪೃಷ್ಠೋದರಪಾಣಿಪಾದಾಃ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛರಂ ಭೀರವೋಽನುವ್ರಜಂತಿ। ಅತೋ ಭಯಾರ್ತಾಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಭೂಯಃ ಕೃತ್ವಾಂಜಲೀನುಪತಿಷ್ಠಂತಿ ಶೂರಾನ್॥ 12-99-16 (68666) ಶೂರಬಾಹುಷು ಲೋಕೋಽಯಂ ಲಂಬತೇ ಪುತ್ರವತ್ಸದ। ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಶೂರಃ ಸಂಮಾನಮರ್ಹತಿ॥ 12-99-17 (68667) ನ ಹಿ ಶೌರ್ಯಾತ್ಪರಂ ಕಿಂಚಿಂತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿದ್ಯತೇ। ಶೂರಃ ಸರ್ವಂ ಪಾಲಯತಿ ಸರ್ವಂ ಶೂರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ ॥ 12-99-18 (68668) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 99॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-99-1 ಅತ್ರ ಶೂರಪ್ರೋತ್ಸಾಹನೇ ವಿಷಯೇ॥ 12-99-3 ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಯೋಗಬಲೇನ॥ 12-99-5 ಪತಿತವ್ಯಮನಂತರಮಿತಿ ಡ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-99-9 ಗಜಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ರಥಿನಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಃ॥ 12-99-12 ನಾತ್ಯನುಸಾರೇಯಾತಿದ್ರಾವಯೇತ್ ಪರಾವೃತ್ತಿಭಯಾತ್॥ 12-99-13 ತದೇವಾಹ ಪುನರಿತಿ॥

12-100-0 (68669) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-100-0x (5601) ಯಥಾ ಜಯಾರ್ಥಿನಃ ಸೇನಾಂ ನಯಂತಿ ಭರತರ್ಷಭ। ಈಷದ್ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಾಪಿ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-100-1 (68670) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-100-2x (5602) ಸಂತ್ಯೇವ ಹಿ ಸ್ಥಿತಾ ಧರ್ಮ ಉಪಪತ್ತ್ಯಾ ತಥಾ ಪರೇ। ಸಾಧ್ವಾಚಾರತಯಾ ಕೇಚಿತ್ತಥೈವೌಪಯಿಕಾದಪಿ॥ 12-100-2 (68671) ಉಪಾಯಧರ್ಮಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಸಿದ್ಧಾನರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ। ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಾ ದಸ್ಯವಸ್ತು ಭವಂತಿ ಪರಿಪಂಥಿನಃ॥ 12-100-3 (68672) ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿವಿಘಾತಾರ್ಥಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಂಯಥ ನೈಗಮಂ। ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಸಂಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತಾನುಪಾಯಾನ್ನಿಬೋಧ ಮೇ॥ 12-100-4 (68673) ಉಭೇ ಪ್ರಜ್ಞೇ ವೇದಿತವ್ಯೇ ಋಜ್ವೀ ವಕ್ರಾ ಚ ಭಾರತ। ಜಾನನ್ವಕ್ರಾಂ ನ ಸೇವೇತ ಪ್ರತಿಬಾಧೇತ ಚಾಗತಾಂ॥ 12-100-5 (68674) ಅಮಿತ್ರಾ ಏವ ರಾಜಾನಂ ಭೇದೇನೋಪಚರಂತ್ಯುತ। ತಾಂ ರಾಜಾ ವಿಕೃತಿಂ ಜಾನನ್ಯಥಾಽಮಿತ್ರಾನ್ಪ್ರಬಾಧತೇ॥ 12-100-6 (68675) ಗಜಾನಾಂ ಪಾರ್ಥ ವರ್ಮಾಣಿ ಗೋವೃಷಾಜಗರಾಣಿ ಚ। ಶಲ್ಯಕಂಟಕಲೋಹಾನಿ ತನುತ್ರಾಣಿ ಮತಾನಿ ಚ॥ 12-100-7 (68676) ಶಾತಪೀತಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸನ್ನಾಹಾಃ ಪೀತಲೋಹಕಾಃ। ನಾನಾರಂಜನರಕ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪತಾಕಾಃ ಕೇತವಶ್ಚ ಹ॥ 12-100-8 (68677) ಋಷ್ಟಯಸ್ತೋಮರಾಃ ಖಂಗಾ ನಿಶಿತಾಶ್ಚ ಪರಶ್ವಥಾಃ। ಫಲಕಾನ್ಯಥ ಚರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರತಿಕಲ್ಪ್ಯಾನ್ಯನೇಕಶಃ॥ 12-100-9 (68678) ಅಭಿನೀತಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಯೋಧಾಶ್ಚ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಾಃ। ಚೈತ್ರೇ ವಾ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ವಾ ಸೇನಾಯೋಗಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-100-10 (68679) ಪಕ್ವಸಸ್ಯಾ ಹಿ ಪೃಥಿವೀ ಭವತ್ಯಂಬುಮತೀ ತದಾ। ನೈವಾತಿಶೀತೋ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ ಕಾಲೋ ಭವತಿ ಭಾರತ॥ 12-100-11 (68680) ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಯೋಜಯೇತ ಪರೇಷಾಂ ವ್ಯಸನೇಽಥವಾ। ಏತೇ ಹಿ ಯೋಗಾಃ ಸೇನಾಯಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ ಪರಬಾಧನೇ॥ 12-100-12 (68681) ಜಲವಾಂಸ್ತೃಣವಾನ್ಮಾರ್ಗಃ ಸಮೋ ಗಂಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಚಾರೈಃ ಸುವಿದಿತಾಭ್ಯಾಸಃ ಕುಶಲೈರ್ವನಗೋಚರೈಃ॥ 12-100-13 (68682) ನ ಹ್ಯರಣ್ಯಾನಿ ಶಕ್ಯಂತೇ ಗಂತುಂ ಮೃಗಗಣೈರಿವ। ತಸ್ಮಾತ್ಸೇನಾಸು ತಾನೇವ ಯೋಜಯಂತಿ ಜಯಾರ್ಥಿನಃ॥ 12-100-14 (68683) [ಅಗ್ರತಃ ಪುರುಷಾನೀಕಂ ಶಕ್ತಂ ಚಾಪಿ ಕುಲೋದ್ಭವಂ।] ಆವಾಸಸ್ತೋಯವಾನ್ಮಾರ್ಗಃ ಪರ್ಯಾಕಾಶಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-100-15 (68684) ಪೋಷಾಮಪಸರ್ಪಾಣಾಂ ಪ್ರತಿಘಾತಸ್ತಥಾ ಭವೇತ್। ಆಕಾಶಂ ಹಿ ವನಾಭ್ಯಾಶೇ ಮನ್ಯಂತೇ ಗುಣವತ್ತರಂ॥ 12-100-16 (68685) ಬಹುಭಿರ್ಗುಣಜಾತೈಶ್ಚ ಯೇ ಯುದ್ಧಕುಶಲಾ ಜನಾಃ। [ಉಪನ್ಯಾಸೋ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಬಲಾನಾಂ ನಾತಿದೂರತಃ॥] 12-100-17 (68686) ಉಪನ್ಯಾಸೋಽಪಸರ್ಪಾಣಾಂ ಪದಾತೀನಾಂ ಚ ಗೂಹನಂ। ಹತಶತ್ರುಪ್ರತೀಘಾತಮಾಪದರ್ಥಂ ಪರಾಯಣಂ॥ 12-100-18 (68687) ಸಪ್ತರ್ಪೀನ್ಪೃಷ್ಠತಃ ಕೃತ್ವಾ ಯುಧ್ಯೇಯುರಚಲಾ ಇವ। ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಶತ್ರೂಂಜಿಗೀಷೇತಾಪಿ ದುರ್ಜಯಾನ್॥ 12-100-19 (68688) ಯತೋ ವಾಯುರ್ಯತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಯತಃ ಸೋಮಸ್ತತೋ ಜಯಃ। ಪೂರ್ವಂಪೂರ್ವಂ ಜ್ಯಾಯ ಏಷಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-100-20 (68689) ಅಕರ್ದ -ಮನುದಕಾಮಮರ್ಯಾದಾಮಲೋಷ್ಟಕಾಂ। ಅಶ್ವಭೂಮಿಂ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಯೇ ಯುದ್ಧಕುಶಲಾ ಜನಾಃ॥ 12-100-21 (68690) ಸಮಾ ನಿರುದಕಾಕಾಶಾ ರಥಭೂಮಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ನೀಚದ್ರುಮಾ ಮಹಾಕಕ್ಷಾ ಸೋದಕಾ ಹಸ್ತಿಯೋಧಿನಾಂ॥ 12-100-22 (68691) ಬಹುದುರ್ಗಾ ಮಹಾಕಕ್ಷಾ ವೇಣುವೇತ್ರತಿರಸ್ಕೃತಾ। ಪದಾತೀನಾಂ ಕ್ಷಮಾ ಭೂಮಿಃ ಪರ್ವತೋಪವನಾನಿ ಚ॥ 12-100-23 (68692) ಪದಾತಿಬಹುಲಾ ಸೇನಾ ದೃಢಾ ಭವತಿ ಭಾರತ। ರಥಾಶ್ವಬಹುಲಾ ಸೇನಾ ಸುದಿನೇಷು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-100-24 (68693) ಪದಾತಿನಾಗಬಹುಲಾ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಗುಣಾನೇತಾನ್ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾಯ ದೇಶಕಾಲೌ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್॥ 12-100-25 (68694) ಏವಂ ಸಂಚಿಂತ್ಯ ಯೋ ಯಾತಿ ತಿಥಿನಕ್ಷತ್ರಪೂಜಿತಃ। ವಿಜಯಂ ಲಭತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸೇನಾಂ ಸಂಯಕ್ಪ್ರಯೋಜಯನ್॥ 12-100-26 (68695) ಪ್ರಸುಪ್ತಾಂಸ್ತೃಷಿತಾಞ್ಶ್ರಾಂತಾನ್ಪ್ರಕೀರ್ಣಾನ್ನಾಭಿಘಾತಯೇತ್। ಮೋಕ್ಷೇ ಪ್ರಯಾಣೇ ಚಲನೇ ಪಾನಭೋಜನಕಾಲಯೋಃ। ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತಾನ್ವ್ಯತಿಕ್ಷಿಪ್ತಾನ್ನಿಹತಾನ್ಪ್ರತನೂಕೃತಾನ್॥ 12-100-27 (68696) ಅವಿಸ್ರಬ್ಧಾನ್ಕೃತಾರಂಭಾನುಪನ್ಯಾಸಾತ್ಪ್ರತಾಪಿತಾನ್। ಬಹಿಶ್ವರಾನುಪನ್ಯಾಸಾನ್ಕೃತವೇಶ್ಮಾನುಸಾರಿಣಃ॥ 12-100-28 (68697) ಪಾರಂಪರ್ಯಾಗತೇ ದ್ವಾರೇ ಯೇ ಕೇಚಿದನುವರ್ತಿನಃ। ಪರಿಚರ್ಯಾಪರೋದ್ಧಾರೋ ಯೇ ಚ ಕೇಚನ ವಲ್ಗಿನಃ॥ 12-100-29 (68698) ಅನೀಕಂ ಯೇ ವಿಭಿದಂತಿ ಭಿನ್ನಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಂತಿ ಚ। ಸಮಾನಾಶನಪಾನಾಸ್ತೇ ಕಾರ್ಯಾ ದ್ವಿಗುಣವೇತನಾಃ॥ 12-100-30 (68699) `ಜಾತಿಗೋತ್ರಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಕರ್ಮ ಚಾನುತ್ತಮಂ ಶುಭಂ। ಸಮಾನದೇಹರಕ್ಷಾರ್ಥೇ ಕಾರ್ಯಾ ದ್ವಿಗುಣವೇತನಾಃ। ತ್ರಿಗುಣಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಚೈವ ವೇತನಂ ತೇಷು ಕಾರಯೇತ್॥' 12-100-31 (68700) ದಶಾಧಿಪತಯಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಶತಾಧಿಪತಯಸ್ತಥಾ। ತತಃ ಸಹಸ್ರಾಧಿಪತಿಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೂರಮತಂದ್ರಿತಂ॥ 12-100-32 (68701) ಯಥಾ ಮುಖ್ಯಾನ್ಸನ್ನಿಪಾತ್ಯ ವಕ್ತವ್ಯಾಃ ಸಂಶಯಾಮಹೇ। ಯಥಾ ಜಯಾರ್ಥಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ನ ಜಹ್ಯಾಮ ಪರಸ್ಪರಂ॥ 12-100-33 (68702) ಇಹೈವ ತೇ ನಿವರ್ತಂತಾಂ ಯೇ ಚ ಕೇಚನ ಭೀರವಃ। ನ ಘಾತಯೇಯುಃ ಪ್ರದರಂ ಕುರ್ವಾಣಾಸ್ತುಮುಲೇ ಸತಿ॥ 12-100-34 (68703) [ನ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಪ್ರದರಂ ವಧಂ ವಾ ಕುರ್ಯುರೀದೃಶಾಃ॥] ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ಸ್ವಪಕ್ಷಂ ಚ ಪಾಲಯನ್ಹಂತಿ ಸಂಯುಗೇ॥ 12-100-35 (68704) ಅರ್ಥನಾಶೋ ವಧೋಽಕೀರ್ತಿರಯಶಶ್ಚ ಪಲಾಯನೇ। ಅಮನೋಜ್ಞಾಽಸುಖಾ ವಾಚಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪಲಾಯತಃ॥ 12-100-36 (68705) ಪ್ರತಿಧ್ವಸ್ತೋಷ್ಠದಂತಸ್ಯ ನ್ಯಸ್ತಸರ್ವಾಯುಧಸ್ಯ ಚ। `ಹಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಮಾನಸ್ಯ ಸಹಾಯಾನ್ಪ್ರಾಣಸಂಶಯೇ।' ಅಮಿತ್ರೈರವರುದ್ಧಸ್ಯ ದ್ವಿಷತಾಮಸ್ತು ನಃ ಸದಾ॥ 12-100-37 (68706) ಮನುಷ್ಯಾಪಸದಾ ಹ್ಯೇತೇ ಯೇ ಭವಂತಿ ಪರಾಙ್ಭುಖಾಃ। ರಾಶಿವರ್ಧನಮಾತ್ರಾಸ್ತೇ ನೈವ ತೇ ಪ್ರೇತ್ಯ ನೋ ಇಹ॥ 12-100-38 (68707) ಅಮಿತ್ರಾ ಹೃಷ್ಟಮನಸಃ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಂತಿ ಪಲಾಯಿನಂ। ಜಯಿನಸ್ತು ನರಾಸ್ತಾತ ಮಂಗಲೈರ್ವಂದನೇನ ಚ॥ 12-100-39 (68708) ಯಸ್ಯ ಸ್ಮ ವ್ಯಸನೇ ರಾಜನ್ನನುಮೋದಂತಿ ಶತ್ರವಃ। ತದಸಹ್ಯತರಂ ದುಃಖಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಮರಣಾದಪಿ॥ 12-100-40 (68709) ಶ್ರಿಯಂ ಜಾನೀತ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಸರ್ವಸುಖಸ್ಯ ಚ। ಯಾ ಭೀರೂಣಾಂ ಪರಾಖ್ಯಾತಿಃ ಶೂರಸ್ತಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ॥ 12-100-41 (68710) ತೇ ವಯಂ ಸ್ವರ್ಗಮಿಚ್ಛಂತಃ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಾಃ। ಜಯಂತೋ ವಧ್ಯಮಾನಾ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಮ ಚ ಸದ್ಗತಿಂ॥ 12-100-42 (68711) ಏವಂ ಸಂಶಪ್ತಶಪಥಾಃ ಸಮಭಿತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಾಃ। ಅಮಿತ್ರವಾಹಿನೀಂ ವೀರಾಃ ಪ್ರತಿಗಾಹಂತ್ಯಭೀರವಃ॥ 12-100-43 (68712) ಅಗ್ರತಃ ಪುರುಷಾಽನೀಕಮಸಿಚರ್ಮವತಾಂ ಭವೇತ್। ಪೃಷ್ಠತಃ ಶಕಟಾನೀಕಂ ಕಲತ್ರಂ ಮಧ್ಯತಸ್ತಥಾ॥ 12-100-44 (68713) ಪರೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಂ ಪದಾತೀನಾಂ ಚ ಗೂಹನಂ। ಅಪಿ ತಸ್ಮಿನ್ಪುರೇ ವೃದ್ಧಾ ಭವೇಯುರ್ಯೇ ಪುರೋಗಮಾಃ॥ 12-100-45 (68714) ಯೇ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಮತಾಃ ಸತ್ವವಂತೋ ಮನಸ್ವಿನಃ। ತೇ ಪೂರ್ವಮಭಿವರ್ತೇರಂಶ್ಚೈತಾನೇವೇತರೇ ಜನಾಃ॥ 12-100-46 (68715) ಅಪಿ ಚೋದ್ಧರ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಭೀರೂಣಾಮಪಿ ಯತ್ನತಃ। ಸ್ಕಂಧದರ್ಶನಮಾತ್ರಾತ್ತು ತಿಷ್ಠೇಯುರ್ವಾ ಸಮೀಪತಃ॥ 12-100-47 (68716) ಸಂಹತಾನ್ಯೋಧಯೇದಲ್ಪಾನ್ಕಾಮಂ ವಿಸ್ತಾರಯೇದ್ಬಹೂನ್। ಸೂಚೀಮುಖಮನೀಕಂ ಸ್ಯಾದಲ್ಪಾನಾಂ ಬಹುಭಿಃ ಸಹ॥ 12-100-48 (68717) ಸಂಪ್ರಯುಕ್ತೇ ನಿಕೃಷ್ಟೇ ವಾ ಸತ್ಯಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽನೃತಂ। ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಬಾಹೂನ್ಕ್ರೋಶೇತ ಹಂತ ಭಗ್ನಾಃ ಪರೇ ಇತಿ॥ 12-100-49 (68718) ಆಗತಂ ಮೇ ಮಿತ್ರಬಲಂ ಪ್ರಹರಧ್ವಮಭೀತವತ್। ಸತ್ವವಂತೋ ನಿಧಾವೇಯುಃ ಕುರ್ವಂತೋ ಭೈರವಾನ್ರವಾನ್॥ 12-100-50 (68719) ಕ್ಷ್ವೇಡಾಃ ಕಿಲಕಿಲಾಶಬ್ದಾಃ ಕ್ರಕಚಾ ಗೋವಿಷಾಣಿಕಾಃ। ಭೇರೀಮೃದಂಗಪಣವಾನ್ನಾದಯೇಯುಶ್ಚ ಜರ್ಝರಾನ್॥ ॥ 12-100-51 (68720) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 100॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-100-4 ನೈಗಮಂ ವೇದೋಕ್ತಮುಪಾಯಂ॥ 12-100-5 ವಕ್ರಾಂ ವಕ್ರಯೈವ ನಾಶಯೇತ್॥ 12-100-6 ಅಮಿತ್ರಾನಿವ ತಾಂ ನಿಕೃತಿಂ ಪ್ರಬಾಧತೇ ಬಾಧೇತ॥ 12-100-7 ಗಜಾನಾಂ ವರ್ಮಾಣಿ ವಾಣಘಾತತ್ರಾಣಾನಿ। ಗವಾದೀನಾಂ ಶಲ್ಯಾದೀನಿ॥ 12-100-21 ಅಮರ್ಯಾದಾಂ ಸೇತುಪ್ರಾಕಾರಾದಿಹೀನಾಂ॥ 12-100-24 ಸುದಿನೇಷು ವೃಷ್ಟಿವರ್ಜಿತದಿನೇಷು॥ 12-100-25 ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾಯ ಸಂಯಗ್ವಿಚಾರ್ಯ॥ 12-100-26 ತಿಥೌ ನಕ್ಷತ್ರೇ ಚ ಪೂಜಿತ ಆಶೀರ್ಭಿರ್ಯೋಜಿತಃ॥ 12-100-28 ಉಪನ್ಯಾಸಾತ್ಸುರುಂಗಾದಿಗುಪ್ತೋಪಾಯಾತ್। ಬಹಿಸ್ತೃಣಾದ್ಯರ್ಥಂ ಚರತೋ ಬಹಿಶ್ಚರಾನಲ್ಪಾನ್। ಉಪನ್ಯಾಸಾನ್ ತೃಣಾಹ್ಯಾಹರ್ತೄನ್॥ 12-100-29 ತಾನ್ನಾಭಿಘಾತಯೇದಿತಿ ಪ್ರಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-100-30 ಅನೀಕಂ ಪರಕೀಯಂ॥ 12-100-33 ಸನ್ನಿಪಾತ್ಯೈಕೀಕೃತ್ಯ॥ 12-100-35 ಪ್ರದರಂ ಭಂಗಂ। ವಧಂ ವಾ ಸ್ವೀಯಾನಾಂ॥ 12-100-37 ನೋಽಸ್ಮತ್ಸಂಬಂಧಿನಾಂ ದ್ವಿಷತಾಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯನಾಶಾದಿಕಮಸ್ತ್ವಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಹ ದ್ವಯೋಃ ಸಂಬಂಧಃ॥ 12-100-38 ರಾಶಿರ್ಯೋಧಸಂಖ್ಯಾಶರೀರಂ ವಾ ತಸ್ಯ ವರ್ಧನಾಃ। ವೃಥಾಜನ್ಮಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-100-39 ಪಲಾಯಿನಂ ಜಯಿನಃ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಂತಿ ಯತ್ತದಸಹ್ಯತರಮಿತ್ಯಪಕೃಷ್ಯತೇ॥ 12-100-44 ಪುರುಷಾ ಪುರುಷಾಣಾಂ। ವಿಭಕ್ತಿಲೋಪ ಆರ್ಷಃ॥ 12-100-47 ಸ್ಕಂಧಃ ಸಮೂಹಃ। ಸಮೂಹಮಾತ್ರಾರ್ಥಂ ವಾ ತಿಷ್ಠೇಯುಃ॥ 12-100-48 ಸಂಹತಾನನ್ಯೋನ್ಯಂ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ ಸ್ವಾನ್ಪರೈಃ ಸಹ ಯೋಧಯೇತ್ಸೇನಾಪತಿಃ॥

12-101-0 (68721) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-101-0x (5603) ಕಿಂಶೀಲಾಃ ಕಿಂಸಮುತ್ಥಾನಾಃ ಕಥಂರೂಪಾಶ್ಚ ಭಾರತ। ಕಿಂಸನ್ನಾಹಾಃ ಕಥಂಶಸ್ತ್ರಾ ಜನಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸಂಯುಗೇ ನೃಪಾಃ॥ 12-101-1 (68722) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-101-2x (5604) ಯಥಾಚರಿತಮೇವಾತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪತ್ರಂ ವಿಧೀಯತೇ। ಆಚಾರಾದ್ಧೀಹ ಪುರುಷಸ್ತಥಾ ಕರ್ಮಸು ವರ್ತತೇ॥ 12-101-2 (68723) ಗಾಂಧಾರಾಃ ಸಿಂಧುಸೌವೀರಾ ನಖರಪ್ರಾಸಯೋಧಿನಃ। ಅಭೀರವಃ ಸುಬಲಿನಸ್ತದ್ವಲಂ ಸರ್ವಪಾರಗಂ॥ 12-101-3 (68724) ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರೇಷು ಕುಶಲಾಃ ಸತ್ವವಂತೋ ಹ್ಯುಶೀನರಾಃ। ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಮಾತಂಗಯುದ್ಧೇಷು ಕುಶಲಾಃ ಕೂಟಯೋಧಿನಃ॥ 12-101-4 (68725) ತಥಾ ಯವನಕಾಂಭೋಜಾ ಮಧುರಾಮಭಿತಶ್ಚ ಯೇ। ಏತೇಽಶ್ವಯುದ್ಧಕುಶಲಾ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಽಸಿಚರ್ಮಿಣಃ। ಸರ್ವತ್ರ ಶೂರಾ ಜಾಯಂತೇ ಮಹಾಸತ್ವಾ ಮಹಾಬಲಾಃ॥ 12-101-5 (68726) ಆವಂತಿಕಾ ಮಹಾಶೂರಾಶ್ಚತುರಂಗೇ ಚ ಮಾಲವಾಃ। ಏಕೋಽಪಿ ಹಿ ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತ್ಯಭಿಮುಖೋ ರಣೇ॥ 12-101-6 (68727) ಪ್ರಾಯೋ ದೇಶಾಃ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಾ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ತು ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-101-7 (68728) ಸಿಂಹಶಾರ್ದೂಲವಾಂಗೇತ್ರಾಃ ಸಿಂಹಶಾರ್ದೂಲಗಾಮಿನಃ। ಪಾರಾವತಕುಲಿಂಗಾಕ್ಷಾಃ ಸರ್ವೇ ಶೂರಾಃ ಪ್ರಮಾಥಿನಃ। 12-101-8 (68729) ಮೃಗಸ್ವರಾ ದ್ವೀಪಿನೇತ್ರಾ ಋಷಭಾಕ್ಷಾಸ್ತಥಾ ಪರೇ। ಪ್ರಮಾಥಿನಶ್ಚ ಮಂದ್ರಾಶ್ಚ ಕ್ರೋಧನಾಃ ಕಿಂಕಿಣೀಸ್ವನಾಃ॥ 12-101-9 (68730) ಮೇಘಸ್ವನಾಃ ಕ್ರೂರಮುಖಾಃ ಕೇಚಿಚ್ಚ ಕಲನಿಸ್ವನಾಃ। ಜಿಹ್ಮನಾಸಾಗ್ರಜಿಹ್ವಾಶ್ಚ ದೂರಗಾ ದೂರಪಾತಿನಃ॥ 12-101-10 (68731) ಬಿಡಾಲಕುಬ್ಜಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾಕ್ಷಾಸ್ತನುಕೇಶಾಸ್ತನುತ್ವಚಃ। ಶೀಘ್ರಾಶ್ಚಪಲಚಿತ್ತಾಶ್ಚ ತೇ ಭವಂತಿ ದುರಾಸದಾಃ॥ 12-101-11 (68732) ಗೌರಾ ನಿಮೀಲಿತಾಃ ಕೇಚಿನ್ಮೃದುಪ್ರಕೃತಯಸ್ತಥಾ। ತುರಂಗಗತಿನಿರ್ಘೋಷಾಸ್ತೇ ನರಾಃ ಪಾರಯಿಷ್ಣವಃ॥ 12-101-12 (68733) ಸುಸಂಹತಾಃ ಪ್ರತನವೋ ವ್ಯೂಢೋರಸ್ಕಾಃ ಸುಸಂಸ್ಥಿತಾಃ। ಪ್ರವಾದಿತೇಷು ಕುಪ್ಯಂತಿ ಹೃಷ್ಯಂತಿ ಕಲದ್ದೇಷು ಚ॥ 12-101-13 (68734) ಗಂಭೀರಾಕ್ಷಾ ನಿಸೃಷ್ಟಾಕ್ಷಾಃ ಪಿಂಗಾಕ್ಷಾ ಭ್ರುಕುಟೀಮುಖಾಃ। ನಕುಲಾಕ್ಷಾಸ್ತಥಾ ಚೈವ ಸರ್ವೇ ಶೂರಾಸ್ತನುತ್ಯಜಃ॥ 12-101-14 (68735) ಜಿಹ್ನಾಕ್ಷಾಃ ಪ್ರಲಲಾಟಾಶ್ಚ ನಿರ್ಮಾಂಸಹನವೋಽವ್ಯಥಾಃ। ವಕ್ರಬಾಹ್ವಂಗುಲೀಸಕ್ಥಾಃ ಕೃಶಾ ಧಮನಿಸಂತತಾಃ॥ 12-101-15 (68736) ಪ್ರವಿಶಂತಿ ಚ ವೇಗೇನ ಸಾಂಪರಾಯೇ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ। ವಾರಣಾ ಇವ ಸಂಮತ್ತಾಸ್ತೇ ಭವಂತಿ ದುರಾಸದಾಃ॥ 12-101-16 (68737) ದೀಪ್ತಸ್ಫುಟಿತಕೇಶಾಂತಾಃ ಸ್ಥೂಲಪಾರ್ಶ್ವಹನೂಮುಖಾಃ। ಉನ್ನತಾಂಸಾಃ ಪೃಥುಗ್ರೀವಾ ವಿಕಟಾಃ ಸ್ಥೂಲಪಿಂಡಿಕಾಃ॥ 12-101-17 (68738) ಉದ್ಬಂಧಾ ಇವ ಸುಗ್ರೀವಾ ವಿನತಾವಿಹಗಾ ಇವ। ಪಿಂಡಶೀರ್ಷಾತಿವಕ್ರಾಶ್ಚ ಪೃಷದಂಶಮುಖಾಸ್ತಥಾ॥ 12-101-18 (68739) ಅಗ್ರಸ್ವರಾ ಮನ್ಯುಮಂತೋ ಯುದ್ಧೇಷ್ವಾರಾವಸಾರಿಣಃ। ಅಧರ್ಮಜ್ಞಾಽವಲಿಪ್ತಾಶ್ಚ ಘೋರಾ ರೌದ್ರಪ್ರದರ್ಶನಾಃ॥ 12-101-19 (68740) ತ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವ ಏತೇ ಉದಗ್ರಾ ಹ್ಯನಿವರ್ತಿನಃ। ಪುರಸ್ಕಾರ್ಯಾಃ ಸದಾ ಸೈನ್ಯೇ ಹನ್ಯಂತೇ ಘ್ನಂತಿ ಚಾಪಿ ತೇ॥ 12-101-20 (68741) ಅಧಾರ್ಮಿಕಾ ಭಿನ್ನವೃತ್ತಾಃ ಸಾಂತ್ವೇನೈಷಾಂ ಪರಾಭವಃ। ಏವಮೇವ ಪ್ರದೂಷ್ಯಂತೇ ರಾಜ್ಞೋಽಪ್ಯೇತೇ ಹ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ॥ ॥ 12-101-21 (68742) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 101॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-101-2 ಆಚರಿತಂ ಕುಲದೇಶಾಚಾರಾಗತಂ। ಪತ್ರಂ ವಾಹನಂ॥ 12-101-5 ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾ ಅಸಿಚರ್ಮಿಣ ಇತಿ ಚ್ಛೇದಃ॥ 12-101-8 ಕುಲಿಂಗಾಕ್ಷಾಃ ಕುಲಿಂಗಃ ಸರ್ಪಃ॥ 12-101-10 ಜಿಹ್ಮನಾಃ ಸಾನುಜಂಘಾಶ್ಚೇತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-101-15 ಪ್ರಲಲಾಟಾಃ ಉನ್ನತಕಪಾಲಾಃ॥ 12-101-17 ದೀಪ್ತಃ ಪಿಂಗಲಃ। ಪಿಂಡಿಕಾಃ ಜಾನುನೋರಧಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಾಃ॥ 12-101-18 ಸುಗ್ರೀವಾ ವಾಸುದೇವಾಶ್ವಾಃ। ವಿನತಾವಿಹಗಾಃ ಗಂಡಾಃ। ಪಿಣ಼್ಡಶೀರ್ಷಾಃ ವೃತ್ತಶಿರಸಃ। ಅತಿವಕ್ರಾಃ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮುಖಾಃ। ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ ಸಮಾಸೋ ವಾ॥ 12-101-21 ಏವಮೇವ ಪ್ರಕುಷ್ಯಂತಿ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-102-0 (68743) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-102-0x (5605) ಜಯಿನ್ಯಾಃ ಕಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಭವಂತಿ ಭರತರ್ಷಭ। ಪೃತನಾಯಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಚೇಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಂ॥ 12-102-1 (68744) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-102-2x (5606) ಜಯಿನ್ಯಾ ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಭವಂತಿ ಭರತರ್ಷಭ। ಪೃತನಾಯಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-102-2 (68745) ದೈವೇ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಮಾನುಷೇ ಕಾಲಚೋದಿತೇ। ತದ್ವಿದ್ವ ಅಽನುಪಸ್ಯಂತಿ ಜ್ಞಾನದೀರ್ಘೇಣ ಚಕ್ಷುಷಾ॥ 12-102-3 (68746) ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಿಂ ಚಾತ್ರ ಜಪಹೋಮಾಂಶ್ಚ ತದ್ವಿದಃ। ಮಂಗಲ ನಿ ಚ ಕುರ್ವಂತಿ ಶಮಯಂತ್ಯಹಿತಾನಿ ಚ॥ 12-102-4 (68747) ಉದೀಣಾನಸೋ ಯೋಧಾ ವಾಹನಾನಿ ಚ ಭಾರತ। ಯಸ್ಯಾಂ ಭವಂತಿ ಸೇನಾಯಾಂ ಧ್ರುವಂ ತಸ್ಯಾ ಜಯೋ ಭವೇತ್॥ 12-102-5 (68748) ಅನ್ವೇವ ವಾಯವೋ ಯಾಂತಿ ತಥೈವೇಂದ್ರಧನೂಂಷಿ ಚ। ಅನುಪ್ಲವಂತೇ ಮೇಘಾಶ್ಚ ತಥಾಽಽದಿತ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಃ॥ 12-102-6 (68749) ಗೋಮಾಯವಶ್ಚಾತುಲೋಮಬಲಾ ಗೃಧ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಅರ್ಹಯೇಯುರ್ಯದಾ ಸೇನಾಂ ತದಾ ಸಿದ್ಧಿರನುತ್ತಮಾ॥ 12-102-7 (68750) ಪ್ರಸನ್ನಭಾಃ ಪಾವಕಶ್ಚೋರ್ಧ್ವರಶ್ಮಿಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತಶಿಖೋ ವಿಧೂಮಃ। ಪುಣ್ಯಾ ಗಂಧಾಶ್ಚಾಹುತೀನಾಂ ಭವಂತಿ ಜಯಸ್ಯೈತದ್ಭಾವಿನೋ ರೂಪಮಾಹುಃ॥ 12-102-8 (68751) ಗಂಭೀರಶಬ್ದಾಶ್ಚ ಮಹಾಸ್ವನಾಶ್ಚ ಶಂಖ್ಯಾಶ್ಚ ಭೇರ್ಯಶ್ಚ ನದಂತಿ ಯತ್ರ। ಯುಯುತ್ಸವಶ್ಚಾಪ್ರತೀಪಾ ಭವಂತಿ ಜಯಸ್ಯೈತದ್ಭಾವಿನೋ ರೂಪಮಾಹುಃ॥ 12-102-9 (68752) ಇಷ್ಟಾ ಮೃಗಾಃ ಪೃಷ್ಠತೋ ವಾಮತಶ್ಚ ಸಂಪ್ರಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಚ ಗಮಿಷ್ಯತಾಂ ಚ। ಜಿಘಾಂಸತಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಸಿದ್ಧಿಮಾಹು ರ್ಯೇ ತ್ವಗ್ರತಸ್ತೇ ಪ್ರತಿಷೇಧಯಂತಿ॥ 12-102-10 (68753) ಮಾಂಗಲ್ಯಶಬ್ದಾಞ್ಶಕುನಾ ವದಂತಿ ಹಂಸಾಃ ಕ್ರೌಂಚಾಃ ಶತಪತ್ರಾಶ್ಚ ಚಾಷಾಃ। ಹೃಷ್ಟಾ ಯೋಧಾಃ ಸತ್ವವಂತೋ ಭವಂತಿ ಜಯಸ್ಯೈತದ್ಭಾವಿನೋ ರೂಪಮಾಹುಃ॥ 12-102-11 (68754) ಶಸ್ತ್ರೈರ್ಯಂತ್ರೈಃ ಕವಚೈಃ ಕೇತುಭಿಶ್ಚ ಸುಭಾನುಭಿರ್ಮುಖವರ್ಣೈಶ್ಚ ಯೂನಾಂ। ಭ್ರಾಜಿಷ್ಮತೀ ದುಷ್ಪ್ರತಿವೀಕ್ಷಣೀಯಾ ಯೇಷಾಂ ಚಮೂಸ್ತೇಽಭಿಭವಂತಿ ಶತ್ರೂನ್॥ 12-102-12 (68755) ಶುಶ್ರೂಷವಶ್ಚಾನಭಿಮಾನಿನಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರಂ ಸೌಹೃದಮಾಸ್ಥಿತಾಶ್ಚ। ಯೇಷಾಂ ಯೋಧಾಃ ಶೌರ್ಯಮನುಷ್ಠಿತಾಶ್ಚ ಜಯಸ್ಯೈತದ್ಭಾವಿನೋ ರುಪಮಾಹುಃ॥ 12-102-13 (68756) ಶಬ್ದಾಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ತಥಾ ಗಂಧಾ ವಿಚರಂತಿ ಮನಃ ಪ್ರಿಯಾಃ। ಧೈರ್ಯಂ ಚಾವಿಶತೇ ಯೋಧಾನ್ವಿಜಯಸ್ಯ ಮುಖಂ ಚ ತತ್॥ 12-102-14 (68757) ಶಬ್ದೋ ವಾಮಃ ಪ್ರಸ್ಥಿತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪ್ರವಿವಿಕ್ಷತಃ। ಪಶ್ಚಾತ್ಸಂಸಾಧಯತ್ಯರ್ಥಂ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚ ನಿಷೇಧತಿ॥ 12-102-15 (68758) ಸಂಹತ್ಯ ಮಹತೀಂ ಸೇನಾಂ ಚತುರಂಗಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಾಂನೈವ ವರ್ತಯೇಃ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಸತೇಥಾಸ್ತತೋ ಯುಧಿ॥ 12-102-16 (68759) ಜಘನ್ಯ ಏಷ ವಿಜಯೋ ಯದ್ಯುದ್ಧೇ ಸಾಮಭಾಷಣಂ। ಯಾದೃಚ್ಛಿಕೋ ಯುಧಿ ಜಯೋ ದೈವೇನೇತಿ ವಿಚಾರಣಂ॥ 12-102-17 (68760) ಆಪಗೇವ ಮಹಾವೇಗಾ ತ್ರಸ್ತಾ ಇವ ಮಹಾಮೃಗಾಃ। ದುರ್ನಿವಾರ್ಯತಮಾ ಚೈವ ಪ್ರಭಗ್ನಾ ಮಹತೀ ಚಮೂಃ॥ 12-102-18 (68761) ಭಗ್ನಾ ಇತ್ಯೇವ ಭಜ್ಯಂತೇ ವಿದ್ವಾಂಸೋಽಪಿ ನ ಕಾರಣಂ। ಉದಾರಸಾರಾ ಮಹತೀ ರುರುಸಂಘೋಪಮಾ ಚಮೂಃ॥ 12-102-19 (68762) ಪರಸ್ಪರಜ್ಞಾಃ ಸಂಹೃಷ್ಟಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಪ್ರಾಣಾಃ ಸುನಿಶ್ಚಿತಾಃ। ಅಪಿ ಪಂಚತ್ರತೈ ಶೂರಾ ನಿಘ್ನಂತಿ ಪರವಾಹಿನೀಂ॥ 12-102-20 (68763) ಅಪಿ ವಾ ಪಂಚಷಟ್ಸಪ್ತಸಂಹಿತಾಃ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಾಃ। ಕ್ಲಲೀನಾಃ ಪೂಜಿತಾಃ ಸಂಯಗ್ವಿಜಯಂತೀಹ ಶಾತ್ರವಾನ್॥ 12-102-21 (68764) ಸನ್ನಿಪಾತೋ ನ ಮಂತವ್ಯಃ ಶಕ್ಯೇ ಸತಿ ಕಥಂಚನ। ಸಾಂತ್ವಭೇದಪ್ರದಾನಾನಾಂ ಯುದ್ಧಮುತ್ತರಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-102-22 (68765) ಸಂಸರ್ಪೇಣ ಹಿ ಸೇನಾಯಾ ಭಯಂ ಭೀರೂನ್ಪ್ರಬಾಧತೇ। ವಜ್ರಾದಿಯ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾದಿಯಂ ಸ್ವಿತ್ಕ್ಷಪಯಿಷ್ಯತಿ॥ 12-102-23 (68766) ಅಮಿಪ್ರಯಾತಾಂ ಸಮಿತಿಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯೇ ಪ್ರತಿಯಾಂತ್ಯಥ। ತೇಷಾಂ ಸಂದಂತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಯೋಧಾನಾಂ ವಿವಯಸ್ಯ ಚ॥ 12-102-24 (68767) ವಿಷಯೋ ವ್ಯಥತೇ ರಾಜನ್ಸರ್ವಃ ಸಸ್ಥಾಣುಜಂಗಮಃ। ಅಸ್ತ್ರಪ್ರತಾಪತಪ್ತಾನಾಂ ಮಜ್ಜಾಃ ಸೀದಂತಿ ದೇಹಿನಾಂ॥ 12-102-25 (68768) ತೇಷಾಂ ಸಾಂತ್ವಂ ಕ್ರೂರಮಿಶ್ರಂ ಪ್ರಣೇತವ್ಯಂ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಸಂಪೀಡ್ಯಮಾನಾ ಹಿ ಪರೈರ್ಯೋಗಮಾಯಾಂತಿ ಸರ್ವತಃ॥ 12-102-26 (68769) ಆಂತರಾಣಾಂ ಚ ಭೇದಾರ್ಥಂ ಚರಾನಭ್ಯವಚಾರಯೇತ್। ಯಶ್ಚ ತಸ್ಮಾತ್ಪರೋ ರಾಜಾ ತೇನ ಸಂಧಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-102-27 (68770) ನ ಹಿ ತಸ್ಯಾನ್ಯಥಾ ಪೀಡಾ ಶಕ್ಯಾ ಕರ್ತುಂ ತಥಾವಿಧಾ। ಯಥಾ ಸಾರ್ಧಮಮಿತ್ರೇಣ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರತಿಬಾಧನಂ॥ 12-102-28 (68771) ಕ್ಷಮಾ ವೈ ಸಾಧುಮಾಯಾತಿ ನ ಹ್ಯಸಾಧೂನ್ಕ್ಷಮಾ ಸದಾ। ಕ್ಷಮಾಯಾಶ್ಚಾಕ್ಷಮಾಯಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥ ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರಯೋಜನಂ॥ 12-102-29 (68772) ವಿಜಿತ್ಯ ಕ್ಷಮಮಾಣಸ್ಯ ಯಶೋ ರಾಜ್ಞೋ ವಿವರ್ಧತೇ। ಮಹಾಪರಾಧೇ ಹ್ಯಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಸಂತ್ಯಪಿ ಶತ್ರವಃ॥ 12-102-30 (68773) ಮನ್ಯಂತೇ ಕರ್ಷಯಿತ್ವಾ ತು ಕ್ಷಮಾ ಸಾಧ್ವೀತಿ ಶಾಂಬರಾಃ। ಅಸಂತಪ್ತಂ ತು ಯದ್ದಾರು ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುನಃ॥ 12-102-31 (68774) ನೈತತ್ಪ್ರಶಂಸಂತ್ಯಾಚಾರ್ಯಾ ನ ಚೈತತ್ಸಾಧು ದರ್ಶನಂ। ಅಕ್ರೋಧೇನಾವಿನಾಶೇನ ನಿಯಂತವ್ಯಾಃ ಸ್ವಪುತ್ರವತ್॥ 12-102-32 (68775) ದ್ವೇಷ್ಯೋ ಭವತಿ ಭೂತಾನಾಮುಗ್ರೋ ರಾಜಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಮೃದುಮಪ್ಯವಮನ್ಯಂತೇ ತಸ್ಮಾದುಭಯಭಾಗ್ಭವೇತ್॥ 12-102-33 (68776) ಪ್ರಹರಿಷ್ಯನ್ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಹರನ್ನಪಿ ಭಾರತ। ಪ್ರಹೃತ್ಯ ಚ ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಛೋಚನ್ನಿವ ರುದನ್ನಿವ॥ 12-102-34 (68777) ನ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ ಯೇ ಸ್ಮ ಹತಾಃ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಪರೇಽಪಿ ಚ। ನ ಚ ಕತ್ಥನಮೇವಾಗ್ರ್ಯಮುಚ್ಯಮಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-102-35 (68778) ಅಹೋ ಜೀವಿತಮಾಕಾಂಕ್ಷೇನ್ನೇದೃಶೋ ವಧಮರ್ಹತಿ। ಸುದುರ್ಲಭಾಃ ಸುಪುರುಷಾಃ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವಪಲಾಯಿನಃ॥ 12-102-36 (68779) ಕೃತಂ ಮಮಾಪ್ರಿಯಂ ತೇನ ಯೇನಾಯಂ ನಿಹತೋ ಮೃಧೇ। ಇತಿ ವಾಚಾ ವದನ್ಹಂತೃನ್ಪೂಜಯೇತ ರಹೋಗತಃ॥ 12-102-37 (68780) ಹಂತೄಣಾಂ ಚ ಹತಾನಾಂ ಚ ಪೂಜಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾರ್ಥತಃ। ಕ್ರೋಶೇದ್ಬಾಹುಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಯಾಪಿ ಚಿಕೀರ್ಷಂಜನಸಂಗ್ರಹಂ॥ 12-102-38 (68781) ಏವಂ ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಸಾಂತ್ವಪೂರ್ವಂ ಸಮಾಚರೇತ್। ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ವೀತಭೀರ್ನೃಪಃ॥ 12-102-39 (68782) ವಿಶ್ವಾಸಂ ಚಾತ್ರ ಗಚ್ಛಂತಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಭಾರತ। ವಿಶ್ವಸ್ತಃ ಶಕ್ಯತೇ ಭೋಕ್ತುಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಮುತ್ಥಿತಃ॥ 12-102-40 (68783) ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಾಸಯೇದ್ರಾಜಾ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ಯಮಾಯಯಾ। ಸರ್ವತಃ ಪರಿರಕ್ಷೇಚ್ಚ ಯೋ ಮಹೀಂ ಭೋಕ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ॥ ॥ 12-102-41 (68784) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 102॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-102-15 ಶಬ್ದಃ ಕಾಕಸ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-102-22 ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಯುದ್ಧಂ॥ 12-102-24 ಸನ್ನಿತಿ ಯುದ್ಧಂ। ಸ್ಯಂದಂತಿ ಸ್ತಿದ್ಯಂತಿ॥ 12-102-25 ವಿಧಯೋ ದೇಶಃ॥ 12-102-26 ಯೋಗಂ ಸಂವಿಂ॥ 12-102-27 ಆಂತರಾಣಾಂ ಶತ್ರೋಃ ಸದ್ಧೀನಾಂ। ತಸ್ಮಾಚ್ಛತ್ರೋಃ ಪರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತೇನ ಸಂಧಿಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್॥ 12-102-29 ಕ್ಷಮಾ ವೈ ಸಾಧ್ವಮಾಯಾನಾಂ ನಹಿ ಸಾಧು ಸದಾ ಕ್ಷಮಾ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-102-30 ಅಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷಮಾವತಿ॥ 12-102-31 ಅಸಂತಾಪ್ಯ ಋಜೂಕೃತಂ ವಂಶಾದಿ ಪುನರ್ವಕ್ರೀಭವತ್ಯರ್ಥಃ ಶತ್ರುಂ ಸಂತಾಪ್ಯ ಕ್ಷಮಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಶಂಬರಸ್ಯ ದೈತ್ಯಸ್ಯ ಮತಂ॥ 12-102-32 ಸ್ವಮತಮಾಹ ನೈತದಿತಿ॥ 12-102-40 ವಿಸ್ವಸ್ತೋ ಜನಃ॥

12-103-0 (68785) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-103-0x (5607) ಕಥಂ ಮೃದೌ ಕಥಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಮಹಾಪಕ್ಷೇ ಚ ಭಾರತ। ಅರೌ ವರ್ತೇತ ನೃಪತಿಸ್ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-103-1 (68786) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-103-2x (5608) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಬೃಹಸ್ಪತೇಶ್ಚ ಸಂವಾದಮಿಂದ್ರಸ್ಯ ಚ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-103-2 (68787) ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ದೇವಪತಿರಭಿವಾದ್ಯ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ। ಉಪಸಂಗಂಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ವಾಸವಃ ಪರವೀರಹಾ॥ 12-103-3 (68788) ಅಹಿತೇಷು ಕಥಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರವರ್ತೇಯಮತಂದ್ರಿತಃ। ಅಸಮುಛಿದ್ಯ ಚೈವೈತಾನ್ನಿಯಚ್ಛೇಯಮುಪಾಯತಃ॥ 12-103-4 (68789) ಸೇನಯೋರ್ಥ್ಯತಿಷಂಗೇ ಚ ಜಯಃ ಸಾಧಾರಣೋ ಭವೇತ್। ಕಿಂ ಕುರ್ವಾಣಂ ನ ಮಾಂ ಜಹ್ಯಾಜ್ಜ್ವಲಿತಾ ಶ್ರೀಃ ಪ್ರತಾಪಿನೀ॥ 12-103-5 (68790) ತತೋ ರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನಾಂ ಕುಶಲಃ ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್। ರಾಜಧರ್ಮವಿಧಾನಜ್ಞಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪುರಂದರಂ॥ 12-103-6 (68791) ನ ಜಾ ಕಲಹೇನೇಚ್ಛೇನ್ನಿಯಂತುಮಪಕಾರಿಣಃ। ಬಾಲೈರ ಸವಿತಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದಮರ್ಷೋ ಯದಕ್ಷಮಾ॥ 12-103-7 (68792) ನ ಶತ್ರುರ್ವಿವೃತಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಧಮಸ್ಯಾಭಿಕಾಂಕ್ಷತಾ॥ 12-103-8 (68793) ಕ್ರೋಧಂ ಭಯಂ ಚ ಹರ್ಷಂ ಚ ನಿಯಂಯ ಸ್ವಯಮಾತ್ಮನಿ। ಅಮಿತ್ರ ಪಸೇವೇತ ವಿಶ್ವಸ್ತವದವಿಶ್ವಸನ್॥ 12-103-9 (68794) ಪ್ರಿಯಮೇವ ವದೇನ್ನಿತ್ಯಂ ನಾಪ್ರಿಯಂ ಕಿಂಚಿದಾಚರೇತ್। ವಿರಮೇಚ್ಛುಷ್ಕವೈರೇಭ್ಯಃ ಕರ್ಣಜಾಪಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-103-10 (68795) ಯಥಾ ವೈತಂಸಿಕೋ ಯುಕ್ತೋ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಸದೃಶಸ್ವರಃ। ತಾಂದ್ವಿಜಾನ್ಕುರುತೇ ವಶ್ಯಾಂಸ್ತಥಾಯುಕ್ತೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ವಶಂ ಚೋಪನಯೇಚ್ಛತ್ರೂನ್ನಿಹನ್ಯಾಚ್ಚ ಪುಂರದರ॥ 12-103-11 (68796) ನ ನಿತ್ಯಂ ಪರಿಭೂಯಾರೀನ್ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ ವಾಸವ। ಜಾಗರ್ತ್ಯೇವ ಹಿ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಸಂಕರೇಽಗ್ನಿರಿವೋತ್ಥಿತಃ॥ 12-103-12 (68797) ನ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇ ವಿಜಯೇ ಸತಿ। ವಿಶ್ವಾಸ್ಯೈವೋಪಸಂನಂಯೋ ವಶೇ ಕೃತ್ವಾ ರಿಪುಃ ಪ್ರಭೋ॥ 12-103-13 (68798) ಸಂಪ್ರಧಾರ್ಯ ಸಹಾಮಾತ್ಯೈರ್ಮಂತ್ರವಿದ್ಭಿರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ। ಉಪೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವಿಜ್ಞಾತೋ ಹೃದಯೇನಾಪರಾಜಿತಃ। ಅಥಾಸ್ಯ ಪ್ರಹರೇತ್ಕಾಲೇ ವಿಧೇರ್ವಿತ್ತಲಿತೋ ಯದಾ॥ 12-103-14 (68799) ದಂಡಂ ಚ ದೂಷಯೇದಸ್ಯ ಪುರುಷೈರಾಪ್ತಕಾರಿಭಿಃ॥ 12-103-15 (68800) ಆದಿಮಧ್ಯಾವಸಾನಜ್ಞಾನ್ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಚ ವಿಚಾರಯೇತ್। ಬಲಾನಿ ದೂಷಯೇದಸ್ಯ ಜಾನನ್ನೇವ ಪ್ರಮಾಣತಃ॥ 12-103-16 (68801) ಭೇದೇನೋಪಪ್ರದಾನೇನ ಸಂಸೃಜೇದೌಷಧೈಸ್ತಥಾ। ನ ತ್ವೇವ ಖಲು ಸಂಸರ್ಗಂ ರೋಚಯೇದರಿಭಿಃ ಸಹ॥ 12-103-17 (68802) ದೀರ್ಘಕಾಲಮಪೀಕ್ಷೇತ್ತ ನಿಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಏವ ಶತ್ರವಃ। ಕಾಲಕಾಂಗೀ ಚ ಯುಕ್ತಃ ಸನ್ನುಪಾಸೀತ ಶಚೀಪತೇ॥ 12-103-18 (68803) ತಥಾ ಪ್ರಿಯಂ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಯಥಾ ವಿಸ್ರಂಭಮಾಪ್ನುಯಾತ್। ನ ಸದ್ಯೋಽರೀನ್ವಿಹನ್ಯಾಚ್ಚ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ವಿಜಯೋ ಧ್ರುವಃ। ಭೂಯಃ ಶಲ್ಯಂ ಘಟಯತಿ ನವಂ ಚ ಕುರುತೇ ವ್ರಣಂ॥ 12-103-19 (68804) ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚ ಪ್ರಹರೇತ್ಕಾಲೇ ನ ಚ ಸಂವರ್ತತೇ ಪುನಃ। ಹಂತುಕಾಮಸ್ಯ ದೇವೇಂದ್ರ ಪುರುಷಸ್ಯ ರಿಪೂನ್ಪ್ರತಿ॥ 12-103-20 (68805) ಯಂ ಹಿ ಕಾಲೋ ವ್ಯತಿಕ್ರಾಮೇತ್ಪುರುಷಂ ಕಾಲಕಾಂಕ್ಷಿಣಂ। ದುರ್ಲಭಃ ಸ ಪುನಸ್ತೇನ ಕಾಲಃ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷತಾ॥ 12-103-21 (68806) ಔಜಸ್ಯಂ ಜನಯೇದೇವ ಸಂಗೃಹ್ಣನ್ಸಾಧುಸಂಮತಂ। ಕಾಲೇನ ಸಾಧಯೇತ್ಕೃತ್ಯಮಪ್ರಾಪ್ತೋ ನ ಹಿ ಪೀಡಯೇತ್॥ 12-103-22 (68807) ವಿಹಾಯ ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ತಥಾಽಹಂಕಾರಮೇವ ಚ। ಯುಕ್ತೋ ವಿವರಮನ್ವಿಚ್ಛೇದಹಿತಾನಾಂ ಸದಾ ನೃಪಃ॥ 12-103-23 (68808) ಮಾರ್ದವಂ ದಂಡ ಆಲಸ್ಯಂ ಪ್ರಮಾದಶ್ಚ ಸುರೋತ್ತಮ। ಮಾಯಾಃ ಸುವಿಹಿತಾಃ ಶಕ್ರ ಶಾತಯಂತ್ಯವಿಚಕ್ಷಣಂ॥ 12-103-24 (68809) ನಿಹತ್ಯೈತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಮಾಯಾಂ ಪ್ರತಿವಿಧಾಯ ಚ। ತತಃ ಶಕ್ನೋತಿ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಪ್ರಹರ್ತುಮವಿಚಾರಯನ್॥ 12-103-25 (68810) ಯದೇವೈತೇನ ಶಕ್ಯೇತ ಗುಹ್ಯಂ ಕರ್ತುಂ ತದಾಽಽಚರೇತ್। ಯಚ್ಛಂತಿ ಸತಿವಾ ಗುಹ್ಯಂ ಮಿಥೋ ವಿಶ್ರಾವಯಂತ್ಯಪಿ॥ 12-103-26 (68811) ಅಶಕ್ಯಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ವಾ ತತೋಽನ್ಯೈಃ ಸಂವಿದಂ ಚರೇತ್। ಬ್ರಹ್ಮದಂಡಮದೃಷ್ಟೇಷು ದೃಷ್ಟೇಷು ಚತುರಂಗಿಣೀಂ॥ 12-103-27 (68812) ಭೇದಂ ಚ ಪ್ರಥಮಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ದಂಡಂ ತಥೈವ ಚ। ಕಾಲೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇದ್ರಾಜಾ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾತದಾ॥ 12-103-28 (68813) ಪ್ರಣಿಪಾತಂ ಚ ಗಚ್ಛೇತ ಕಾಲೇ ಶತ್ರೋರ್ಬಲೀಯಸಃ। ಯುಕ್ತೋಽಸ್ಯ ವಧಮನ್ವಿಚ್ಛೇದಪ್ರಮತ್ತಃ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಃ॥ 12-103-29 (68814) ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ದಾನೇನ ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾ ಬ್ರುವನ್। ಅಮಿತ್ರಮುಪಸೇವೇತ ನ ಚ ಜಾತು ವಿಶಂಕಯೇತ್॥ 12-103-30 (68815) ಸ್ಥಾನಾನಿ ಶಂಕಿತಾನಾಂ ಚ ನಿತ್ಯಮೇವ ವಿವರ್ಜಯೇತ್। ನ ಚ ತೇಷ್ವಾಶ್ವಸೇದ್ರಾಜಾ ಜಾಗ್ರತೀಹ ನಿರಾಕೃತಾಃ॥ 12-103-31 (68816) ನ ಹ್ಯತೋ ದುಷ್ಕರಂ ಕರ್ಮ ಕಿಂಚಿದಸ್ತಿ ಸುರೋತ್ತಮ। ಯಥಾ ವಿವಿಧವೃತ್ತಾನಾಮೈಶ್ವರ್ಯಮಮರಾಧಿಪ॥ 12-103-32 (68817) ತಥಾ ವಿವಿಧಶೀಲಾನಾಮಪಿ ಸಂಭವ ಉಚ್ಯತೇ। ಪ್ರಯತೇದ್ಯೋಗಮಾಸ್ಥಾಯ ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಾನಧಾರಯನ್॥ 12-103-33 (68818) ಮೃದುಮಪ್ಯವಮನ್ಯಂತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದುದ್ವಿಜತೇ ಜನಃ। ಮಾತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಾ ಮೃದುರ್ಭೂಸ್ತ್ವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಭವ ಮೃದುರ್ಭವ॥ 12-103-34 (68819) ಯಥಾ ವಪ್ರೇ ವೇಗವತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲತೋದಕೇ। ನಿತ್ಯಂ ವಿಚರಣಾದ್ವಾಧಸ್ತಥಾ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಃ॥ 12-103-35 (68820) ನ ಬಹೂನುಪರುಧ್ಯೇತ ಯೌಗಪದ್ಯೇನ ಶಾತ್ರವಾನ್। ಸಾಂನಾ ದಾನೇನ ಭೇದೇನ ದಂಡೇನ ಚ ಪುರಂದರ॥ 12-103-36 (68821) ಏಕೈಕಮೇಷಾಂ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಶಿಷ್ಟೇಷು ನಿಪುಣಂ ಚರೇತ್। ನ ತು ಶಕ್ತೋಽಪಿ ಮೇಧಾವೀ ಸರ್ವಾನೇವಾಚರೇದ್ಬುಧಃ॥ 12-103-37 (68822) ಯದಾ ಸ್ಯಾನ್ಮಹತೀ ಸೇನಾ ಹಯನಾಗರಥಾಕುಲಾ। ಪದಾತಿಯಂತ್ರಬಹುಲಾ ಅನುರಕ್ತಾ ಷಡಂಗಿನೀ॥ 12-103-38 (68823) ಯದಾ ಬಹುವಿಧಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಮನ್ಯೇತ ಪ್ರತಿಯೋಗತಃ। ತದಾ ವಿವೃತ್ಯ ಪ್ರಹರೇದ್ದಸ್ಯೂನಾಮವಿಚಾರಯನ್॥ 12-103-39 (68824) ನ ಸಾಮ ದಂಡೋಪನಿಷತ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ನ ಮಾರ್ದವಂ ಶತ್ರುಷು ಯಾತ್ರಿಕಂ ಸದಾ। ನ ಸಸ್ಯಘಾತೋ ನ ಚ ಸಂಕರಕ್ರಿಯಾ ನ ಚಾಪಿ ಭೂಯಃ ಪ್ರಕೃತೇರ್ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-103-40 (68825) ಮಾಯಾವಿಭೇದಾನುಪಸರ್ಜನಾನಿ ವಾಚಂ ತಥೈವ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಯೋಗಾತ್। ಆಪ್ತೈರ್ಮನುಷ್ಯೈರುಪಚಾರಯೇತ ಪುರೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಚ ಸಂಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್॥ 12-103-41 (68826) ಪುರಾಽಪಿ ಚೈತಾನನುಸೃತ್ಯ ಭೂಮಿಪಾಃ ಪುರೇಷು ಭೋಗಾನಖಿಲಾಂಜಯಂತಿ ಪುರೇಷು ನೀತಿಂ ವಿಹಿತಾಂ ಯಥಾವಿಧಿ ಪ್ರಯೋಜಯಂತೋ ಬಲವೃತ್ರಸೂದನ॥ 12-103-42 (68827) ಪ್ರದಾಯ ಗೂಢಾನಿ ವಸೂನಿ ನಾಮ ಪ್ರಚ್ಛಿದ್ಯ ಭೋಗಾನಪಹಾಯ ಚ ಸ್ವಾನ್। ದುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವದೋಷೈರಿತಿ ಕೀರ್ತಯಿತ್ವಾ ಪುರೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಚ ಯೋಜಯಂತಿ॥ 12-103-43 (68828) ತಥೈವ ಚಾನ್ಯೈರಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವೇದಿಭಿಃ ಸ್ವಲಂಕೃತೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನಲಿಂಗಿತೈಃ। ಸುಶಿಕ್ಷಿತೈರ್ಭಾಷ್ಯಕಥಾವಿಶಾರದೈಃ ಪರೇಷು ಕೃತ್ಯಾಮುಪಧಾರಯೇಚ್ಚ॥ 12-103-44 (68829) ಇಂದ್ರ ಉವಾಚ। 12-103-45x (5609) ಕಾನಿ ಲಿಂಗಾನಿ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ಭವಂತಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ। ಕಥಂ ದುಷ್ಟಂ ವಿಜಾನೀಯಾದೇತತ್ಪುಷ್ಟೋ ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-103-45 (68830) ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ। 12-103-46x (5610) ಪರೋಕ್ಷಮಗುಣಾನಾಹ ಸದ್ರುಣಾನಭ್ಯಸೂಯತಿ। ಪರೈರ್ವಾ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನೇಷು ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ್ತೇ ಪರಾಙ್ಭುಖಃ॥ 12-103-46 (68831) ತೂಷ್ಣೀಂಭಾವೇಽಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ನ ಚೇದ್ಭವತಿ ಕಾರಣಂ। ವಿಶ್ವಾಸಂ ಚೋಷ್ಠಸಂದಂಶಂ ಶಿರಸಶ್ಚ ಪ್ರಕಂಪನಂ॥ 12-103-47 (68832) ಕರೋತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಮಸಂಸೃಷ್ಟಶ್ಚ ಭಾಷತೇ। ಅದೃಷ್ಟವದ್ವಿಕುರುತೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾ ನಾಭಿಭಾಷತೇ॥ 12-103-48 (68833) ಪೃಥಗೇತ್ಯ ಸಮಶ್ನಾತಿ ನೇದಮದ್ಯ ಯಥಾವಿಧಿ। ಆಸನೇ ಶಯನೇ ಯಾನೇ ಭಾವಾ ಲಕ್ಷ್ಯಾ ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-103-49 (68834) ಆರ್ತಿರಾರ್ತೇ ಪ್ರಿಯೇ ಪ್ರೀತಿರೇತಾವನ್ಮಿತ್ರಲಕ್ಷಣಂ। ವಿಪರೀತಂ ತು ಬೋದ್ಧವ್ಯಮರಿಲಕ್ಷಣಮೇವ ತತ್॥ 12-103-50 (68835) ಏತಾನ್ಯೇವ ಯಥೋಕ್ತಾನಿ ಬುಧ್ಯೇಥಾಸ್ತ್ರಿದಶಾಧಿಪ। ಪುರುಷಾಣಾಂ ಪ್ರದುಷ್ಟಾನಾಂ ಸ್ವಭಾವೋ ಬಲವತ್ತರಃ॥ 12-103-51 (68836) ಇತಿ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಮುಕ್ತಂ ತೇ ಸುತಸತ್ತಮ। ನಿಶಾಂಯ ಶಾಸ್ತ್ರತತ್ತ್ವಾರ್ಥಂ ಯಥಾವದಮರೇಶ್ವರಃ॥ 12-103-52 (68837) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ 12-103-53x (5611) ಸ ತದ್ವಚಃ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣೇ ರತ ಸ್ತಥಾ ಚಕಾರಾವಿತಥಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ। ಚಚಾರ ಕಾಲೇ ವಿಜಯಾಯ ಚಾರಿಹಾ ವಶಂ ಚ ಶತ್ರೂನನಯತ್ಪುರಂದರಃ॥ ॥ 12-103-53 (68838) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 103॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-103-5 ವ್ಯತಿಷಂಗೇ ಮಿಶ್ರಣೇ ಯುದ್ಧೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಸಾಧಾರಣೋಽನಿಯತಃ॥ 12-103-6 ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಗುರುಃ॥ 12-103-7 ವಿವೃತಃ ಸಾವಧಾನಃ॥ 12-103-11 ವಿತಸಃ ಪಕ್ಷಿಬಂಧನೋಪಾಯಸ್ತದುಪಜೀವೀ ವೈತಂಸಿಕಃ॥ 12-103-12 ಸ್ವಪಿತಿ ಮಹೀಪತಿರಿತ್ಯನುಕರ್ಷಃ॥ 12-103-13 ಸಾಮಾನ್ಯೇ ಅನಿಶ್ಚಿತೇ॥ 12-103-14 ಪ್ರಹರೇತ್ಕಾಲೇ ಕಿಂಚಿದ್ವಿಚಲಿತೇ ಪದೇ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-103-15 ಕಿಂಚಾಸ್ಯ ದಂಡಂ ಸೇನಾಂ ಚ ಭೇದೇನ ದೂಷಯೇತ್ಸಃ॥ 12-103-17 ಔಷಧೈರ್ವಿಷಾದಿಭಿಃ॥ 12-103-20 ರಿಪೂನ್ಪ್ರತಿ ಹಂತುಕಾಮಸ್ಯ॥ 12-103-25 ಚತ್ವಾರಿ ಮಾರ್ದವಾದೀನಿ॥ 12-103-26 ಯಚ್ಛಂತಿ ನಿಗೃಹ್ಣಂತಿ॥ 12-103-27 ಅದೃಷ್ಟೇಷು ದೂರಸ್ಥೇಷು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡಂ ಪುರೋಹಿತದ್ವಾರಮಭಿಚಾರಂ ಪ್ರಯುಂಜಯಾತ್। ದೃಷ್ಟೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಶತ್ರೌ ಚತುರಂಗಿಣೀಮಪಿ ಪ್ರಯುಂಜ್ಯಾತ್॥ 12-103-32 ವಿವಿಧವೃತ್ತಾನಾಂ ಅಸ್ಥಿರಾಣಾಂ॥ 12-103-35 ವೇಗವತಿ ಪೂರೇ ಸತಿ ವಪ್ರೇ ತಟೇ ವಿಚರಣಾದ್ವಿದಾರಣಾದ್ವಾಧ ಇತಿ ಯೋಜನಾ॥ 12-103-38 ಷಡಂಗಿನೀ ರಥತುರಗಮಾತಂಗಪದಾತಿಕೋಶವಣಿಕ್ಪಥವತೀ॥ 12-103-39 ವಿವೃತ್ಯ ಪ್ರಕಟೀಭೂಯ। ದಸ್ಯೂನಾಂ ದಸ್ಯೂನ್॥ 12-103-40 ಬಲವತಿ ಶತ್ರೌ ಸಾಮ ನ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ದಂಡೋಪನಿಷತ್ ರಹಸ್ಯದಂಡಃ। ಅತ ಏವ ಶತ್ರುಷು ಮಾರ್ದವಂ ಪಾರ್ಯಂತಿಕಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ। ನಾಪಿ ಯಾತ್ರಿಕಂ ಸದಾ ಕಾರ್ಯಂ। ಜಯಸ್ಯಾನಿ ಯತತ್ವಾತ್। ಯಾತ್ರಾಯಾಂ ಹಿ ಸಸ್ಯಾನಾಂ ಘಾತಃ। ಸಂಕರಕ್ರಿಯಾ ವಿಷಾದಿನಾ ಜಲಾದೀನಾಂ ನಾಶನಂ। ಭೂಯಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತೇ ಸಪ್ತವಿಧಾಯಾಃ ವಿಚಾರಣಾ ತಸ್ಮಾತ್ಕಪಟಪೂರ್ವಕೋ ದಂಡಏವ ಶ್ರೇಯಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-103-41 ಮಾಯಾವಿಭೇದಾನ್ನಾನಾವಿಧಾ ಮಾಯಾಃ ಪ್ರಯುಂಜೀತ। ತತ ಉಪಸರ್ಜನಾನಿ ಪರಸ್ಪರಮಿತರೇಷಾಂ ಶತ್ರೂಣಾಮುತ್ಥಾಪನಾದೀನಿ॥ 12-103-42 ಏತಾನ್ ಶತ್ರೂನ್ಪುರೇಷು ತತ್ತತ್ಸ್ಥಾನೇಷು ಅನುಸೃತ್ಯ ಭೋಗಾಂಸ್ತದೀಯಾನ್ ಜಯಂತಿ। ನೀತಿಂ ಪುರೇಷು ಸ್ವೀಯತೇಷು॥ 12-103-43 ಅನುಸರಣಭೇವಾಹ ಪ್ರದಾಯೇತಿ। ಏತೇ ನ ಮಮಾಮಾತ್ಯಾಃ ದುಷ್ಟಾಃ ಮಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಾಜಾಂತಾರಂ ಪ್ರತಿಗತಾ ಇತಿ ಲೋಕಮುಖಾತ್ಕೀರ್ತಯಿತ್ವಾ ಪರೇಷಾಂ ಪುರೇಷು ರಾಷ್ಟ್ರೇಷು ಚ ತಾನ್ಯೋ ಜಯಂತಿ॥ 12-103-44 ಕೃತ್ಯಾಮಿವ ಕೃತ್ಯಾಂ ಮೃತ್ಯುಕಾರಿಣೀಂ ದೇವತಾಮ॥ 12-103-47 ತಚ್ಚೇದ್ಭವತಿ ಕಾರಣಮಿತಿ ಥ.ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-103-48 ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸಂಸರ್ಗಂ। ಅಸಂಸೃಷ್ಟಶ್ಚ ಪರಇವ ಭಾಷತೇ॥

12-104-0 (68839) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-104-0x (5612) ಧಾರ್ಮಿಕೋಽರ್ಥಾನಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜಾಮಾತ್ಯೈಃ ಪ್ರಬಾಧಿತಃ। ಚ್ಯುತಃ ಕೋಶಾಚ್ಚ ದಂಡಾಚ್ಚ ಸುಖಮಿಚ್ಛನ್ಕಥಂ ಚರೇತ್॥ 12-104-1 (68840) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-104-2x (5613) ಅತ್ರಾಯಂ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶೀಯ ಇತಿಹಾಸೋಽನುಗೀಯತೇ। ತತ್ತೇಽಹ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-104-2 (68841) ಕ್ಷೇಮದರ್ಶೀ ನೃಪಸುತೋ ಯತ್ರ ಕ್ಷೀಣಬಲಃ ಪುರಾ। ಮುನಿಂ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯಮಾಜಮಾಮೇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ। ತಂ ಪಪ್ರಚ್ಛಾನುಸಂಗೃಹ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಮಾಪದಮಾಸ್ಥಿತಃ॥ 12-104-3 (68842) ಅರ್ಥೇಷು ಮಾಗೀ ಪುರುಷ ಈಹಮಾನಃ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಅಲಬ್ಧ್ವಾ ಮದ್ವಿಧೋ ರಾಜ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಕಿಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-104-4 (68843) ಅನ್ಯತ್ರ ಮರಣಾದ್ದೈನ್ಯಾದನ್ಯತ್ರ ಪರಸಂಶ್ರಯಾತ್। ಕ್ಷುದ್ರಾದನ್ಯತ್ರ ಚಾಚಾರಾತ್ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಸತ್ತಮ॥ 12-104-5 (68844) ವ್ಯಾಧಿನಾಂ ಚಾಭಿಪನ್ನಸ್ಯ ಮಾನಸೇನೇತರೇಣ ವಾ। ಬಹುಶ್ರುತಃ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಸ್ತ್ವದ್ವಿಧಃ ಶರಣಂ ಭವೇತ್॥ 12-104-6 (68845) ನಿರ್ವಿದ್ಯ ಹಿ ನರಃ ಕಾಮಾನ್ನಿಯಂಯ ಸುಖಮೇಧತೇ। ತ್ವಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರೀತಿಂ ಚ ಶೋಕಂ ಚ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಬುದ್ಧಿಮಯಂ ವಸು॥ 12-104-7 (68846) ಸುಖಮರ್ಥಾಶ್ರಯಂ ಯೇಷಾಮನುಶೋಚಾಮಿ ತಾನಹಂ। ಮಮ ಹ್ಯರ್ಥಾಃ ಸುಬಹವೋ ನಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಪ್ನಗತಾ ಇವ॥ 12-104-8 (68847) ದುಷ್ಕರಂ ಬತ ಕುರ್ವಂತಿ ಮಹತೋಽರ್ಥಾಂಸ್ತ್ಯಜಂತಿ ಯೇ। ವಯಂ ತ್ವೇತಾನ್ಪರಿತ್ಯಕ್ತುಮಸತೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ನುಮಃ॥ 12-104-9 (68848) ಇಮಾಮವಸ್ಥಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಂ ದೀನಮಾರ್ತಂ ಶ್ರಿಯಾ ಚ್ಯುತಂ। ಯದನ್ಯತ್ಸುಖಮಸ್ತೀಹ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮನ್ನನುಶಾಧಿ ಮಾಂ॥ 12-104-10 (68849) ಕೌಸಲ್ಯೇನೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಜಪುತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ। ಮುನಿಃ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ॥ 12-104-11 (68850) ಪುರಸ್ತಾದೇವ ತೇ ಬುದ್ಧಿರಿಯಂ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಜಾನತಃ। ಅನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವಮೇವೈತದಹಂ ಚ ಮಮ ಚಾಸ್ತಿ ಯತ್॥ 12-104-12 (68851) ಯತ್ಕಿಂಚಿನ್ಮನ್ಯಸೇಽಸ್ತೀತಿ ಸರ್ವಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ವಿದ್ಧಿ ತತ್। ಏವಂ ನ ವ್ಯಥತೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಮಪ್ಯಾಪದಂ ಗತಃ॥ 12-104-13 (68852) ಯದ್ಧಿ ಭೂತಂ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಧ್ರುವಂ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಏವಂ ವಿದಿತವೇದ್ಯಸ್ತ್ವಮನರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ॥ 12-104-14 (68853) ಯೇ ಚ ಪೂರ್ವಸಮಾರಂಭಾ ಯೇ ಚ ಪೂರ್ವತರೇ ಪರೇ। ಸರ್ವಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ತೇ ಚೈವ ತಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೋ ನು ಸಂಜ್ವರೇತ್॥ 12-104-15 (68854) ಭೂತ್ವಾ ಚ ನ ಭವತ್ಯೇತದಭೂತ್ವಾ ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಶೋಕೇ ನ ಹ್ಯಸ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಶೋಚೇತ ಸ ಕಥಂ ನರಃ॥ 12-104-16 (68855) ಕ್ವನು ತೇಽದ್ಯ ಪಿತಾ ರಾಜನ್ಕ್ವನು ತೇಽದ್ಯ ಪಿತಾಮಹಃ। ನ ತ್ವಂ ಪಶ್ಯಸಿ ತಾನದ್ಯ ನ ತ್ವಾಂ ಪಶ್ಯಂತಿ ತೇಽಪಿ ವಾ॥ 12-104-17 (68856) ಆತ್ಮನೋಽಧ್ರುವತಾಂ ಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಂಸ್ತ್ವಂ ಕಿಮನುಶೋಚಸಿ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚೈವಾನುಬುದ್ಧ್ಯಸ್ವ ಧ್ರುವಂ ಹಿ ನ ಚ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-104-18 (68857) ಅಹಂ ಚ ತ್ವಂ ಚ ನೃಪತೇ ಸುಹೃದಃ ಶತ್ರವಶ್ಚ ತೇ। ಅವಶ್ಯಂ ನ ಭವಿಷ್ಯಾಮಃ ಸರ್ವಂ ಚ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-104-19 (68858) ಯೇ ತು ವಿಂಶತಿವರ್ಷಾ ವೈ ತ್ರಿಂಶದ್ವರ್ಷಾಶ್ಚ ಮಾನವಾಃ। ಅರ್ವಾಗೇವ ಹಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ಮರಿಷ್ಯಂತಿ ಶರಚ್ಛತಾತ್॥ 12-104-20 (68859) ಅಪಿ ಚೇನ್ಮಹತೋ ವಿತ್ತಾನ್ನ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ಪೂರುಷಃ। ನೈತನ್ಮಮೇತಿ ತನ್ಮತ್ವಾ ಕುರ್ವೀತ ಪ್ರಿಯಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-104-21 (68860) ಅನಾಗತಂ ಯನ್ನ ಮಮೇತಿ ವಿದ್ಯಾ ದತಿಕ್ರಾಂತಂ ಯನ್ನ ಮಮೇತಿ ವಿದ್ಯಾತ್। ದಿಷ್ಟಂ ಬಲೀಯ ಇತಿ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಸ್ತೇ ಪಂಡಿತಾಸ್ತತ್ಸತಾಂ ವೃತ್ತಿಮಾಹುಃ॥ 12-104-22 (68861) ಅನಾಢ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಜೀವಂತಿ ರಾಜ್ಯಂ ಚಾಪ್ಯನುಶಾಸತೇ। ಬುದ್ಧಿಪೌರುಷಸಂಪನ್ನಾಸ್ತ್ವಯಾ ತುಲ್ಯಾಧಿಕಾ ಜನಾಃ॥ 12-104-23 (68862) ನ ಚ ತ್ವಮಿವ ಶೋಚಂತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಪಿ ಮಾ ಶುಚಃ। ಕಿಂ ನ ತ್ವಂ ತೈರ್ನರೈಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ತುಲ್ಯೋ ವಾ ಬುದ್ಧಿಪೌರುಷೈಃ॥ 12-104-24 (68863) ರಾಜೋವಾಚ। 12-104-25x (5614) ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಂ ಸರ್ವಮಾಸೀತ್ತದ್ರಾಜ್ಯಮಿತಿ ಚಿಂತಯೇ। ಹ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ದ್ವಿಜ॥ 12-104-25 (68864) ತಸ್ಯೈವ ಹ್ರಿಯಮಾಣಸ್ಯ ಸ್ರೋತಸೇವ ತಪೋಧನ। ಫಲಮೇತತ್ಪ್ರಪಶ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಲಬ್ಧೇನ ವರ್ತಯನ್॥ 12-104-26 (68865) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-104-27x (5615) ಅನಾಗತಮತೀತಂ ಚ ಯಾಥಾತಥ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯಾತ್। ನಾನುಶೋಚೇತ ಕೌಸಲ್ಯ ಸರ್ವಾರ್ಥೇಷು ತಥಾ ಭವ॥ 12-104-27 (68866) ಅವಾಪ್ಯಾನ್ಕಾಮಯನ್ನರ್ಥಾನ್ನಾನವಾಪ್ಯಾನ್ಕದಾಚನ। ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಾನನುಭವನ್ಮಾ ಶುಚಸ್ತ್ವಮನಾಗತಾನ್॥ 12-104-28 (68867) ಯಥಾಲಬ್ಧೋಪಪನ್ನಾರ್ಥೈಸ್ತಥಾ ಕೌಸಲ್ಯ ರಂಸ್ಯಸೇ। ಕಚ್ಚಿಚ್ಛುದ್ಧಸ್ವಭಾವೇನ ಶ್ರಿಯಾ ಹೀನೋ ನ ಶೋಚಸಿ॥ 12-104-29 (68868) ಪುರಸ್ತಾದ್ಭೂತಪೂರ್ವತ್ವಾದ್ಧೀನಭೋಗ್ಯೋ ಹಿ ದುರ್ಮತಿಃ। ಧಾತಾರಂ ಗರ್ಹತೇ ನಿತ್ಯಂ ಲಬ್ಧಾರ್ಥಶ್ಚ ನ ಮೃಷ್ಯತೇ॥ 12-104-30 (68869) ಅನರ್ಹಾನಪಿ ಚೈವಾನ್ಯಾನ್ಮನ್ಯತೇ ಶ್ರೀಮತೋ ಜನಾನ್। ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದೇತದ್ದುಃಖಂ ಭೂಯೋಽನುವರ್ತತೇ॥ 12-104-31 (68870) ಈರ್ಷ್ಯಾಭಿಮಾನಸಂಪನ್ನಾ ರಾಜನ್ಪುರುಷಮಾನಿನಃ। ಕಚ್ಚಿತ್ತ್ವಂ ನ ತಥಾ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಮತ್ಸರೀ ಕೋಸಲಾಧಿಪ॥ 12-104-32 (68871) ಸಹಸ್ವ ಶ್ರಿಯಮನ್ಯೇಷಾಂ ಯದ್ಯಪಿ ತ್ವಯಿ ನಾಸ್ತಿ ಸಾ। ಅನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸತೀಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಕುಶಲಾ ಭುಂಜತೇ ನರಾಃ। ಅಭಿನಿಷ್ಯಂದತೇ ದೇಹೀ ಶ್ರೀಭೂತಶ್ಚ ದ್ವಿಷಜ್ಜನಾತ್॥ 12-104-33 (68872) ಶ್ರಿಯಂ ಚ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಂ ಚ ಮನುಷ್ಯಾ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಃ। ತ್ಯಾಗಧರ್ಮವಿದೋ ಧೀರಾಃ ಸ್ವಯಮೇವ ತ್ಯಜಂತ್ಯುತ॥ 12-104-34 (68873) `ತ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ವಂಶೇ ಶುಭೇನ ಭರತೇನ ಚ। ನಾನಾರತ್ನಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ರಾಜ್ಯಂ ಸ್ಫೀತಮಿತಿ ಶ್ರುತಂ॥ 12-104-35 (68874) ತಥಾಽನ್ಯೈರ್ಭೂಮಿಪಾಲೈಶ್ಚ ತ್ಯಕ್ತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹೋದಯಂ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಾಜ್ಯಾನಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ವನೇ ವನ್ಯಫಲಾಶಿನಃ। ಗತಾಶ್ಚ ತಪಸಃ ಪಾರಂ ದುಃಖಸ್ಯಾಂತಂ ಚ ಭೂಮಿಪಾ॥ 12-104-36 (68875) ಬಹುಸಂಕುಸುಕಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಧಿತ್ಸಾಸಾಧನೇನ ಚ। ತಥಾನ್ಯೇ ಸಂತ್ಯಜಂತ್ಯೇವ ಮತ್ವಾ ಪರಮದುರ್ಲಭಂ॥ 12-104-37 (68876) ತ್ವಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಜ್ಞರೂಪಃ ಸನ್ಕೃಪಣಂ ಪರಿತಪ್ಯಸೇ। ಅಕಾಂಯಾನ್ಕಾಮಯಾನೋಽರ್ಥಾನ್ಪರಾಧೀನಾನುಪದ್ರವಾನ್॥ 12-104-38 (68877) ತಾಂ ಬುದ್ಧಿಮನುವಿಜ್ಞಾಯ ತ್ವಮೇವೈನಾನ್ಪರಿತ್ಯಜ। ಅನರ್ಥಾಶ್ಚಾರ್ಥರೂಪೇಣ ಹ್ಯರ್ಥಾಶ್ಚಾನರ್ಥರೂಪಿಣಃ॥ 12-104-39 (68878) ಅರ್ಥಾಯೈವ ಹಿ ಕೇಷಾಂಚಿದ್ಧನನಾಶಾ ಭವಂತ್ಯುತ। ಅನಿತ್ಯಂ ತತ್ಸುಖಂ ಮತ್ವಾ ಶ್ರಿಯಮನ್ಯೇ ನ ಲಿಪ್ಸತೇ॥ 12-104-40 (68879) ರಮಮಾಣಃ ಶ್ರಿಯಾ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋಽಭಿಮನ್ಯತೇ। ತಥಾ ತಸ್ಯೇಹಮಾನಸ್ಯ ಸಂರಂಭೋಽಪಿ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-104-41 (68880) ಕೃಚ್ಛ್ರಾಲ್ಲಬ್ಧಮಭಿಪ್ರೇತಂ ಯಥಾ ಕೌಸಲ್ಯ ನಶ್ಯತಿ। ತದಾ ನಿರ್ವಿದ್ಯತೇ ಸೋಽರ್ಥಾತ್ಪರಿಭಗ್ನಕ್ರಮೋ ನರಃ॥ 12-104-42 (68881) `ಅನಿತ್ಯಾಂ ತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಮತ್ವಾ ಶ್ರಿಯಂ ವಾ ಕಃ ಪರೀಪ್ಸತಿ॥' 12-104-43 (68882) ಧರ್ಮಮೇಕೇಽಭಿಪದ್ಯಂತೇ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿಜನಾ ನರಾಃ। ಪರತ್ರ ಸುಖಮಿಚ್ಛಂತೋ ನಿರ್ವಿದ್ಯೇಯುಶ್ಚ ಲೌಕಿಕಾತ್॥ 12-104-44 (68883) ಜೀವಿತಂ ಸಂತ್ಯಜಂತ್ಯೇಕೇ ಧನಲೋಭಪರಾ ನರಾಃ। ನ ಜೀವಿತಾರ್ಥಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಪುರುಷಾ ಹಿ ಧನಾದೃತೇ॥ 12-104-45 (68884) ಪಶ್ಯ ಚೈಷಾಂ ಕೃಪಣತಾಂ ಪಶ್ಯ ಚೈಷಾಮಬುದ್ಧಿತಾಂ। ಅಧ್ರುವೇ ಜೀವಿತೇ ಮೋಹಾದರ್ಥತೃಷ್ಣಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ॥ 12-104-46 (68885) ಸಂಚಯೇ ಚ ವಿನಾಶಾಂತೇ ಮರಣಾಂತೇ ಚ ಜೀವಿತೇ। ಸಂಯೋಗೇ ಚ ವಿಯೋಗಾಂತೇ ಕೋನು ವಿಪ್ರಣಯೇನ್ಮನಃ॥ 12-104-47 (68886) ಧನಂ ವಾ ಪುರುಷೋ ರಾಜನ್ಪುರುಷಂ ವಾ ಪುನರ್ಧನಂ। ಅವಶ್ಯಂ ಪ್ರಜಹಾತ್ಯೇವ ತದ್ವಿದ್ವಾನ್ಕೋನು ಸಂಜ್ವರೇತ್॥ 12-104-48 (68887) ಅನ್ಯತ್ರೋಪನತಾ ಹ್ಯಾಪತ್ಪುರುಷಂ ತೋಷಯತ್ಯುತ। ತೇನ ಶಾಂತಿಂ ನ ಲಭತೇ ನಾಹಮೇವೇತಿ ಕಾರಣಾತ್॥' 12-104-49 (68888) ಅನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ನಶ್ಯಂತಿ ಸುಹೃದಶ್ಚ ಧನಾನಿ ಚ। ಪಶ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಾಮಾಪದಮಾತ್ಮನಃ। ನಿಯಚ್ಛ ಯಚ್ಛ ಸಂಯಚ್ಛ ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಸ್ತಥಾ॥ 12-104-50 (68889) ಪ್ರತಿಷೇದ್ಧಾ ನ ಚಾಪ್ಯೇಷು ದುರ್ಬಲೇಷ್ವಹಿತೇಷು ಚ॥ 12-104-51 (68890) ಪ್ರಾಪ್ತಿಸೃಷ್ಟೇಷು ಭಾವೇಷು ವ್ಯಪಕೃಷ್ಟೇಷ್ವಸಂಭವೇ। ಪ್ರಜ್ಞಾನತೃಪ್ತೋ ವಿಕ್ರಾಂತಸ್ತ್ವದ್ವಿಧೋ ನಾನುಶೋಚತಿ॥ 12-104-52 (68891) ಅಲ್ಪಮಿಚ್ಛನ್ನಚಪಲೋ ಮೃದುರ್ದಾಂತಃ ಸುಸಂಸ್ಥಿತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೋಪಪನ್ನಶ್ಚ ತ್ವದ್ವಿಧೋ ನೈವ ಮುಹ್ಯತಿ॥ 12-104-53 (68892) ನ ತ್ವೇವ ಜಾಲ್ಮೀಂ ಕಾಪಾಲೀಂ ವೃತ್ತಿಮೇಷಿತುಮರ್ಹಸಿ। ನೃಶಂಸವೃತ್ತಿಂ ಪಾಪಿಷ್ಠಾಂ ದುಃಖಾಂ ಕಾಪುರುಷೋಚಿತಾಂ॥ 12-104-54 (68893) ಅಪಿ ಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ರಮಸ್ವೈಕೋ ಮಹಾವನೇ। ವಾಗ್ಯತಃ ಸಂಗೃಹೀತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಭೂತದಯಾನ್ವಿತಃ॥ 12-104-55 (68894) ಸದೃಶಂ ಪಂಡಿತಸ್ಯೈತದೀಷಾದಂತೇನ ಹಸ್ತಿನಾ। ಯದೇಕೋ ರಮತೇಽರಣ್ಯೇ ಯಚ್ಚಾಪ್ಯಲ್ಪೇನ ತುಷ್ಯತಿ॥ 12-104-56 (68895) ಮಹಾಹ್ರದಃ ಸಂಕ್ಷುಭಿತ ಆತ್ಮನೈವ ಪ್ರಸೀದತಿ। `ಏವಂ ನರಃ ಸ್ವತ್ಮಾನೈವ ಕೃತಪ್ರಜ್ಞಃ ಪ್ರಸೀದತಿ॥' 12-104-57 (68896) ಏತದೇವಂ ಗತಸ್ಯಾಹಂ ಸುಖಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕೇವಲಂ। ಅಸಂಭವೇ ಶ್ರಿಯೋ ರಾಜನ್ಹೀನಸ್ಯ ಸಚಿವಾದಿಭಿಃ। ದೈವೇ ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟೇ ಚ ಕಿಂ ಶ್ರೇಯೋ ಮನ್ಯತೇ ಭವಾನ್॥ ॥ 12-104-58 (68897) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 104॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-104-4 ಭಾಗೀ ಭಾಗಾರ್ಹಃ। ಈಹಮಾನೋ ಯತಮಾನಃ॥ 12-104-6 ಇತರೇಣ ಶಾರೀರೇಣ॥ 12-104-7 ನಿರ್ವಿದ್ಯ ವಿರಜ್ಯ। ಕಾಮಾದ್ವಿಷಯಭೋಗಾತ್। ಬುದ್ಧಿಮಯಂ ವಸು ಜ್ಞಾನರೂಪಂ ಧನಂ॥ 12-104-12 ಇಯಂ ನಿರ್ವಿದ್ಯತೀತಿ ಶ್ಲೋಕೇನ ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ। ಅಹಂ ಚ ಯಚ್ಚ ಮಮಾಽಸ್ತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮನಿತ್ಯಮಿತಿ ಜಾನತಸ್ತೇ ತ್ವಯಾ॥ 12-104-13 ನಾಸ್ತಿ ತುಚ್ಛತ್ವಾತ್॥ 12-104-22 ತನ್ನಿರ್ಮಮತ್ವಂ॥ 12-104-25 ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಮಯತ್ನಾದಾಗತಂ॥ 12-104-26 ಏತಚ್ಛೋಕಾಖ್ಯಂ ಫಲಂ ಯಥಾಲಬ್ಧೇನ ವರ್ತಯನ್ ಜೀವನ್ನಪಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ। ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಸ್ಯ ನಾಶೇನ ಜೀವನಾಲೋಪೇಽಪಿ ಶೋಕೋ ನ ನಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-104-30 ನ ಮೃಷ್ಯತೇ ತೈರ್ನ ಸಂತುಷ್ಯತಿ॥ 12-104-33 ಅನ್ಯತ್ರ ಶತ್ರೌ। ಕುಶಲಾ ನಿರ್ಮತ್ಸರಾಃ। ಅಭಿನಿಷ್ಯದಂತೇ ಪ್ರಸ್ರವತಿ॥ 12-104-37 ವಿಧಿತ್ಸಾ ಕ್ರಿಯಾಣಾಮನುಪರಮಸ್ತೇನ ಸಾಧನೇನ ಚ ಸಂಕುಸುಕಮಸ್ಥಿರಂ॥ 12-104-38 ಉಪದ್ರವಾನಸ್ಥಿರಾನ್॥ 12-104-39 ಅರ್ಥರೂಪೇಣ ಭಾಸಮಾನಾಃ॥ 12-104-40 ಆದ್ಯಸ್ಯೋದಾಹರಣಂ ಅರ್ಥಾಯೇತಿ॥ 12-104-41 ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯೋದಾಹರಣ ರಮಮಾಣ ಇತಿ॥ 12-104-42 ಪರಿಭಗ್ನಕಮೋ ನಷ್ಟಾರಂಭಃ॥ 12-104-47 ವಿಪ್ರಣಯೇದ್ದದ್ಯಾತ್॥ 12-104-50 ನಿಯಂಯ ಸರ್ವಂ ಸಂಗಂ ಚ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-104-52 ಪ್ರತಿಕೃಷ್ಟೇಷು ಭಾಗ್ಯೇಷು ವ್ಯಪಕೃಷ್ಟೇಷು ಸಂಭವೇ ಇತಿ ಟ.ಥ. ಪಾಠಃ॥

12-105-0 (68898) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-105-0x (5616) ಅಥ ಚೇತ್ಪೌರುಷಂ ಕಿಂಚಿತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಾತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯಸಿ। ಬ್ರವೀಂಯಹಂ ತು ತೇ ನೀತಿಂ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತಯೇ॥ 12-105-1 (68899) ತಾಂ ಚಚ್ಛಕ್ಷ್ಯಸ್ಯನುಷ್ಠಾತುಂ ಕರ್ಮ ಚೈವ ಕರಿಷ್ಯಸಿ। ಶೃಣು ಸರ್ವಮಶೇಷೇಣ ಯತ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ॥ 12-105-2 (68900) ಆಚರಿಷ್ಯಸಿ ಚೇತ್ಕರ್ಮ ಮಹತೋಽರ್ಥಾನವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ। ರಾಜ್ಯಂ ವಾ ರಾಜ್ಯಮಂತ್ರಂ ವಾ ಮಹತೀಂ ವಾ ಪುನಃ ಶ್ರಿಯಂ। ಯದ್ಯೇತದ್ರೋಚತೇ ರಾಜನ್ಪುನರ್ಬ್ರೂಹಿ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ॥ 12-105-3 (68901) ರಾಜೋವಾಚ। 12-105-4x (5617) ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನ್ನೀತಿಮಭಿಪನ್ನೋಽಸ್ಂಯಧೀಹಿ ಭೋ। ಅಮೋಘ ಏವ ಮೇಽದ್ಯಾಸ್ತು ತ್ವಯಾ ಸಹ ಸಮಾಗಮಃ॥ 12-105-4 (68902) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-105-5x (5618) ಹಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ಚ ದಂಭಂ ಚ ಕ್ರೋಧಂ ಹರ್ಷ ಭಯಂ ತಥಾ। ಪ್ರತ್ಯಮಿತ್ರಾಣಿ ಸೇವಸ್ವ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ। ತಮುತ್ತಮೇನ ಶೌಚೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಚಾವಧಾರಯ॥ 12-105-5 (68903) ದಾತುಮರ್ಹತಿ ತೇ ವಿತ್ತಂ ವೈದೇಹಃ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ। ಪ್ರಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಪ್ರಗ್ರಹಂ ಚ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-105-6 (68904) ತತಃ ಸಹಾಯಾನ್ಸೋತ್ಸಾಹಾಂʼಲ್ಲಪ್ಸ್ಯಸೇಽವ್ಯಸನಾಞ್ಶುಚೀನ್। ವರ್ತಮಾನಃ ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರೇ ವೈ ಸಂಯತಾತ್ಮಾ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ। ಅಭ್ಯುದ್ಧರತಿ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಸಾದಯತಿ ಚ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-105-7 (68905) ತೇನೈವ ತ್ವಂ ಧೃತಿಮತಾ ಶ್ರೀಮತಾ ಚಾಪಿ ಸತ್ಕೃತಃ। ಪ್ರಮಾಣಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಗತ್ವಾ ಚ ಗ್ರಹಣಂ ಮಹತ್॥ 12-105-8 (68906) ತತಃ ಸುಹೃದ್ಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಮಂತ್ರಯಿತ್ವಾ ಸುಮಂತ್ರಿತಂ। ಸಾಂತ್ವೇನ ಭೇದಯಿತ್ವಾಽರೀನ್ಬಿಲ್ವಂ ಬಿಲ್ವೇನ ಶಾತಯ। ಪರೈರ್ವಾ ಸಂವಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಬಲಮಪ್ಯಸ್ಯ ಘಾತಯ॥ 12-105-9 (68907) ಅಲಭ್ಯಾ ಯೇ ಶುಭಾ ಭಾವಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚಾಚ್ಛಾದನಾನಿ ಚ। ಶಯ್ಯಾಸನಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಗೃಹಾಣಿ ಚ॥ 12-105-10 (68908) ಪಕ್ಷಿಣೋ ಮೃಗಜಾತಾನಿ ರಸಗಂಧಾಃ ಫಲಾನಿ ಚ। ತೇಷ್ವೇವ ಸಜ್ಜಯೇಥಾಸ್ತ್ವಂ ಯಥಾ ನಶ್ಯೇತ್ಸ್ವಯಂ ಪರಃ॥ 12-105-11 (68909) ಯದ್ಯೇವಂ ಪ್ರತಿಷೇದ್ಧವ್ಯೋ ಯದ್ಯುಪೇಕ್ಷಣಮರ್ಹತಿ। `ಸದೈವ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ವಿದುಷಾ ಹಿತಮಿಚ್ಛತಾ।' ನ ಜಾತು ವಿವೃತಃ ಕಾರ್ಯಃ ಶತ್ರುಃ ಸುನಯಮಿಚ್ಛತಾ॥ 12-105-12 (68910) ವಸಸ್ವ ಪುರಮಾಮಿತ್ರಂ ವಿಷಯೇ ಮಿತ್ರಸಂಮತಃ। ಭಜಸ್ವ ಶ್ವೇತಕಾಕೀಯೈರ್ಮಿತ್ರಧರ್ಮಮನಥೈಕೈಃ॥ 12-105-13 (68911) ಆರಂಭಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯ ಮಹತೋ ದುಷ್ಕರಾನ್ಸಂಪ್ರಯೋಜಯ। ನದೀಬಂಧವಿಭೇದಾಂಶ್ಚ ಬಲವದ್ಭಿರ್ವಿರುಧ್ಯತಾಂ॥ 12-105-14 (68912) ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಶಯನಾನ್ಯಾಸನಾನಿ ಚ। ಪ್ರೀತಿಭೋಗಮುಖೇನೈವ ಕೋಶಮಸ್ಯ ವಿರೋಚಯ॥ 12-105-15 (68913) ಯಜ್ಞದಾನೇ ಪ್ರಶಂಸಾಸ್ಮೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನುವರ್ತಯ। ತೇ ತ್ವಾ ಪ್ರಿಯಂ ಕರಿಷ್ಯಂತಿ ತಚ್ಛೇತ್ಸ್ಯಂತಿ ವೃಕಾ ಇವ॥ 12-105-16 (68914) ಅಸಂಶಯಂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಾಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ। ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ ಪುಣ್ಯತಮಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಶಾಶ್ವತಂ॥ 12-105-17 (68915) ಕೋಶಕ್ಷಯೇ ತ್ವಮಿತ್ರಾಣಾಂ ವಶಂ ಕೌಸಲ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ। ಉಭಯತ್ರ ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ಯ ಧರ್ಮೇ ಚಾಧರ್ಮ ಏವ ಚ॥ 12-105-18 (68916) ಫಲಾರ್ಥಮೂಲಮುಚ್ಛಿದ್ಯಾತ್ತೇನ ನಂದಂತಿ ಶತ್ರವಃ। ನ ಚಾಸ್ಮೈ ಮಾನುಷಂ ಕರ್ಮ ದೈವಪ್ರಸ್ಯೋಪವರ್ಣಯ॥ 12-105-19 (68917) ಅಸಂಶಯಂ ದೈವಪರಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ। ಯಾಜಯೈನಂ ವಿಶ್ವಜಿತಾ ಸರ್ವಸ್ವೇನ ವಿಯುಜ್ಯತಾಂ॥ 12-105-20 (68918) ತತೋ ಗಚ್ಛತ್ಯಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಪೀಡಯಾನೋ ಮಹಾಜನಂ। ತ್ಯಾಗಧರ್ಮವಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಕಂಚಿದಸ್ಯೋಪವರ್ಣಯ॥ 12-105-21 (68919) ಅಪಿ ತ್ಯಾಗಂ ಬುಭೂಷೇತ ಕಚ್ಚಿದ್ಗಚ್ಛೇದನಾಮಯಂ। ಸಿದ್ಧೇನೌಷಧಿಯೋಗೇನ ಸರ್ವಶತ್ರುವಿನಾಶಿನಾ। ಗಜಾನಶ್ವಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕೃತಕೈರುಪಘಾತಯ॥ 12-105-22 (68920) ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವೋ ದಂಭಯೋಗಾಃ ಸುಚಿಂತಿತಾಃ। ಶಕ್ಯಾ ವಿಪಹತಾ ಕರ್ತುಂ ನ ಕ್ಲೀಬೇನ ನೃಪಾತ್ಮಜ॥ ॥ 12-105-23 (68921) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 105॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-105-4 ಅಭಿಪನ್ನೋಽಸ್ಮಿ ಪೌರುಷೇಣೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-105-6 ಪ್ರಮಾಣಂ ವಿಶ್ವಾಸಂ॥ 12-105-7 ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರೇ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರೇ॥ 12-105-8 ಗ್ರಹಣಂ ಆದರಂ॥ 12-105-13 ಶ್ವೇತಕಾಕೀಯೈಃ ಶ್ವಾ ಚ ಏತಶ್ಚ ಕಾಕಶ್ಚ ತೇಷಾಮಿತಿ ಧರ್ಮಾಃ। ಕ್ರಮೇಣ ನಿತ್ಯಂ ಜಾಗರೂಕತ್ವಭಯಚಕಿತತ್ವಪರೇಂಗಿತಜ್ಞತ್ವಾನಿ ತೈಃ ಉಪಾಯೈಃ ಮಿತ್ರಧರ್ಮಂ ಭಜಸ್ವ। ಶ್ವೇತ ಇತ್ಯತ್ರೋಮಾಡೋಶ್ಚೇತಿ ಪರರೂಪಂ। ಏತೋ ಮೃಗಃ॥ 12-105-14 ನದೀವಚ್ಚ ವಿರೋಧಾಂಶ್ಚೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಆರಂಭಾನ್ವಿರೋಧಾಂಶ್ಚ ಮಹಾನದೀವದ್ದುಸ್ತರಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-105-18 ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಭ್ಯಾಂ ಕೋಶಕ್ಷಯೇ ಸತಿ॥ 12-105-19 ಫಲಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಾದೇಃ ಅರ್ಥಸ್ಯ ಜಯಾದೇಃ ಮೂಲಕಾರಣಂ ಕೋಶಃ॥

12-106-0 (68922) ರಾಜೋವಾಚ। 12-106-0x (5619) ನ ನಿಕೃತ್ಯಾ ನ ದಂಭೇನ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿಚ್ಛಾಮಿ ಜೀವಿತುಂ। ನಾಧರ್ಮಯುಕ್ತಾನಿಚ್ಛೇಯಮರ್ಥಾನ್ಸುಮಹತೋಽಪ್ಯಹಂ॥ 12-106-1 (68923) ಪುರಸ್ತಾದೇವ ಭಗವನ್ಮಯೈತದಪವರ್ಜಿತಂ। ಯೇನ ಪಾಪಂ ನ ಶಂಕೇತ ಯದ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಹಿತಂ ಭವೇತ್॥ 12-106-2 (68924) ಆನೃಶಂಸ್ಯೇನ ಧರ್ಮೇಣ ಲೋಕೇ ಹ್ಯಸ್ಮಿಂಜಿಜೀವಿಷುಃ। ನಾಹಮೇತದಲಂ ಕರ್ತುಂ ನೈತನ್ಮಯ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ॥ 12-106-3 (68925) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-106-4x (5620) ಉಪಪನ್ನಸ್ತ್ವಮೇತೇನ ಯಥಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಭಾಷಸೇ। ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಹ್ಯುಪಪನ್ನೋಽಸಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾದ್ಭುತದರ್ಶನಃ॥ 12-106-4 (68926) ಉಭಯೋರೇವ ಸಾಹ್ಯಾರ್ಥೇ ಯತಿಷ್ಯೇ ತವ ತಸ್ಯ ಚ। ಸಂಶ್ಲೇಷಂ ವಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಶ್ವತಂ ಹ್ಯನಪಾಯಿನಂ॥ 12-106-5 (68927) ತ್ವಾದೃಶಂ ಹಿ ಕುಲೇ ಜಾತಭನೃಶಂಸಂ ಬಹುಶ್ರುತಂ। ಅಮಾತ್ಯಂ ಕೋ ನ ಕುರ್ವೀತ ರಾಜ್ಯಪ್ರಣಯಕೋವಿದಂ॥ 12-106-6 (68928) ಯಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ರಾಜ್ಯಾದ್ವ್ಯಸನಂ ಚೋತ್ತಮಂ ಗತಃ। ಆನೃಶಂಸ್ಯೇನ ವೃತ್ತೇನ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಚ್ಛಸಿ ಜೀವಿತುಂ॥ 12-106-7 (68929) ಆಗಂತಾ ಮದ್ಗೃಹಂ ತಾತ ವೈದೇಹಃ ಸತ್ಯಸಂಗರಃ। ಅಥಾಹಂ ತಂ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ಕರಿಷ್ಯತ್ಯಸಂಶಯಂ॥ 12-106-8 (68930) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-106-9x (5621) ತತ ಆಹೂಯ ವೈದೇಹಂ ಮುನಿರ್ವಚನಮಬ್ರವೀತ್। ಅಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತೋ ವಿದಿತಾಭ್ಯಂತರೋ ಮಮ॥ 12-106-9 (68931) ಆದರ್ಶ ಇವ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಶಾರದಶ್ಚಂದ್ರಮಾ ಯಥಾ। ನಾಸ್ಮಿನ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೃಜಿನಂ ಸರ್ವತೋ ಮೇ ಪರೀಕ್ಷಿತಃ॥ 12-106-10 (68932) ತೇನ ತೇ ಸಂಧಿರೇವಾಸ್ತು ವಿಶ್ವಸಾಸ್ಮಿನ್ಯಥಾ ಮಯಿ। ನ ರಾಜ್ಯಮನಮಾತ್ಯೇನ ಶಕ್ಯಂ ಶಾಸ್ತುಮಮಿತ್ರಹನ್॥ 12-106-11 (68933) ಅಮಾತ್ಯ ಶುದ್ಧ ಏವ ಸ್ಯಾದ್ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನ ಏವ ವಾ। ತಸ್ಮಾಚ್ಚೈವ ಭಯಂ ರಾಜ್ಞಃ ಪಶ್ಯ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಯೋಜನಂ॥ 12-106-12 (68934) ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಂ ಕ್ವಚಿಲ್ಲೋಕೇ ನಾನ್ಯಾಸ್ತಿ ಗತಿರೀದೃಶೀ। ತದಾ ರಾಜಪುತ್ರೋಽಯಂ ಸತಾಂ ಮಾರ್ಗಮನುಷ್ಠಿತಃ। ಅಸಂಗೃಹೀತಸ್ತ್ವೇವೈಷ ತ್ವಯಾ ಧರ್ಮಪುರೋಗಮಃ॥ 12-106-13 (68935) ಸಂಸೇವ್ಯಮಾನಃ ಶತ್ರೂಂಸ್ತೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ಮಹತೋ ಗಣಾನ್॥ 12-106-14 (68936) ಯದ್ಯಯಂ ಪ್ರತಿಯುದ್ಧ್ಯೇತ ಸ್ವಕರ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ತತ್। ಜಿಗೀಷಮಾಣಸ್ತ್ವಾಂ ಯುದ್ಧೇ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೇ ಪದೇ॥ 12-106-15 (68937) ತ್ವಂ ಅಪಿ ಪ್ರತಿಯುದ್ಧ್ಯೇಥಾ ವಿಜಿಗೀಷುರ್ವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ। ಅಯುದ್ಧ್ವೈವ ನಿಯೋಗಾನ್ಮೇ ವಶೇ ಕುರು ಹಿತೇ ಸ್ಥಿತಃ॥ 12-106-16 (68938) ಸ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷಸ್ವ ಹಿತ್ವಾ ಲೋಭಮಸಾಂಪ್ರತಂ। ನ ಚ ಕಾಮಾನ್ನ ಚ ದ್ರೋಹಾತ್ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಹಾತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-106-17 (68939) ನೈವ ನಿತ್ಯಂ ಜಯಸ್ತಾತ ನೈವ ನಿತ್ಯಂ ಪರಾಜಯಃ। ತಸ್ಮಾಜ್ಜಯಶ್ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯೋ ಭೋಕ್ತವ್ಯಶ್ಚ ಪರಾಜಯಃ॥ 12-106-18 (68940) ಆತ್ಮನ್ಯಪಿ ಚ ಸಂದೃಶ್ಯಾವೃಭೌ ಜಯಪರಾಜಯೌ। ನಿಃಶೇಷಕಾರಿಣಾಂ ತಾತ ನಿಃಶೇಷಕರಣಾದ್ಭಯಂ॥ 12-106-19 (68941) ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ವಚನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಭಂ। ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯಾಭಿಸತ್ಕೃತ್ಯ ಪೂಜಾರ್ಹಮನುಮಾನ್ಯ ಚ॥ 12-106-20 (68942) ಯಥಾ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯಥಾ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಹಾಶ್ರುತಃ। ಶ್ರೇಯಸ್ಕಾಮೋ ಯಥಾ ಬ್ರೂಯಾದುಭಯೋರೇವ ತತ್ಕ್ಷಮಂ॥ 12-106-21 (68943) ಯದ್ಯದ್ವಚನಮುಕ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಚ ತತ್ತಥಾ। ಏತದ್ಧಿ ಪರಮಂ ಶ್ರೇಯೋ ನ ಮೇಽತ್ರಾಸ್ತಿ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-106-22 (68944) ತತಃ ಕೌಸಲ್ಯಮಾಹೂಯ ಮೈಥಿಲೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ಧರ್ಮತೋ ಬುದ್ಧಿತಶ್ಚೈವ ಬಲೇನ ಚ ಜಿತಂ ಮಯಾ॥ 12-106-23 (68945) ಅಹಂ ತ್ವಯಾ ಚಾತ್ಮಗುಣೈರ್ಜಿತಃ ಪಾರ್ಥಿವಸತ್ತಮ। ಆತ್ಮಾನಮನವಜ್ಞಾಯ ಜಿತವದ್ವರ್ತತಾಂ ಭವಾನ್॥ 12-106-24 (68946) ನಾವಮನ್ಯಾಮಿ ತೇ ಬುದ್ಧಿಂ ನಾವಮನ್ಯೇ ಚ ಪೌರುಷಂ। ನಾವಮನ್ಯೇ ಜಯಾಮೀತಿ ಜಿತವದ್ವರ್ತತಾಂ ಭವಾನ್॥ 12-106-25 (68947) ಯಥಾವತ್ಪೂಜಿತೋ ರಾಜನ್ಗೃಹಂ ಗಂತಾಸಿ ಮೇ ಗೃಹಾತ್। ತತಃ ಸಂಪೂಜ್ಯ ತೌ ವಿಪ್ರಂ ವಿಶ್ವಸ್ತೌ ಜಗ್ಮತುರ್ಗೃಹಾನ್॥ 12-106-26 (68948) ವೈದೇಹಸ್ತ್ವಥ ಕೌಸಲ್ಯಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಗೃಹಮಂಜಸಾ। ಪ್ರಾದ್ಯಾರ್ಧ್ಯಮಧುಪರ್ಕೈಸ್ತಂ ಪೂಜಾರ್ಹಂ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯತ್॥ 12-106-27 (68949) ದದೌ ದುಹಿತರಂ ಚಾಸ್ಮೈ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಏಷ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ ಸಮೌ ಜಯಪರಾಜಯೌ॥ ॥ 12-106-28 (68950) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷ಼ಡಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 106॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-106-5 ತಸ್ಯ ವಿದೇಹಸ್ಯ॥ 12-106-6 ತ್ವಾದೃಶಾ ರಾಜಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಅಮಾತ್ಯಕರ್ಮ ಕೋ ನ ಕುರ್ವೀತಾಽಪಿತು ಸರ್ವೋಽಪಿ ಮಾದೃಶಃ ಕುರ್ವೀತೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-106-7 ಉತ್ತಮಂ ಮಹೃತ್॥ 12-106-14 ಗಣಾಞ್ಶತ್ರುಸಂಘಾನ್॥ 12-106-17 ಅಸಾಂಪ್ರತಮನುಚಿತಂ॥ 12-106-24 ಜಿತವತ್ಪ್ರಾಪ್ತಜಯಇವ॥

12-107-0 (68951) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-107-0x (5622) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವಿಶಾಂ ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಚ ಪರಂತಪ। ಧರ್ಮವೃತ್ತಂ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವೃತ್ತ್ಯುಪಾಯಾಃ ಫಲಾನಿ ಚ॥ 12-107-1 (68952) ರಾಜ್ಞಾಂ ವೃತ್ತಂ ಚ ಕೋಶಂ ಚ ಕೋಶಸಂಚಯನಂ ಜಯಃ। ಅಮಾತ್ಯಗುಣವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಚ ವರ್ಧನಂ॥ 12-107-2 (68953) ಷಾಂಗುಣ್ಯಗುಣಕಲ್ಪಶ್ಚ ಸೇನಾನೀತಿಸ್ತಥೈವ ಚ। ದುಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಪರಿಜ್ಞಾನಮದುಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-107-3 (68954) ಸಮಹೀನಾಧಿಕಾನಾಂ ಚ ಯಥಾವಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಯತ್। ಮಧ್ಯಮಸ್ಯ ಚ ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಯಥಾ ಸ್ಥೇಯಂ ವಿವರ್ಧತಾ॥ 12-107-4 (68955) ಕ್ಷೀಣಗ್ರಹಣವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಯಥಾ ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಂ। ಲಘುನಾಽದೇಶರೂಪೇಣ ಗ್ರಂಥಯೋಗೇನ ಭಾರತ॥ 12-107-5 (68956) ವಿಜಿಗೀಷೋಸ್ತಥಾ ವೃತ್ತಮುಕ್ತಂ ಚೈವ ತಥೈವ ತೇ। ಗಣಾನಾಂ ವೃತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಶ್ರೋತುಂ ಮತಿಮತಾಂ ವರ॥ 12-107-6 (68957) ಯಥಾ ಗಣಾಃ ಪ್ರವರ್ಧಂತೇ ನ ಭಿದ್ಯಂತೇ ಚ ಭಾರತ। ಅರೀಂಶ್ಚ ವಿಜಿಗೀಷಂತೇ ಸುಹೃದಃ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ಚ॥ 12-107-7 (68958) ಭೇದಮೂಲೋ ವಿನಾಶೋ ಹಿ ಗಣಾನಾಮುಪಲಕ್ಷಯೇ। ಮಂತ್ರಸಂವರಣಂ ದುಃಖಂ ಬಹೂನಾಮಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ॥ 12-107-8 (68959) ಏತದಿಚ್ಛಾಂಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ನಿಖಿಲೇನ ಪರಂತಪ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಭಿದ್ಯೇರಂಸ್ತಚ್ಚ ಮೇ ವದ ಭಾರತ॥ 12-107-9 (68960) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-107-10x (5623) ಗಣಾನಾಂ ಚ ಕುಲಾನಾಂ ಚ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭರತಸತ್ತಮ। ವೈರಸಂದೀಪನಾವೇತೌ ಲೋಭಾಮರ್ಷೌ ನರಾಧಿಪ॥ 12-107-10 (68961) ಲೋಭಮೇಕೋ ಹಿ ವೃಣುತೇ ತತೋಽಮರ್ಷಮನಂತರಂ। ತತೋ ಹ್ಯಮರ್ಷಸಂಯುಕ್ತಾವನ್ಯೋನ್ಯಜನಿತಾಶಯೌ॥ 12-107-11 (68962) ಚಾರಮಂತ್ರಬಲಾದಾನೈಃ ಸಾಮದಾನವಿಭೇದನೈಃ। ಕ್ಷಯವ್ಯಯಭಯೋಪಾಯೈಃ ಪ್ರಕರ್ಷಂತೀತರೇತರಂ॥ 12-107-12 (68963) ತತ್ರಾದಾನೇನ ಭಿದ್ಯಂತೇ ಗಣಾಃ ಸಂಘಾತವೃತ್ತಯಃ। ಭಿನ್ನಾ ವಿಮನಸಃ ಸರ್ವೇ ಗಚ್ಛಂತ್ಯರಿವಶಂ ಭಯಾತ್॥ 12-107-13 (68964) ಭೇದೇ ಗಣಾ ವಿನಶ್ಯುರ್ಹಿ ಭಿನ್ನಾಸ್ತು ಸುಜಯಾಃ ಪರೈಃ। ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಘಾತಯೋಗೇನ ಪ್ರಯತೇರನ್ಗಣಾಃ ಸದಾ॥ 12-107-14 (68965) ಅರ್ಥಾಶ್ಚೈವಾಧಿಗಂಯಂತೇ ಸಂಘಾತಬಲಪೌರುಷೈಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಾಶ್ಚ ಮೈತ್ರೀಂ ಕುರ್ವಂತಿ ತೇಷು ಸಂಘಾತವೃತ್ತಿಷು॥ 12-107-15 (68966) ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಾಃ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಶುಶ್ರೂಷಂತಃ ಪರಸ್ಪರಂ। ವಿನಿವೃತ್ತಾಭಿಸಂಧಾನಾಃ ಸುಖಮೇಧಂತಿ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-107-16 (68967) ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾನ್ವ್ಯವಹಾರಾಂಶ್ಚ ಸ್ಥಾಪಯಂತಶ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರತಃ। ಯಥಾವತ್ಪ್ರತಿಪಶ್ಯಂತೋ ವಿವರ್ಧಂತೇ ಗಣೋತ್ತಮಾಃ॥ 12-107-17 (68968) ಪುತ್ರಾನ್ಭ್ರಾತೃನ್ನಿಗೃಹ್ಣಂತೋ ವಿನಯಂತಶ್ಚ ತಾನ್ಸದಾ। ವಿನೀತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಂತೋ ವಿವರ್ಧಂತೇ ಗಣೋತ್ತಮಾಃ॥ 12-107-18 (68969) ಚಾರಮಂತ್ರವಿಧಾನೇಷು ಕೋಶಸಂನಿಚಯೇಷು ಚ। ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ವರ್ಧಂತೇ ಸರ್ವತೋ ಗಣಾಃ॥ 12-107-19 (68970) ಪ್ರಾಜ್ಞಾಂಶ್ಚಾರಾನ್ಮಹೋತ್ಸಾಹಾನ್ಕರ್ಮಸು ಸ್ಥಿರಪೌರುಷಾನ್। ಮಾನಯಂತಃ ಸದಾ ಯುಕ್ತಾ ವಿವರ್ಧಂತೇ ಗಣಾ ನೃಪ॥ 12-107-20 (68971) ದ್ರವ್ಯವಂತಶ್ಚ ಶೂರಾಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಗಾಃ। ಕೃಚ್ಛ್ರಾಸ್ವಾಪತ್ಸು ಸಂಮೂಢಾನ್ಗಣಾಃ ಸಂತಾರಯಂತಿ ತೇ॥ 12-107-21 (68972) ಕ್ರೋಧೋ ಭೇದೋ ಭಯಂ ದಂಡಃ ಕರ್ಷಣಂ ನಿಗ್ರಹೋ ವಧಃ। ನಯತ್ಯರಿವಶಂ ಸದ್ಯೋ ಗಣಾನ್ಭರತಸತ್ತಮ॥ 12-107-22 (68973) ತಸ್ಮಾನ್ಮಾನಯಿತವ್ಯಾಸ್ತೇ ಗಣಮುಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಧಾನತಃ। ಲೋಕಯಾತ್ರಾ ಸಮಾಯತ್ತಾ ಭೂಯಸೀ ತೇಷು ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-107-23 (68974) ಮಂತ್ರಗುಪ್ತಿಃ ಪ್ರಧಾನೇಷು ಚಾರಶ್ಚಾಮಿತ್ರಕರ್ಶಣ। ನ ಗಣಾಃ ಕೃತ್ಸ್ನಶೋ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹಂತಿ ಭಾರತ॥ 12-107-24 (68975) ಗಣಮುಖ್ಯೈಸ್ತು ಸಂಭೂಯ ಕಾರ್ಯಂ ಗಣಹಿತಂ ಮಿಥಃ॥ 12-107-25 (68976) ಪೃಥಗ್ಗಣಸ್ಯ ಭಿನ್ನಸ್ಯ ವಿತತಸ್ಯ ತತೋಽನ್ಯಥಾ। ಅರ್ಥಾಃ ಪ್ರತ್ಯವಸೀದಂತಿ ತಥಾಽನರ್ಥಾ ಭವಂತಿ ವ॥ 12-107-26 (68977) ತೇಷಾಮನ್ಯೋನ್ಯಭಿನ್ನಾನಾಂ ಸ್ವಶಕ್ತಿಮನುತಿಷ್ಠತಾಂ। ನಿಗ್ರಹಃ ಪಂಡಿತೈಃ ಕಾರ್ಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಪ್ರಧಾನತಃ॥ 12-107-27 (68978) ಕುಲೇಷು ಕಲಹಾ ಜಾತಾಃ ಕುಲವೃದ್ಧೈರುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ। ಗೋತ್ರಸ್ಯ ನಾಶಂ ಕುರ್ವಂತಿ ಗಣಭೇದಸ್ಯ ಕಾರಕಂ॥ 12-107-28 (68979) ಆಭ್ಯಂತರಂ ಭಯಂ ರಕ್ಷ್ಯಮಸಾರಂ ಬಾಹ್ಯತೋ ಭಯಂ। ಆಭ್ಯಂತರಂ ಭಯಂ ರಾಜನ್ಸದ್ಯೋ ಮೂಲಾನಿ ಕೃಂತತಿ॥ 12-107-29 (68980) ಅಕಸ್ಮಾತ್ಕ್ರೋಧಮೋಹಾಭ್ಯಾಂ ಲೋಭಾದ್ವಾಽಪಿ ಸ್ವಭಾವಜಾತ್। ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ನಾಭಿಭಾಷಂತೇ ತತ್ಪರಾಭವಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-107-30 (68981) ಜಾತ್ಯಾ ಚ ಸದೃಶಾಃ ಸರ್ವೇ ಕುಲೇನ ಸದೃಶಾಸ್ತಥ। ನ ಚೋದ್ಯೋಗೇನ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಾ ರೂಪದ್ರವ್ಯೇಣ ವಾ ಪುನಃ॥ 12-107-31 (68982) ಭೇದಾಚ್ಚೈವ ಪ್ರದಾನಾಚ್ಚ ನಾಂಯಂತೇ ರಿಪುಭಿರ್ಗಣಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಘಾತಮೇವಾಹುರ್ಗಣಾನಾಂ ಶರಣಂ ಮಹತ್॥ ॥ 12-107-32 (68983) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಾಧಿಕಸತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 107॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-107-5 ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ವೃತ್ತಿರ್ಜೀವಿಕಾ ಚ। ಲಧುನಾ ಸುಗಮೇನ। ಆದೇಶರೂಪೇಣೋಪದೇಶಾತ್ಮಕೇನ॥ 12-107-6 ಗಣಾನಾಂ ಶೂರಜನಸ್ತೇಮಾನಾಂ॥ 12-107-11 ಏಕೋ ರಾಜಾ ಲೋಭಂ ವೃಣುತೇ। ಗಣಸ್ತದಾಽಸ್ಮಭ್ಯಂ ನ ದದಾತೀ ತ್ಯಮರ್ಷಂ ವೃಣುತೇ॥ 12-107-12 ಇತರೇತರಂ ಗಣಾ ರಾಜಾನಶ್ಚ ಪ್ರಕರ್ಷಂತಿ॥ 12-107-14 ಸಂಘಾತಯೋಗೇನೈಕಮತ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಣ॥

12-108-0 (68984) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ 12-108-0x (5624) ಮಹಾನಯಂ ಧರ್ಮಪಥೋ ಬಹುಶಾಖಶ್ಚ ಭಾರತ। ಕಿಂಸ್ವಿದೇವೇಹ ಧರ್ಮಾಣಾಮನುಷ್ಠೇಯತಮಂ ಮತಂ॥ 12-108-1 (68985) ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಗರೀಯೋ ಭವತೋ ಮತಂ। ಯಥಾಽಹಂ ಪರಮಂ ಧರ್ಮಮಿಹ ಚ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚಾಪ್ನುಯಾಂ॥ 12-108-2 (68986) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-108-3x (5625) ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರ್ಗುರೂಣಾಂ ಚ ಪೂಜಾ ಬಹುಮತಾ ಮಮ। ಅತ್ರ ವರ್ತನ್ನರೋ ಲೋಕಾನ್ಯಶಶ್ಚ ಮಹದಶ್ನುತೇ॥ 12-108-3 (68987) ಯದೇತೇ ಹ್ಯನುಜಾನೀಯುಃ ಕರ್ಮ ತಾತ ಸುಪೂಜಿತಾಃ। ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ತತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-108-4 (68988) ನ ತೈರಭ್ಯನನುಜ್ಞಾತೋ ಧರ್ಮಮನ್ಯಂ ಸಮಾಚರೇತ್। ಯಂ ಮೇ ತೇಽಭ್ಯನುಜಾನೀಯುಃ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-108-5 (68989) ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಏತ ಏವಾಶ್ರಮಾಸ್ತ್ರಯಃ। ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ವೇದಾ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ॥ 12-108-6 (68990) ಪಿತಾವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಮಾತಾಽಗ್ನಿರ್ದಕ್ಷಣಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಗುರು ವನೀಯಸ್ತು ಸಾಽಗ್ನಿತ್ರೇತಾ ಗರೀಯಸೀ॥ 12-108-7 (68991) ತ್ರಿಷ್ವಪ್ರಮಾದ್ಯನ್ನೇತೇಷು ತ್ರೀಲ್ಲೋಂʼಕಾನಪಿ ಜೇಷ್ಯಸಿ। ಪಿತೃವೃತ್ತ್ಯಾ ತ್ವಿಮಂ ಲೋಕಂ ಮಾತೃವೃತ್ತ್ಯಾ ತಥಾ ಪರಂ॥ 12-108-8 (68992) ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗುರೋರ್ವೃತ್ತ್ಯಾ ನಿಯಮೇನ ತರಿಷ್ಯಸಿ। ಸ--ಗೇತೇಷು ವರ್ತಸ್ವ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಭಾರತ॥ 12-108-9 (68993) ಯಶಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ಧರ್ಮಂ ಚ ಸುಮಹಾಫಲಂ। ನೈತಾನತಿಶಯೀಥಾಸ್ತ್ವಂ ನಾತ್ಯಶ್ನೀಥಾ ನ ದೂಷಯೇಃ॥ 12-108-10 (68994) ಹಿಯಂ ಪರಿಚರೇಶ್ಚೈವ ತದ್ವೈ ಸುಕೃತಮುತ್ತಮಂ। ಕೀರ್ತಿ ಪುಣ್ಯಂ ಯಶೋ ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ತ್ವಂ ಜನಾಧಿಪ॥ 12-108-11 (68995) ಸರ್ವೇ ತಸ್ಯಾದೃತಾ ಲೋಕಾ ಯಸ್ಯೈತೇ ತ್ರಯ ಆದೃತಾಃ। ಅನಾದೃತಾಸ್ತು ಯಸ್ಯೈತೇ ಸರ್ವಾಸ್ತಸ್ಯಾಫಲಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ॥ 12-108-12 (68996) ನ ಚಾಯಂ ನ ಪರೋ ಲೋಕೋ ನ ಯಶಸ್ತಸ್ಯ ಭಾರತ। ಅಮಾನಿತಾ ನಿತ್ಯಮೇವ ಯಸ್ಯೈತೇ ಗುರವಸ್ತ್ರಯಃ॥ 12-108-13 (68997) ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನ ಪರೇ ಲೋಕೇ ಯಶಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಪಾರತ್ರಂ ಸಮುದಾಹೃತಂ॥ 12-108-14 (68998) ತೇಭ್ಯ ಏವ ಹಿ ಯತ್ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಯಂ ಯನ್ನಿಸೃಜಾಂಯಹಂ। ತದಾಸೀನ್ಮೇ ಶತಗುಣಂ ಸಹಸ್ರಗುಣಮೇವ ಚ। ತಸ್ಮಾನ್ಮೇ ಸಂಪ್ರಕಾಶಂತೇ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-108-15 (68999) ದಶೈವ ತು ಸದಾಽಽಚಾರ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಾನಧಿತಿಷ್ಠತಿ। ದಶಾಚಾರ್ಯಾನುಪಾಧ್ಯಾಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಾನ್ಪಿತಾ ದಶ॥ 12-108-16 (69000) ಪಿತೄಂದಶ ತು ಮಾತೈಕಾ ಸರ್ವಾಂ ವಾ ಪೃಥಿವೀಮಪಿ। ಗುರುತ್ವೇನಾಭಿಭವತಿ ನಾಸ್ತಿ ಮಾತೃಸಮೋ ಗುರುಃ॥ 12-108-17 (69001) ಗುರುರ್ಗರೀಯಾನ್ಪಿತೃತೋ ಮಾತೃತಶ್ಚೇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ। ಉಭೌ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೌ ಜನ್ಮನ್ಯೇವೋಪಯುಜ್ಯತಃ॥ 12-108-18 (69002) ಶರೀರಮೇತೌ ಸೃಜತಃ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಚ ಭಾರತ। ಆಚಾರ್ಯಶಿಷ್ಟಾ ಯಾ ಜಾತಿಃ ಸಾಸಂಯಗಜರಾಮರಾ॥ 12-108-19 (69003) ಅವಧ್ಯಾ ಹಿ ಸದಾ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚಾಪ್ಯುಪಚಾರಿಣೌ॥ 12-108-20 (69004) ನ ಸ ದುಷ್ಯತಿ ತತ್ಕೃತ್ವಾ ನ ಚ ತೇ ದೂಷಯಂತಿ ತಂ। ಧರ್ಮಾಯ ಯತಮಾನಾನಾಂ ವಿದುರ್ದೇವಾಃ ಸಹರ್ಷಿಭಿಃ॥ 12-108-21 (69005) ಯ ಆವೃಣೋತ್ಯವಿತಥೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಋತಂ ಬ್ರುವನ್ನಮೃತಂ ಸಂಪ್ರಯಚ್ಛನ್। ತಂ ಮನ್ಯೇಥಾಃ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚ ತಸ್ಮೈ ನ ದ್ರುಹ್ಯೇತ್ಕೃತಮಸ್ಯ ಜಾನನ್॥ 12-108-22 (69006) ವಿದ್ಯಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯೇ ಗುರುಂ ನಾದ್ರಿಯಂತೇ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಾ ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾ। ತೇಷಾಂ ಪಾಪಂ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟಂ ನಾನ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪಾಪಕೃದಸ್ತಿ ಲೋಕೇ। ಯಥೈವ ತೇ ಗುರುಭಿರ್ಭಾವನೀಯಾ ಸ್ತಥೈವ ತೇಷಾಂ ಗುರವೋಽಭ್ಯರ್ಚನೀಯಾಃ॥ 12-108-23 (69007) ತಸ್ಮಾತ್ಪೂಜಯಿತವ್ಯಾಶ್ಚ ಸಂವಿಭಜ್ಯಾಶ್ಚ ಯತ್ನತಃ। ಗುರವೋಽರ್ಚಯಿತವ್ಯಾಶ್ಚ ಪುರಾಣಂ ಧರ್ಮಮಿಚ್ಛತಾ॥ 12-108-24 (69008) ಯೇನ ಪ್ರೀಣಂತಿ ಪಿತರಸ್ತೇನ ಪ್ರೀತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಪ್ರೀಣಾತಿ ಜನನೀಯೇನ ಪೃಥಿವೀ ತೇನ ಪೂಜಿತಾ॥ 12-108-25 (69009) ಯೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯುಪಾಧ್ಯಾಯಸ್ತೇನ ಸ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪೂಜಿತಂ। ಮಾತೃತಃ ಪಿತೃತಶ್ಚೈವ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂಜ್ಯತಮೋ ಗುರುಃ॥ 12-108-26 (69010) ಋಷಯಶ್ಚ ಹಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಪ್ರೀಯಂತೇ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ। ಪೂಜ್ಯಮಾನೇಷು ಗುರುಷು ತಸ್ಮಾತ್ಪೂಜ್ಯತಮೋ ಗುರುಃ॥ 12-108-27 (69011) ಕೇನಚಿನ್ನ ಚ ವೃತ್ತೇನ ಹ್ಯವಜ್ಞೇಯೋ ಗುರುರ್ಭವೇತ್। ನ ಚ ಮಾತಾ ನ ಚ ಪಿತೋ ತಾದೃಶೋ ಯಾದೃಶೋ ಗುರುಃ॥ 12-108-28 (69012) ನ ತೇಽವಮಾನಮರ್ಹಂತಿ ನ ತೇಷಾಂ ದೂಷಯೇತ್ಕೃತಂ। ಗುರೂಣಾಮೇವ ಸತ್ಕಾರಂ ವಿದುರ್ದೇವಾಃ ಸಹರ್ಷಿಭಿಃ॥ 12-108-29 (69013) ಉಪಾಧ್ಯಾಯಂ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚ ಯೇ ವಿದ್ರುಹ್ಯಂತೇ ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾ। ತೇಷಾಂ ಪಾಪಂ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ಯಃ ಪಾಪಕೃದಸ್ತಿ ಲೋಕೇ॥ 12-108-30 (69014) ಭೃತೋ ಭರ್ತಾರಂ ಯೋ ನ ವಿಭಿರ್ತಿ ಪುತ್ರಃ ಸ್ವಯೋನಿಜಃ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚ। ತಸ್ಯ ಪಾಪಂ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾವಿಷಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ಯಃ ಪಾಪಕೃದಸ್ತಿ ಲೋಕೇ॥ 12-108-31 (69015) ಮಿತ್ರದ್ರುಹಃ ಕೃತಘ್ನಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಘ್ನಸ್ಯ ಪಿಶುನಸ್ಯ ಚ। ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ಚೈತೇಷಾಂ ನಿಷ್ಕೃತಿಂ ನಾನುಶುಶ್ರುಂ॥ 12-108-32 (69016) ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಮನುನಿರ್ದೇಶದೃಷ್ಟಂ ಯತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪುರುಷೇಣೇಹ ಕಿಂಚಿತ್। ಏತಚ್ಛ್ರೇಯೋ ನಾನ್ಯದಸ್ಮಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸರ್ವಾಂಧರ್ಮಾನನುಸೃತ್ಯೈತದುಕ್ತಂ॥ ॥ 12-108-33 (69017) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 108॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-108-8 ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪೂಜ್ಯಾ॥ 12-108-21 ತತ್ ವಧ್ಯಾನಾಮಪಿ ತೇಷಾಂ ಅವಧಂ ಕೃತ್ವಾ। ತೇ ಆರಾಧಿನೋಽಪಿ ಪಿತೃಮಾತೃಗುರವಃ ಅವಧೇನ ನೈನಂ ದೂಷಯಂತಿ। ರಾಜ್ಯ ಹಿ ವಧ್ಯಾನಾಮವಧೇ ದುಷ್ಯತಿ ತದ್ವನ್ನಾತ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ। ಧರ್ಮಾಯ ದುಷ್ಟಾನಾಮಪಿ ಪಿತ್ರಾದೀನಾಂ ಪಾಲನಾಯ ಯತಮಾನಾನಾಂ ಯತಮಾನಾಂದೇವಾ ಅಪ್ಯನುಗ್ರಾಹ್ಯತ್ವೇನ ವಿದುಃ॥ 12-108-22 ಆವೃಣೋತಿ ಅನುಗೃಹ್ಣಾತಿ। ಕರ್ಮಣಾ ಪ್ರವಚನೇನ। ಋತಂ ವೇದಂ॥ 12-108-32 ಸ್ತ್ರೀಘ್ನಸ್ಯ ಗುರುಧಾತಿನಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-108-33 ಅನುಸೃತ್ಯೈಕೀಕೃತ್ಯ। ಏತತ್ಸಾರಭೂತಂ॥

12-109-0 (69018) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-109-0x (5626) ಕಥಂ ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛನ್ನರೋ ವರ್ತೇತ ಭಾರತ। ತತ್ತ್ವಂ ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾಯ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-109-1 (69019) ಸತ್ಯಂ ಚೈವಾನೃತಂ ಚೋಭೇ ಲೋಕಾನಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಃ। ತಯೋಃ ಕಿಮಾಚರೇದ್ರಾಜನ್ಪುರುಷೋ ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಿತಃ॥ 12-109-2 (69020) ಕಿಂಸ್ವಿತ್ಸತ್ಯಂ ಕಿಮನೃತಂ ಕಿಂಸ್ವಿದ್ಧರ್ಂಯಂ ಸನಾತನಂ। ಕಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ವದೇತ್ಸತ್ಯಂ ಕಸ್ಮಿನ್ವಾಽಪ್ಯನೃತಂ ವದೇತ್॥ 12-109-3 (69021) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-109-4x (5627) ಸತ್ಯಸ್ಯ ವಚನಂ ಸಾಧು ನ ಸತ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯತೇ ಪರಂ। ಯತ್ತು ಲೋಕೇ ಸುದುರ್ಜ್ಞೇಯಂ ತತ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭಾರತ॥ 12-109-4 (69022) ಭವೇತ್ಸತ್ಯಂ ನ ವಕ್ತವ್ಯಂ ವಕ್ತವ್ಯಮನೃತಂ ಭವೇತ್। ಯತ್ರಾನೃತಂ ಭವೇತ್ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ವಾಽಪ್ಯನೃತಂ ಭವೇತ್॥ 12-109-5 (69023) ತಾದೃಶೋ ವರ್ಧತೇ ಪಾಪೋ ಯತ್ರ ಸತ್ಯಮನಿಶ್ಚಿತಂ। ಸತ್ಯಾನೃತೇ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ತತೋ ಭವತಿ ಧರ್ಮವಿ॥ 12-109-6 (69024) ಅಪ್ಯನಾರ್ಯೋಽಕೃತಪ್ರಜ್ಞಃ ಪುರುಷೋಽಪ್ಯತಿದಾರುಣಃ। ಸುಮಹತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪುಣ್ಯಂ ಬಲಾಕೋಽಂಧವಧಾದಿವ॥ 12-109-7 (69025) ಕಿಮಾಶ್ಚರ್ಯಂ ಚ ಯನ್ಮೂಢೋ ಧರ್ಮಕಾಮೋಽಪ್ಯಧರ್ಮವಿತ್। ಸುಮಹತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪುಣ್ಯಂ ಗಂಗಾಯಾಮಿವ ಕೌಶಿಕಃ॥ 12-109-8 (69026) ತಾದೃಶೋಽಯಮನುಪ್ರಶ್ನೋ ಯತ್ರ ಧರ್ಮಃ ಸುದುರ್ವಿದಃ। ದುಷ್ಕಾರಂ ಚಾಪಿ ಸಂಖ್ಯಾತುಂ ತರ್ಕೇಣಾತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಯತಿ॥ 12-109-9 (69027) ಪ್ರಭವಾರ್ಥಾಯ ಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಪ್ರವಚನಂ ಕೃತಂ। ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಭವಸಂಯುಕ್ತಃ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-109-10 (69028) `ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧಸ್ತಪೋ ದಾನಂ ದಮೋ ಮತಿಃ। ಅನಸೂಯಾಽಪ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಮನೀರ್ಷ್ಯಾ ಶೀಲಮೇವ ಚ॥ 12-109-11 (69029) ಏಷ ಧರ್ಮಃ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥಿತಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ। ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ದೇವದೇವೇನ ಅಯಂ ಚೈವ ಸನಾತನಃ॥ 12-109-12 (69030) ಅಸ್ಮಿಂಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತೋ ರಾಜನ್ನರೋ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ। ಶ್ರೌತೋ ವಧಾತ್ಮಕೋ ಧರ್ಮ ಅಹಿಂಸಾಪರಮಾರ್ಥಿಕಃ॥' 12-109-13 (69031) ಧಾರಣಾದ್ಧರ್ಮಮಿತ್ಯಾಹುರ್ಧರ್ಮೇಣ ವಿಧೃತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಧಾರಣಸಂಯುಕ್ತಃ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಃ॥ 12-109-14 (69032) ಅಹಿಂಸಾರ್ಥಾಯ ಭೂತಾನಾಂ ಧರ್ಮಪ್ರವಚನಂ ಕೃತಂ। ಯಃ ಸ್ಯಾದಹಿಂಸಾಸಂಯುಕ್ತಃ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-109-15 (69033) ಶ್ರುತಿಂ ಧರ್ಮಂ ವದಂತ್ಯನ್ಯೇ ಮಾನಾನ್ಯಾಹುಃ ಪರೇ ಜನಾಃ। ನ ಚ ತಂ ಸ್ವಭ್ಯಸೂಯಾಮೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವಂ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-109-16 (69034) ಯೇಽನ್ಯಾಯೇನ ಜಿಹೀರ್ಷಂತೋ ಧನಮಿಚ್ಛಂತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್। ತೇಭ್ಯಸ್ತು ನ ತದಾಖ್ಯೇಯಂ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-109-17 (69035) ಅಕೂಜನೇನ ಚೇನ್ಮೋಕ್ಷೋ ನಾವಕೂಜೇತ್ಕಥಂಚನ। ಅವಶ್ಯಂ ಕೂಜಿತವ್ಯಂ ವಾ ಶಂಕೇರನ್ವಾಽಪ್ಯಕೂಜನಾತ್॥ 12-109-18 (69036) `ಯೇಽನ್ಯೇ ವಾಽಪ್ಯನೃತಂ ಕುರ್ಯುಃ ಕುರ್ಯಾದೇವ ವಿಚಾರಣಂ। ಶ್ರೇಯಸ್ತತ್ರಾನೃತಂ ವಕ್ತುಂ ಸತ್ಯಾದಿತಿ ವಿಚಾರಿತಂ॥ 12-109-19 (69037) ಅಕ್ಷಯಾದ್ಯೋ ವಧಂ ರಾಜನ್ಕುರ್ಯಾದೇವಾವಿಚಾರಯನ್। ಅಬುಧ್ವಾಽನುಶಯೇ ದೋಷಂ ಶ್ರೇಯಸ್ತಚ್ಚಾನೃತಂ ಭವೇತ್॥ 12-109-20 (69038) ನ ಸ್ತೇನಃ ಸಹ ಸಂಬಂಧಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಶಪಥಾದಪಿ।' ಶ್ರೇಯಸ್ತತ್ರಾನೃತಂ ವಕ್ತುಂ ಸತ್ಯಾದಿತಿ ಹಿ ಧಾರಣಾ॥ 12-109-21 (69039) ಯಃ ಪಾಪೈಃ ಸಹ ಸಂಬಂಧಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಶಪಥಾದಪಿ। ನ ಚ ತೇಭ್ಯೋ ಧನಂ ದದ್ಯಾಚ್ಛಕ್ಯೇ ಸತಿ ಕಥಂಚನ। ಪಾಪೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಧನಂ ದತ್ತಂ ದಾತಾರಮಪಿ ಪೀಡಯೇತ್॥ 12-109-22 (69040) ಸ್ವಶರೀರೋಪರೋಧೇನ ಧನಮಾದಾತುಮಿಚ್ಛತಃ। ಸತ್ಯಸಂಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಯದ್ಬ್ರೂಯುಃ ಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಕ್ವಚಿತ್। ಅನುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರ ತದ್ವಾಚ್ಯಂ ಸರ್ವೇ ತೇಽನೃತವಾದಿನಃ॥ 12-109-23 (69041) ಪ್ರಾಣಾತ್ಯಯೇ ವಿವಾಹೇ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಮನೃತಂ ಭವೇತ್। ಅರ್ಥಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಪರೇಷಾಂ ಧರ್ಮಕಾರಣಾತ್॥ 12-109-24 (69042) ಪರೇಷಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಕಾಂಕ್ಷನ್ನ ಚ ಸ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಭಿಕ್ಷುಕಃ। ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ಯ ನ ದಾತವ್ಯಂ ಶ್ವಃ ಕಾರ್ಯಸ್ತು ಬಲಾತ್ಕೃತಃ॥ 12-109-25 (69043) ಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಧರ್ಮಸಮಯಾತ್ಪ್ರಚ್ಯುತೋ ಧರ್ಮಜೀವನಃ। ದಂಡೇನೈವ ಸ ಹಂತವ್ಯಸ್ತಂ ಪಂಥಾನಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ॥ 12-109-26 (69044) ಚ್ಯುತಃ ಸದೈವ ಧರ್ಮೇಭ್ಯೋ ಧನವಾಂಧರ್ಮಮಾಶ್ರಿತಃ। ಕಥಂ ಸ್ವಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತಮಿಚ್ಛೇದುಪಜೀವಿತುಂ॥ 12-109-27 (69045) ಸರ್ವೋಪಾಯೈರ್ನಿಯಂತವ್ಯಃ ಪಾಪೋ ನಿಕೃತಿಜೀವನಃ। ಧನಮಿತ್ಯೇವ ಪಾಪಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಿಹ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-109-28 (69046) ಅವಿವಾಹ್ಯಾ ಹ್ಯಸಂಭೋಜ್ಯಾ ನಿಕೃತ್ಯಾ ನಿರಯಂ ಗತಾಃ। ಚ್ಯುತಾ ದೇವಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಾಸ್ತಥೈವ ತೇ। [ನಿರ್ಯಜ್ಞಾಸ್ತಪಸಾ ಹೀನಾ ಮಾ ಸ್ಮ ತೈಃ ಸಹ ಸಂಗಮಃ॥] 12-109-29 (69047) ಧನಾದಾನಾದ್ದುಃಖತರಂ ಜೀವಿತಾ ಧಿಕ್ಪ್ರಯೋಜನಂ। ಇದಂ ತೇ ರೋಚತಾಂ ಧರ್ಮ ಇತಿ ವಾಚ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ॥ 12-109-30 (69048) ನ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಪಾಪಾನಾಂ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯೇಷ ನಿಶ್ಚಯಃ। ತಥಾವಿಧಂ ಚ ಯೋ ಹನ್ಯಾನ್ನ ಸ ಪಾಪೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ॥ 12-109-31 (69049) ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಹತಂ ಹಂತಿ ಹತ ಏವ ಸ ಹನ್ಯತೇ। ತೇಷು ಯಃ ಸಮಯಂ ಕಶ್ಚಿತ್ಕುರ್ವೀತ ಹತಬುದ್ಧಿಷು॥ 12-109-32 (69050) ಯಥಾ ಕಾಕಾಸ್ತಥೈವ ಶ್ವಾ ತಥೈವೋಪಧಿಜೀವನಃ। ಊರ್ಧ್ವಂ ದೇಹವಿಮೋಕ್ಷಾಂತೇ ಭವಂತ್ಯೇತಾಸು ಯೋನಿಷು॥ 12-109-33 (69051) ಯಸ್ಮಿನ್ಯಥಾ ವರ್ತತಿ ಯೋ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಸ ಧರ್ಮಃ। ಮಾಯಾಚಾರೋ ಮಾಯಯಾ ಬಾಧಿತವ್ಯಃ ಸಾಧ್ವಾಚಾರಃ ಸಾಧುನೈವಾಭ್ಯುಪೇಯಃ॥ ॥ 12-109-34 (69052) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ನವಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 109॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-109-6 ತಾದೃಶಃ ಸತ್ಯಾನೃತಯೋಸ್ತತ್ತ್ವಮಜಾನನ್। ತಾದೃಶೋ ಬಧ್ಯತೇ ಬಾಲ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-109-7 ಅಂಧಸ್ಯ ಘ್ನಾಣಚಕ್ಷುಷಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿವಧಾಯೋದ್ಯತಸ್ಯ ವಧಾದೂಲಾಕೋ ವ್ಯಾಧೋ ಹಿಂಸ್ರಸ್ವಭಾವೋಽಪಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮೇತಿ ಕರ್ಣಪರ್ವಕಥಾನುಸಂಧೇಯಾ॥ 12-109-8 ಮೂಢಃ ಕರ್ಣಪರ್ವೋಕ್ತಃ ಸತ್ಯವಾದೀಚೋರೇಭ್ಯಃ ಸತ್ಯವಚನಾಭಿಮಾನಿತ್ವಾನ್ಮಾರ್ಗಮುಪದಿಶ್ಯ ಕಾರ್ಪಟಿಕಾನ್ಘಾತಿತವಾನ್। ಅಸೌ ಧರ್ಮವಿನ್ನೇತ್ಯರ್ಥಃ। ಕೌಶಿಕ ಉಲೂಕೋ ಗಂಗಾತೀರೇ ಸಹಸ್ರಶಃ ಸರ್ಪಿಣ್ಯಾ ಸ್ಥಾಪಿತಾನ್ಯಂಡಾನಿ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ। ತದಭೇದನೇ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಿವಾಣಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ವೃಭ್ದ್ಯಾ ಸದ್ಯೋ ಲೋಕನಾಶಸಂಭವೇತ್। ಸುಮಹತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪಾಪಂ ಇತಿ ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-109-9 ಅತ್ರ ಧಗಲಕ್ಷಣೇ। ವ್ಯವಸ್ಯತಿ ನಿಶ್ಚಿನೋತಿ॥ 12-109-10 ಪ್ರಭವೇಽಭ್ಯುದಯಃ॥ 12-109-16 ಶ್ರುತ್ಯುಕ್ತೋಽರ್ಥಃ ಸರ್ವೋ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯಪಿ ನ। ಶ್ಯೇನಾದೇರ್ಧರ್ಮತ್ವಾಭಾವಾತ್ ಸರ್ವಂಶ್ಯೇನಾದ್ಯತಿ ನಹಿ ವಿಧೀಯತೇ ಧರ್ಮತ್ವೇನ ನ ಚೋದ್ಯತೇ॥ 12-109-17 ಧನಮಿಚ್ಛಂತಿ ಕಸ್ಯಚಿ ತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-109-21 ವೋರೇಷು ಧನಿಕಂ ಪೃಚ್ಛತ್ಸು ನ ವದೇತ್। ವದತೋ ಮೋಕ್ಷಾಭಾವೇ ನ ವೇಝೀತಿ ಶಪಥಪೂರ್ವಕಮಪಿ ವದೇತ್। ತಾದೃಶಸ್ಥಲೇಽನೃತೇ ದೋಷೋ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-109-22 ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ತೇನೇಭ್ಯಃ॥ 12-109-29 ಮಾ ಸಂಗಮಃ ಸಂಗಂ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ॥ 12-109-32 ಸಮಯಂ ಏತಾನ್ಹನಿಧ್ಯಾಮೀತಿ ವ್ರತಂ ಯಶ್ಚಿಕೀರ್ಷೇತ್ ಸ ಕುರ್ವೀತ್। ತಾದೃಶಾನಾಂ ವಧೇ ಪುಣ್ಯಮಸ್ತೀತಿ ಭಾವಃ॥

12-110-0 (69082) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-110-0x (5636) ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನೇಷು ಭೂತೇಷು ತೈಸ್ತೈರ್ಭಾವೈಃ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್। ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರೇದ್ಯೇನ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-110-1 (69083) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-110-2x (5637) ಆಶ್ರಮೇಷು ಯಥೋಕ್ತೇಷು ಯಥೋಕ್ತಂ ಯೇ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ವರ್ತಂತೇ ಸಂಯತಾತ್ಮಾನೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-2 (69084) ಯೇ ದಂಭಾನ್ನಾಚರಂತಿ ಸ್ಮ ಯೇಷಾಂ ವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಸಂಯತಾ। ವಿಷಯಾಂಶ್ಚ ನಿಗೃಹ್ಣಂತಿ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-3 (69085) ಪ್ರತ್ಯಾಹುರ್ನೋಚ್ಯಮಾನಾ ಯೇ ನ ಹಿಂಸಂತಿ ಚ ಹಿಂಸಿತಾಃ। ಪ್ರಯಚ್ಛಂತಿ ನ ಯಾಚಂತೇ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-4 (69086) ವಾಸಯಂತ್ಯತಿಥೀನ್ನಿತ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ಯೇ ಚಾನಸೂಯಕಾಃ। ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಶೀಲಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-5 (69087) ಮಾತಾಪಿತ್ರೋಶ್ಚ ಯೇ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತಂತೇ ಧರ್ಮಕೋವಿದಾಃ। ವರ್ಜಯಂತಿ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-6 (69088) ಯೇ ವಾ ಪಾಪಂ ನ ಕುರ್ವಂತಿ ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ಗಿರಾ। ನಿಕ್ಷಿಪ್ತದಂಡಾ ಭೂತೇಷು ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-7 (69089) ಯೇ ನ ಲೋಭಾನ್ನಯಂತ್ಯರ್ಥಾನ್ರಾಜಾನೋ ರಜಸಾಽನ್ವಿತಾಃ। ವಿಷಯಾನ್ಪರಿರಕ್ಷಂತಿ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-8 (69090) ಸ್ವೇಷು ದಾರೇಷು ವರ್ತಂತೇ ನ್ಯಾಯಲಬ್ಧೇಷ್ವೃತಾವೃತೌ। ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಪರಾಃ ಸಂತೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-9 (69091) ಆಹವೇಷು ಚ ಯೇ ಶೂರಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮೃತ್ಯುಕೃತಂ ಭಯಂ। ಧರ್ಮೇಣ ಜಯಮಿಚ್ಛಂತಿ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-10 (69092) ಯೇ ವದಂತೀಹ ಸತ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗೇಽಪ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ। ಪ್ರಮಾಣಭೂತಾ ಭೂತಾನಾಂ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-11 (69093) ಕರ್ಮಾಣ್ಯಕುತ್ಸನಾರ್ಥಾನಿ ಯೇಷಾಂ ವಾಚಶ್ಚ ಸೂನೃತಾಃ। ಯೇಷಾಮರ್ಥಾಶ್ಚ ಸಾಧ್ವರ್ಥಾ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ। 12-110-12 (69094) ಅನಧ್ಯಾಯೇಷು ಯೇ ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ನೈವ ಕುರ್ವತೇ। ತಪೋನಿಷ್ಠಾಃ ಸುತಪಸೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-13 (69095) ಯೇ ತಪಶ್ಚ ತಪಸ್ಯಂತಿ ಕೌಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ। ವಿದ್ಯಾ ವೇದವ್ರತಸ್ನಾತಾ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-14 (69096) ಯೇ ಚ ಸಂಶಾಂತರಜಸಃ ಸಂಶಾಂತತಮಸಶ್ಚ ಯೇ। ಸತ್ವೇ ಸ್ಥಿತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-15 (69097) ಯೇಷಾಂ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ರಸತಿ ನ ತ್ರಸಂತಿ ಹಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಯೇಷಾಮಾತ್ಮಸಮೋ ಲೋಕೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-16 (69098) ಪರಶ್ರಿಯಾ ನ ತಪ್ಯಂತಿ ಯೇ ಸಂತಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ। ಗ್ರಾಂಯಾದನ್ನಾನ್ನಿವೃತ್ತಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-17 (69099) ಸರ್ವಾಂದೇವಾನ್ನಮಸ್ಯಂತಿ ಸರ್ವಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಶೃಣ್ವತೇ। ಯೇ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಶಾಂತಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-18 (69100) ಯೇ ನ ಮಾನಿತ್ವಮಿಚ್ಛಂತಿ ಮಾನಯಂತಿ ಚ ಯೇ ಪರಾನ್। ಮಾನ್ಯಮಾನಾನ್ನಮಸ್ಯಂತಿ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-19 (69101) ಯೇ ಚ ಶ್ರಾದ್ಧಾನಿ ಕುರ್ವಂತಿ ತಿಥ್ಯಾಂತಿಥ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾರ್ಥಿನಃ। ಸುವಿಶುದ್ಧೇನ ಮನಸಾ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-20 (69102) ಯೇ ಕ್ರೋಧಂ ಸಂನಿಯಚ್ಛಂತಿ ಕ್ರುದ್ಧಾನ್ಸಂಶಮಯಂತಿ ಚ। ನ ಚ ರುಷ್ಯಂತಿ ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-21 (69103) ಮಧು ಮಾಂಸಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ನಿತ್ಯಂ ವರ್ಜಯಂತೀಹ ಮಾನವಾಃ। ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಮದ್ಯಂ ಚ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-22 (69104) ಯಾತ್ರಾರ್ಥಂ ಭೋಜನಂ ಯೇಷಾಂ ಸಂತಾನಾರ್ಥಂ ಚ ಮೈಥುನಂ। ವಾಕ್ ಸತ್ಯವಚನಾರ್ಥಂ ಚ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-23 (69105) ಈಶ್ವರಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಜಗತಃ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯಂ। ಭಕ್ತಾ ನಾರಾಯಣಂ ದೇವಂ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-24 (69106) ಯ ಏಷ ಪಝರಕ್ತಾಕ್ಷಃ ಪೀತವಾಸಾ ಮಹಾಭುಜಃ। ಸುಹೃದ್ಧಾತಾ ಚ ಮಿತ್ರಂ ಚ ಸಂಬಂಧೀ ಚ ತವಾಚ್ಯುತ॥ 12-110-25 (69107) ಯ ಇಮಾನ್ಸಕಲಾಂʼಲ್ಲೋಕಾಂಶ್ಚರ್ಮವತ್ಪರಿವೇಷ್ಟಯೇತ್। ಇಚ್ಛನ್ಪ್ರಭುರಚಿಂತ್ಯಾತ್ಮಾ ಗೋವಿಂದಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ॥ 12-110-26 (69108) ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಏಷ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ। ರಾಜಂಸ್ತವ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವೈಕುಂಠಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ॥ 12-110-27 (69109) ಯ ಏನಂ ಸಂಶ್ರಯಂತೀಹ ಭಕ್ತ್ಯಾ ನಾರಾಯಣಂ ಹರಿಂ। ತೇ ತರಂತೀಹ ದುರ್ಗಾಣಿ ನ ಚಾತ್ರಾಸ್ತಿ ವಿಚಾರಣಾ॥ 12-110-28 (69110) ` ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಪಿತಕರ್ಮಾಣಃ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಭಾರತ। ಕೃಷ್ಣೇ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷೇ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ। 12-110-29 (69111) ಲೋಕರಕ್ಷಾರ್ಥಮುತ್ಪನ್ನಮದಿತ್ಯಾಂ ಕಶ್ಯಪಾತ್ಮಜಂ। ದೇವಮಿಂದ್ರಂ ನಮಸ್ಯಂತಿ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-30 (69112) ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಲೋಕಕರ್ತಾರಂ ಯೇ ನಮಸ್ಯಂತಿ ಸತ್ಪತಿಂ। ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ಕ್ರತುಭಿರ್ದೇವಂ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-31 (69113) ಯಂ ವಿಷ್ಣುರಿಂದ್ರಃ ಶಂಭುಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ಸ್ತುವಂತಿ ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ದೇವದೇವಂ ಮಹೇಶ್ವರಂ। ಸಮರ್ಚಯಂತಿ ಯೇ ಶಶ್ವದ್ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥' 12-110-32 (69114) ದುರ್ಗಾತಿತರಣಂ ಯೇ ಚ ಪಠಂತಿ ಶ್ರಾವಯಂತಿ ಚ। ಕಥಯಂತಿ ಚ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರಂತಿ ತೇ॥ 12-110-33 (69115) ಇತಿ ಕೃತ್ಯಸಮುದ್ದೇಶಃ ಕೀರ್ತಿತಸ್ತೇ ಮಯಾಽನಘ। ತರತೇ ಯೇನ ದುರ್ಗಾಣಿ ಪರತ್ರೇಹ ಚ ಮಾನವಃ॥ ॥ 12-110-34 (69116) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 110॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-110-1 ಭೂತೇಷು ---। ದುರ್ಗಾಣಿ ದುಸ್ತರಾಣಿ॥ 12-110-3 ವಿಷಯಾನ್ವಿಷಯಾರ್ಥಾನಿ --॥ 12-110-4 ಉಚ್ಯಮಾನಾಃ ನಿಂದ್ಯಮಾನಾಃ॥ 12-110-8 ರಜಸಾನ್ವಿತಾಃ ಸಂತೋಽರ್ಥಾನ್ನ ನಯಂತಿ ನ ಹರಸ್ತಿ॥ 12-110-23 ಯಾತ್ರಾರ್ಥ ಜೀವನಾರ್ಥಂ॥ 12-110-34 ಕೃತ್ಯಸಮುದ್ದೇಶಃ ಕರ್ತವ್ಯಲೇಶಃ॥

12-111-0 (69117) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-111-0x (5638) ಅಸೌಂಯಾಃ ಸೌಂಯರೂಪೇಣ ಸೌಂಯಾಶ್ಚಾಸೌಂಯರೂಪಿಣಃ। ತಾದೃಶಾನ್ಪುರುಷಾಂಸ್ತಾತ ಕಥಂ ವಿದ್ಯಾಮಹೇ ವಯಂ॥ 12-111-1 (69118) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-111-2x (5639) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ವ್ಯಾಘ್ರಗೋಮಾಯುಸಂವಾದಂ ತಂ ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-111-2 (69119) ಪುರಿಕಾಯಾಂ ಪುರಿ ಪುರಾ ಶ್ರೀಮತ್ಯಾಂ ಪೌರಿಕೋ ನೃಪಃ। ಪರರಿಂಸಾಪರಃ ಕ್ರೂರೋ ಬಭೂವ ಪುರುಷಾಧಮಃ॥ 12-111-3 (69120) ಸ ತ್ವಾಯುಷಿ ಪರಿಕ್ಷೀಣೇ ಜಗಾಮಾನೀಪ್ಸಿತಾಂ ಗತಿಂ। ಗೋಮಾಯುತ್ವಂ ಚ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೋ ದೂಷಿತಃ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಣಾ॥ 12-111-4 (69121) ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಪೂರ್ವಜಾತಿಂ ಸ್ವಾಂ ನಿರ್ವೇದಂ ಪರಮಂ ಗತಃ। ನ ಭಕ್ಷಯಂತಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಪರೈರುಪಹೃತಾನ್ಯಪಿ॥ 12-111-5 (69122) ಅಹಿಂಸಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸತ್ಯವಾಕ್ ಸುದೃಢವ್ರತಃ। ಚಕಾರ ಚ ಯಥಾಕಾಲಮಾಹಾರಂ ಪತಿತೈಃ ಫಲೈಃ॥ 12-111-6 (69123) `ಪರ್ಣಹಾರಃ ಕದಾಚಿಚ್ಚ ನಿಯಮವ್ರತವಾನಪಿ। ಕದಾ ಚದುದಕೇನಾಪಿ ವರ್ತಯನ್ನ ತು ಯಂತ್ರಿತಃ॥' 12-111-7 (69124) ಶ್ಮಶಾನೇ ತಸ್ಯ ಚಾವಾಸೋ ಗೋಮಾಯೋಃ ಸಂಮತೋಽಭವತ್। ಜನ್ಮಭೂಂಯನುರೋಧಾಚ್ಚ ನಾನ್ಯಂ ವಾ ಸಮರೋಚಯತ್॥ 12-111-8 (69125) ತಸ್ಯ ಶೌಚಮಮೃಷ್ಯಂತಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಹಜಾತಯಃ। ಚಾಲಯಂತಿ ಸ್ಮ ತಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ವಚನೈಃ ಪ್ರಶ್ರಯೋತ್ತರೈಃ॥ 12-111-9 (69126) ವಸನ್ಪಿತೃವನೇ ರೌದ್ರೇ ಶೌಚಂ ಲಂಭಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ಇಯಂ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಸ್ತೇ ಯದಾ ತ್ವಂ ಪಿಶಿತಾಶನಃ॥ 12-111-10 (69127) ತತ್ಸಮಾನೋ ಭವಾತ್ಸಮಾಭಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯಂ ದಾಸ್ಯಾಮಹೇ ವಯಂ। ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಶೌಚಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯದ್ಧಿ ಭುಕ್ತಂ ತದಸ್ತಿ ತೇ॥ 12-111-11 (69128) ಇತಿ ತೇಷಾಂ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಸಮಾಹಿತಃ। ಮಧುರೈಃ ಪ್ರಶ್ರಿತೈರ್ವಾಕ್ಯೈರ್ಹೇತುಮದ್ಭಿರನಿಷ್ಠುರೈಃ॥ 12-111-12 (69129) ಅಪ್ರಮಾಣಾ ಪ್ರಸೂತಿರ್ಮೇ ಶೀಲತಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಕುಲಂ। ಪ್ರಾರ್ಥಯಾಮಿ ಚ ತತ್ಕರ್ಮ ಯೇನ ವಿಸ್ತೀರ್ಯತೇ ಯಶಃ॥ 12-111-13 (69130) ಶ್ಮಶಾನೇ ಯದಿ ಮೇ ವಾಸಃ ಸಮಾಧಿರ್ಮೇ ನಿಶಾಂಯತಾಂ। ಆತ್ಮಾ ಫಲತಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಾಶ್ರಮೋ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-111-14 (69131) ಆಶ್ರಮೇ ಯೋ ದ್ವಿಜಂ ಹನ್ಯಾದ್ದಾನಂ ದದ್ಯಾದನಾಶ್ರಮೇ। ಕಿಂತು ತತ್ಪಾತಕಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ತದ್ವಾ ದಾನಂ ವೃಥಾ ಭವೇತ್॥ 12-111-15 (69132) ಭವಂತಃ ಸ್ವಾರ್ಥಲೋಭೇನ ಕೇವಲಂ ಭಕ್ಷಣೇ ರತಾಃ। ಅನುಬಂಧೇಷು ಯೇ ದೋಷಾಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಯಂತಿ ಮೋಹಿತಾಃ॥ 12-111-16 (69133) ಅಪ್ರತ್ಯಯಕೃತಾಂ ಗರ್ಹ್ಯಾಮರ್ಥಾಪನಯದೂಷಿತಾಂ। ಇಹ ಚಾಮುತ್ರ ಚಾನಿಷ್ಟಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ವೃತ್ತಿಂ ನ ರೋಚಯೇ॥ 12-111-17 (69134) ತಂ ಶುಚಿಂ ಪಂಡಿತಂ ಮತ್ವಾ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಖ್ಯಾತವಿಕ್ರಮಃ। ಕೃತ್ವಾಽಽತ್ಮಸದೃಶೀಂ ಪೂಜಾಂ ಸಾಚಿವ್ಯೇಽವರಯತ್ಸ್ವಯಂ॥ 12-111-18 (69135) ಶಾರ್ದೂಲ ಉವಾಚ। 12-111-19x (5640) ಸೌಂಯ ವಿಜ್ಞಾತರೂಪಸ್ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ ಯಾತ್ರಾಂ ಮಯಾ ಸಹ। ವ್ರಿಯಂತಾಮೀಪ್ಸಿತಾ ಭೋಗಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಕಲಾಃ॥ 12-111-19 (69136) ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಇತಿ ವಯಂ ಖ್ಯಾತಾ ಭವಂತಂ ಜ್ಞಾಪಯಾಮಹೇ। ಮೃದುಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಶಾಧಿ ತ್ವಂ ಶ್ರೇಯಶ್ಚಾಧಿಗಮಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-111-20 (69137) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-111-21x (5641) ಅಥಂ ಸಂಪೂಜ್ಯ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಮೃಗೇಂದ್ರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಗೋಮಾಯುಃ ಪ್ರಶ್ರಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಬಭಾಷೇ ಕಿಂಚಿದಾನತಃ॥ 12-111-21 (69138) ಸದೃಶಂ ಮೃಗರಾಜೈತತ್ತವ ವಾಕ್ಯಂ ಮದಂತರೇ। ಯತ್ಸಹಾಯಾನ್ಮೃಗಯಸೇ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕುಶಲಾಞ್ಶುಚೀನ್॥ 12-111-22 (69139) ನ ಶಕ್ಯಂ ಹ್ಯನಮಾತ್ಯೇನ ಮಹತ್ತ್ವಮನುಶಾಸಿತುಂ। ದುಷ್ಟಾಮಾತ್ಯೇನ ವಾ ವೀರ ಶರೀರಪರಿಪಂಥಿನಾ॥ 12-111-23 (69140) ಸಹಾಯಾನನುರಕ್ತಾಂಶ್ಚ ನಯಜ್ಞಾನುಪಸಂಹಿತಾನ್। ಪರಸ್ಪರಮಸಂತುಷ್ಟಾನ್ವಿಜಿಗೀಷೂನಲೋಲುಪಾತ್॥ 12-111-24 (69141) ಅನತೀತೋಪದಾನ್ಪ್ರಾಜ್ಞಾನ್ಹಿತೇ ಯುಕ್ತಾನ್ಮನಸ್ವಿನಃ। ಪೂಜಯೇಥಾ ಮಹಾಭಾಗ ಯಥಾ ಭ್ರಾತೃನ್ಯಥಾ ಪಿತೄನ್॥ 12-111-25 (69142) ನ ತ್ವೇವ ಮಮ ಸಂತೋಷಾದ್ರೋಚತೇಽನ್ಯನ್ಮೃಗಾಧಿಪ। ನ ಕಾಮಯೇ ಸುಖಾನ್ಭೋಗಾನೈಶ್ವರ್ಯಂ ವಾ ತ್ವದಾಶ್ರಯಂ॥ 12-111-26 (69143) ನ ಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ ಮೇ ಶೀಲಂ ತವ ಭೃತ್ಯೈಃ ಪುರಾತನೈಃ। ತೇ ತ್ಯಾಂ ವಿಭೇದಯಿಷ್ಯಂತಿ ದುಃಖಶೀಲಾ ಮದಂತರೇ॥ 12-111-27 (69144) ಸಂಶ್ರಯಃ ಶ್ಲಾಘನೀಯಸ್ತ್ವಮನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಭಾಸ್ವತಾಂ। ಕೃತಾತ್ಮಾ ಸುಮಹಾಭಾಗಃ ಪಾಪಕೇಷ್ವಪ್ಯದಾರುಣಃ॥ 12-111-28 (69145) ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷೋ ಮಹಾಬಲಃ। ಕೃತೇ ಚಾಮೋಘಕರ್ತಾಽಸಿ ಭಾಗ್ಯೈಶ್ಚ ಸಮಲಂಕೃತಃ॥ 12-111-29 (69146) ಕಿಂತು ಸ್ವೇನಾಸ್ಮಿ ಸಂತುಷ್ಟೋ ದುಃಖಾ ವೃತ್ತಿರನುಷ್ಠಿತಾ। ಸೇವಾಯಾಂ ಚಾಪಿ ನಾಭಿಜ್ಞಃ ಸ್ವಚ್ಛಂದೇನ ವನೇಚರಃ॥ 12-111-30 (69147) ಪ್ರಾಜ್ಞೋಪಕ್ರೋಶದೋಷಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸಂಶ್ರಯವಾಸಿನಾಂ। ವನಚರ್ಯಾ ತು ನಿಃಸಂಗಾ ನಿರ್ಭಯಾ ವಿರವಗ್ರಹಾ॥ 12-111-31 (69148) ನೃಪೇಣ ಹಿಯಮಾಣಸ್ಯ ಯತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಭಯಂ ಹೃದಿ। ನ ತತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತುಷ್ಟಾನಾಂ ವನೇ ಮೂಲಫಲಾಶಿನಾಂ॥ 12-111-32 (69149) ಪಾನೀಯಂ ವಾ ನಿರಾಯಾಸಂ ಸ್ವಾದ್ವನ್ನಂ ವಾ ಗುಣೋತ್ತರಂ। ವಿಚಾರ್ಯ ಖಲು ಪಶ್ಯಾಮಿ ತತ್ಸುಖಂ ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ॥ 12-111-33 (69150) ಅಪರಾಧೈರ್ನ ತಾವಂತೋ ಭೃತ್ಯಾಃ ಶಿಷ್ಟಾ ನರಾಧಿಪೈಃ। ಅಪಜಾತೈರ್ಯಥಾ ಭೃತ್ಯಾ ದೂಷಿತಾಃ ನಿಧನಂ ಗತಾಃ॥ 12-111-34 (69151) ಯದಿ ವಾ ತನ್ಮಮಾ ಕಾರ್ಯಂ ಮೃಗೇಂದ್ರ ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ। ಸಮಯಂ ಕೃತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-111-35 (69152) ಮದೀಯಾ ಮಾನನೀಯಾಸ್ತೇ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಚ ಹಿತಂ ವಚಃ। ಕಲ್ಪಿತಾ ಯಾ ಚ ಮೇ ವೃತ್ತಿಃ ಸಾ ಭವೇತ್ತ್ವಯಿ ಸುಸ್ಥಿರಾ॥ 12-111-36 (69153) ನ ------- ಸಚಿವೈಃ ಸಹ ಕರ್ಹಿಚಿತ್। ತೀತಿಮಂತಃ ಪರೀಪ್ಸಂತೋ ವೃಥಾ ಬ್ರೂಯುಃ ಪರೇ ಮಯಿ॥ 12-111-37 (69154) ಏಕ ಏಕೇನ ಸಂಗಂಯ ರಹೋ ಬ್ರೂಯಾಂ ಹಿತಂ ವಚಃ। ನಚ ತೇ ಶಾತಿಕಾರ್ಯೇಷು ಪ್ರಷ್ಟತ್ರ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ಹಿತಾಹಿತೇ॥ 12-111-38 (69155) --- --- ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾಃ ಸಚಿವಾಸ್ತ್ವಯಾ। ಮದೀಯಾನಾಂ ಚ ಕುಪಿತೋ ಮಾ ತ್ವಂ ದಂಡಂ ನಿಪಾತಯೇಃ॥ 12-111-39 (69156) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-111-40x (5642) ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ತೇನಾಸೌ ಮೃಗೇಂದ್ರೇಣಾಭಿಪೂಜಿತಃ। ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಮತಿಸಾಚಿವ್ಯಂ ಗೋಮಾಯುರ್ವ್ಯಾಘ್ರಚೋದಿತಃ॥ 12-111-40 (69157) ತಂ ತಥಾ ಸತ್ಕೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಚ ಕರ್ಮಸು। ಪ್ರಾದ್ವಿಷನ್ಕೃತಸಂಘಾತಾಃ ಪೂರ್ವಭೃತ್ಯಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ॥ 12-111-41 (69158) ಮಿತ್ರಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಗೋಮಾಯುಂ ಸಾಂತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಚ। ದೋಷೇಷು ಸಮಯಾನ್ನೇತುಮಿಚ್ಛಂತ್ಯಶುಭಬುದ್ಧಯಃ॥ 12-111-42 (69159) ಅನ್ಯಥಾ ಹ್ಯುಷಿತಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಪರದ್ರವ್ಯಾಪಹಾರಿಣಃ। ಅಶಕ್ತಾಃ ಕಿಂಚಿದಾಹರ್ತುಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಗೋಮಾಯುಯಂತ್ರಿತಾಃ॥ 12-111-43 (69160) ವ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಚಾತ್ರ ಕಾಂಕ್ಷದ್ಭಿಃ ಕಥಾಭಿಃ ಪ್ರತಿಲೋಭ್ಯತೇ। ಧನೇನ ಮಹತಾ ಚೈವ ಬುದ್ಧಿರಸ್ಯ ವಿಲೋಭ್ಯತೇ॥ 12-111-44 (69161) ನ ಚಾಪಿ ಸ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈರ್ಯಾಚ್ಚಚಾಲ ಹ। ಅಥಾಸ್ಯ ಸಮಯಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿನಾಶಾಯ ಸ್ಥಿತಾಃ ಪರೇ॥ 12-111-45 (69162) ಈಪ್ಸಿತಂ ತು ಮೃಗೇಂದ್ರಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಯತ್ತತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಂ। ಅಪನೀಯ ಸ್ವಯಂ ತದ್ಧಿ ತೈರ್ನ್ಯಸ್ತಂ ತಸ್ಯ ವೇಶ್ಮನಿ॥ 12-111-46 (69163) ಯದರ್ಥಂ ಚಾಪ್ಯಪಹೃತಂ ಯೇನ ತಚ್ಚೈವ ಮಂತ್ರಿತಂ। ತಸ್ಯ ತದ್ವಿದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಕಾರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಮರ್ಷಿತಂ॥ 12-111-47 (69164) ಸಮಯೋಽಯಂ ಕೃತಸ್ತೇನ ಸಾಚಿವ್ಯಮುಪಗಚ್ಛತಾ। ನೋಪಘಾತಸ್ತ್ವಯಾ ಕಾರ್ಯೋ ರಾಜನ್ಮೈತ್ರೀಮಿಹೇಚ್ಛತಾ `ಇತಿ ತಸ್ಯ ಚ ಮಂತ್ರಸ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ಯರ್ಥಂ ತದುಪೇಕ್ಷಿತಂ॥ 12-111-48 (69165) [ಕ್ಷುಧಿತಸ್ಯ ಮೃಗೇಂದ್ರಸ್ಯ ಭೋಕ್ತುಮಭ್ಯುತ್ಥಿತಸ್ಯ ಚ] ಭೋಜನೇ ಚೋಪಹರ್ತವ್ಯೇ ತನ್ಮಾಂಸಂ ನಹ್ಯದೃಶ್ಯತ। ಮೃಗರಾಜೇನ ಚಾಜ್ಞಪ್ತಂ ಮೃಗ್ಯತಾಂ ಚೋರ ಇತ್ಯುತ॥ 12-111-49 (69166) ಕೃತಕೈಶ್ಚಾಪಿ ತನ್ಮಾಂಸಂ ಮೃಗೇಂದ್ರಾಯ ನಿವೇದಿತಂ। ಸಚಿವೇನಾಪನೀತಂ ತೇ ವಿದುಷಾ ಪ್ರಾಜ್ಞಮಾನಿನಾ॥ 12-111-50 (69167) ಸರೋಷಸ್ತ್ವಧ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಗೋಮಾಯುಚಾಪಲಂ। ಬಭೂವಾಮರ್ಷಿತೋ ರಾಜಾ ವಧಂ ಚಾಸ್ಯ ವ್ಯರೋಚಯತ್॥ 12-111-51 (69168) ಛಿದ್ರಂ ತು ತಸ್ಯ ತದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರೋಚುಸ್ತೇ ಪೂರ್ವಮಂತ್ರಿಣಃ। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಸೋಽಸ್ಮಾಕಂ ವೃತ್ತಿಭಂಗೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ। ನಿಶ್ಚಿತ್ಯೈವಂ ಪುನಸ್ತಸ್ಯ ತೇ ತತ್ಕರ್ಮಣ್ಯವರ್ತಯನ್॥ 12-111-52 (69169) ಇದಂ ತಸ್ಯೇದೃಶಂ ಕರ್ಮ ಕಿಂ ತೇನ ನ ಕೃತಂ ಭವೇತ್। ಶ್ರುತಶ್ಚ ಸ್ವಾಮಿನಾ ಪೂರ್ವಂ ಯಾದೃಶೋ ನೈವ ತಾದೃಶಃ॥ 12-111-53 (69170) ವಾಙ್ಭಾತ್ರೇಣೈವ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಃ ಸ್ವಭಾವೇನ ತು ದಾರುಣಃ। ಧರ್ಮಚ್ಛಝಾ ಹ್ಯಯಂ ಪಾಪೋ ವೃಥಾಚಾರಪರಿಗ್ರಹಃ॥ 12-111-54 (69171) ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಭೋಜನಾದ್ಯೇಷು ವ್ರತೇಷು ಕೃತವಾಞ್ಶ್ರಮಂ। ಯದಿ ವಿಪ್ರತ್ಯಯೋ ಹ್ಯೇಷ ತದಿದಂ ದರ್ಶಯಾಂ ತೇ॥ 12-111-55 (69172) ತನ್ಮಾಂಸಂ ತೈಶ್ಚ ಗೋಮಾಯೋಸ್ತತ್ಕ್ಷಣಾದಾಶು ಢೌಕಿತಂ॥ 12-111-56 (69173) ಮಾಂಸಾಪನಯನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವ್ಯಾಘ್ರಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ತದ್ವಚಃ। ಆಜ್ಞಾಪಯಾಮಾಸ ತದಾ ಗೋಮಾಯುರ್ವಧ್ಯತಾಮಿತಿ॥ 12-111-57 (69174) ಗೋಮಾಯೋರ್ವ್ಯಸನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಾರ್ದೂಲಜನನೀ ತತಃ। ಮೃಗರಾಜಂ ಹಿತೈರ್ವಾಕ್ಯೈಃ ಸಂಬೋಧಯಿತುಮಾಗಮತ್॥ 12-111-58 (69175) ಪುತ್ರ ನೈತತ್ತ್ವಯಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಕಪಟಾರಂಭಸಂಯುತಂ। ಕರ್ಮ ಸಂಘರ್ಷಜೈರ್ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಯೇತಾಶುಚಿಭಿಃ ಸುಚಿಃ॥ 12-111-59 (69176) ನೋಚ್ಛ್ರಿತಂ ಸಹತೇ ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ವೈರಕಾರಿಕಾ। ಶುಚೇರಪಿ ಹಿ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ದೋಷ ಏವ ನಿಪಾತ್ಯತೇ॥ 12-111-60 (69177) [ಮುನೇರಪಿ ವನಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವತಃ ಉತ್ಪಾದ್ಯಂತೇ ತ್ರಯಃ ಪಕ್ಷಾ ಮಿತ್ರೋದಾಸೀನಶತ್ರವಃ॥] 12-111-61 (69178) ಲುಬ್ಧಾನಾಂ ಶುಚಯೋ ದ್ವೇಷ್ಯಾಃ ಕಾತರಾಣಾಂ ತರಸ್ವಿನಃ। ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ ಪಂಡಿತಾ ದ್ವೇಷ್ಯಾ ದರಿದ್ರಾಣಾಂ ಮಹಾಧನಾಃ। ಅಧಾರ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾ ವಿರೂಪಾಣಾಂ ಸುರೂಪಿಣಃ॥ 12-111-62 (69179) ಬಹ ಪಂಡಿತಾ ಮೂರ್ಖಾ ಲುಬ್ಧಾ ಮಾಯೋಪಜೀವಿನಃ। ಆಹುಂರ್ದೋಷಮದೋಷಸ್ಯ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮತೇರಪಿ॥ 12-111-63 (69180) ಸುನ್ಯ್ರಸ್ತಂ ತೇ ಗೃಹೇ ಮಾಂಸಂ ಯದದ್ಯಾಪಹೃತಂ ತವ। ನೇಚತೇ ದೀಯಮಾನಂ ಚ ಸಾಧು ತಾವದ್ವಿಧೀಯತಾಂ॥ 12-111-64 (69181) ಅಸಯಾಃ ಸತ್ಯಸಂಕಾಶಾಃ ಸತ್ಯಾಶ್ಚಾಸತ್ಯದರ್ಶನಾಃ। ದೃಶ್ಯಂತೇ ವಿವಿಧಾ ಭಾವಾಸ್ತೇಷು ಯುಕ್ತಂ ಪರೀಕ್ಷಣಂ॥ 12-111-65 (69182) ತಲವದ್ದೃಶ್ಯತೇ ವ್ಯೋಮ ಖದ್ಯೋತೋ ಹವ್ಯವಾಡಿವ। ನ ಚೈವಾಸ್ತಿ ತಲಂ ವ್ಯೋಂನಿ ಖದ್ಯೋತೇ ನ ಹುತಾಶನಃ॥ 12-111-66 (69183) ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದೃಷ್ಟೋಽಪಿ ಯುಕ್ತೋ ಹ್ಯರ್ಥಃ ಪರೀಕ್ಷಿತುಂ। ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಜ್ಞಾಪಯನ್ನರ್ಥಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾತ್ಪರಿತಪ್ಯತೇ॥ 12-111-67 (69184) ನ ದುಷ್ಕರಮಿದಂ ಪುತ್ರಂ ಯತ್ಪ್ರಭುರ್ಘಾತಯೇತ್ಪರಂ। ಶ್ಲಾಘನೀಯಾ ಯಶಸ್ಯಾ ಚ ಲೋಕೇ ಪ್ರಭವತಾಂ ಕ್ಷಮಾ॥ 12-111-68 (69185) ಸ್ಥಾಪಿತೋಽಯಂ ತ್ವಯಾ ಪುತ್ರ ಸಾಮಂತೇಷ್ವಪಿ ವಿಶ್ರುತಃ। ದುಃಖೇನಾಸಾದ್ಯತೇ ಪಾತ್ರಂ ಧಾರ್ಯತಾಮೇಷ ತೇ ಸುಹೃತ್॥ 12-111-69 (69186) ದೂಷಿತಂ ಪರದೋಷೈರ್ಹಿ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಯೋಽನ್ಯಥಾ ಶುಚಿಂ। ಸ್ವಯಂ ಸಂದೂಷಿತಾಮಾತ್ಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-111-70 (69187) ಏತಸ್ಮಾದರಿಸಂಘಾತಾದ್ಗೋಮಾಯೋಃ ಕಶ್ಚಿದಾಗತಃ। ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತೇನ ಚಾಖ್ಯಾತಂ ಯಥೈತತ್ಕಪಟಂ ಕೃತಂ॥ 12-111-71 (69188) ತತೋ ವಿಜ್ಞಾತಚಾರಿತ್ರಃ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಸ ವಿಮೋಕ್ಷಿತಃ। ಪರಿಷ್ವಕ್ತಶ್ಚ ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೃಗೇಂದ್ರೇಣ ಪುನಃ ಪುನಃ॥ 12-111-72 (69189) ಅನುಜ್ಞಾಯ ಮೃಗೇಂದ್ರಂ ತು ಗೋಮಾಯುರ್ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್। ತೇನಾಮರ್ಷೇಣ ಸಂತಪ್ತಃ ಪ್ರಾಯಮಾಸಿತುಮೈಚ್ಛತ॥ 12-111-73 (69190) ಗೋಮಾಯುಂ ತು ಸ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಸ್ನೇಹಾತ್ಪ್ರಸೃತಲೋಚನಃ। ನ್ಯವಾರಯತ್ಸ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಂ ಪೂಜಯಾ ಪ್ರತಿಪೂಜಯನ್॥ 12-111-74 (69191) ತಂ ಸ ಗೋಮಾಯುರಾಲೋಕ್ಯ ಸ್ನೇಹಾದಾಗತಸಂಭ್ರಮಃ। ಬಭಾಷೇ ಪ್ರಣತೋ ವಾಕ್ಯಂ ಬಾಷ್ಪಗದ್ಗದಯಾ ಗಿರಾ॥ 12-111-75 (69192) ಪೂಜಿತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚೈವ ವಿಮಾನಿತಃ। ಪರೇಷಾಮಾಸ್ಪದಂ ನೀತೋ ವಸ್ತುಂ ನಾರ್ಹಾಂಯಹಂ ತ್ವಯಿ॥ 12-111-76 (69193) ಅಸಂತುಷ್ಟಾಶ್ಚ್ಯುತಾಃ ಸ್ಥಾನಾನ್ಮಾನಾತ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಪಿತಾಃ। ಸ್ವಯಂ ಚೋಪದ್ರುತಾ ಭೃತ್ಯಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯುಪಹಿತಾಃ ಪರೈಃ॥ 12-111-77 (69194) ಪರಿಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಲುಬ್ಧಾಶ್ಚ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಭೀತಾಃ ಪ್ರತಾರಿತಾಃ। ಹೃತಸ್ವಾ ಮಾನಿನೋ ಯೇ ಚ ತ್ಯಕ್ತೋಪಾತ್ತಾ ಮಹೇಪ್ಸವಃ॥ 12-111-78 (69195) ಸಂಲಾಲಿತಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿದ್ವ್ಯಸನೌಘಪ್ರತೀಕ್ಷಿಣಃ। ಅಂತರ್ಹಿತಾಃ ಸೋಹಪೃತಾಸ್ತೇ ಸರ್ವೇಽಪರಸಾಧನಾಃ॥ 12-111-79 (69196) ಅವಮಾನೇನ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಯ ಚ ಮೇ ಪುನಃ। ಕಥಂ ಯಾಸ್ಯಸಿ ವಿಶ್ವಾಸಮಹಮೇಷ್ವಾಮಿ ವಾ ಕಥಂ॥ 12-111-80 (69197) ಸಮರ್ಥ ಇತಿ ಸಂಗೃಹ್ಯ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಪರೀಕ್ಷಿತಃ। ಕೃತಂ ಚ ಸಮಯಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ತ್ವಯಾಽಹಮವಮಾನಿತಃ॥ 12-111-81 (69198) ಪ್ರಥಮಂ ಯಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಶೀಲವಾನಿತಿ ಸಂಸದಿ। ನ ವಾಚ್ಯಂ ತಸ್ಯ ವೈಗುಣ್ಯಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಪರಿರಕ್ಷತಾ॥ 12-111-82 (69199) ಏವಂ ಚಾವಮತಸ್ಯೇಹ ವಿಶ್ವಾಸಂ ಮೇ ನ ಯಾಸ್ಯಸಿ। ತ್ವಯಿ ಚಾಪೇತವಿಶ್ವಾಸೇ ಮಮೋದ್ವೇಗೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-111-83 (69200) ಶಂಕಿತಸ್ತ್ವಮಹಂ ಭೀತಃ ಪರೇ ಚ್ಛಿದ್ರಾನುಸಾರಿಣಃ। ಅಸ್ತ್ರಿಗ್ಧಾಶ್ಚೈವ ದುಸ್ತೋಷಾಃ ಕರ್ಮ ಚೈತದ್ಬಹುಚ್ಛಲಂ॥ 12-111-84 (69201) ದುಃಖೇನ ಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ ಭಿನ್ನಂ ಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ದುಃಖೇನ ಭಿದ್ಯತೇ। ಭಿನ್ನಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ತು ಯಾ ಪ್ರೀತಿರ್ನ ಸಾ ಸ್ನೇಹೇನ ವರ್ಧತೇ॥ 12-111-85 (69202) ಕಶ್ಚಿತ್ತವ ಹಿತೇ ಭರ್ತುರ್ದೃಶ್ಯತೇ ನ ಪರಾತ್ಮನಃ। ಕಾರ್ಯಾಪೇಕ್ಷಾ ಹಿ ವರ್ಂತತೇ ಭಾವಸ್ತ್ರಿಗ್ಧಾಃ ಸುದುರ್ಲಭಾಃ॥ 12-111-86 (69203) ಸುದುಃಖಂ ಪುರುಷಜ್ಞಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಚಲಾಚಲಂ। ಸಮರ್ಥೋ ವಾಪ್ಯಶಂಕೋ ವಾ ಶತೇಷ್ವೇಕೋಽಧಿಗಂಯತೇ॥ 12-111-87 (69204) ಅಕಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನೄಣಾಮಕಸ್ಮಾಚ್ಚಾಪಕರ್ಷಣಂ। ಶುಭಾಶುಭೇ ಮಹತ್ತ್ವಂ ಚ ಪ್ರಹರ್ತುಂ ಬುದ್ಧಿಲಾಘವಂ॥ 12-111-88 (69205) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-111-89x (5643) ಏವಂವಿಧಂ ಸಾಂತ್ವಮುಕ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಹೇತುಮತ್। ಪ್ರಸಾದಯಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಗೋಮಾಯುರ್ವನಮಭ್ಯಗಾತ್॥ 12-111-89 (69206) ಅಗೃಹ್ಯಾನುನಯಂ ತಸ್ಯ ಮೃಗೇಂದ್ರಸ್ಯ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ಗೋಮಾಯುಃ ಪ್ರಾಯಮಾಸೀನಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ದಿವಂ ಯಯೌ॥ ॥ 12-111-90 (69207) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕಾದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 111॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-111-10 ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ವಿಪರೀತಾ ಬುದ್ಧಿಃ॥ 12-111-16 ಅನುಬಂಧೇಷು ಪರಿಣಾಮೇಷು॥ 12-111-17 ಅಪ್ರತ್ಯಯೋಽಸಂತೋಷಸ್ತೇನ ಕೃತಾಂ। ಅರ್ಥಾಪನಯೋ ಧರ್ಮಹಾನಿಃ॥ 12-111-19 ಯಾತ್ರಾಂ ರಾಜಕಾರ್ಯಂ ಗಚ್ಛ ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ। ಪರಿಹಾರ್ಯಾಶ್ಚಾನೀಪ್ಸಿತಾಃ॥ 12-111-20 ಜ್ಞಾಪಯಾಮಹೇ ಸೂಚಯಾಮಹೇ॥ 12-111-22 ಮದಂತರೇ ಮನ್ನಿಮಿತ್ತಂ॥ 12-111-23 ನ ಶಕ್ಯಂ। ರಾಜ್ಞೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-111-26 -- ----- -- ಸಂತೋಶದಿತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-27 ಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ ಯೋಗಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ। ದುಃಖಶೀಲಾ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ॥ 12-111-29 ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷೋ ಬಹುಪ್ರದಃ॥ 12-111-31 ಉಪಕ್ರೋಧೋ ನಿಂದಾ ತಜ್ಜಾ ದೋಷಾ ಉಪಕ್ರೋಶದೋಷಾಃ ಸಂತಿ॥ 12-111-33 ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಃ ಸುಖಂ ತತ್ಖಲು ಸುಖಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ। ನಿರ್ವೃತಿಃ ಸುಸ್ಥಿತಿರಿತಿ ವಾ॥ 12-111-34 ಶಿಷ್ಟಾಃ ಕೃತದಂಡಃ॥ 12-111-46 ತಸ್ಯ ಗೋಮಾಯೋರ್ವೇಶ್ಮನಿ॥ 12-111-47 ತಸ್ಯ ಗೋಮಾಯೋಃ। ಕಾರಣಾರ್ಥಂ ಸ್ವಸ್ಯ ಬಂಧವಿಚ್ಛೇದೋ ಭವತ್ವಿತಿ ಹೇತೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-111-51 ಪರೋಕ್ಷಸ್ತ್ವಥ ಇತಿ ಟ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-55 ವಿಪ್ರತ್ಯಯೋಽವಿಶ್ವಾಸಃ॥ 12-111-56 ಗೋಮಾಯೋರ್ಗೃಹೇ ಢೌಕೀತಂ ಪ್ರವೇಶಿತಂ ಮಾಂಸಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಾಮಾಸುರಿತ್ಯರ್ಥಃ। ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ ದರ್ಶಿತಂ ಇತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-58 ಶಾರ್ದೂಲಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-59 ಸಂಘರ್ಷಜೈಃ ಸ್ಪರ್ಧೋತ್ಥೈಃ॥ 12-111-60 ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ॥ 12-111-66 ತಲವತ್ ಅವಾಙ್ಭುಸ್ವಕಟಾಹಗರ್ಭವತ್॥ 12-111-68 ಪ್ರಭವತಾಂ ಪ್ರಭೂಣಾಂ॥ 12-111-71 ಗೋಮಾಯೋಶ್ಚಾರಃ॥ 12-111-73 ಪ್ರಾಯಂ ಮರಣಾರ್ಥಮುಪವೇಶನಂ ಆಸಿತುಂ ಆಚರಿತುಂ॥ 12-111-76 ವಕ್ತುಂ ನಾರ್ಹೋಸ್ಂಯಹಂ ತ್ವಯಾ ಇತಿ ಟ. ಡ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-79 ಅಪರಸಾಶ್ಚ ಅಧನಾಶ್ಚೇತಿ ಅಪರಸಾಧನಾಃ। ಪ್ರೀತಿಶೂನ್ಯಾ ನಿರ್ಘನಾಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-111-84 ಛಿದ್ರಾನುದರ್ಶಿನಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-111-87 ಪುರುಷಜ್ಞಾನಂ ಸುದುಃಖಂ ದುರ್ಲಭಂ ಯತ ಏಷಾಂ ನೃಪಾಣಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಲಾಚಲಮಸ್ಥಿರಂ ಗಂಯತೇ ಜ್ಞಾಯತೇ ಸುಪುರುಷಜ್ಞಾನಂ ದುರ್ಧಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-111-88 ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಮಹೀಕರಣಂ ಬುದ್ಧೇರ್ಲಾಘವಂ ತುಚ್ಛತ್ವಮೇವ ಹೇತುಃ॥ 12-111-89 ಪ್ರಸಾದಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಸಾದ್ಯ॥ 12-111-90 ಅಗೃಹ್ಯ ಅಗೃಹೀತ್ವಾ॥

12-112-0 (69208) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-112-0x (5644) ಕಿಂ ಪಾರ್ಥಿವೇನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕಿಂಚ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖೀ ಭವೇತ್। ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ತತ್ತ್ವೇನ ಸರ್ವಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರ॥ 12-112-1 (69209) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-112-2x (5645) ಹಂತ ತೇಽಹಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಕಾರ್ಯೈಕನಿಶ್ಚಯಂ। ಯಥಾ ರಾಜ್ಞೇಹ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯಚ್ಚ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖೀ ಭವೇತ್॥ 12-112-2 (69210) ನಚೈವಂ ವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಸ್ಮ ಯಥೇದಮನುಶುಶ್ರುಂ। ಉಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ತು ಮಹದ್ವೃತ್ತಂ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-112-3 (69211) ಜಾತಿಸ್ಮರೋ ಮಹಾನುಷ್ಟ್ರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಕುಲೋದ್ಭವಃ। ತಪಃ ಸುಮಹದಾತಿಷ್ಠದರಣ್ಯೇ ಸಂಶಿತವ್ರತಃ॥ 12-112-4 (69212) ತಪಸಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಂತೇಽಥ ಪ್ರೀತಿಮಾನಭವದ್ವಿಭುಃ। ವರೇಣ ಚ್ಛಂದಯಾಮಾಸ ತತಶ್ಚೈನಂ ಪಿತಾಮಹಃ॥ 12-112-5 (69213) ಉಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-112-6x (5646) ಭಗವಂಸ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾನ್ಮೇ ದೀರ್ಘಾ ಗ್ರೀವಾ ಭವೇದಿಯಂ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ಸಾಗ್ರಮಿಚ್ಛೇಯಂ ಚಾರಿತುಂ ವಿಭೋ॥ 12-112-6 (69214) ಏವಮಸ್ವಿತಿ ಚೋಕ್ತಃ ಸ ವರದೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ವರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಯಯಾವುಷ್ಟ್ರಃ ಸ್ವಕಂ ವನಂ॥ 12-112-7 (69215) ಸ ಚಕಾರ ತದಾಽಽಲಸ್ಯಂ ವರದಾನಾತ್ಸುದುರ್ಮತಿಃ। ನ ಚೈಚ್ಛಚ್ಚಿರತುಂ ಗಂತುಂ ದುರಾತ್ಮಾ ಕಾಲಮೋಹಿತಃ॥ 12-112-8 (69216) ಸ ಕದಾಚಿತ್ಪ್ರಸಾರ್ಯೈವ ತಾಂ ಗ್ರೀವಾಂ ಶತಯೋಜನಾಂ। ಚಚಾರ ಶ್ರಾಂತಹೃದಯೋ ವಾತಶ್ಚಾಗಾತ್ತತೋ ಮಹಾನ್॥ 12-112-9 (69217) ಸ ಗುಹಾಯಾಂ ಶಿರೋಗ್ರೀವಾಂ ನಿಧಾಯ ಪಶುರಾತ್ಮನಃ। ಆಸ್ತೇ ವರ್ಷಮಥಾಭ್ಯಾಗಾತ್ಸುಮಹತ್ಪ್ಲಾವಯಜ್ಜಗತ್॥ 12-112-10 (69218) ಅಥ ಶೀತಪರೀತಾಂಗೋ ಜಂಬುಕಃ ಕ್ಷುಚ್ಛ್ರಮಾನ್ವಿತಃ। ಸದಾರಸ್ತಾಂ ಗುಹಾಮಾಶು ಪ್ರವಿವೇಶ ಜಲಾರ್ದಿತಃ॥ 12-112-11 (69219) ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾಂಸಜೀವೀ ತು ಸುಭೃಶಂ ಕ್ಷುಚ್ಛ್ರಮಾನ್ವಿತಃ॥ ಅಭಕ್ಷಯತ್ತತೋ ಗ್ರೀವಾಮುಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-112-12 (69220) ಯದಾ ತ್ವಬುಧ್ಯತಾತ್ಮಾನಂ ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸ ವೈ ಪಶು। ತದಾ ಸಂಕೋಚನೇ ಯತ್ನಮಕರೋದ್ಭೃಶದುಃಖಿತಃ॥ 12-112-13 (69221) ಯಾವದೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚೈವ ಗ್ರೀವಾಂ ಸಂಕ್ಷಿಪತೇ ಪಶುಃ। ತಾವತ್ತೇನ ಸದಾರೇಣ ಜಂಬುಕೇನ ಸ ಭಕ್ಷಿತಃ॥ 12-112-14 (69222) ಸ ಹತ್ವಾ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಚ ತಮುಷ್ಟ್ರಂ ಜಂಬುಕಸ್ತದಾ। ವಿಗತೇ ವಾತವರ್ಪೇ ತು ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ಗುಹೋದರಾತ್॥ 12-112-15 (69223) ಏವಂ ದುರ್ಬುದ್ಧಿನಾ ಪ್ರಾಪ್ತಮುಷ್ಟ್ರೇಣ ನಿಧನಂ ತದಾ। ಆಲಸ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರಮಾತ್ಪಶ್ಯ ಮಹಾಂತಂ ದೋಷಮಾಗತಂ॥ 12-112-16 (69224) ತ್ವಮಪ್ಯೇವಂವಿಧಂ ಹಿತ್ವಾ ಯೋಗೇನ ನಿಯತೇಂದ್ರಿಯಃ। ವರ್ತಸ್ವ ಬುದ್ಧಿಮೂಲಂ ತು ವಿಜಯಂ ಮನುರಬ್ರವೀತ್॥ 12-112-17 (69225) ಬುದ್ಧಿಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಬಾಹುಮಧ್ಯಾನಿ ಭಾರತ। ತಾನಿ ಜಂಘಾಜಘನ್ಯಾನಿ ಭಾರಪ್ರತ್ಯವರಾಣಿ ಚ॥ 12-112-18 (69226) ರಾಜ್ಯಂ ತಿಷ್ಠತಿ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಸಂಗೃಹೀತೇಂದ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ। [ಆರ್ತಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮೂಲಂ ಹಿ ವಿಜಯಂ ಮನುರಬ್ರವೀತ್।] ಗುಪ್ತಂ ಮಂತ್ರಂ ಶ್ರುತವತಃ ಸುಸಹಾಯಸ್ಯ ಚಾನಘ॥ 12-112-19 (69227) `ಅಸಹಾಯವತೋ ಹ್ಯರ್ಥಾ ನ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಕದಾಚನ।' ಪರೀಕ್ಷಿತಸಹಾಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠಂತೀಹ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಸಹಾಯಯುಕ್ತೇನ ಮಹೀ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಶಕ್ಯಾ ಪ್ರಶಾಸಿತುಂ॥ 12-112-20 (69228) ಇದಂ ಹಿ ಸದ್ಭಿಃ ಕಥಿತಂ ವಿಧಿಜ್ಞೈಃ ಪುರಾ ಮಹೇಂದ್ರಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವಃ। ಮಯಾಽಪಿ ಚೋಕ್ತಂ ತವ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ವಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಪ್ರಚರಸ್ವ ರಾಜನ್॥ ॥ 12-112-21 (69229) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 112॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-112-8 ಚರಿತುಂ ಭಕ್ಷಿತುಂ॥ 12-112-17 ಯೋಗೇನೋಪಾಯೇನ। ಏವಂವಿಧಮಾಲಸ್ಯಂ॥ 12-112-18 ಬಾಹೂಪಲಕ್ಷಿತಂ ಶೈರ್ಯಂ। ಜಂಘೋಪಲಕ್ಷಿತಂ ಪಾದವಿಹರಣಂ। ಭಾರೋ ಭಾರವಹನಂ॥

12-113-0 (69230) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-113-0x (5647) ರಾಜಾ ರಾಜ್ಯಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ದುರ್ಬಲೋ ಭರತರ್ಷಭ। ಅಮಿತ್ರಸ್ಯಾತಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ಕಥಂ ತಿಷ್ಠೇದಸಾಧನಃ॥ 12-113-1 (69231) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-113-2x (5648) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಸರಿತಾಂ ಚೈವ ಸಂವಾದಂ ಸಾಗರಸ್ಯ ಚ ಭಾರತ॥ 12-113-2 (69232) ಸುರಾರಿನಿಲಯಃ ಶಶ್ವತ್ಸಾಗರಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ। ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸರಿತಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಂಶಯಂ ಜಾತಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-113-3 (69233) ಸಾಗರ ಉವಾಚ। 12-113-4x (5649) ಸಮೂಲಶಾಖಾನ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ನಿಹತಾನ್ಕ್ವಾಪಿ ನೋ ದ್ರುಮಾನ್। ಯುಷ್ಮಾಭಿರಿಹ ಪೂರ್ಣಾಭಿರನ್ಯಾಂಸ್ತತ್ರ ನ ವೇತಸಾನ್॥ 12-113-4 (69234) ಅ-ಪಕಾಯಶ್ಚಾಲ್ಪಸಾರೋ ವೇತಸಃ ಕೂಲಜಶ್ಚ ಯಃ। ಅಜ್ಞಯಾ ವಾ ನಾನೀತಃ ಕಿಂ ಚ ವಾ ತೇನ ವಃ ಕೃತಂ॥ 12-113-5 (69235) ತದಹಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸರ್ವಾಸಾಮೇವ ವೋ ಮತಂ। ಯಥಾ ಚೇಮಾನಿ ಕೂಲಾನಿ ಹಿತ್ವಾ ನಾಯಾತಿ ವೇತಸಃ॥ 12-113-6 (69236) ತತ್ರ ಪ್ರಾಹ ನದೀ ಗಂಗಾ ವಾಕ್ಯಮುತ್ತರಮರ್ಥವತ್। ಹೇತುಮದ್ಗ್ರಾಹಕಂ ಚೈವ ಸಾಗರಂ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಂ॥ 12-113-7 (69237) ಗಂಗೋವಾಚ। 12-113-8x (5650) ತಿಷ್ಠಂತ್ಯೇತೇ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ನಗಾ ಹ್ಯೇಕನಿಕೇತನಾಃ। ತತಸ್ತ್ಯಜಂತಿ ತತ್ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾತಿಲೋಂಯಾನ್ನ ವೇತಸಃ॥ 12-113-8 (69238) ವೇತಸೋ ವೇಗಮಾಯಾಂತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಮತಿ ನಾಪರೇ। ಸ ಚ ವೇಗೇ ಹ್ಯತಿಕ್ರಾಂತೇ ಸ್ಥಾನಮಾಪದ್ಯತೇ ಪುನಃ॥ 12-113-9 (69239) ಕಾಲಜ್ಞಃ ಸಮಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸದಾವಶ್ಯಶ್ಚ ನೋ ದ್ರುಮಃ। ಅನುಲೋಮವೃತ್ತಿತಸ್ತಬ್ಧಸ್ತೇನ ತ್ವಾಂ ನೈತಿ ವೇತಸಃ॥ 12-113-10 (69240) ಮಾರುತೋದಕವೇಗೇನ ಯೇ ನಮಂತ್ಯುನ್ನಮಂತಿ ಚ। ಓಷಧ್ಯಃ ಪಾದಪಾ ಗುಲ್ಮಾ ನ ತೇ ಯಾಂತಿ ಪರಾಭವಂ॥ 12-113-11 (69241) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-113-12x (5651) ಯೋ ಹಿ ಶತ್ರೋರ್ವಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ಪ್ರಭೋರ್ಬಂಧವಿನಾಶನೇ। ಪೂರ್ವಂ ನ ಸಹತೇ ವೇಗಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-113-12 (69242) ಸಾರಾಸಾರಂ ಬಲಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನೋ ದ್ವಿಷತಶ್ಚ ಯಃ। ಜಾನನ್ವಿಚರತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನ ಸ ಯಾತಿ ಪರಾಭವಂ॥ 12-113-13 (69243) ಏವಮೇವ ಯದಾ ವಿದ್ವಾನ್ಮನ್ಯತೇ ವಿಪುಲಂ ಬಲಂ। ಸಂಶ್ರಯೇದ್ವೈತಸೀಂ ವೃತ್ತಿಮೇತತ್ಪ್ರಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಂ॥ ॥ 12-113-14 (69244) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 113॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-113-4 ನಿಹತಾನುನ್ಮೂಲಿತಾನ್। ಕಾಯಿನ ಇತಿ ಪಾಠೇ ಮಹಾಶರೀರಾನ್। ಅನ್ಯಾನಲ್ಪಶರೀರಾನ್ವೇತಸಾನ್ ನ ಹತಾನ್ಪಶ್ಯಾಮಿ॥ 12-113-5 ಅವಜ್ಞಾಯ ನ ಶಕ್ಯೋ ವಾ ಇತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-113-8 ಏಕನಿಕೇತನಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಪ್ರಾತಿಲೋಂಯಾದಸ್ಮಾಕಂ ಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯಾತ್॥ 12-113-14 ವೈತಸೀಂ ವೃತ್ತಿಮಸ್ತಬ್ಧತ್ವಂ॥

12-114-0 (69245) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-114-0x (5652) ವಿದ್ವಾನ್ಮೂಢಪ್ರಗಲ್ಭೇನ ಮೃದುಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಭಾರತ। ಆಕ್ರುಶ್ಯಮಾನಃ ಸದಸಿ ಕಥಂ ಕುರ್ಯಾದರಿಂದಂ॥ 12-114-1 (69246) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-114-2x (5653) ಶ್ರೂಯತಾಂ ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ಯಥೈಽಷೋರ್ಥೋಽವಗಂಯತೇ। ಸದಾ ಸಚೇತಾಃ ಸಹತೇ ನರಸ್ಯೇಹಾಲ್ಪಚೇತಸಃ॥ 12-114-2 (69247) ಆಕ್ರುಶ್ಯ ದೂಷ್ಯಮಾಣಶ್ಚ ಸುಕೃತಂ ತಸ್ಯ ವಿಂದತಿ। ದುಷ್ಕೃತಂ ಚಾತ್ಮನೋ ಮರ್ಷೀ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಪ್ರಮಾರ್ಜತಿ॥ 12-114-3 (69248) ಗರ್ಹಿತಂ ತಮುಪೇಕ್ಷೇತ ವಾಶ್ಯಮಾನಮಿವಾತುರಂ। ಲೋಕೇ ವಿದ್ವೇಷಮಾಪನ್ನೋ ನಿಷ್ಫಲಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ॥ 12-114-4 (69249) ಇತಿ ಸಂಶ್ಲಾಘತೇ ನಿತ್ಯಂ ತೇನ ಪಾಪೇನ ಕರ್ಮಣಾ। ಇದಮುಕ್ತೋ ಮಯಾ ಕಶ್ಚಿತ್ಸರ್ವತೋ ಜನಸಂಸದಿ। ಸ ತತ್ರ ವ್ರೀಡಿತಃ ಶುಷ್ಕೋ ಮೃತಕಲ್ಪೋಽವತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-114-5 (69250) ಶ್ಲಾಘನ್ನಶ್ಲಾಘನೀಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ನಿರಪತ್ರಪಃ। ಉಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯೋ ದಾಂತೇನ ತಾದೃಶಃ ಪುರುಷಾಧಮಃ॥ 12-114-6 (69251) ಯದ್ಯದ್ಬ್ರೂಯಾದಲ್ಪಮತಿಸ್ತತ್ತದಸ್ಯ ಸಹೇತ್ತದಾ॥ 12-114-7 (69252) ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಹಿ ಪ್ರಶಂಸನ್ವಾ ನಿಂದನ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ। ವನೇ ಕಾಕ ಇವಾಬುದ್ಧಿರ್ವಾಶ್ಯಮಾನೋ ನಿರರ್ಥಕಂ॥ 12-114-8 (69253) ಯದಿ ವಾಗ್ಭಿಃ ಪ್ರಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ। ವಾಗೇವಾರ್ಥೋ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ನ ಹ್ಯೇವಾರ್ಥೋ ಜಿಘಾಂಸತಃ॥ 12-114-9 (69254) ನಿಷೇಕಂ ವೈ ಪರಸ್ಯಾಸಾವಾಚಷ್ಟೇ ವೃತ್ತಚೇಷ್ಟಯಾ। ಮಯೂರ ಇವ ಕೌಪೀನಂ ನೃತ್ಯಂ ಸಂದರ್ಶಯನ್ನಿವ॥ 12-114-10 (69255) ಯಸ್ಯಾವಾಚ್ಯಂ ನ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನಾಕಾರ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಕಿಂಚನ। ವಾಚಂ ತೇನ ನ ಸಂದಧ್ಯಾಚ್ಛುಚಿಃ ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ॥ 12-114-11 (69256) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಗುಣವಾದೀ ಯಃ ಪರೋಕ್ಷಂ ತು ವಿನಿಂದಕಃ। ಸ ಮಾನವಃ ಶ್ವವಲ್ಲೋಕೇ ನಷ್ಟಲೋಕಪರಾಯಣಃ॥ 12-114-12 (69257) ತಾದೃಗ್ದಿನಶತಂ ಚಾಪಿ ಯದ್ದದಾತಿ ಜುಹೋತಿ ಚ। ಪರೋಕ್ಷೇಣಾಪವಾದೇನ ತಂ ನಾಶಯತಿ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್॥ 12-114-13 (69258) ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನರಃ ಸದ್ಯಸ್ತಾದೃಶಂ ಪಾಪಚೇತಸಂ। ವರ್ಜಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್ವರ್ಜ್ಯಂ ಸಾರಮೇಯಾಮಿಷಂ ಯಥಾ॥ 12-114-14 (69259) ಪರಿವಾದಂ ಬ್ರುವಾಣೋ ಹಿ ದುರಾತ್ಮಾ ವೈ ಮಹಾಜನೇ। ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ದೋಷಾನ್ಸ್ವಾನ್ಸರ್ಪಃ ಫಣಮಿವೋನ್ನತಂ॥ 12-114-15 (69260) ತಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ ಕುರ್ವಾಣಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಂ ಯ ಇಚ್ಛತಿ। ಭಸ್ಮಕೂಟ ಇವಾಬುದ್ಧಿಃ ಖರೋ ರಜಸಿ ಮಜ್ಜತಿ॥ 12-114-16 (69261) ಮನುಷ್ಯಸಾಲಾವೃಕಮಪ್ರಶಾಂತಂ ಜನಾಪವಾದೇ ಸತತಂ ನಿವಿಷ್ಟಂ। ಮಾತಂಗಮುನ್ಮತ್ತಮಿವೋನ್ನದಂತಂ ತ್ಯಜೇತ ತಂ ಶ್ವಾನಮಿವಾತಿರೌದ್ರಂ॥ 12-114-17 (69262) ಅನಾರ್ಯಜುಷ್ಟೇ ಪಥಿ ವರ್ತಮಾನಂ ದಮಾದಪೇತಂ ವಿನಯಾಚ್ಚ ಪಾಪಂ। ಅರಿವ್ರತಂ ನಿತ್ಯಮಭೂತಿಕಾಮಂ ಧಿಗಸ್ತು ತಂ ಪಾಪಮತಿಂ ಮನುಷ್ಯಂ॥ 12-114-18 (69263) ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಯಮಾನಸ್ತ್ವಥ ಭೂಯ ಏವ ನಿಶಾಂಯ ಮಾಭೂಸ್ತ್ವಮಥಾರ್ತರೂಪಃ। ಉಚ್ಚಸ್ಯ ನೀಚೇನ ಹಿ ಸಂಪ್ರಯೋಗಂ ವಿಗರ್ಹಯಂತಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಯೋ ಯೇ॥ 12-114-19 (69264) ಕ್ರುದ್ಧೋ ದಶೇದ್ವಾಽಪಿ ಚ ತಾಡಯೇದ್ವಾ ಸ ಪಾಂಸುಭಿರ್ವಾ ವಿಕಿರೇತ್ತುಷೈರ್ವಾ। ವಿವೃತ್ಯ ದಂತಾಂಶ್ಚ ವಿಭೀಷಯೇದ್ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಹಿ ಮೂಢೇ ಕುಪಿತೇ ನೃಶಂಸೇ॥ 12-114-20 (69265) ವಿಗರ್ಹಣಾಂ ನಾಽಪಿ ದುರಾತ್ಮನಾ ಕೃತಾಂ ಸಹೇತ ಯಃ ಸಂಸದಿ ದುರ್ಜನಾನಾಂ। ಪಠೇದಿದಂ ಚಾಪಿ ನಿದರ್ಶನಂ ಸದಾ ನ ವಾಙ್ಭಯಂ ಸ ಲಭತಿ ಕಿಂಚಿದಪ್ರಿಯಂ॥ ॥ 12-114-21 (69266) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 114॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-114-1 ಮೂಢಶ್ಚಾಸೌ ಪ್ರಗಲ್ಭಶ್ಚ ತೇನ॥ 12-114-2 ಸಹತೇ ದುರುಕ್ತಂ॥ 12-114-3 ಮರ್ಷೀ ತಿತಿಕ್ಷುಃ॥ 12-114-4 ವಾಶ್ಯಮಾನಂ ರಟಂತಂ॥ 12-114-9 ಯಥಾ ವಾಚಾ ಹತೋ ನ ಹನ್ಯತೇ ಏವಂ ವಾಚಾ ದೂಷಿತೋ ನ ದುಷ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-114-10 ಸ ಏವಂ ವದನ್ವೃತ್ತೇನ ಕ್ರಿಯಯಾ ಚೇಷ್ಟಯಾ ವಾಗಾದಿವ್ಯಾಪಾರೇಣ ಚ ಲಿಂಗೇನ ನಿಷೇಕಂ ಸ್ವಮಾತರಿ ರೇತಃ ಸೇಕಂ ಪರಸ್ಯ ಪರೇಣ ಪಿತುರನ್ಯೇನ ಕೃತಮಿತ್ಯಾಚಷ್ಟೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ಕಥಯತಿ। ಕೌಪೀನಂ ಗುಹ್ಯಪ್ರದೇಶಂ ಸಂದರ್ಶಯನ್ನಿವ ನೃತ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ಮಯೂರೋ ಯಥಾ ಶ್ಲಾಘತೇ ಸಂಯಙ್ನೃತ್ಯಾಮೀತಿ ಮನ್ಯತೇ ನತು ಮಮ ಗುಹ್ಯಂ ಲೋಕಾಃ ಪಶ್ಯಂತೀತಿ ತ್ರಪತೇ ಏವಂ ಸ್ವಲೋಪಿ ಮಯಾ ಸ ಮಹಾನಮುಕಸಭಾಯಾಂ ದುರುಕ್ತಮುಕ್ತ ಇತಿ ಶ್ಲಾಘತೇ ನತ್ವನೇನ ಮಮ ಮಾತುರ್ದೋಷಃ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕ್ರಿಯತೇ ಮಯೈವೇತಿ ನ ತ್ರಪತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-114-11 ಮಯೂರ ಇವ ಕಾಲೀನಂ ಇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ। ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಜನ್ಮನಾ ಇತಿ ಟ.ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-114-13 ತಾದೃಕ್ಪುಮಾನ್॥ 12-114-14 ಸಾರಮೇಯಾಮಿಷಂ ಶುನೋಮಾಂಸಂ॥ 12-114-15 ದೋಷಾನ್ ಜಾರಜತ್ವಾದೀನ್॥ 12-114-16 ಭಸ್ಮಕೂಟೇ ಭಸ್ಮರಾಶೌ ಸ್ವರ ಇವಾಬುದ್ಧಿಃ ರಜಸಿ ದುಃಖೇ ನಿಮಜ್ಜತಿ॥ 12-114-17 ಸಾಲಾವೃಕಂ ಶ್ವಾನಮೇವ ಮನುಷ್ಯತ್ವೇನ ಲೋಕೇ ಗೃಹೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-114-20 ಕುದ್ಧೋ ದಶಾರ್ಧೇನ ಹಿ ತಾಡಯೇದ್ವಾ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ದಶಾರ್ಧೇನ ಸಂವೃತಾಂಗುಲಿಪಂಚಕೇನ ಪಾಣಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ। ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಕುಪಿತಮೂಢೇ ಸಿದ್ಧಮೇವ॥

12-115-0 (69267) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-115-0x (5654) ಪಿತಾಮಹ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸಂಶಯೋ ಮೇ ಮಹಾನಯಂ। ಸಂಛೇತ್ತವ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ರಾಜನ್ಭವಾನ್ಕುಲಕರೋ ಹಿ ನಃ॥ 12-115-1 (69268) ಪುರುಷಾಣಾಮಯಂ ತಾತ ದುರ್ವೃತ್ತಾನಾಂ ದುರಾತ್ಮನಾಂ। ಕಥಿತೋ ವಾಕ್ಯಸಂಚಾರಸ್ತತೋ ವಿಜ್ಞಾಪಯಾಮಿ ತೇ॥ 12-115-2 (69269) ಯದ್ಧಿತಂ ರಾಜ್ಯತಂತ್ರಸ್ಯ ಕುಲಸ್ಯ ಚ ಸುಖೋದಯಂ। ಅಯತ್ಯಾಂ ಚ ತದಾತ್ವೇ ಚ ಕ್ಷೇಮವೃದ್ಧಿಕರಂ ಚ ತತ್॥ 12-115-3 (69270) ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಭಿರಾಮಂ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರವೃದ್ಧಿಕರಂ ಚ ಯತ್। ಅನ್ನಪಾನೇ ಶರೀರೇ ಚ ಹಿತಂ ಯತ್ತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-115-4 (69271) ಅಭಿಷಿಕ್ತೋ ಹಿ ಯೋ ರಾಜಾ ರಾಜ್ಯಸ್ಥೋ ಮಿತ್ರಸಂವೃತ। ಸಮುಹೃತ್ಸಮುಪೇತೋ ವಾ ಸ ಕಥಂ ರಂಜಯೇತ್ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-115-5 (69272) ಯೋ ಹ್ಯಸತ್ಪ್ರಗ್ರಹರತಿಃ ಸ್ನೇಹರಾಗಬಲಾತ್ಕೃತಃ। ಇಂದ್ರಿಯಾಣಾಮನೀಶತ್ವಾದಸಜ್ಜನಬುಭೂಷಕಃ॥ 12-115-6 (69273) ತಸ್ಯ ಭೃತ್ಯಾ ವಿಮುಖತಾಂ ಯಾಂತಿ ಸರ್ವೇ ಕುಲೋದ್ಗತಾಃ। ನ ಚ ಭೃತ್ಯಬಲೈರರ್ಥೈಃ ಸ ರಾಜಾ ಸಂಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ॥ 12-115-7 (69274) ಏತನ್ಮೇ ಚಿಂತಯಾನಸ್ಯ ರಾಜಧರ್ಮಾಂದಿವಾನಿಶಂ। ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಭವಾಞ್ಶಂಸಿತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-115-8 (69275) ಶಾಸತಾ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ತ್ವಂ ನಃ ಕುಲಹಿತೇ ರತಃ। ಕ್ಷತ್ತಾ ಚೈಕೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯೋ ನಃ ಶಂಸತಿ ಸರ್ವದಾ॥ 12-115-9 (69276) ತ್ವತ್ತಃ ಕುಲಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜ್ಯಹಿತೋದಯಂ। ಅಮೃತಸ್ಯಾವ್ಯಯಸ್ಯೇವ ತೃಪ್ತಃ ಸ್ವಪ್ಸ್ಯಾಂಯಹಂ ಸುಖಂ॥ 12-115-10 (69277) ಕೀದೃಶಾಃ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಸ್ಥಾ ಭೃತ್ಯಾಃ ಸರ್ವಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ। ಕೀದೃಶೈಃ ಕಿಂ ಕುಲೀನೈರ್ವಾ ಸಹ ಯಾತ್ರಾ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-115-11 (69278) ನ ಹ್ಯೇಕೋ ಭೃತ್ಯರಹಿತೋ ರಾಜಾ ಭವತಿ ರಕ್ಷಿತಾ। ರಾಜ್ಯಂ ಚೇದಂ ಜನಃ ಸರ್ವಸ್ತತ್ಕುಲೀನಃ ಪ್ರಶಾಸತಿ॥ 12-115-12 (69279) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-115-13x (5655) ನ ಚ ಪ್ರಶಾಸ್ತುಂ ರಾಜ್ಯಂ ಹಿ ಶಕ್ಯಮೇಕೇನ ಭಾರತ॥ 12-115-13 (69280) ಅಸಹಾಯವತಾ ತಾತ ನೈವಾರ್ಥಾಃ ಕೇಚಿದಪ್ಯುತ। ಲಬ್ಧುಂ ಲಬ್ಧಾ ಹ್ಯಪಿ ಸದಾ ರಕ್ಷಿತುಂ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-115-14 (69281) ಯಸ್ಯ ಭೃತ್ಯಜನಃ ಸರ್ವೋ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಕೋವಿದಃ। ಹಿತೈಷೀ ಕುಲಜಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ ರಾಜ್ಯಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ 12-115-15 (69282) ಮಂತ್ರಿಣೋ ಯಸ್ಯ ಕುಲಜಾ ಅಸಂಹಾರ್ಯಾಃ ಸಹೋಷಿತಾಃ। ನೃಪತೇರ್ಮತಿಮಾಪ್ಸಂತೇ ಸತ್ಪಥಜ್ಞಾನಕೋವಿದಾಃ॥ 12-115-16 (69283) ಅನಾಗತವಿಧಾತಾರಃ ಕಾಲಜ್ಞಾನವಿಶಾರದಾಃ। ಅತಿಕ್ರಾಂತಮಶೋಚಂತಃ ಸ ರಾಜ್ಯಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ 12-115-17 (69284) ಸಮದುಃಖಸುಖಾ ಯಸ್ಯ ಸಹಾಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾರಿಣಃ। ಅರ್ಥಚಿಂತಾಪರಾಃ ಸಭ್ಯಾಃ ಸ ರಾಜ್ಯಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ 12-115-18 (69285) ಯಸ್ಯ ನಾರ್ತೋ ಜನಪದಃ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಗತಃ ಸದಾ। ಅಕ್ಷುದ್ರಃ ಸತ್ಪಥಾಲಂಬೀ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜ್ಯಭಾಗ್ಭವೇತ್॥ 12-115-19 (69286) ಕೋಶೋಽಕ್ಷಪಟಲಂ ಯಸ್ಯ ಕೋಶವೃದ್ಧಿಕರೈರ್ನರೈಃ। ಆಪ್ತೈಸ್ತುಷ್ಟೈಶ್ಚ ಪೃಷ್ಟೈಶ್ಚ ಧಾರ್ಯತೇ ಸ ನೃಪೋತ್ತಮಃ॥ 12-115-20 (69287) ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಮಸಂಹಾರ್ಯೈರಾಪ್ತೈಃ ಸಂಚಯತತ್ಪರೈಃ। ಪಾತ್ರಭೂತೈರಲುಬ್ಧೈಶ್ಚ ಪಾಲ್ಯಮಾನಂ ಗುಣೀ ಭವೇತ್॥ 12-115-21 (69288) ವ್ಯವಹಾರಶ್ಚ ನಗರೇ ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಫಲೋದಯಃ। ದೃಶ್ಯತೇ ಶಂಖಲಿಖಿತಃ ಸ ಧರ್ಮಫಲಭಾಙ್ ನೃಪಃ॥ 12-115-22 (69289) ಸಂಗೃಹೀತಮನುಷ್ಯಶ್ಚ ಯೋ ರಾಜಾ ರಾಜಧರ್ಮವಿತ್। ಷಙ್ಭಾಗಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ಧರ್ಮಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ ॥ 12-115-23 (69290) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 115॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-115-2 ಅಯಂ ನಿಂದಾರೂಪಃ॥ 12-115-3 ಹಿನಂ ಅನಿಂದ್ಯಂ। ಆಯತ್ಯಾಂ ಉತ್ತರಕಾಲೇ। ತದಾತ್ವೇ ವರ್ತಮಾನಾಕಲೇ॥ 12-115-5 ಮಿತ್ರಸುಹೃದೌ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಮಪೇಕ್ಷ್ಯಾನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಚೋಪಕರ್ತಾರೌ ತದ್ವಾನ್। ಸಮುಪೇತಃ ಶೌರ್ಯಾದಿನೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-115-7 ಭೃತ್ಯಬಲಪ್ರಾಪ್ಯೈರರ್ಥೈರ್ಧನಾದಿಭಿಃ॥ 12-115-14 ಲಬ್ಧುಂ ಲಬ್ಧಾಶ್ಚ ರಕ್ಷಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಇತಿಂ ಶೇಷಃ॥ 12-115-16 ಅಸಂಹಾರ್ಯಾಃ ಉತ್ಕೋಚಾದಿನಾ ಅಭೇದ್ಯಾಃ॥ 12-115-21 ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಂ ಧಾನ್ಯಾದಿಸಾಮಗ್ರೀಗೃಹಂ। ಗುಣೀಭವೇತ್ ಬಹುಗುಣಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛೇತ್॥ 12-115-22 ವ್ಯವಹಾರಃ ಅರ್ಥಿಪ್ರತ್ಯರ್ಥಿನೋರ್ವಿವಾದೇ ನಿರ್ಣಯಃ। ಶಂಖಲಿಖಿತ ಇತಿ। ಯಥಾ ಫಲಮಾತ್ರಸ್ತೇನೇ ಶಂಖೇನ ಲಿಖಿತಸ್ಯ ಹಸ್ತಚ್ಛೇದೋ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಯಿತ್ವಾ ಕಾರಿತಸ್ತದ್ವದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-116-0 (69291) `ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-116-0x (5656) ನ ಸಂತಿ ಕುಲಜಾ ಯತ್ರ ಸಹಾಯಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ತು। ಅಕುಲೀನಾಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಾ ನ ವಾ ಭರತಸತ್ತಂ॥' 12-116-1 (69292) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-116-2x (5657) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ನಿದರ್ಶನಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ ಸಜ್ಜನಾಚರಿತಂ ಸದಾ॥ 12-116-2 (69293) ಅಸ್ಯೈವಾರ್ಥಸ್ಯ ಸದೃಶಂ ಯಚ್ಛ್ರುತಂ ಮೇ ತಪೋವನೇ। ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಯದುಕ್ತಮೃಷಿಸತ್ತಮೈಃ॥ 12-116-3 (69294) ವನೇ ಮಹತಿ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದಮನುಷ್ಯನಿಷೇವಿತೇ। ಋಷಿರ್ಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ನಿಯತೋ ನಿಯತೇಂದ್ರಿಯಃ॥ 12-116-4 (69295) ದೀಕ್ಷಾದಮಪರಿಶ್ರಾಂತಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪರಮಃ ಶುಚಿಃ। ಉಪವಾಸವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಸತತಂ ಸತ್ಪಥೇ ಸ್ಥಿತಃ॥ 12-116-5 (69296) ತಸ್ಯ ಸಂದೃಶ್ಯ ಸದ್ಭಾವಮುಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ಸರ್ವೇ ಸತ್ವಾಃ ಸಮೀಪಸ್ಥಾ ಭವಂತಿ ವನಚಾರಿಣಃ॥ 12-116-6 (69297) ಸಿಂಹಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾಃ ಸಶರಭಾ ಮತ್ತಾಶ್ಚೈವ ಮಹಾಗಜಾಃ। ದ್ವೀಪಿನಃ ಖಂಗಭಲ್ಲೂಕಾ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಭೀಮದರ್ಶನಾಃ॥ 12-116-7 (69298) ತೇ ಸುಖಪ್ರಶ್ನದಾಃ ಸರ್ವೇ ಭವಂತಿ ಕ್ಷತಜಾಶನಾಃ। ತಸ್ಯರ್ಷೇಃ ಶಿಷ್ಯವಚ್ಚೈವ ಚಿತ್ತಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾರಿಣಃ॥ 12-116-8 (69299) ಉಕ್ತ್ವಾ ಚ ತೇ ಸುಖಪ್ರಶ್ನಂ ಸರ್ವೇ ಯಾಂತಿ ಯಥಾಸುಖಂ। ಗ್ರಾಂಯಸ್ತ್ವೇಕಃ ಪಶುಸ್ತತ್ರ ನಾಜಹಾತ್ಸ ಮಹಾಮುನಿಂ॥ 12-116-9 (69300) ಭಕ್ತೋಽನುರಕ್ತಃ ಸತತಮುಪವಾಸಕೃಶೋಽಬಲಃ। ಫಲಮೂಲೋತ್ತರಾಹಾರಃ ಶಾಂತಃ ಶಿಷ್ಟಾಕೃತಿರ್ಯಥಾ॥ 12-116-10 (69301) ತಸ್ಯರ್ಷೇರುಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪಾದಮೂಲೇ ಮಹಾಮತೇಃ। ಮನುಷ್ಯವದ್ಗತೋ ಭಾವಂ ಸ್ನೇಹಬದ್ಧೋಽಭವದ್ಭೃಶಂ॥ 12-116-11 (69302) ತತೋಽಭ್ಯಯಾನ್ಮಹಾರೌದ್ರೋ ದ್ವೀಪೀ ಕ್ಷತಜಭೋಜನಃ। ಶ್ವಾರ್ಥಮತ್ಯರ್ಥಮುದ್ಧುಷ್ಟಃ ಕ್ರೂರಃ ಕಾಲಇವಾಂತಕಃ॥ 12-116-12 (69303) ಲೇಲಿಹ್ಯಮಾನಸ್ತೃಷಿತಃ ಪುಚ್ಛಾಸ್ಫೋಟನತತ್ಪರಃ। ವ್ಯಾದಿತಾಸ್ಯಃ ಕ್ಷುಧಾಃ ಭುಗ್ನಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನಸ್ತದಾಮಿಷಂ॥ 12-116-13 (69304) ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಕ್ರೂರಮಾಯಾಂತಂ ಜೀವಿತಾರ್ಥೀ ನರಾಧಿಪ। ಪ್ರೋವಾಚ ಶ್ವಾ ಮುನಿಂ ತತ್ರ ತಚ್ಛೃಣುಷ್ವ ವಿಶಾಂಪತೇ॥ 12-116-14 (69305) ಶ್ವಶತ್ರುರ್ಭಗವನ್ನೇಷ ದ್ವೀಪೀ ಮಾಂ ಹಂತುಮಿಚ್ಛತಿ। ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭಯಂ ನ ಸ್ಯಾದಸ್ಮಾನ್ಮಮ ಮಹಾಮುನೇ। [ತಥಾ ಕುರು ಮಹಾಬಾಹೋ ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ತ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ॥ 12-116-15 (69306) ಸ ಮುನಿಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯ ಭಾವಜ್ಞೋ ಭಯಕಾರಣಂ। ರುತಜ್ಞಃ ಸರ್ವಸತ್ವಾನಾಂ ತಮೈಶ್ವರ್ಯಸಮನ್ವಿತಃ॥] 12-116-16 (69307) ಮುನಿರುವಾಚ। 12-116-17x (5658) ನ ಭಯಂ ದ್ವೀಪಿನಃ ಕಾರ್ಯಂ ಮೃತ್ಯುತಸ್ತೇ ಕಥಂಚನ। ಏಷ ಶ್ವರೂಪರಹಿತೋ ದ್ವೀಪೀ ಭವಸಿ ಪುತ್ರಕ॥ 12-116-17 (69308) ತತಃ ಶ್ವಾ ದ್ವೀಪಿತಾಂ ನೀತೋ ಜಾಂಬೂನದನಿಭಾಕೃತಿ। ಚಿತ್ರಾಂಗೋ ವಿಸ್ಫುರದ್ದಂಷ್ಟ್ರೋ ವನೇ ವಸತಿ ನಿರ್ಭಯಃ॥ 12-116-18 (69309) ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಮುಖೇ ದ್ವೀಪೀ ಆತ್ಮನಃ ಸದೃಶಂ ಪಶುಂ। ಅವಿರುದ್ಧಸ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಣೇನ ಸಮಪದ್ಯತ॥ 12-116-19 (69310) ತತೋಽಭ್ಯಯಾನ್ಮಹಾರೌದ್ರೋ ವ್ಯಾದಿತಾಸ್ಯಃ ಕ್ಷುಧಾನ್ವಿಃ। ದ್ವೀಪಿನಂ ಲೇಲಿಹನ್ವಕ್ರಂ ವ್ಯಾಘ್ರೋ ರುಧಿರಲಾಲಸಃ॥ 12-116-20 (69311) ವ್ಯಾಘ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷುಧಾ ಭುಗ್ನಂ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಂ ವನಚಾರಿಣಂ। ದ್ವೀಪಿ ಜೀವಿತರಕ್ಷಾರ್ಥಮೃಷಿಂ ಶರಣಮೇಯಿವಾನ್॥ 12-116-21 (69312) ತತಃ ಸಂವಾಸಜಂ ಸ್ನೇಹಮೃಷಿಣಾ ಕುರ್ವತಾ ತದಾ। ಸ ದ್ವೀಪೀ ವ್ಯಾಘ್ರತಾಂ ನೀತೋ ರಿಪುಭ್ಯೋ ಬಲವತ್ತರಃ॥ 12-116-22 (69313) ತತೋಽದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಶಾರ್ದೂಲೋ ನಾಭ್ಯಘ್ನತ್ತಂ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಸ ತು ಶ್ಚಾ ವ್ಯಾಘ್ರತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬಲವಾನ್ಪಿಶಿತಾಶನಃ॥ 12-116-23 (69314) ನ ಮೂಲಫಲಭೋಗೇಷು ಸ್ಪೃಹಾಮಪ್ಯಕರೋತ್ತದಾ। ಯಥಾ ಮೃಗಪತಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಕಾಂಕ್ಷತಿ ವನೌಕಸಃ। ತಥೈವ ಸ ಮಹಾರಾಜ ವ್ಯಾಘ್ರಃ ಸಮಭವತ್ತದಾ॥ ॥ 12-116-24 (69315) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 116॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-116-2 ಅತ್ರ ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಮಸ್ಥಾನೇಷು ಕ್ರಮಾತ್ ತಏವ ಯೋಜ್ಯಾ ನತು ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನೇ ನೀಚೋ ನಿಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯಸ್ಮಿತ್ರರ್ಥೇ॥ 12-116-3 ಅಸ್ಯೈವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯ॥ 12-116-6 ಸತ್ವಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ॥ 12-116-8 ಸುಖಪ್ರಶ್ನದಾಃ ಸುಖಿನಃ ಸ್ಥ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಸುಖಿನಃ ಸ್ಮಃ ಇತಿ ತತ್ಪ್ರದಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-116-11 ಭಾವಂ ಚಿತ್ತಂ॥ 12-116-13 ಸುಧಾಮತ್ತಃ ಇತಿ ಡ.ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-116-17 ದ್ವೀಪಿನೋ ದ್ವೀಪಿರೂಪಾನ್ಮೃತ್ಯುತಃ॥ 12-116-21 ಕ್ಷುಧಾಭುಗ್ನಂ ಪೀಡಿತಂ॥

12-117-0 (69316) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-117-0x (5659) ವ್ಯಾಘ್ರಶ್ವೋಟಜಮೂಲಸ್ಥಸ್ತೃಪ್ತಃ ಸುಪ್ತೋ ಹತೈರ್ಮೃಗೈಃ। ನಾಗಭಾಗಾತ್ತಮುದ್ದೇಶಂ ಮತ್ತೋ ಮೇಘ ಇವೋತ್ಥಿತಃ॥ 12-117-1 (69317) ಪ್ರ--ಕರಟಃ ಪ್ರಾಂಶುಃ ಪಝೀ ವಿತತಕುಂಭಕಃ। ಸು--ಣೋ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮೇಘಗಂಭೀರನಿಃ ಸ್ವನಃ॥ 12-117-2 (69318) ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕುಂಜರಂ ಮತ್ತಮಾಯಾಂತಂ ಬಲಗರ್ವಿತಂ। ವ್ಯಾ ಹಸ್ತಿಭಯಾಂತ್ರಸ್ತಸ್ತಮೃಷಿಂ ಶರಣಂ ಯಯೌ॥ 12-117-3 (69319) ತತೋಽನಯತ್ಕುಂಜರತ್ವಂ ವ್ಯಾಘ್ರಂ ತಮೃಷಿಸತ್ತಮಃ। ಮಹಮೇಘೋಪಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಭೀತೋ ಹ್ಯಭವದ್ಗಜಃ॥ 12-117-4 (69320) ತತಃ ಕಮಲಷಣ಼್ಡಾನಿ ಸಲ್ಲಕೀಗಹನಾನಿ ಚ। ವ್ಯ--ರತ್ಸ ಮುದಾಯುಕ್ತಃ ಪಝರೇಣುವಿಭೂಷಿತಃ॥ 12-117-5 (69321) ಕದಚಿದ್ದಮಮಾಣಸ್ಯ ಹಸ್ತಿನಃ ಸಂಮುಖಂ ತದಾ। ಋಷೇಸ್ತಸ್ಯೋಟಸ್ಥಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಗಚ್ಛದ್ದಿವಾನಿಶಂ॥ 12-117-6 (69322) ಅಥಾಜಗಾಮ ತಂ ದೇಶಂ ಕೇಸರೀ ಕೇಸರಾರುಣಃ। ಗಿನ್ವಿಂದರಜೋ ಭೀಮಃ ಸಿಂಹೋ ನಾಗಕುಲಾಂತಕಃ॥ 12-117-7 (69323) ತಂ--- ಸಿಂಹಮಾಯಾಂತಂ ನಾಗಃ ಸಿಂಹಭಯಾರ್ದಿತಃ। ಋಷಿಂ ಶರಣಮಾಪೇದೇ ವೇಪಮಾನೋ ಭಯಾತುರಃ॥ 12-117-8 (69324) ಸ ತ-ಃ ಸಿಂಹತಾಂ ನೀತೋ ಗಜೇಂದ್ರೋ ಮುನಿನಾ ತದಾ। ತಂ ಚ ನಾಗಣಯತ್ಸಿಂಹಂ ತುಲ್ಯಜಾತಿಸಮನ್ವಯಾತ್॥ 12-117-9 (69325) ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಸೋಽಭವತ್ಸಿಂಹೋ ವನ್ಯೋ ಹಿಂಸನ್ನವಾಗ್ಬಲಃ। ಸ ಚಾಶ್ರಪೇಽವಸತ್ಸಿಂಹಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸುಖೀ ವನೇ॥ 12-117-10 (69326) ನ ಚಾನ್ಯೇ ಕ್ಷುದ್ರಪಶವಸ್ತಪೋವನಸಮೀಪತಃ। ವ್ಯದೃಶ್ಯಂತ ತದಾ ತ್ರಸ್ತಾ ಜೀವಿತಾಕಾಂಕ್ಷಿಣಸ್ತಥಾ॥ 12-117-11 (69327) ಕದಾಚಿತ್ಕಾಲಯೋಗೇನ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿವಿಹಿಂಸಕಃ। ಬಲವಾನ್ಕ್ಷತಜಾಹಾರೋ ನಾನಾಸತ್ವಭಯಂಕರಃ॥ 12-117-12 (69328) ಅಷ್ಟಪಾದರ್ಧ್ವನಯನಃ ಶರಭೋ ವನಗೋಚರಃ। ತಂ ಸಿಂಹಂ ಹಂತುಮಾಗಚ್ಛನ್ಮುನೇಸ್ತಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ॥ 12-117-13 (69329) `ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶರಭಂ ಯಾಂತಂ ಸಿಂಹಃ ಪರಭಯಾನ್ವಿತಃ। ಋಷಿಂ ಶರಣಮಾಪೇದೇ ವೇಪಮಾನಃ ಕೃತಾಂಜಲಿಃ॥' 12-117-14 (69330) ಸಂ ಮುನಿಃ ಶರಭಂ ಚಕ್ರೇ ಬಲೋತ್ಕಟಮರಿಂದಮ। ತತಃ ಸ ಶರಭೋ ವನ್ಯೋ ಮುನೇಃ ಶರಭಮಗ್ರತಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಲಿನಮತ್ಯುಗ್ರಂ ದ್ರುತಂ ಸಂಪ್ರಾದ್ರವದ್ವನಂ॥ 12-117-15 (69331) ಸ ಏವಂ ಶರಭಸ್ಥಾನೇ ನ್ಯಸ್ತೋ ವೈ ಮುನಿನಾ ತದಾ। ಮುನೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವಗತೋ ನಿತ್ಯಂ ಶರಭಃ ಸುಖಮಾಪ್ತವಾನ್॥ 12-117-16 (69332) ತತಃ ಶರಭಸಂತ್ರಸ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೃಗಗಣಾ ವನಾತ್। ದಿಶಃ ಸಂಪ್ರಾದ್ರವತ್ರಾಜನ್ಭಯಾಜ್ಜೀವಿತಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-117-17 (69333) ಶರಭೋಽಪ್ಯತಿಸಂಹೃಷ್ಟೋ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಿವಧೇ ರತಃ। ಫಲಮೂಲಾಶನಂ ಕರ್ತುಂ ನೈಚ್ಛತ್ಸ ಪಿಶಿತಾಶನಃ॥ 12-117-18 (69334) ತತಃ ಕ್ಷುದ್ರಸಮಾಚಾರೋ ಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ವಿತಃ। ಇಯೇಷ ತಂ ಮುನಿಂ ಹಂತುಮಕೃತಜ್ಞಃ ಕೃತಾನ್ವಯಃ॥ 12-117-19 (69335) `ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಚ ತದಾ ಶರಭಃ ಶ್ವಾನಪೂರ್ವಕಃ॥ 12-117-20 (69336) ಅಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಾಙ್ಭಾತ್ರೇಣೈವ ಕೇವಲಂ। ಶರಭತ್ವಂ ಸುದುಷ್ಪ್ರಾಪಂ ಸರ್ವಭೂತಭಯಂಕರಂ॥ 12-117-21 (69337) ಅನ್ಯೇಽಪ್ಯತ್ರ ಭಯತ್ರಸ್ತಾಃ ಸಂತಿ ಸತ್ವಾ ಭಯಾರ್ದಿತಾಃ। ಮುನಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಜೀವಂತೋ ಮೃಗಾಃ ಪಕ್ಷಿಗಣಾಸ್ತಥಾ॥ 12-117-22 (69338) ತೇಷಾಮಪಿ ಕದಾಚಿಚ್ಚ ಶರಭತ್ವಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಸರ್ವಸತ್ವೋತ್ತಮಂ ಲೋಕೇ ಬಲಂ ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-117-23 (69339) ಪಕ್ಷಿಣಾಮಪ್ಯಯಂ ದದ್ಯಾತ್ಕದಾಚಿದ್ಗಾರುಡಂ ಬಲಂ॥ 12-117-24 (69340) ಯಾವದನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಪ್ರೀತಃ ಕಾರುಣ್ಯಂ ತು ಸಮಾಶ್ರಿತಃ। ನ ದದಾತಿ ಬಲಂ ತುಷ್ಟಃ ಸತ್ವಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್॥ 12-117-25 (69341) ತಾವದೇನಮಹಂ ವಿಪ್ರಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ ಚ ಶೀಘ್ರತಃ। ಸ್ಥಾತುಂ ಮಯಾ ಶಕ್ಯಮಿಹ ಮುನಿಘಾತಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ॥' 12-117-26 (69342) ತತಸ್ತೇನ ತಪಃಶಕ್ತ್ಯಾ ವಿದಿತೋ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ। ವಿಜ್ಞಾಯ ಚ ಮುನಿಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತತಃ ಶಾಪಂ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾನ್॥ 12-117-27 (69343) `ಅಹಮಗ್ನಿಪ್ರಭೋ ನಾಮ ಮುನಿರ್ಭೃಗುಕುಲಾನ್ವಯಃ। ಮನಸಾ ನಿರ್ದಹೇಯಂ ಚ ಜಗತ್ಸಂಧಾರಯಾಮಿ ಚ॥ 12-117-28 (69344) ಮಮ ವಶ್ಯಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ದೇವಾ ಯಚ್ಚ ಚರಾಚರಂ। ಸಂತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಯೇ ಭೀತಾಃ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ನ ತ್ಯಜಂತಿ ಯೇ। ಸ್ವಧರ್ಮಾಚ್ಚಲಿತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ವಾಙ್ಭಾತ್ರೇಣಾಪಿ ನಿರ್ದಹೇ॥ 12-117-29 (69345) ಕಿಮಂಗ ತ್ವಂ ಮಯಾ ನೀತಃ ಶರಭತ್ವಮನಾಮಯಂ। ಕ್ರೂರಃ ಸ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಹೀನಶ್ಚಾಶುಚಿರೇವ ಚ॥' 12-117-30 (69346) ಶ್ವಾ ತ್ವಂ ದ್ವೀಪಿತ್ವಮಾಪನ್ನೋ ದ್ವೀಪೀ ವ್ಯಾಘ್ರತ್ವಮಾಗತಃ। ವ್ಯಾಘ್ರಾನ್ನಾಗೋ ಮದಪಟುರ್ನಾಗಃ ಸಿಂಹತ್ವಮಾಗತಃ॥ 12-117-31 (69347) ಸಿಂಹಸ್ತ್ವಂ ಬಲಮಾಪನ್ನೋ ಭೂಯಃ ಶರಭತಾಂ ಗತಃ। ಮಯಾ ಸ್ನೇಹಪರೀತೇನ ವಿಸೃಷ್ಟೋ ನ ಕುಲಾನ್ವಯಃ॥ 12-117-32 (69348) ಯಸ್ಮಾದೇವಮಪಾಪಂ ಮಾಂ ಪಾಪ ಹಿಂಸಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯೋನಿಮಾಪನ್ನಃ ಪುನಃ ಶ್ವಾನೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-117-33 (69349) ತತೋ ಮುನಿಜನದ್ವೇಷ್ಟಾ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಕೃತೋಽಬುಧಃ। ಋಷಿಣಾ ಶರಭಃ ಶಪ್ತಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಪುನರಾಪ್ತವಾನ್॥ ॥ 12-117-34 (69350) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 117॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-117-1 ಮೃಗೈಸ್ತೃಪ್ತಃ॥ 12-117-9 ಸಮನ್ವಯಾತ್ಸಂಬಂಧಾತ್॥ 12-117-19 ತತೋ ರುಧಿರತರ್ಷೇಣ ಬಲಿನಾ ಶರಭೋಽನ್ವಿತಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-117-31 ಮದಪಟುಃ ಪ್ರವಹನ್ಮದಃ॥ 12-117-32 ವಿಸೃಷ್ಟೋ ವಿವಿಧೇನ ರೂಪೇಣ ತ್ವಂ ಸೃಷ್ಟಃ। ನ ತು ತ್ವಂ ಕುಲಾನ್ವಯಃ। ತೇನ ತೇನ ಕುಲೇನಾನ್ವಯಃ ಸಂಬಂಧೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಕುಲಾನ್ವಯಸ್ತಾದೃಶಸ್ತ್ವಂ ನ ಭವಸಿ॥ 12-117-33 ಶ್ವೈವ ತ್ವಂ ಹಿ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-118-0 (69351) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-118-0x (5660) ಸ ಶ್ವಾ ಪ್ರಕೃತಿಮಾಪನ್ನಃ ಪರಂ ದೈನ್ಯಮುಪಾಗಮತ್। ಋಷಿಣಾ ಹುಂಕೃತಃ ಪಾಪಸ್ತಪೋವನಬಹಿಷ್ಕೃತಃ॥ 12-118-1 (69352) ಏವಂ ರಾಜ್ಞಾ ಮತಿಮತಾ ವಿದಿತ್ವಾ ಶೀಲಶೌಚತಾಂ। ಆರ್ಜವಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸತ್ವಂ ಶ್ರುತಂ ವೃತ್ತಂ ಕುಲಂ ದಮಂ॥ 12-118-2 (69353) ಅನುಕ್ರೋಶಂ ಬಲಂ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವಂ ಪ್ರಶಮಂ ಕ್ಷಮಾಂ। ಭೃತ್ಯಾಯೇಮಂತ್ರಿಣೋ ಯೋಗ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಃ ಸುರಕ್ಷಿತಾಃ॥ 12-118-3 (69354) ನಾಷರೀಕ್ಷ್ಯ ಮಹೀಪಾಲಃ ಪ್ರಕರ್ತುಂ ಭೃತ್ಯಮರ್ಹತಿ। ಅಕುಲೀನನರಾಕೀರ್ಣೋ ನ ರಾಜಾ ಸುಖಮೇಧತೇ॥ 12-118-4 (69355) ಕುಲಜಃ ಪ್ರಾಕೃತೋ ರಾಜಂಸ್ತತ್ಕುಲೀನತಯಾ ಸದಾ। ನ ಪಾಪೇ ಕುರುತೇ ಬುದ್ಧಿಂ ನಿಂದ್ಯಮಾನೋಽಪ್ಯನಾಗಸಿ॥ 12-118-5 (69356) ಅಕುಲೀನಸ್ತು ಪುರುಷಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸಾಧುಸಂಕ್ಷಯಾತ್। ದುರ್ಲಭೈಶ್ವರ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನಿಂದಿತಃ ಶತ್ರುತಾಂ ವ್ರಜೇತ್॥ 12-118-6 (69357) `ಕಾಕಃ ಶ್ವಾನೋಽಕುಲೀನಶ್ಚ ಬಿಡಾಲಃ ಸರ್ಪ ಏವ ಚ। ಅಕುಲೀನಾ ಚ ಯಾ ನಾರೀ ತುಲ್ಯಾಸ್ತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ॥ 12-118-7 (69358) ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸದೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಪಶ್ಯಂತ್ಯಕುಲಜಾನ್ಯಥಾ। ನಾರೀಂ ವಾ ಪುರುಷಂ ವಾಽಥ ಶೀಲಂ ತತ್ರಾಪಿ ಕಾರಣಂ॥ 12-118-8 (69359) ದುಷ್ಕುಲೀನಾ ಚ ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಯಾದ್ದುಷ್ಕುಲೀನಶ್ಚ ಯಃ ಪುಮ। ಅಹಿಂಸಾಶೀಲಸಂಯೋಗಾದ್ಧರ್ಮಶ್ಚಾಽಽಕುಲತಾಂ ವ್ರಜೇತ್॥ 12-118-9 (69360) ಧರ್ಮಂ ಪ್ರತಿ ಮಹಾರಾಜ ಶ್ಲೋಕಾನಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಶೃಣು ಸರ್ವಾನ್ಮಹೀಪಾಲ ಹೃದಿ ತಾಂಶ್ಚ ಕರಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-118-10 (69361) ಅಸಿತಂ ಸಿತಕರ್ಮಾಣಂ ಯಥಾ ದಾಂತಂ ತಪಸ್ವಿನಂ। ವೃತ್ತಸ್ಥಮಪಿ ಚಂಡಾಲಂ ತಂ ದೇವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿದುಃ॥ 12-118-11 (69362) ಯದಿ ಘಾತಯತೇ ಕಶ್ಚಿತ್ಪಾಪಸತ್ವಂ ಪ್ರಜಾಹಿತಃ। ಸರ್ವಸತ್ವಹಿತಾರ್ಥಾಯ ನ ತೇನಾಸೌ ವಿಹಿಂಸಕಃ॥ 12-118-12 (69363) ದ್ವೀಪಿನಂ ಶರಭಂ ಸಿಂಹಂ ವ್ಯಾಘ್ರಂ ಕುಂಜರಮೇವ ಚ। ಮಹಿಷಂ ಚ ವರಾಹಂ ಚ ಸೂಕರಂ ಶ್ವಾನಪನ್ನಗಾನ್॥ 12-118-13 (69364) ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಬಾಲಸ್ತ್ರೀರಕ್ಷಣಾಯ ಚ। ವೃದ್ಧಾತುರಪರಿತ್ರಾಣೇ ಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-118-14 (69365) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಾಪಕರ್ಮಾ ಚ ಂಲೇಚ್ಛೋ ವಾ ಧಾರ್ಮಿಕಃ ಶು ವಃ। ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ತತ್ರ ಭವೇನ್ಂಲೇಚ್ಛೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಾಪಕೃತ್ತಮಃ॥ 12-118-15 (69366) ದುಷ್ಕುಲೀನಃ ಕುಲೀನೋ ವಾ ಯಃ ಕಶ್ಚಿಚ್ಛೀಲವಾನ್ನರಃ। ಪ್ರಕೃತಿಂ ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸ್ಥಿರಾಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಸ್ಥಿರಾಂ॥ 12-118-16 (69367) ಶೀಲಂ ವಾಽನುತ್ತಮಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಸಮಾಹಿತಃ। ನಿಯುಂಜೀತ ಮಹೀಪಾಲೋ ದುರ್ವೃತ್ತಂ ಪಾಪಕರ್ಮಸು॥' 12-118-17 (69368) ಕುಲೀನಂ ಶಿಕ್ಷಿತಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಕೋವಿದಂ। ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಂ ಸಹಿಷ್ಣುಂ ದೇಶಜಂ ತಥಾ॥ 12-118-18 (69369) ಕೃತಜ್ಞಂ ಬಲವಂತಂ ಚ ಕ್ಷಾಂತಂ ದಾಂತಂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಂ। ಅಲುಬ್ಧಂ ಲಬ್ಧಸಂತುಷ್ಟಂ ಸ್ವಾಮಿಮಿತ್ರಬುಭೂಷಕಂ॥ 12-118-19 (69370) ಸಚಿವಂ ದೇಶಕಾಲಜ್ಞಂ ಸರ್ವಸಂಗ್ರಹಣೇ ರತಂ। ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಯುಕ್ತವಚನಂ ಹಿತೈಷಿಣಮತಂದ್ರಿತಂ॥ 12-118-20 (69371) ಯುಕ್ತಾಚಾರಂ ಸ್ವವಿಷಯೇ ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಕೋವಿದಂ। ಶಸ್ತಂ ತ್ರಿವರ್ಗವೇತ್ತಾರಂ ಪೌರಜಾನಪದಪ್ರಿಯಂ॥ 12-118-21 (69372) ಸೇನಾವ್ಯೂಹನತತ್ತ್ವಜ್ಞಂ ಬಲಹರ್ಷಣಕೋವಿದಂ। ಇಂಗಿತಾಕರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞಂ ಯಾತ್ರಾಸೇನಾವಿಶಾರದಂ॥ 12-118-22 (69373) ಹಸ್ತಿಶಿಕ್ಷಾಶ್ವತತ್ತ್ವಜ್ಞಮಹಂಕಾರವಿವರ್ಜಿತಂ। ಪ್ರಗಲ್ಭಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ದಾಂತಂ ಬಲಿನಂ ಯುಕ್ತಮಂತ್ರಿಣಂ॥ 12-118-23 (69374) ಚೌಕ್ಷಂ ಚೌಕ್ಷಜನಾಕೀರ್ಣಂ ಸುವೇಷಂ ಸುಖದರ್ಶನಂ। ನಾಯಕಂ ನೀತಿಕುಶಲಂ ಗುಣೈಃ ಷಙ್ಭಿಃ ಸಮನ್ವಿತಂ॥ 12-118-24 (69375) ಅಸ್ತಬ್ಧಂ ಪ್ರಶ್ರಿತಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಮೃದುವಾದಿನಮೇವ ಚ। ಧೀರಂ ಮಹರ್ದ್ಧಿ ಚ ದೇಶಕಾಲೋಪಪಾದಕಂ॥ 12-118-25 (69376) ಸಚಿ ಯಃ ಪ್ರಕುರುತೇ ನ ಚೈನಮವಮನ್ಯತೇ। ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಯತೇ ರಾಜ್ಯಂ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಗ್ರಹಪತೇರಿವ॥ 12-118-26 (69377) ಏತೈರೇವ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ರಾಜಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ। ಏಷ್ಟವ್ಯೋ ಧರ್ಮಪರಮಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲನತತ್ಪರಃ॥ 12-118-27 (69378) ಧೀರೋ ಮರ್ಷೀ ಶುಚಿಃ ಶೀಘ್ರಃ ಕಾಲೇ ಪುರುಷಕಾರವಿತ್। ಶುಶ್ರೂಷುಃ ಶ್ರುತವಾಞ್ಶ್ರೋತಾ ಊಹಾಪೋಹವಿಶಾರದಃ॥ 12-118-28 (69379) ಮೇಧಾವೀ ಧಾರಣಾಯುಕ್ತೋ ಯಥಾನ್ಯಾಯೋಪಪಾದಕಃ। ದಾಂತಃ ಸದಾ ಪ್ರಿಯಾಭಾಷೀ ಕ್ಷಮಾವಾಂಶ್ಚ ವಿಪರ್ಯಯೇ॥ 12-118-29 (69380) ನಾತಿಚ್ಛೇತ್ತಾ ಸ್ವಯಂಕಾರೀ ಶ್ರದ್ಧಾಲುಃ ಸುಖದರ್ಶನಃ। ಆರ್ತಹಸ್ತಪ್ರದೋ ನಿತ್ಯಮಾಪ್ತಾಮಾತ್ಯೋ ನಯೇ ರತಃ॥ 12-118-30 (69381) ನಾಹಂವಾದೀ ನನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೋ ನಯತ್ಕಿಂಚನಕಾರಕಃ। ಕೃತೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಮೋಘಾನಾಂ ಕರ್ತಾ ಭೃತ್ಯಜನಪ್ರಿಯಃ॥ 12-118-31 (69382) ಸಂಗೃಹೀತಜನೋಽಸ್ತಬ್ಧಃ ಪ್ರಸನ್ನವದನಃ ಸದಾ। ತ್ರಾತಾ ಭೃತ್ಯಜನಾಪೇಕ್ಷೀ ನ ಕ್ರೋಧೀ ಸುಮಹಾಮನಾಃ॥ 12-118-32 (69383) ಯುಕ್ತದಂಡೋ ನ ನಿರ್ದಂಡೋ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಾನುಶಾಸನಃ। ಚಾರನೇತ್ರಃ ಪ್ರಜಾವೇಕ್ಷೀ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕುಶಲಃ ಸದಾ॥ 12-118-33 (69384) ರಾಜಾ ಗುಣಶತಾಕೀರ್ಣ ಏಷ್ಟವ್ಯಸ್ತಾದೃಶೋ ಭವೇತ್। ಯೋಧಾಶ್ಚೈವ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಸರ್ವೈರ್ಗುಣಗಣೈರ್ವೃತಾಃ॥ 12-118-34 (69385) ಅನ್ವೇಷ್ಟವ್ಯಾಃ ಸುಪುರುಷಾಃ ಸಹಾಯಾ ರಾಜ್ಯಧಾರಣೇ। ನ ವಿಮಾನಯಿತವ್ಯಾಸ್ತೇ ರಾಜ್ಞಾ ವೃದ್ಧಿಮಭೀಪ್ಸತಾ॥ 12-118-35 (69386) ಯೋಧಾಃ ಸಮರಶೌಂಡೀರಾಃ ಕೃತಜ್ಞಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದಾಃ। ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಸಮಾಯುಕ್ತಾಃ ಪದಾತಿಜನಸಂವೃತಾಃ॥ 12-118-36 (69387) ಅರ್ಥಮಾನವಿವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ರಥಚರ್ಯಾವಿಶಾರದಾಃ। ಇಷ್ವಸ್ತ್ರಕುಶಲಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯೇಯಂ ನೃಪತೇರ್ಮಹೀ॥ 12-118-37 (69388) `ಜ್ಞಾತೀನಾಮನವಜ್ಞಾನಂ ಭೃತ್ಯೇಷ್ವಶಠತಾ ತಥಾ। ನೈಪುಣಂ ಚಾರ್ಥಚರ್ಯಾಸು ಯಸ್ಯೈತೇ ತಸ್ಯ ಸಾ ಮಹೀ॥ 12-118-38 (69389) ಆಲಸ್ಯಂ ಚೈವ ನಿದ್ರಾ ಚ ವ್ಯಸನಾನ್ಯತಿಹಾಸ್ಯತಾ। ಯಸ್ತೈತಾನಿ ನ ವಿದ್ಯಂತೇ ತಸ್ಯೈವ ಸುಚಿರಂ ಮಹೀ॥ 12-118-39 (69390) ವೃದ್ಧಸೇವೀ ಮಹೋತ್ಸಾಹೋ ವರ್ಣಾನಾಂ ಚೈವ ರಕ್ಷಿತಾ। ಧರ್ಮಚರ್ಯಾಃ ಸದಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯೇಯಂ ಸುಚಿರಂ ಮಹೀ॥ 12-118-40 (69391) ನೀತಿವರ್ತ್ಮಾನುಸರಣಂ ನಿತ್ಯಮುತ್ಥಾನಮೇವ ಚ। ರಿಪೂಣಾಮನವಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಯೇಯಂ ಸುಚಿರಂ ಮಹೀ॥ 12-118-41 (69392) ಉತ್ಥಾನಂ ಚೈವ ದೈವಂ ಚ ತಯೋರ್ನಾನಾತ್ವಮೇವ ಚ॥ ಮನುನಾ ವರ್ಣಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಶೃಣು ತದೇವ ಹಿ॥ 12-118-42 (69393) ಉತ್ಥಾನಂ ಹಿ ನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಭಾಷತ। ನಯಾನಯವಿಧಾನಜ್ಞಃ ಸದಾ ಭವ ಕುರೂದ್ವಹ॥ 12-118-43 (69394) ದುರ್ಹೃದಾಂ ಛಿದ್ರದರ್ಶೀ ಯಃ ಸುಹೃದಾಮುಪಕಾರವಾನ್। ವಿಶೇಷವಿಚ್ಚ ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಸ ರಾಜ್ಯಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ ' 12-118-44 (69395) ಸರ್ವಸಂಗ್ರಹಣೇ ಯುಕ್ತೋ ನೃಪೋ ಭವತಿ ಯಃ ಸದಾ। ಉತ್ಥಾನಶೀಲೋ ಮಂತ್ರಾಢ್ಯಃ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ॥ 12-118-45 (69396) ಶಕ್ಯಾ ಚಾಶ್ವಸಹಸ್ರೇಣ ವೀರಾರೋಹೇಣ ಭಾರತ। ಸಂಗೃಹೀತಮನುಷ್ಯೇಣ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಜೇತುಂ ವಸುಂಧರಾ॥ ॥ 12-118-46 (69397) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 118॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-118-6 ಅಕುಲೀನಸ್ತು ನಿಂದಾಮಾತ್ರೇಣ ಶತ್ರುತಾಂ ವ್ರಜೇತ್। ಸಾಧುಸಂಶ್ರಶ್ಚಾದಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-118-19 ಸ್ವಾಮಿನೋ ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಬುಭೂಷಕಂ ಐಶ್ವರ್ಯಲಿಪ್ಸುಂ॥ 12-118-20 ಸರ್ವಸಂಗ್ರಹಣೇ ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರರಂಜನೇ॥ 12-118-24 ಚೌಕ್ಷಂ ಶುದ್ಧಂ॥ 12-118-28 ಮರ್ಷೀ ಕ್ಷಮೀ॥ 12-118-29 ವಿಪರ್ಯಯೇಽಕ್ಷಮಾವತಿ ಅಪಕಾರಿಣಿ ಕ್ಷಮಾವಾನ್॥ 12-118-31 ನನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೋ ನನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಃ॥ 12-118-33 ಚಾರನೇತ್ರಃ ಪರಾಪೇಕ್ಷೀ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-118-37 ಅಭಯಾ ಗಜಪೃಷ್ಠಸ್ಥಾಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-119-0 (69398) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-119-0x (5661) ಏವಂ ಗುಣಯುತಾನ್ಭೃತ್ಯಾನ್ಸ್ವೇಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ನರಾಧಿಪಃ। ನಿಯೋಜಯತಿ ಕೃತ್ಯೇಷು ಸ ರಾಜ್ಯಫಲಮಶ್ನುತೇ॥ 12-119-1 (69399) ನ ವಾ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮುತ್ಕ್ರಂಯ ಪ್ರಮಾಣಮಪಿ ಸತ್ಕೃತಂ। ಆರೋಪ್ಯ ಚಾಪಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮುತ್ಕ್ರಂಯಾನ್ಯತ್ಪ್ರಪದ್ಯತೇ॥ 12-119-2 (69400) ಸ್ವಜಾತಿಗುಣಸಂಪನ್ನಾಃ ಸ್ವೇಷು ಧರ್ಮೇಷ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ। ಪ್ರಕರ್ತವ್ಯಾ ಹ್ಯಮಾತ್ಯಾಸ್ತು ನಾಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕ್ಷಮಾ॥ 12-119-3 (69401) ಅನುರೂಪಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭೃತ್ಯೇಭ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಸ ಭೃತ್ಯಗುಣಸಂಪನ್ನಂ ರಾಜಾ ಫಲಮುಪಾಶ್ನುತೇ॥ 12-119-4 (69402) ಶರಭಃ ಶರಭಸ್ಥಾನೇ ಸಿಂಹಃ ಸಿಂಹ ಇವೋತ್ಥಿತಃ। ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವ್ಯಾಘ್ರ ಇವ ಸ್ಥಾಪ್ಯೋ ದ್ವೀಪೀ ದ್ವೀಪೀ ಯಥಾ ತಥಾ॥ 12-119-5 (69403) ಕರ್ಮಸ್ವಿಹಾನುರೂಪೇಷು ನ್ಯಸ್ಯಾ ಭೃತ್ಯಾ ಯಥಾವಿಧಿ। ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ನ ಭೃತ್ಯಾಸ್ತೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಃ ಕರ್ಮಫಲೈಷಿಣಾ॥ 12-119-6 (69404) ಯಃ ಪ್ರಮಾಣಮತಿಕ್ರಂಯ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ನರಾಧಿಪಃ। ಭೃತ್ಯಾನ್ಸ್ಥಾಪಯತೇಽಬುದ್ಧಿರ್ನ ಸ ರಂಜಯತೇ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-119-7 (69405) ನ ಬಾಲಿಶಾ ನ ಚ ಕ್ಷುದ್ರಾ ನಾಪ್ರಾಜ್ಞಾ ನಾಜಿತೇಂದ್ರಿಯಾಃ। ನಾಕುಲೀನಾ ಜನಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ಗುಣೈಷಿಣಾ॥ 12-119-8 (69406) ಸಾಧವಃ ಕುಲಜಾಃ ಶೂರಾ ಜ್ಞಾನವಂತೋಽನಸೂಯಕಾಃ। ಅಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಶುಚಯೋ ದಕ್ಷಾಃ ಸ್ಯುರ್ನರಾಃ ಪಾರಿಪಾರ್ಶ್ವಕಾಃ॥ 12-119-9 (69407) ಉದ್ಭೂತಾಸ್ತತ್ಪರಾಃ ಶಾಂತಾಶ್ಚೌಕ್ಷಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಜಾಃ ಶುಭಾಃ। ಸ್ವೇಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇಽನುಪಾಕೃಷ್ಟಾಸ್ತೇ ಸ್ಯೂ ರಾಜ್ಞೋ ಬಹಿಶ್ಚರಾಃ॥ 12-119-10 (69408) ಸಿಂಹಸ್ಯ ಸತತಂ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸಿಂಹ ಏವ ಜನೋ ಭವೇತ್। ಅಸಿಂಹಃ ಸಿಂಹಸಹಿತಃ ಸಿಂಹವಲ್ಲಭತೇ ಫಲಂ॥ 12-119-11 (69409) ಯಸ್ತು ಸಿಂಹಃ ಶ್ವಭಿಃ ಕೀರ್ಣಃ ಸಿಂಹಕರ್ಮಫಲೇ ರತಃ। ನ ಸ ಸಿಂಹಫಲಂ ಭೋಕ್ತುಂ ಶಕ್ತಃ ಶ್ವಭಿರುಪಾಸಿತಃ॥ 12-119-12 (69410) ಏವ ಮೇತೈರ್ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಶೂರೈಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೈರ್ಬಹುಶ್ರುತೈಃ। ಕುಲೀನೈಃ ಸಹ ಶಕ್ಯೇತ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಜೇತುಂ ವಸುಂಧರಾ॥ 12-119-13 (69411) ನಾವೈದ್ಯೋ ನಾನೃಜುಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನಾ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯೋ ವಸುಧಾಪಾಲೈರ್ಭೃತ್ಯೋ ಭೃತ್ಯವತಾಂ ವರ॥ 12-119-14 (69412) ವಾಣವದ್ವಿಸೃತಾ ಯಾಂತಿ ಸ್ವಾಮಿಕಾರ್ಯಪರಾ ನರಾಃ। ಯೇ ಭೃತ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಹಿತಾಸ್ತೇಷು ಸಾಂತ್ವಂ ಸದಾ ಚರೇತ್॥ 12-119-15 (69413) ಕೋಶಶ್ಚ ಸತತಂ ರಕ್ಷ್ಯೋ ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಾಯ ರಾಜಭಿಃ। ಕೋಶಮೂಲಾ ಹಿ ರಾಜಾನಃ ಕೋಶವೃದ್ಧಿಕರೋ ಭವೇತ್॥ 12-119-16 (69414) ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಂ ಚ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಫೀತಂ ಧಾನ್ಯೈಃ ಸುಸಂಚಿತೈಃ। ಸದಾ ತ್ವಂ ಸತ್ಸು ಸಂನ್ಯಸ್ತಧನಧಾನ್ಯಪಕೋ ಭವ। 12-119-17 (69415) ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾಶ್ಚ ತೇ ಭೃತ್ಯಾ ಭವಂತು ರಣಕೋವಿದಾಃ। ವಾಜಿನಾಂ ಚ ಪ್ರಯೋಗೇಷು ವೈಶಾರದ್ಯಮಿಹೇಷ್ಯತೇ॥ 12-119-18 (69416) ಜ್ಞಾತಿಬಂಧುಜನಾವೇಕ್ಷೀ ಮಿತ್ರಸಂಬಂಧಿಸತ್ಕೃತಃ। ಪೌರಕಾರ್ಯಹಿತಾನ್ವೇಕ್ಷಈ ಭವ ಕೌರವನಂದನ॥ 12-119-19 (69417) ಏಷಾ ತೇ ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಚಾಭಿಹಿತಾ ಮಷಾ। ಶ್ವಾತೇ ನಿದರ್ಶನಂ ತಾತ ಕಿಂ ಭೂಯಃ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ॥ ॥ 12-119-20 (69418) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 119॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-119-1 ಏವಂ ನೀಚಾನನೀಚೇ ನೈವ ಯೋಜಯೇತ್॥ 12-119-7 ಅಬುದ್ಧಿರಿತಿ ಚ್ಛೇದಃ॥ 12-119-10 ಬಹಿಶ್ಚರಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಇವೇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-119-15 ವಿಸೃತಾಃ ಅಪರಾವರ್ತಿನಃ॥

12-120-0 (69476) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-120-0x (5664) ರಾಜವೃತ್ತಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಭಾರತ। ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವನಿಯುಕ್ತಾನಿ ರಾಜಧರ್ಮಾರ್ಥವೇದಿಭಿಃ॥ 12-120-1 (69477) ತದೇವ ವಿಸ್ತರೇಣೋಕ್ತಂ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಂ ಸತಾಂ ಮತಂ। ಪ್ರಣೇಯಂ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-120-2 (69478) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-120-3x (5665) ರಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಿತಿ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಪರಂ ಮತಂ। ತದ್ಯಥಾ ರಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಥಾ ಶೃಣು ಮಹೀಪತೇ॥ 12-120-3 (69479) ಯಥಾ ಬರ್ಹಾಣಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಬಿಭರ್ತಿ ಭುಜಗಾಶನಃ। ತಥಾ ಬಹುವಿಧಂ ರಾಜಾ ರೂಪಂ ಕುರ್ವೀತ್ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-120-4 (69480) ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಜಿಹ್ನತ್ವಮಾದಾನಂ ಸತ್ಯಮಾರ್ಜವಮೇವ ಚ। ಮಧ್ಯಸ್ಥಾಃ ಸತ್ವಮಾತಿಷ್ಠಂಸ್ತಥಾ ವೈ ಸುಖಮೃಚ್ಛತಿ॥ 12-120-5 (69481) ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಯಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ತದೂರ್ಣಂ ರೂಪಮಾದಿಶೇತ್। ಬಹುರೂಪಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಪ್ಯರ್ಥೋ ನ ಸೀದತಿ॥ 12-120-6 (69482) ನಿತ್ಯಂ ರಕ್ಷಿತಮಂತ್ರಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಮೂಕಃ ಶರಚ್ಛಿಖೀ। ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಕ್ಷರಗತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಭವೇಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ॥ 12-120-7 (69483) ಆಯವ್ಯಯೇಷು ಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜಲಸ್ರವಣೇಷ್ವಿವ। ಶೈಲಾದ್ವರ್ಷೋದಕಾನೀವ ದ್ವಿಜಾನ್ಸಿದ್ಧಾನ್ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್। ಆತ್ಮಾರ್ಥಂ ಹಿ ಸದಾ ರಾಜಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಧ್ವಜೋತ್ತಮಂ॥ 12-120-8 (69484) ನಿತ್ಯಮುದ್ಯತದಂಡಃ ಸ್ಯಾದಾಚಾರೇ ಚಾಪ್ರಮಾದವಾನ್। ಲೋಕೇ ಚಾಯವ್ಯಯೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೃಕ್ಷಾದ್ವೃಕ್ಷಮಿವಾವ್ರಜೇತ್॥ 12-120-9 (69485) ಆಜ್ಞಾವಾನ್ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಯೂಥ್ಯೇಷು ಭೌಮಾನಿ ಚರಣೈಃ ಕಿರನ್। ಜತಿಪಕ್ಷಃ ಪರಿಸ್ಪಂದೇತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೇದ್ವೈಕಲ್ಯಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-120-10 (69486) ದೋಷಾನ್ವಿವೃಣುಯಾಚ್ಛತ್ರೋಃ ಪರಪಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಸೂದಯೇತ್। ಕ ನನೇಷ್ವಿವ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಬಹಿರರ್ಥಾನ್ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-120-11 (69487) ಉಚ್ಛ್ರಿತಾನಾಶ್ರಯೇತ್ಸ್ಫೂತಾನ್ನರೇಂದ್ರಾನಚಲೋಪಮಾನ್। ಶ್ರಯೇಚ್ಛಾಯಾಮಿವ ಜ್ಞಾತಿಂ ಗುಪ್ತಂ ಶರಣಮಾಶ್ರಯೇತ್॥ 12-120-12 (69488) ಪ್ರಾವೃಷೀವಾಸಿತಗ್ರೀವೋ ಮಾದ್ಯೇತ ನಿಶಿ ನಿರ್ಜನೇ। ಮಾಯೂರೇಣ ಗುಣೇನೈವ ಸ್ತ್ರೀಭಿರಾರಕ್ಷಿತಶ್ಚರೇತ್॥ 12-120-13 (69489) ನ ಜಹ್ಯಾಚ್ಚ ತನುತ್ರಾಣಂ ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ। ಚಾರಭೂಮಿಷ್ವಿವ ತತಾನ್ಪಾಶಾಂಶ್ಚ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-120-14 (69490) ಪ್ರಣಯೇದ್ವಾಽಪಿ ತಾಂ ಭೂಮಿಂ ಪ್ರಣಶ್ಯೇದ್ಗ್ರಹಣೇ ಪುನಃ। `ಏವಂ ಮಯೂರಧರ್ಮೇಣ ವರ್ತಯನ್ಸತತಂ ನರಃ।' ಹನ್ಯಾತ್ಕ್ರುದ್ಧಾನತಿವಿಷಾಂಸ್ತಾಂಜಿಹ್ಮಗತಯೋಽಹಿತಾಃ॥ 12-120-15 (69491) ನಾಸೂಯೇಚ್ಚಾವಗರ್ಹ್ಯಾಣಿ ಸನ್ನಿವಾಸಾನ್ನಿವಾಸಯೇತ್। ಸದಾ ಬರ್ಹಿಸಮಂ ಕಾಮಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಕೃತಮಾಚರೇತ್। ಸರ್ವತಶ್ಚಾದದೇತ್ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಪತಂಗಂ ಗಹನೇಷ್ವಿವ॥ 12-120-16 (69492) ಏವಂ ಮಯೂರವದ್ರಾಜಾ ಸ್ವರಾಜ್ಯಂ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್। ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಕರೀಂ ನೀತಿಂ ವಿದಧೀತ ವಿಚಕ್ಷಣಃ॥ 12-120-17 (69493) ಆತ್ಮಸಂಯಮನಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾಂ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾತ್ಮಗುಣಪ್ರಾಪ್ತಿರೇತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರನಿದರ್ಶನಂ॥ 12-120-18 (69494) ಪರಂ ವಿಶ್ವಾಸಯೇತ್ಸಾಂನಾ ಸ್ವಶಕ್ತಿಂ ಚೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್। ಆತ್ಮನಃ ಪರಿಮರ್ಶೇನ ಬುದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಚಾರಯೇತ್॥ 12-120-19 (69495) ಸಾಂತ್ವಯೋಗಮತಿಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯಪ್ರಯೋಜನಕಃ। ನಿಗೂಢಬುದ್ಧೇರ್ಧೀರಸ್ಯ ವಕ್ತವ್ಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತಥಾ॥ 12-120-20 (69496) ಸಂನಿಕೃಷ್ಟಾಂ ಕಥಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಯದಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಸ್ವಭಾವಮೇಷ್ಯತೇ ತಪ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಾಯಸಮಿವೋದಕೇ॥ 12-120-21 (69497) ಅನುಯುಂಜೀತ ಸತ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಮಹೀಪತಿಃ। ಆಗಮೈರುಪದಿಷ್ಟಾನಿ ಸ್ವಸ್ಯ ಚೈವ ಪರಸ್ಯ ಚ॥ 12-120-22 (69498) ಮೃದುಂ ಕ್ರೂರಂ ತಥಾ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಶೂರಂ ಚಾರ್ಥವಿಧಾನವಿತ್। ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ ನಿಯುಂಜೀತ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಚನಾಧಿಕಾಃ॥ 12-120-23 (69499) ಅಪ್ಯದೃಷ್ಟಾನಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ಸ್ವಾನುರೂಪೇಷು ಕರ್ಮಸು। ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನನುವರ್ತೇತ ಸ್ವರಾಂಸ್ತಂತ್ರೀರಿವಾಯತಾಃ॥ 12-120-24 (69500) ಧರ್ಮಾಣಾಮವಿರೋಧೇನ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಿಯಮಾಚರೇತ್। ಮಮಾಯಮಿತಿ ರಾಜಾ ಯಃ ಸಪರ್ವತ ಇವಾಚಲಃ॥ 12-120-25 (69501) ವ್ಯವಹಾರಂ ಸಮಾಧಾಯ ಸೂರ್ಯೋ ರಶ್ಮೀನಿವಾಯತಾನ್। ಧರ್ಮಮೇವಾಭಿರಕ್ಷೇತ ಕೃತ್ವಾ ತುಲ್ಯೇ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ॥ 12-120-26 (69502) ಕುಲಪ್ರಕೃತಿದೇಶಾನಾಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ್ಮೃದುಭಾಷಿಣಃ। ಮಧ್ಯೇ ವಯಸಿ ನಿರ್ದೋಷಾನ್ಹಿತೇ ಯುಕ್ತಾಂಜಿತಕ್ಲಮಾನ್॥ 12-120-27 (69503) ಅಲುಬ್ಧಾಞ್ಶಿಕ್ಷಿತಾಂದಾಂತಾಂಧರ್ಮೇಷು ಪರಿನಿಷ್ಠಿತಾನ್। ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ರಾಜಾ ಸರ್ವಾರ್ಥರಕ್ಷಿಣಃ॥ 12-120-28 (69504) ಏತೇನ ಚ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಕೃತ್ಯಾನಾಮಾಗತಿಂ ಗತಿಂ। ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸಮನುತಿಷ್ಠೇನ ತುಷ್ಟಶ್ಚಾರೈಃ ಪುರಸ್ಕೃತಃ॥ 12-120-29 (69505) ಅಮೋಘಕ್ರೋಧಹರ್ಶಸ್ಯ ಸ್ವಯಂ ಕೃತ್ಯಾಽನುದರ್ಶಿನಾಃ। ಆತ್ಮಪ್ರತ್ಯಯಕೋಶಸ್ಯ ವಸುದೈವ ವಸುಂಧರಾ॥ 12-120-30 (69506) ವ್ಯಕ್ತಶ್ಚಾನುಗ್ರಹೋ ಯಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಶ್ಚಾಪಿ ನಿಗ್ರಹಃ। ಗುಪ್ತಾತ್ಮಾ ಗುಪ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-120-31 (69507) ನಿತ್ಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮವೇಕ್ಷೇತ ಗೋಭಿಃ ಸೂರ್ಯ ಇವಾತಪನ್। ಚಾರಾಂಶ್ಚಾನುಚರಾನ್ವಿದ್ಯಾತ್ತಥಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸ್ವಯಂ ಚರೇತ್॥ 12-120-32 (69508) ಕಾಲಪ್ರಾಪ್ತಮುಪಾದದ್ಯಾನ್ನಾರ್ಥಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಸೂಚಯೇತ್। ಅಹನ್ಯಹನಿ ಸಂದುಹ್ಯಾನ್ಮಹೀಂ ಗಾಮಿವ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್॥ 12-120-33 (69509) ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ ಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಶ್ಚಿನೋತಿ ಮಧು ಷಟ್ಪದಃ। ತಥಾ ದ್ರವ್ಯಮುಪಾದಾಯ ರಾಜಾ ಕುರ್ವೀತ ಸಂಚಯಂ॥ 12-120-34 (69510) ಯದ್ಧಿ ಗುಪ್ತಾವಶಿಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾತ್ತದ್ವಿತ್ತಂ ಧರ್ಮಕಾಮಯೋಃ। ಸಂಚಯಾನ್ನ ವಿಸರ್ಗೀ ಸ್ಯಾದ್ರಾಜಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾತ್ಮವಾನ್॥ 12-120-35 (69511) ನಾರ್ಥಮಲ್ಪಂ ಪರಿಭವೇನ್ನಾವಮನ್ಯೇತ ಶಾತ್ರವಾನ್। ಬುದ್ಧ್ಯಾಽನುಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾತ್ಮಾನಂ ನ ಚಾಬುದ್ಧೇಷು ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-120-36 (69512) ಧೃತಿರ್ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ಸಂಯಮೋ ಬುದ್ಧಿರಾತ್ಮಾ ಧೈರ್ಯಂ ಶೌರ್ಯಂ ದೇಶಕಾಲಾಪ್ರಮಾದಃ। ಅಲ್ಪಸ್ಯ ವಾ ಮಹತೋ ವಾ ವಿವೃದ್ಧೌ ಧನಸ್ಯೈತಾನ್ಯಷ್ಟ ಸಮಿಂಧನಾನಿ॥ 12-120-37 (69513) ಅಗ್ನಿಸ್ತೋಕೋ ವರ್ಧತೇಽಪ್ಯಾಜ್ಯಸಿಕ್ತೋ ಬೀಜಂ ಚೈಕಂ ಬಹುಸಹಸ್ರಮೇತಿ। ಕ್ಷಯೋದಯೌ ವಿಪುಲೌ ಸನ್ನಿಯಂಯೌ ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಂ ನಾವಮನ್ಯೇತ ವಿತ್ತಂ॥ 12-120-38 (69514) ಬಾಲೋಽಪ್ಯಬಾಲಃ ಸ್ಥವಿರೋ ರಿಪುರ್ಯಃ। ಸದಾ ಪ್ರಮತ್ತಂ ಪುರುಷಂ ನಿಹನ್ಯಾತ್। ಕಾಲೇನಾನ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಹರೇತ್ ಕಾಲಜ್ಞಾನಂ ಪಾರ್ಥಿವಾನಾ ವರಿಷ್ಠಂ॥ 12-120-39 (69515) ಹರೇತ್ಕೀರ್ತಿ ಧರ್ಮಮಸ್ಯೋಪರುಂಧ್ಯಾ ದರ್ಥೇ ವಿಘ್ನಂ ವೀರ್ಯಮಸ್ಯೋಪಹನ್ಯಾತ್। ರಿಪುರ್ದ್ವೇಷ್ಟಾ ದುರ್ಬಲೋ ವಾ ಬಲೀ ವಾ ತಸ್ಮಾಚ್ಛತ್ರೋರ್ನೈವ ಬಿಭ್ಯೇದ್ಯಥಾತ್ಮಾ॥ 12-120-40 (69516) ಕ್ಷಯಂ ಶತ್ರೋಃ ಸಂಚಯಂ ಪಾಲನಂ ವಾ ಉಭಾವರ್ಥೌ ಸಹಿತೌ ಧರ್ಮಕಾಮೌ। ತತಶ್ಚಾನ್ಯನ್ಮತಿಮಾನ್ಸಂದಧೀತ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಿಮಂತಂ ಶ್ರಯೇತ॥ 12-120-41 (69517) ಬುದ್ಧಿರ್ದೀಪ್ತಾ ಬಲವಂತಂ ಹಿನಸ್ತಿ ಬಲಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪಾಲ್ಯತೇ ವರ್ಧಮಾನಂ। ಶತ್ರುರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸೀದತೇ ಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ಪ್ರಶಸ್ತಂ॥ 12-120-42 (69518) ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಕಾಮಯಾನೋ ಹಿ ಧೀರಃ ಸತ್ವೇನಾಲ್ಪೇನಾಪ್ನುತೇ ಹೀನದೋಷಃ। ಯಶ್ಚಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇಽರ್ಥ್ಯಮಾನೈಃ ಶ್ರೇಯಃ ಪಾತ್ರಂ ಪೂರಯತೇ ಚ ನಾಲ್ಪಂ॥ 12-120-43 (69519) ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಗೃಹೀತಃ ಪ್ರಜಾಸು ಮೂಲಂ ಲಕ್ಷ್ಂಯಾಃ ಸರ್ವಶೋ ಹ್ಯಾದದೀತ। ದೀರ್ಘಂ ಕಾಲಂ ಹ್ಯಪಿ ಸಂಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ವ್ಯುಷ್ಯಾತ್ಸಂಪದ್ವ್ಯವಸಾಯೇನ ಶಕ್ತ್ಯಾ॥ 12-120-44 (69520) ವಿದ್ಯಾ ತಪೋ ವಾ ವಿಪುಲಂ ಧನಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇತದ್ವ್ಯವಸಾಯೇನ ಶಕ್ಯಂ। ಬ್ರಹ್ಮಾಯತ್ತಂ ನಿವಸತಿ ದೇಹವತ್ಸು ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ಯಾದ್ವ್ಯವಸಾಯಂ ಪ್ರಭೂತಂ॥ 12-120-45 (69521) ಯತ್ರಾಸತೇ ಮತಿಮಂತೋ ಮನಸ್ವಿನಃ ಶಕ್ರೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಯತ್ರ ಸರಸ್ವತೀ ಚ। ವಸಂತಿ ಭೂತಾನಿ ಚ ಯತ್ರ ನಿತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ವಾನ್ನಾವಮನ್ಯೇತ ದೇಹಂ॥ 12-120-46 (69522) ಲುಬ್ಧಂ ಹನ್ಯಾತ್ಸಂಪ್ರದಾನಾದ್ಧಿ ನಿತ್ಯಂ ಲುಬ್ಧಸ್ತೃಪ್ತಿಂ ಪರವಿತ್ತಸ್ಯ ನೈತಿ। ಸರ್ವೋ ಲುಬ್ಧಃ ಸರ್ವಗುಣೋಪಭೋಗೋ ಯೋಽರ್ಥೈರ್ಹೀನೋ ಧರ್ಮಕಾಮೌ ಜಹಾತಿ॥ 12-120-47 (69523) ಧನಂ ಭೋಗಂ ಪುತ್ರದಾರಂ ಸಮೃದ್ಧಿಂ ಸರ್ವಂ ಲುಬ್ಧಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಪರೇಷಾಂ। ಲುಬ್ಧೇ ದೋಷಾಃ ಸಂಭವಂತೀಹ ಸರ್ವೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ನ ಪ್ರಗೃಹ್ಣೀತ್ ಲುಬ್ಧಂ॥ 12-120-48 (69524) ಸಂದರ್ಶನೇನ ಪುರುಷಂ ಜಘನ್ಯಮಪಿ ಚೋದಯೇತ್। ಆರಂಭಾಂದ್ವಿಷತಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸರ್ವಾರ್ಥಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಸೂದಯೇತ್॥ 12-120-49 (69525) ಧರ್ಮಾನ್ವಿತೇಷು ವಿಜ್ಞಾತಾ ಮಂತ್ರಗುಪ್ತಿಂಶ್ಚ ಪಾಂಡವ। ಆಪ್ತೋ ರಾಜನ್ಕುಲೀನಶ್ಚ ಪರ್ಯಾಪ್ತೋ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಗ್ರಹೇ॥ 12-120-50 (69526) ವಿವಿಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ನರದೇವಧರ್ಮಾ ನುಕ್ತಾನ್ಸಮಾಸೇನ ನಿಬೋಧ ಬುದ್ಧ್ಯಾ। ಇಮಾನ್ವಿದಧ್ಯಾದನುಸೃತ್ಯ ಯೋ ವೈ ರಾಜಾ ಮಹೀಂ ಪಾಲಯಿತುಂ ಸ ಶಕ್ತಃ॥ 12-120-51 (69527) ಸುನೀತಿಜಂ ಯಸ್ಯ ವಿಧಾನಜಂ ಸುಖಂ ಧರ್ಮಪ್ರಣೀತಂ ವಿಧಿವತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯತಿ। ನ ನಿಂದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಗತಿರ್ಮಹೀಪತೇ ಸ ವಿಂದತೇ ರಾಜ್ಯಸುಖಂ ಹ್ಯನುತ್ತಮಂ॥ 12-120-52 (69528) ಧನೈರ್ವಿಶಿಷ್ಟಾನ್ಮತಿಶೀಲಪೂಜಿತಾ ನ್ಗುಣೋಪಪನ್ನಾನ್ಯುಧಿ ದೃಷ್ಟವಿಕ್ರಮಾನ್। ಗುಣೇಷು ಯುಕ್ತಾನಚಿರಾದಿವಾತ್ಮವಾಂ ಸ್ತತೋಽಭಿಸಂಧಾಯ ನಿಹಂತಿ ಶಾತ್ರವಾನ್॥ 12-120-53 (69529) ಪಶ್ಯೇದುಪಾಯಾನ್ವಿವಿಧೇಷು ಕರ್ಮಸು ನ ಚಾನುಪಾಯೇನ ಮತಿಂ ನಿವೇಶಯೇತ್। ಶ್ರಿಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ವಿಪುಲಂ ಯಶೋ ಧನಂ ನ ದೋಷದರ್ಶೀ ಪುರುಷಃ ಸಮಶ್ನುತೇ॥ 12-120-54 (69530) ಪ್ರೀತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ವಿನಿವರ್ತನಂ ಚ ಸುಹೃಸು ವಿಜ್ಞಾಯ ವಿಚಾರ್ಯ ಚೋಭಯೋಃ। ಯದೇವ ಮಿತ್ರಂ ಗುರುಭಾರಮಾವಹೇ ತ್ತದೇವ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಮುದಾಹರೇದ್ಬುಧಃ॥ 12-120-55 (69531) ಏತಾನ್ಮಯೋಕ್ತಾಂಶ್ಚರ ರಾಜಧರ್ಮಾ ನ್ನೃಣಾಂ ಚ ಗುಪ್ತೌ ಮತಿಮಾದಧತ್ಸ್ವ। ಅವಾಪ್ಸ್ಯಸೇ ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಸುಖೇನ ಸರ್ವೋ ಹಿ ಲೋಕೋ ನೃಪ ಧರ್ಮಮೂಲಃ॥ ॥ 12-120-56 (69532) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 120॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-120-2 ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ರಾಜಧರ್ಮವಿದಾಂ ಮತಂ ಯದ್ವಿಸ್ತರೇಣೋಕ್ತಂ ತದೇವ ಪ್ರಣೇಯಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ನೇತುಂ ವೋಢು ಶಕ್ಯಂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಪ್ರಣಯಂ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಮಿತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-120-4 ಬರ್ಹಾಣಿ ಪಕ್ಷಾನ್। ಭುಜಗಾಶನೋ ಮಯೂರಃ॥ 12-120-5 ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಕ್ರೂರತ್ವಂ। ಜಿಹ್ಮತ್ವಂ ಕೋಟಿಲ್ಯಂ॥ 12-120-6 ಯಸ್ಮಿಂನ್ನರ್ಥೇ ದಂಡೇಽನುಗ್ರಹೇ ವಾ। ರೂಪಮಾದಿಶೇದ್ದರ್ಶಯೇತ್॥ 12-120-7 ಶರಚ್ಛಿಸ್ವೀ ಶರತ್ಕಾಲಮಯೂರಃ॥ 12-120-8 ಯುಕ್ತೋಽವಹಿತಃ ಸ್ಯಾತ್। ವರ್ಷೋದಕಾನಿ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ಜನಿತಾನಿ ಮಹಾನದೀಜಲಾನಿ। ಅರ್ಥಕಾಮಃ ಶಿಖಾಂ ರಾಜಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಧ್ವಜೋಪಮಾಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಶಿಖಾಂ ಯೋಗ್ಯಲಿಂಗಂ ಕ್ರೂರತ್ವಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕಾಶಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-9 ಲೋಕೇ ಚಾಯವ್ಯಯೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೃಹದ್ವೃಕ್ಷಮಿವಾಸ್ರವದಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಬೃಹಂತೋ ವೃಕ್ಷಾ ಯತ್ರ ತದ್ವೃಹದ್ವಕ್ಷಂ ತಾಲವನಂ। ಆಸ್ರವತ್ ರಸಂ ಪ್ರಸ್ರವತ್। ಯಥಾ ರಸಗ್ರಾಹೀ ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷೇ ಏವ ಪ್ರಹೃತ್ಯ ರಸಂ ಗೃಹ್ಣೀತಿ ನತು ಕೃತ್ಸ್ನವೃಕ್ಷಚ್ಛೇದೇನೇಕ್ಷುಕಾಂಡಾದಿವತ್ತತೋ ರಸಂ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ। ಏವಂ ಪ್ರಜಾನಾಮಾಯವ್ಯಯೌ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಾ ಜೀವಯಂಸ್ತಾಭ್ಯೋ ಧನರಸಮಾದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-10 ಭೌಮಾನಿ ಪರೇಷಾಂ ಸಸ್ಯಾನಿ ಚರಣೈರಶ್ವಾದಿಗಮನೈಃ ಕಿರನ್ ನಾಶಯನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-13 ಅಸಿತಗ್ರೀವೋ ಮಯೂರಃ॥ 12-120-14 ಚಾರೈರ್ದರ್ಶಿತಾಸು ಭೂಮಿಷು ಧಾತ್ರೀಸೌವಿದಲ್ಲಸೂಪಕಾರಾದಿಷು ಪರೈರ್ಭೇದಿತೇಷು ತತಾನ್ವಿಷಾದೀನ್ಪಾಶಾನ್॥ 12-120-15 ಪಾಶಜ್ಞಾನೇ ಸತಿ ತಾಂ ಕಪಟಭೂಮಿಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಣಯೇತ್ಪ್ರಾಪಯೇತ್ತದಾನಶ್ಯೇದೇವ। ವಾಶಬ್ದ ಏವಾರ್ಥೇ॥ 12-120-16 ಸನ್ನಿವಾಸಾಂದೃಢಮೂಲಾನ್ಪಕ್ಷಾ ನಮಾತ್ಯಾದೀನ್ ಶೂರಾಂಶ್ಚ ವಾಸಯೇತ್ಸ್ಥಾಪಯೇತ್। ಬರ್ಹಿಸಮಂ ಮಯೂರತುಲ್ಯಂ ಕಾಮಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಕೃತಂ ಪ್ರಶಸ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಪಕ್ಷಾಣಾಂ ವಿಸ್ಫಾರಣಮಾಚರೇತ್। ಪತಂಗಂ ಶಲಭಸಮೂಹೋ ಯಥಾ ಗಹನೇಷು ಪತತಿ ಗಹನಂ ಚ ನಿಷ್ಪನ್ನಂ ಕರೋತಿ ಏವಂ ಸಂಭೂಯ ಶತ್ರೂರಾಷ್ಟ್ರೇ ಪತಿತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-18 ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಆತ್ಮನಃ ಸಂಯಮನಂ ಇತ್ಥಮೇವ ಕರ್ತುಂ ಯುಕ್ತಂ ನಿಯಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್। ಪರಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ತತ್ರೈವಾರ್ಥೇ ಸಂವಾದಿತಯಾ ತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ವಿಚಾರಣಂ ದೃಢತರೋ ನಿಶ್ಚಯಃ ಕಾರ್ಯಃ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರೋತ್ಥಧಿಯಾ ಆತ್ಮಗುಣಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತನಿಶ್ಚಯಹೇತೋಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ। ಏತದೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ನಿದರ್ಶನಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಯತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಷೋದಕ್ಷಮತಾ ಬುದ್ಧೇರಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-19 ಆತ್ಮನಃ ಸ್ವಸ್ಯ ಪರಿಮರ್ಶೇನ ಸರ್ವತೋಽತೀತಾನಾಗತವಿಚಾರೇಣ ಬುದ್ಧಿಂ ಕಾರ್ಯನಿಶ್ಚಯಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಊಹಾಪೋಹಕೌಶಲರೂಪಯಾ ಮೇಧಯಾ ವಿಚಾರಯೇತ್ಸಾಧಕಬಾಧಕಭೂಮೌ ಸಂಚಾರಯೇತ್॥ 12-120-21 ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮೋಽಪಿ ಸನ್ ಯದಿ ನಿಕೃಷ್ಟಾಂ ಕಥಾಂ ನಿರ್ಬುದ್ಧಿತ್ವವಾದಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ತರ್ಹಿ ಸದ್ಯಏವ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಭಾವಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಏಷ್ಯತೇ। ಉದಕೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಂ ತಪ್ತಾಯಸಂ ಶೈತ್ಯಮಿವ॥ 12-120-33 ನ ಅರ್ಥಂ ಪ್ರಸೂಚಯೇತ್ ಅರ್ಥವೃತ್ತಾಂ ನ ಜ್ಞಾಪಯೇತ್॥ 12-120-35 ಸಂಚಯಾನ್ನ ವಿಸರ್ಗೀ ಸ್ಯಾತ್। ಕೋಶಾದ್ಧನಂ ನ ದದ್ಯಾದಪಿತೂಪರ್ಯಾಹೃತಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-37 ಆತ್ಮಾ ದೇಹಃ। ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ವಾಽಪ್ರಮಾದ ಇತ್ಯೇಕಂ॥ 12-120-39 ಅಬಾಲಃ ಅಹೀನಃ। ಅನ್ಯಃ ಸಂಪನ್ನಃ॥ 12-120-41 ಧರ್ಮಕಾಮೌ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂದಧೀತ ಸಂಧಿಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್। ಅನ್ಯತ್ ವಿಗ್ರಹಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್॥ 12-120-42 ವರ್ಧಮಾನಂ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಂ॥ 12-120-43 ಅಲ್ಪೇನಾಪಿ ಸತ್ವೇನ ಬಲೇನ। ಅರ್ಥ್ಯಮಾನೈರ್ಯುಕ್ತಂ। ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ। ಲುಬ್ಧೋ ದೃಪ್ತಶ್ಚ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ। ಶ್ರೇಯಃ ಪಾತ್ರಂ ನ ಪೂರಯತೇ ತತಃ ಶ್ರೇಯೋಽಪಸರ್ಪತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-120-44 ಪ್ರಗೃಹೀತಃ ಸ್ರಿಗ್ಧಃ। ಲಕ್ಷ್ಂಯಾಃ ಮೂಲಂ ಅರ್ಥಂ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯಃ ಸಂಪೀಢ್ಯಮಾನಃ ಸಂಪೀಡ್ಯನ್॥ 12-120-45 ವ್ಯವಸ ಯೇನ ಉದ್ಯೋಗೇನ ವಿದ್ಯಾತ್ ಲಭೇತ್॥ 12-120-46 ಅನುದ್ಯೋಗೇನ ಜನ್ಮ ನ ನಾಶ್ಯೇದಿತ್ಯಾಹ ಯತ್ರೇತಿ॥ 12-120-47 ಸಮೃದ್ಧಿಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪೀತಿ ಶೇಷಃ। ಧನಂ ಉತ್ಕೋಚರೂಪಂ॥ 12-120-52 ವಿಧಾನಜಂ ದೈವಪ್ರಾಪ್ತಂ॥ 12-120-53 ಗುಣೋಪಪನ್ನಾಞ್ಶೌರ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಾನ್। ಗುಣೇಷು ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಾದಿಷು ಆತ್ಮವಾನಪ್ರಮತ್ತಃ॥ 12-120-54 ದೋಷದರ್ಶೀ ನಿರ್ದೋಷಷ್ವೇಪೀತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-120-55 ಉದಾಹರೇತ್ಪ್ರಶಂಸೇತ್॥ 12-120-56 ಚರಾನುತಿಷ್ಠ। ಆದಧತ್ಸ್ವ ಆಧತ್ಸ್ವಾ। ದಧ ಧಾರಣೇ ಇತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ॥

12-121-0 (69533) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-121-0x (5666) ಅಯಂ ಪಿತಾಮಹೇನೋಕ್ತೋ ರಾಜಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ। ಕೀದೃಶಶ್ಚ ಮಹಾದಂಡೋ ದಂಡೇ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-121-1 (69534) ದೇವತಾನಾಮೃಷೀಣಾಂ ಚ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ। ಯಕ್ಷರಕ್ಷಃ ಪಿಶಾಚಾನಾಂ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-121-2 (69535) ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಲೋಕೇ ತಿರ್ಯಕ್ಷ್ವಪಿ ನಿವಾಸಿನಾಂ। ಸರ್ವಸ್ಯಾಪಿ ಮಹಾತೇಜಾ ದಂಡಃ ಶ್ರೇಯಾನಿತಿ ಪ್ರಭೋ॥ 12-121-3 (69536) ಇತ್ಯೇತದುಕ್ತಂ ಭವತಾ ದಂಡೇ ವೈ ಸಚರಾಚರಂ। ಪಶ್ಯತಾಂ ಲೋಕ ಆಯತ್ತಂ ಸಸುರಾಸುರಮಾನುಷಂ। ಏತದಿಚ್ಛಾಂಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ತತ್ತ್ವೇನ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-121-4 (69537) ಕೋ ದಂಡಃ ಕೀದೃಶೋ ದಂಡಃ ಕಿಂರೂಪಃ ಕಿಂಪರಾಯಣಃ। ಕಿಮಾತ್ಮಕಃ ಕಥಂಭೂತಃ ಕತಿಮೂರ್ತಿಃ ಕಥಂ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-121-5 (69538) ಜಾಗರ್ತಿ ಚ ಕಥಂ ದಂಡಃ ಪ್ರಜಾಸು ವಿಹಿತಾತ್ಮಕಃ। ಕಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾಪರಮಿದಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಪ್ರತಿಪಾಲಯನ್॥ 12-121-6 (69539) ಕಶ್ಚ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಪೂರ್ವಃ ಕೋ ವರೋ ದಂಡಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಕಿಂಸಂಸ್ಥಶ್ಚಾಭವದ್ದಂಡಃ ಕಾ ಚಾಸ್ಯ ಗತಿರಿಷ್ಯತೇ॥ 12-121-7 (69540) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-121-8x (5667) ಶೃಣು ಕೌರವ್ಯ ಯೋ ದಂಡೋ ವ್ಯವಹಾರೋ ಯಥಾ ಚ ಸಃ। ಯಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಸರ್ವಮಾಯತ್ತಂ ಸ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಕೇವಲಃ॥ 12-121-8 (69541) ಧರ್ಮಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಮಹಾರಾಜ ವ್ಯವಹಾರ ಇತೀಷ್ಯತೇ। ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಕಥಂ ನ ಸ್ಯಾಲ್ಲೋಕೇಷ್ವಿಹ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-121-9 (69542) ಇತ್ಯರ್ಥಂ ವ್ಯವಾಹರಸ್ಯ ವ್ಯವಹಾರತ್ವಮಿಷ್ಯತೇ। ಅಪಿ ಚೈತತ್ಪುರಾ ರಾಜನ್ಮನುನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾದಿತಃ॥ 12-121-10 (69543) ಸುಪ್ರಣೀತೇನ ದಂಡೇನ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಸಮಾತ್ಮನಾ। ಪ್ರಜಾ ರಕ್ಷತಿ ಯಃ ಸಂಯಗ್ಧರ್ಮ ಏವ ಸ ಕೇವಲಃ॥ 12-121-11 (69544) ಯಥೋಕ್ತಮೇತದ್ವಚನಂ ಪ್ರಾಗೇವ ಮನುನಾ ಪುರಾ। ಯನ್ಮಯೋಕ್ತಂ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಚನಂ ಮಹತ್॥ 12-121-12 (69545) ಪ್ರಾಗಿದಂ ವಚನಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮತಃ ಪ್ರಾಗ್ವಚನಂ ವಿದುಃ। ವ್ಯವಹಾರಸ್ಯ ಚಾಖ್ಯಾನಾದ್ವ್ಯವಹಾರ ಇಹೋಚ್ಯತೇ॥ 12-121-13 (69546) ದಂಡಾಂತ್ರಿವರ್ಗಃ ಸತತಂ ಸುಪ್ರಣೀತಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ। ದೈವಂ ಹಿ ಪರಮೋ ದಂಡೋ ರೂಪತೋಽಗ್ನಿರಿವೋತ್ಥಿತಃ॥ 12-121-14 (69547) ನೀಲೋತ್ಪಲದಲಶ್ಯಾಮಶ್ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಶ್ಚತುರ್ಭುಜಃ। ಅಷ್ಟಪಾನ್ನೈಕನಯನಃ ಶಂಕುಕರ್ಣೋರ್ಧ್ವರೋಮವಾನ್॥ 12-121-15 (69548) ಜಟೀ ದ್ವಿಜಿಹ್ವಸ್ತಾಂರಾಸ್ಯೋ ಮೃಗರಾಜತನುಚ್ಛದಃ। ಏತದ್ರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತ್ಯುಗ್ರಂ ದಂಡೋ ನಿತ್ಯಂ ದುರಾಸದಃ॥ 12-121-16 (69549) ಅಸಿರ್ಧನುರ್ಗದಾ ಶಕ್ತಿಸ್ತ್ರಿಶೂಲಂ ಮುದ್ಗರಃ ಶರಃ। ಮುಸಲಂ ಪರಶುಶ್ಚಕ್ರಂ ಪ್ರಾಸದಂಡರ್ಷ್ಟಿತೋಮರಾಃ॥ 12-121-17 (69550) ಸರ್ವಪ್ರಹರಣೀಯಾನಿ ಯಾನಿ ಯಾನೀಹ ಕಾನಿಚಿತ್। ದಂಡ ಏವ ಸ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಚರತಿ ಮೂರ್ತಿಮಾನ್॥ 12-121-18 (69551) ಭಿಂದಂಶ್ಛಿಂದನ್ರುಜನ್ಕೃಂತಂದಾರಯನ್ಪಾಟಯಂಸ್ತಥಾ। ಘಾತಯನ್ನಭಿಧಾವಂಶ್ಚ ದಂಡ ಏವ ಚರತ್ಯುತ॥ 12-121-19 (69552) ಅಸಿರ್ವಿಶಸನೋ ಧರ್ಮಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವರ್ಮಾ ದುರಾಸದಃ। ಶ್ರೀಗರ್ಭೋ ವಿಜಯಃ ಶಾಸ್ತಾ ವ್ಯವಹಾರಃ ಪ್ರಜಾಗರಃ॥ 12-121-20 (69553) ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಂತ್ರಾಶ್ಚ ಶಾಸ್ತಾ ಪ್ರವಚನಂ ಪರಂ। ಧರ್ಮಪಾಲೋಽಕ್ಷರೋ ಗೋಪಃ ಸತ್ಯಗೋ ನಿತ್ಯಗೋ ಗೃಹಃ॥ 12-121-21 (69554) ಅಸಂಗೋ ರುದ್ರತನಯೋ ಮನುರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಶಿವಂಕರಃ। ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ದಂಡಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಾನಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-121-22 (69555) ದಂಡೋ ಹಿ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೋ ನಾರಾಯಣಃ ಪ್ರಭುಃ। ಶಶ್ವದ್ರುಪಂ ಮಹದ್ಬಿಭ್ರನ್ಮಹಾತ್ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-121-23 (69556) ತಥೋಕ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಕನ್ಯೇತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ನೀತಿಃ ಸರಸ್ವತೀ। ದಂಡನೀತಿರ್ಜಗದ್ಧಾತ್ರೀ ದಂಡೋ ಹಿ ಬಹುವಿಗ್ರಹಃ॥ 12-121-24 (69557) ಅರ್ಥಾನರ್ಥೌ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಬಲಾಬಲೇ। ದೌರ್ಭಾಗ್ಯಂ ಭಾಗಧೇಯಂ ಚ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯೇ ಗುಣಾಗುಣೌ॥ 12-121-25 (69558) ಕಾಮಾಕಾಮಾವೃತುರ್ಮಾಸಃ ಶರ್ವರೀ ದಿವಸಃ ಕ್ಷಣಃ। ಅಪ್ರಮಾದಃ ಪ್ರಮಾದಶ್ಚ ಹರ್ಷಶೋಕೌ ಶಮೋ ದಮಃ॥ 12-121-26 (69559) ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರಶ್ಚ ಮೋಕ್ಷಾಮೋಕ್ಷೌ ಭಯಾಭಯೇ। ಹಿಂಸಾಹಿಂಸೇ ತಪೋ ಯಜ್ಞಃ ಸಂಯಮೋಽಥ ವಿಷಾಮೃತೇ॥ 12-121-27 (69560) ಅಂತಶ್ಚಾದಿಶ್ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚ ಕೃತಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಪಂಚನಂ। ಮದಃ ಪ್ರಮೋದೋ ದರ್ಪಶ್ಚ ದಂಭೋ ಧೈರ್ಯಂ ನಯಾನಯೌ॥ 12-121-28 (69561) ಅಶಕ್ತಿಃ ಶಕ್ತಿರಿತ್ಯೇವಂ ಮಾನಸ್ತಂಭೌ ವ್ಯಯಾವ್ಯಯೌ। ವಿನಯಶ್ಚ ವಿಸರ್ಗಶ್ಚ ಕಾಲಾಕಾಲೌ ಚ ಕೌರವ॥ 12-121-29 (69562) ಅನೃತಂ ಚಾಜ್ಞತಾ ಸತ್ಯಂ ಶ್ರದ್ಧಾಶ್ರದ್ಧೇ ತಥೈವ ಚ। ಕ್ಲೀಬತಾ ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ಲಾಭಾಲಾಭೌ ಜಯಾಜಯೌ॥ 12-121-30 (69563) ತೀಕ್ಷ್ಣತಾ ಮೃದುತಾತ್ಯುಗ್ರಮಾಗಮಾನಾಗಮೌ ತಥಾ। ವಿರೋಧಶ್ಚಾವಿರೋಧಶ್ಚ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ಬಲಾಬಲೇ॥ 12-121-31 (69564) ಅಸೂಯಾ ಚಾನಸೂಯಾ ಚ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತಥೈವ ಚ। ಅಪತ್ರಪಾನಪತ್ರಪೇ ಹ್ರೀಶ್ಚ ಸಂಪದ್ವಿಪಚ್ಚ ಹ॥ 12-121-32 (69565) ತೇಜಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯಂ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿರ್ಬುದ್ಧಿತತ್ವತಾ। ಏವಂ ದಂಡಸ್ಯ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂಜಾಗರ್ತಿ ಬಹುರೂಪತಾ॥ 12-121-33 (69566) ನ ಸ್ಯಾದ್ಯದೀಹ ದಂಡೋ ವೈ ಪ್ರಮಥೇಯುಃ ಪರಸ್ಪರಂ। ಭಯಾದ್ದಂಡಸ್ಯ ನಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಘ್ನಂತಿ ಚೈವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-121-34 (69567) ದಂಡೇನ ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಹಿ ರಾಜನ್ನಹರಹಃ ಪ್ರಜಾಃ। ರಾಜಾನಂ ವರ್ಧಯಂತೀಹ ತಸ್ಮಾದ್ದಂಡಃ ಪರಾಯಣಂ॥ 12-121-35 (69568) ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಯತೇ ನಿತ್ಯಮಿಮಂ ಲೋಕಂ ನರೇಶ್ವರ। ಸತ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೋ ಧರ್ಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷ್ವವತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-121-36 (69569) ಧರ್ಮಯುಕ್ತಾ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾ ದೇವಯುಕ್ತಾ ಭವಂತಿ ಚ। ಬಭೂವ ಯಜ್ಞೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರೀಣಾತಿ ದೇವತಾಃ॥ 12-121-37 (69570) ಪ್ರೀತಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ಲೋಕಮಿಂದ್ರೇ ಪ್ರತಿದದತ್ಯುತ। ಅತ್ರಂ ದದಾತಿ ಶಕ್ರಶ್ಚಾಪ್ಯನುಗೃಹ್ಣನ್ನಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-121-38 (69571) ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿತ್ಯಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಂತೇ ದಂಡೋ ಜಾಗರ್ತಿ ತಾಸು ಚ॥ 12-121-39 (69572) ಏವಂಪ್ನಯೋಜನಶ್ಚೈವ ದಂಡಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯತಾಂ ಗತಃ। ರಕ್ಷಪ್ರಜಾಃ ಸ ಜಾಗರ್ತಿ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವವಹಿತೋಕ್ಷರಃ॥ 12-121-40 (69573) ಈಶ್ವರಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸತ್ವಂ ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಭೂತಾತ್ಮಾ ಜೀವ ಇತ್ಯೇವಂ ನಾಮಭಿಃ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇಽಷ್ಟಭಿಃ॥ 12-121-41 (69574) ಅದದದ್ದಂಡಮೇವಾಸ್ಮೈ ಧೃತಮೈಶ್ವರ್ಯಮೇವ ಚ। ಬಲೇ ನಯಶ್ಚ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಸದಾ ಪಂಚವಿಧಾತ್ಮಕಃ॥ 12-121-42 (69575) ಕುಲಂ ಬಹುಧನಾಮಾತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಲಾನಿ ತು। ಆಹಾರ್ಯಮಷ್ಟಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಬಲಮನ್ಯದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-121-43 (69576) ಹಸ್ತಿನೋಽಶ್ವಾ ರಥಾಃ ಪತ್ತಿರ್ನಾವೋ ವಿಷ್ಟಿಸ್ತಥೈವ ಚ। ದೇಶಿಕಾಶ್ಚಾದಿಕಾಶ್ಚೈವ ತದಷ್ಟಾಂಗಂ ಬಲಂ ಸ್ಮೃತಂ॥ 12-121-44 (69577) ಅಥ ಚಾಂಗಸ್ಯ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ರಥಿನೋ ಹಸ್ತಿಯಾಯಿನಃ। ಅಶ್ವಾರೋಹಾಃ ಪದಾತಾಶ್ಚ ಮಂತ್ರಿಣೋ ರಸದಾಶ್ಚ ಯೇ॥ 12-121-45 (69578) ಭಿಕ್ಷುಕಾಃ ಪ್ರಾಡ್ವಿವಾಕಾಶ್ಚ ಮೌಹೂರ್ತಾ ದೈವಚಿಂತಕಾಃ। ಕೋಶೋ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಧಾನ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವೋಪಕರಣಾನಿ ಚ॥ 12-121-46 (69579) ಸಪ್ತಪ್ರಕೃತಿ ಚಾಷ್ಟಾಂಗಂ ಶರೀರಮಿಹ ತಂ ವಿದುಃ। ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ದಂಡಮೇವಾಂಗಂ ದಂಡಃ ಪ್ರಭವ ಏವ ಚ॥ 12-121-47 (69580) ಈಶ್ವರೇಣ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಕಾರಣಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ। ದಂಡೋ ದತ್ತಃ ಸದಾ ಗೋಪ್ತಾ ದಂಡೋ ಹೀದಂ ಸನಾತನಂ॥ 12-121-48 (69581) ರಾಜಾ ಪೂಜ್ಯತಮೋ ನಾನ್ಯೋ ಯಥಾ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಲೋಕರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಸ್ವಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನಾಯ ಚ॥ 12-121-49 (69582) ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯ ಉತ್ಪನ್ನೋ ವ್ಯವಹಾರಸ್ತಥಾವಿಧಃ। ತಸ್ಯಾದ್ಯ ಸಹಿತೋ ದೃಷ್ಟೋ ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಃ॥ 12-121-50 (69583) ವ್ಯವಹಾರಸ್ತು ವೇದಾತ್ಮಾ ವೇದಪ್ರತ್ಯಯ ಉಚ್ಯತೇ। ಮೌಲಶ್ಚ ನರಶಾರ್ದೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಶ್ಚ ತಥಾಽಪರಃ॥ 12-121-51 (69584) ಉಕ್ತೋ ಯಶ್ಚಾಪಿ ದಂಡೋಽಸೌ ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಃ। ಜ್ಞೇಯೋ ನಃ ಸ ನರೇಂದ್ರಸ್ಥೋ ದಂಡಃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಏವ ಚ॥ 12-121-52 (69585) ದಂಡಪ್ರತ್ಯಯದೃಷ್ಟೋಽಪಿ ವ್ಯವಹಾರಾತ್ಮಕಃ ಸ್ಮೃತಃ। ವ್ಯವಹಾರಃ ಸ್ಮೃತೋ ಯಶ್ಚ ಸ ವೇದವಿಷಯಾತ್ಮಕಃ॥ 12-121-53 (69586) ಯಶ್ಚ ವೇದಪ್ರಸೂತಾತ್ಮಾ ಸ ಧರ್ಮೋ ಗುಣದರ್ಶನಃ। ಧರ್ಮಪ್ರತ್ಯಯ ಉದ್ದಿಷ್ಟೋ ಯಶ್ಚ ಧರ್ಮಃ ಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ॥ 12-121-54 (69587) ವ್ಯವಹಾರಃ ಪ್ರಜಾಗೋಪ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ತ್ರೀಂಧಾರಯತಿ ಲೋಕಾನ್ವೈ ಸತ್ಯಾತ್ಮಾ ಭೂತಿವರ್ಧನಃ॥ 12-121-55 (69588) ಯಶ್ಚ ದಂಡಃ ಸ ದೃಷ್ಟೋ ನೋ ವ್ಯವಹಾರಃ ಸನಾತನಃ। ವ್ಯವಹಾರಶ್ಚ ದೃಷ್ಟೋ ಯಃ ಸ ವೇದ ಇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-121-56 (69589) ಯಶ್ಚ ವೇದಃ ಸ ವೈ ಧರ್ಮೋ ಯಶ್ಚ ಧರ್ಮಃ ಸ ಸತ್ಪಥಃ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಃ ಪೂರ್ವಂ ಭಗವಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ॥ 12-121-57 (69590) ಲೋಕಾನಾಂ ಸ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಸುರಾಸುರರಕ್ಷಸಾಂ। ಸ ಮನುಷ್ಯೋರಗವತಾಂ ಕರ್ತಾ ಚೈವ ಸ ಭೂತಕೃತ್॥ 12-121-58 (69591) ತತೋ ನೋ ವ್ಯವಹಾರೋಽಯಂ ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಃ। ತಸ್ಮಾದಿದಮವೋಚಾಮ ವ್ಯವಹಾರನಿದರ್ಶನಂ॥ 12-121-59 (69592) ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚ ಭ್ರಾತಾ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ಚೈವ ಪುರೋಹಿತಃ। ನಾದಂಡ್ಯೋ ವಿದ್ಯತೇ ರಾಜ್ಞೋ ಯಃ ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ತಿಷ್ಠತಿ॥ ॥ 12-121-60 (69593) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 121॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-121-11 ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಕತ್ವಾದ್ವ್ಯವಹಾರ ಏವ ಧರ್ಮಪದವಾಚ್ಯೋಽಪೀತ್ಯಾಹ ಸುಪ್ರಣೀತೇನೇತಿ॥ 12-121-12 ಬ್ರಹ್ಮಣಏವ ವಚನಂ ಮನುಮುಖಾಚ್ಛ್ರುತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-121-13 ದಂಡಏವ ಉಕ್ತವಚನಾದ್ಧರ್ಮಶಬ್ದೇನ ವ್ಯವಹಾರಶಬ್ದೇನ ಚೋಚ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಪ್ರಾಗ್ವಚನಂ ಧರ್ಮವಚನಂ॥ 12-121-16 ಏವಂ ವ್ಯವಹಾರರೂಪಿಣೋ ದಂಡಸ್ಯ ರೂಪಮುಕ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಾಖ್ಯದಂಡರೂಪಮಾಹ। ತಾಂರಾಸ್ಯೋ ಮೃಗರಾಜತನುಚ್ಛದ ಇತಿ। ತಾಂರೋ ವಹ್ನಿರೇವಾಹನವನೀಯಾದಿರಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ। ಮೃಗರಾಜಃ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಸ್ತತ್ಸಂಬಂಧಿಚರ್ಮ ತನುಚ್ಛದಃ ಶರೀರಾಚ್ಛಾದಕಂ ಪ್ರಾವರಣಮಸ್ಯ। ಏತೇನ ದೀಕ್ಷಾಪ್ರಧಾನೋ ಯಜ್ಞ ಉಕ್ತಃ। ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದಾನೋಪವಾಸಹೋಮಾದೀನಾಮುಪಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-121-23 ಮುಖ್ಯಂ ದಂಡಸ್ಯ ರೂಪಮಾಹ ದಂಡೋ ಹೀತಿ॥ 12-121-24 ತತ್ಪತ್ನ್ಯಾ ರೂಪಮಾಹ ತಥೇತಿ। ದಂಡೇನ ಸಹಿತಾ ನೀತಿರ್ದಂಡನೀತಿಃ॥ 12-121-25 ಕಿಂಪರಾಯಣಮಿತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಅರ್ಥಾನರ್ಥಾವಿತ್ಯಾದಿ॥ 12-121-36 ಕಿಮಾತ್ಮಕಃ ಕಥಂಭೂತಃ ಕಥಂಮೂರ್ತಿರಿತಿಪ್ರಶ್ನತ್ರಯಸ್ಯೋತ್ತರಮಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಯತಇತಿ। ಲೋಕಪಾಲನಾತ್ಮಕಃ ಸತ್ಯಪಕ್ಷಪಾತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೂರ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-121-37 ದಂಡಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೂರ್ತಿತ್ವಂ ವಿವೃಣ್ವನ್ ಕಥಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಇತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಮಾಹ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೂರ್ತಿರ್ದಂಡೋ ಯಜ್ಞಾದಿದ್ವಾರಾನ್ನಸೃಷ್ಟಿಹೇತುತಯಾ ಭೂತಾನಿ ಪಾಲಯನ್ ಜಾಗರ್ತೀತಿ ಶ್ಲೋಕತ್ರಯಾರ್ಥಃ॥ 12-121-42 ಅದದದೀಶ್ವರ ಇತಿ ಶೇಷಃ। ಅಸ್ಮೈ ರಾಜ್ಞೇ। ದಂಡಂ ದಂಡನೀತಿಂ। ಅತಏವಾಯಂ ಬಲೇನ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಪಂಚವಿಧ ಆತ್ಮಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ। ಧರ್ಮವ್ಯವಹಾರದಂಡೇಶ್ವರಜೀವರೂಪೇಣ ಪಂಚಪ್ರಕಾರಾತ್ಮಕೋ ರಾಜಾ। ಬಲಂ ನಥೈಶ್ಚ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಸದಾ ಪಂಚವಿಧಾತ್ಮಕಮಿತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-121-43 ಬಹುಧನಸಹಿತಾ ಅಮಾತ್ಯಾ ಬಹುಧನಾಮಾತ್ಯಾಃ। ಬಲಾನಿ ತು ತೇಜಓಜಃ ಸಹ ಆಖ್ಯಾನಿ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಬುದ್ಧಿಸಮಾರ್ಥ್ಯಾನಿ। ಅಷ್ಟಕೈರಷ್ಟಸಂಖ್ಯಾಕೈರನಂತರಶ್ಲೋಕೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈರ್ಹಸ್ತ್ಯಾದಿಭಿರಾಹಾರ್ಯಮಾರ್ಜನೀಯಂ। ಅನ್ಯದ್ವಲಂ ಕೋಶವೃದ್ಧಿರೂಪಂ॥ 12-121-45 ಅಂಗಸ್ಯ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಸನ್ನದ್ಧಸ್ಯ ರಥಾದಿಕಂ ಶರೀರಂ ವಿದುರಿತಿ ತೃತೀಯೇನಾನ್ವಯಃ। ರಸದಾಃ ವೈದ್ಯಾಃ। 12-121-46 ಪ್ರಾಡ್ವಿವಾಕಾಃ ವಿವದಮಾನಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತವೇತ್ತಾರಃ॥ 12-121-47 ದಂಡಂ ಸೈನ್ಯಂ। ದಂಡಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ॥ 12-121-48 ದಂಡೋ ದಂಡಾದೀನಂ॥ 12-121-50 ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯಃ ಭರ್ತಾರೌ ದ್ವೌ ವಿವದಮಾನೌ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಕಾರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ ವಾದಿಪ್ರತಿವಾದಿಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತಿತೋ ವ್ಯವಹಾರಃ। ತಯೋರನ್ಯತರಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಯೋಽಭ್ಯುಪಗಮೋ ಲಕ್ಷಣಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಭರ್ತೃಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಃ। ಅನ್ಯತರಪರಾಜಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಸಹಿತೋ ಹಿತಮಿಷ್ಟಂ ತೇನ ಯುಕ್ತಃ ಸಹಿತಃ। ಅನ್ಯತರಜಯಾವಹ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-121-51 ವೇದಾತ್ಮಾ ವೇದೋಕ್ತೋ ದೋಷಃ ಪಾರದಾರ್ಯಾದಿಸ್ತನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪರಿಷದಂ ಪ್ರತಿಗತಶ್ಚೇತ್ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾತ್ಮಕೋ ವೇದಹೇತುಕ ಏವ ದಂಡಃ। ಮೌಲಃ ಕುಲಾಚಾರಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಯೋ ವ್ಯವಹಾರಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತೋ ದಂಡಃ। ತಥಾಚ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಮನುಕ್ರಮಣಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಾಂ ಸಮಯಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ವೇದಾಶ್ಚೇತಿ॥ 12-121-52 ತೇಷಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ದಂಡಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಆದ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಧೀನ ಇತ್ಯಾಹ। ಉಕ್ತ ಇತಿ। ನಃ ಅಸ್ಮಾಭಿಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ದಂಡೋಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಃ ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಯೋಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಃ॥ 12-121-53 ಅಸ್ಯಾಪಿ ವೇದಮೂಲತ್ವಮಾಹ ದಂಡ ಇತಿ। ವಿವಿಧೋಽವಹಾರಃ ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪರಪಕ್ಷಕ್ಷೇಪೇಣ ಸ್ವಪಕ್ಷಸಾಧನಂ ವ್ಯವಹಾರಸ್ತದಾತ್ಮಕೋ ನ್ಯಾಯಃ ಸ ಯದ್ಯಪಿ ದಂಡಃ ಪ್ರತ್ಯಯದೃಷ್ಟಸ್ತಥಾಪಿ ಸ ವ್ಯವಹಾರಪದಾರ್ಥೋ ಮನ್ವಾದಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತೋಽಸ್ತಿ। ಅತಃ ಸೋಽಪಿ ವೈದಿಕಪ್ರಣೀತತ್ವಾದ್ವೇದವಿಷಯಾತ್ಮಕೋ ವೇದಾರ್ಥಗೋಚರೋಽಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-121-54 ಉದ್ದಿಷ್ಟೋ ಮಮ ಪಾರದಾರ್ಯಜೇನಾಧರ್ಮೇಣ ಧರ್ಮಲೋಪೋ ಮಾಭೂದಿತಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವತ್ಯುದ್ದಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತರೂಪೋ ದಂಡೋ ಧರ್ಮ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-121-60 ಯೋ ರಾಜಾ ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞ ಇತಿ ಸಂಬಂಧಃ॥

12-122-0 (69594) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-122-0x (5668) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಅಂಗೇಷು ರಾಜಾ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ವಸುಹೋಮ ಇತಿ ಶ್ರುತಃ॥ 12-122-1 (69595) ಸ ರಾಜಾ ಧರ್ಮವಿನ್ನಿತ್ಯಂ ಸಹ ಪತ್ನ್ಯಾ ಮಹಾತಪಾಃ। ಮುಂಜಪೃಷ್ಠಂ ಜಗಾಮಾಥ ದೇವರ್ಷಿಗಣಸೇವಿತಂ। 12-122-2 (69596) ತತ್ರ ಶೃಂಗೇ ಹಿಮವತೋ ವಸತಿಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್। ಯತ್ರ ಮುಂಜವಟೇ ರಾಮೋ ಜಟಾಹರಣಮಾದಿಶತ್॥ 12-122-3 (69597) ತದಾದಿ ಚ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಋಷಿಭಿಃ ಸಂಶಿತವ್ರತೈಃ। ಮುಂಜಪೃಷ್ಠ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ ದೇಶೋ ರುದ್ರಸೇವಿತಃ॥ 12-122-4 (69598) ಸ ತತ್ರ ಬಹುಭಿರ್ಯುಕ್ತಸ್ತದಾ ಶ್ರುತಿಮಯೈರ್ಗುಣೈಃ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮನುಮತೋ ದೇವರ್ಷಿಸದೃಶೋಽಭವತ್॥ 12-122-5 (69599) ತಂ ಕದಾಚಿದದೀನಾತ್ಮಾ ಸಖಾ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಮಾನಿತಃ। ಅಭ್ಯಗಚ್ಛನ್ಮಹೀಪಾಲೋ ಮಾಂಧಾತಾ ಶತ್ರುಕರ್ಶನಃ॥ 12-122-6 (69600) ಸೋಪಸೃತ್ಯ ತು ಮಾಂಧಾತಾ ವಸುಹೋಮಂ ನರಾಧಿಪಂ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಕೃಷ್ಟತಪಸಂ ವಿನಯೇನೋಪತಿಷ್ಠತೇ॥ 12-122-7 (69601) ವಸುಹೋಮೋಽಪಿ ರಾಜ್ಞೋ ವೈ ಗಾಮರ್ಧ್ಯಂ ಚ ನ್ಯವೇದಯತ್। ಸಪ್ತಾಂಗಸ್ಯ ತು ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕುಶಲಾವ್ಯಯೌ॥ 12-122-8 (69602) ಸದ್ಭಿರಾಚರಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಯಥಾವದನುಯಾಯಿನಂ। ಅಬ್ರವೀದ್ವಸುಹೋಮಸ್ತಂ ರಾಜನ್ಕಿಂ ಕರವಾಣಿ ತೇ॥ 12-122-9 (69603) ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಪರಮಪ್ರೀತೋ ಮಾಂಧಾತಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ। ವಸುಹೋಮಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಮಾಸೀನಂ ಕುರುನಂದನ॥ 12-122-10 (69604) ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಮತಂ ರಾಜನ್ನಘೀತಂ ಸಕಲಂ ತ್ವಯಾ। ತಥೈವೌಶನಸಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ತೇ ನರೋತ್ತಮ॥ 12-122-11 (69605) ತದಹಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ದಂಡ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ಕಥಂ। ಕಿಂ ವಾಽಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಕಿಂ ವಾ ಪರಮಮುಚ್ಯತೇ॥ 12-122-12 (69606) ಕಥಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸಂಸ್ಥಶ್ಚ ದಂಡಃ ಸಂಪ್ರತ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ತದ್ಯಥಾತತ್ವಂ ದದಾಂಯಾಚಾರ್ಯವೇತನಂ॥ 12-122-13 (69607) ವಸುಹೋಮ ಉವಾಚ। 12-122-14x (5669) ಶೃಣು ರಾಜನ್ಯಥಾ ದಂಡಃ ಸಂಭೂತೋ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ। ಪ್ರಜಾವಿನಯರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಸನಾತನಃ॥ 12-122-14 (69608) ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಿಯಕ್ಷುರ್ಭಗವಾನ್ಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ಋತ್ವಿಜಂ ನಾತ್ಮನಸ್ತುಲ್ಯಂ ದದರ್ಶೇತಿ ಹಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-122-15 (69609) ಸ ಗರ್ಭಂ ಭಗವಾಂದೇವೋ ಬಹುವರ್ಷಾಣ್ಯಧಾರಯತ್। ಅಥ ಪೂರ್ಣೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ಸ ಗರ್ಭಃ ಕ್ಷುವತೋಽಪತತ್॥ 12-122-16 (69610) ಸ ಕ್ಷುಪೋ ನಾಮ ಸಂಭೂತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರರಿಂದಂ। ಋತ್ವಿಗಾಸೀನ್ಮಹಾರಾಜ ಯಜ್ಞೇ ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-122-17 (69611) ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಸತ್ರೇ ತು ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಾರ್ಥಿವರ್ಷಭ। ಇಷ್ಟರೂಪಪ್ರಚಾರತ್ವಾದ್ದಂಡಃ ಸೋಽಂತರ್ಹಿತೋಽಭವತ್॥ 12-122-18 (69612) ತಸ್ಮಿನ್ನಂತರ್ಹಿತೇ ಚಾಪಿ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸಂಕರೋಽಭವತ್। ನೈವ ಕಾರ್ಯಂ ನ ವಾ ಕಾರ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಾಭೋಜ್ಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-122-19 (69613) ಪೇಯಾಪೇಯೇ ಕುತಃ ಸಿದ್ಧಿರ್ಹಿಸಂತಿ ಚ ಪರಸ್ಪರಂ। ಗಂಯಾಗಂಯಂ ತದಾ ನಾಸೀತ್ಸ್ವಂ ಪರಸ್ವಂ ಚ ವೈ ಸಮಂ॥ 12-122-20 (69614) ಪರಸ್ಪರಂ ವಿಲುಂಪಂತಿ ಸಾರಮೇಯಾ ಯಥಾಽಽಮಿಷಂ। ಅಬಲಾನ್ಬಲಿನೋ ಜಘ್ನುರ್ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-122-21 (69615) ತತಃ ಪಿತಾಮಹೋ ವಿಷ್ಣುಂ ಭಗವಂತಂ ಸನಾತನಂ। ಸಂಪೂಜ್ಯ ವರದಂ ದೇವಂ ಮಹಾದೇವಮಥಾಬ್ರವೀತ್॥ 12-122-22 (69616) ಅತ್ರ ತ್ವಮನುಕಂಪಾಂ ವೈ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಶಂಕರ। ಅಯಂ ವಿಷ್ಣುಃ ಸಖಾ ತುಭ್ಯಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಣೇ॥ 12-122-23 (69617) `ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವವಿಧಾನಜ್ಞಃ ಸತ್ವಾನಾಂ ತ್ವಂ ಗತಿಃ ಪರಾ।' ಸಂಕರೋ ನ ಭವೇದತ್ರ ಯಥಾ ತದ್ವೈ ವಿಧೀಯತಾಂ॥ 12-122-24 (69618) ತತಃ ಸ ಭಗವಾಂಧ್ಯಾತ್ವಾ ತದಾ ಶೂಲವರಾಯುಧಃ। ` ದೇವದೇವೋ ಮಹಾದೇವಃ ಕಾರಣಂ ಜಗತಃ ಪರಂ॥ 12-122-25 (69619) ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಿಂದ್ರಸಹಿತಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ಸಸುರಾಸುರೈಃ। ಲೋಕಸಂಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಲೋಕಸಂಕರನಾಶನಂ।' ಆತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಾನಾ ದಂಡಂ ಸಸೃಜೇ ದೇವಸತ್ತಮಃ॥ 12-122-26 (69620) ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಧರ್ಮಚರಣಾನ್ನೀತಿಂ ದೇವೀಂ ಸರಸ್ವತೀಂ। ಅಸೃಜದ್ದಂಡನೀತಿಂ ವೈ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತಾಂ॥ 12-122-27 (69621) `ಯಥಾಽಸೌ ನೀಯತೇ ದಂಡಃ ಸತತಂ ಪಾಪಕಾರಿಷು। ದಂಡಸ್ಯ ನಯನಾತ್ಸಾ ಹಿ ದಂಡನೀತಿರಿಹೋಚ್ಯತೇ॥' 12-122-28 (69622) ಭೂಯಃ ಸ ಭಗವಾಂಧ್ಯಾತ್ವಾ ಚಿರಂ ಶೂಲಘರಃ ಪ್ರಭುಃ। `ಅಸೃಜತ್ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ॥ 12-122-29 (69623) ದಂಡನೀತೇಃ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥಂ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ। ವಿದ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಕೂಟಸ್ಥಾಸ್ತಾಸಾಂ ಭೇದವಿಕಲ್ಪನಾಃ॥ 12-122-30 (69624) ಅಂಗಾನಿ ವೇದಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮೀಮಾಂಸಾ ನ್ಯಾಯವಿಸ್ತರಃ। ಪುರಾಣಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯೇತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ॥ 12-122-31 (69625) ಆಯುರ್ವೇದೋ ಧನುರ್ವೇದೋ ಗಾಂಧರ್ವಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ। ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚತುರ್ಥಂ ತು ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾದಶೈವ ತು॥ 12-122-32 (69626) ದಶ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಏತಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸಂಹಿತಾಃ। ಏತಾಸಾಮೇವ ವಿದ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಾಸಮಾಹ ಮಹೇಶ್ವರಃ॥ 12-122-33 (69627) ಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮಹಾತಂತ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತತಿಂ। ವ್ಯಾಸ ಏವ ತು ವಿದ್ಯಾನಾಂ ಮಹಾದೇವೇನ ಕೀರ್ತಿತಃ॥ 12-122-34 (69628) ತಂತ್ರಂ ಪಾಶುಪತಂ ನಾಮ ಪಂಚರಾತ್ರಂ ಚ ವಿಶ್ರುತಂ। ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚ ಸಾಂಖ್ಯಂ ಚ ತಂತ್ರಂ ಲೋಕಾಯತಂ ತಥಾ॥ 12-122-35 (69629) ತಂತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮತುಲಾ ನಾಮ ತರ್ಕವಿದ್ಯಾ ದಿವೌಕಸಾಂ। ಸುಖದುಃಖಾರ್ಥಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಕಾರಣಂ ಚೇತಿ ವಿಶ್ರುತಂ॥ 12-122-36 (69630) ತರ್ಕವಿದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಚಾಷ್ಟೌ ಸ ಚೋಕ್ತೋ ನ್ಯಾಯವಿಸ್ತರಃ। ದಶ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಪೌರಾಣಾ ಯಜ್ಞಸಂಹಿತಾಃ॥ 12-122-37 (69631) ಪುರಾಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಣೀತಾಶ್ಚ ತಾವದೇವೇಹ ಸಂಹಿತಾಃ। ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ತದ್ವಚ್ಚ ಏಕಾರ್ಥಾನಿ ಚ ನಾನ್ಯಥಾ॥ 12-122-38 (69632) ಏಕಾರ್ಥಾನಿ ಪುರಾಣಾನಿ ವೇದಾಶ್ಚೈಕಾರ್ಯಸಂಹಿತಾಃ। ನಾನಾರ್ಥಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ತತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಶಂಕರಃ॥ 12-122-39 (69633) ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾಂದೇವಃ ಕಾಲಜ್ಞಾನಾನಿ ಯಾನಿ ಚ। ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಆಯುರ್ವೇದಂ ಚ ಸೋತ್ತರಂ॥ 12-122-40 (69634) ಅಷ್ಟಾದಶವಿಕಲ್ಪಾಂ ತಾಂ ದಂಡನೀತಿಂ ಚ ಶಾಶ್ವತೀಂ। ಗಾಂಧರ್ವಮಿತಿಹಾಸಂ ಚ ನಾನಾವಿಸ್ತರಮುಕ್ತವಾನ್॥ 12-122-41 (69635) ಇತ್ಯೇತಾಃ ಶಂಕರಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿದ್ಯಾಃ ಶಬ್ದಾರ್ಥಸಂಹಿತಾಃ। ಪುನರ್ಭೇದಸಹಸ್ರಂ ತು ತಾಸಾಮೇವ ತು ವಿಸ್ತರಃ॥ 12-122-42 (69636) ಋಷಿಭಿರ್ದೇವಗಂಧರ್ವೈಃ ಸವಿಕಲ್ಪಃ ಸವಿಸ್ತರಃ। ಶಶ್ವದಭ್ಯಸ್ಯತೇ ಲೋಕೇ ವೇದ ಏವ ತು ಸರ್ವಶಃ॥ 12-122-43 (69637) ವೇದಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಾ ವೇದವಾದಾಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಏತಾಸಾಂ ಪಾರಗೋ ಯಶ್ಚ ಸ ಚೋಕ್ತೋ ವೇದಪಾರಗಃ॥ 12-122-44 (69638) ವೇದಾನಾಂ ಪಾರಗೋ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುರಿಂದ್ರೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ। ಶಕ್ರಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವಶ್ಚೈವ ಮನುಃ ಪರಮಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-122-45 (69639) ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಪರಮೋ ದೇವಃ ಸದಾ ಸರ್ವೈಃ ಸುರಾಸುರೈಃ। ಸರ್ವಸ್ಯಾನುಗ್ರಹಾಚ್ಚೈವ ವ್ಯಾಸೋ ವೈ ವೇದಪಾರಗಃ॥ 12-122-46 (69640) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-122-47x (5670) ಅಹಂ ಶಾಂತನವೋ ಭೀಷ್ಮಃ ಪ್ರಸಾದಾನ್ಮಾಧವಸ್ಯ ಚ। ಶಂಕರಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚ ಕುರೂದ್ವಹ। ವೇದಪಾರಗ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ॥ 12-122-47 (69641) ಕಲ್ಪೇಕಲ್ಪೇ ಮಹಾಭಾಗೈರ್ಋಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ। ಋಷಿಪುತ್ರೈರ್ಋಷಿಗಣೈರ್ಭಿದ್ಯಂತೇ ಮಿಶ್ರಕೈರಪಿ॥ 12-122-48 (69642) ಶಿವೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವ ವಿಷ್ಣುನಾ ಚ ವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ। ಆದಿಕಲ್ಪೇ ಪುನಶ್ಚೈವ ಭಿದ್ಯಂತೇ ಸಾಧುಭಿಃ ಪುನಃ॥ 12-122-49 (69643) ಇದಾನೀಮಪಿ ವಿದ್ವದ್ಭಿರ್ಭಿದ್ಯಂತೇ ಚ ವಿಕಲ್ಪಕೈಃ। ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾನುಸಾರೇಣ ಬಹುಧೇಯಂ ಸರಸ್ವತೀ॥ 12-122-50 (69644) ಭೂಯಃ ಸ ಭಗವಾಂಧ್ಯಾತ್ವಾ ಚಿರಂ ಶೂಲವರಾಯುಧಃ।' ತಸ್ಯತಸ್ಯ ನಿಕಾಯಸ್ಯ ಚಕಾರೈಕೈಕಮೀಶ್ವರಂ॥ 12-122-51 (69645) ದೇವಾನಾಮೀಶ್ವರಂ ಚಕ್ರೇ ದೈವಂ ದಶಶತೇಕ್ಷಣಂ। ಯಮಂ ವೈವಸ್ವತಂ ಚಾಪಿ ಪಿತೄಣಾಮಕರೋತ್ಪತಿಂ॥ 12-122-52 (69646) ಅಪಾಂ ರಾಜ್ಯೇ ಸುರಾಣಾಂ ಚ ವಿದಧೇ ವರುಣಂ ಪ್ರಭುಂ। ಧನಾನಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ಕುವೇರಮಪಿ ಚೇಶ್ವರಂ॥ 12-122-53 (69647) ಪರ್ವತಾನಾಂ ಪತಿಂ ಮೇರುಂ ಸರಿತಾಂ ಚ ಮಹೋದಧಿಂ। ಮೃತ್ಯುಂ ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರಮಥೋ ತೇಜಸಾಂ ಚ ಹುತಾಶನಂ॥ 12-122-54 (69648) ರುದ್ರಾಣಾಮಪಿ ಚೇಶಾನಂ ಗೋಪ್ತಾರಂ ವಿದಧೇ ಪ್ರಭುಃ। ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಮಹಾದೇವಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಂ ಸನಾತನಂ॥ 12-122-55 (69649) `ದಶ ಚೈಕಶ್ಚ ಯೇ ರುದ್ರಾಸ್ತಸ್ಯೈತೇ ಮೂರ್ತಿಸಂಭವಾಃ। ನಾನಾರೂಪಧರೋ ದೇವಃ ಸ ಏವ ಭಗವಾಞ್ಶಿವಃ॥' 12-122-56 (69650) ವಸಿಷ್ಠಮೀಶಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ವಸೂನಾಂ ಜಾತವೇದಸಂ। ತೇಜಸಾಂ ಭಾಸ್ಕರಂ ಚಕ್ರೇ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ನಿಶಾಕರಂ॥ 12-122-57 (69651) ವೀರುಧಾಂ ವಸುಮಂತಂ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಭುಂ ವರಂ। ಕುಮಾರಂ ದ್ವಾದಶಭುಜಂ ಸ್ಕಂದಂ ರಾಜಾನಮಾದಿಶತ್॥ 12-122-58 (69652) ಕಾಲಂ ಸರ್ವೇಶಮಕರೋತ್ಸಂಹಾರವಿನಯಾತ್ಮಕಂ। ಮೃತ್ಯೋಶ್ಚತುರ್ವಿಭಾಗಸ್ಯ ದುಃಖಸ್ಯ ಚ ಸುಖಸ್ಯ ಚ॥ 12-122-59 (69653) ಈಶ್ವರೋ ದೇವದೇವಸ್ತು ರಾಜರಾಜೋ ನರಾಧಿಪಃ। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ರುದ್ರಾಣಾಂ ಶೂಲಪಾಣಿರಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-122-60 (69654) `ಈಶ್ವರಶ್ಚೇತನಃ ಕರ್ತಾ ಪುರುಷಃ ಕಾರಣಂ ಶಿವಃ। ವಿಷ್ಣುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಶೀ ಸೂರ್ಯಃ ಶಕ್ರೋ ದೇವಾಶ್ಚ ಸಾನ್ವಯಾಃ॥ 12-122-61 (69655) ಸೃಜತೇ ಗ್ರಸತೇ ಚೈತತ್ತಮೋಭೂತಮಿದಂ ಯಥಾ। ಅಪ್ರಜ್ಞಾತಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಯದಾ ಹ್ಯೇಕೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ॥ ' 12-122-62 (69656) ತಮೇನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಮನುಜಾತಂ ಕ್ಷುಪಂ ದದೌ। ಪ್ರಜಾನಾಮಧಿಪಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವಧರ್ಮಭೃತಾಮಪಿ॥ 12-122-63 (69657) ಮಹಾದೇವಸ್ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ವೃತ್ತೇ ಯಜ್ಞೇ ಸಮಾಹಿತಃ। ದಣ಼್ಡಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾರಂ ವಿಷ್ಣವೇ ಸತ್ಕೃತಂ ದದೌ॥ 12-122-64 (69658) ವಿಷ್ಣುರಂಗಿರಸೇ ಪ್ರಾದಾದಂಗಿರಾ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ। ಪ್ರಾದಾದಿಂದ್ರಮರೀಚಿಭ್ಯಾ ಮರೀಚಿರ್ಭೃಗವೇ ದದೌ॥ 12-122-65 (69659) ಭೃಗುರ್ದದಾವೃಷಿಭ್ಯಸ್ತು ದಂಡಂ ಧರ್ಮಸಮಾಹಿತಂ। ಋಷಯೋ ಲೋಕಪಾಲೇಭ್ಯೋ ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಕ್ಷುಪಾಯ ಚ॥ 12-122-66 (69660) ಕ್ಷುಪಸ್ತು ಮನವೇ ಪ್ರಾದಾದಾದಿತ್ಯತನಯಾಯ ಚ। ಪುತ್ರೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವಸ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾರಣಾತ್॥ 12-122-67 (69661) ವಿಭಜ್ಯ ದಣ಼್ಡಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ದಂಡೇ ತು ನಯಮಿಚ್ಛತಾ। ದುರ್ವಾಚಾ ನಿಗ್ರಹೋ ದಂಡೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬಾಹ್ಯತಃ ಕ್ರಿಯಾ॥ 12-122-68 (69662) ವ್ಯಂಗತ್ವಂ ಚ ಶರೀರಸ್ಯ ವಧೋ ವಾಽನಲ್ಪಕಾರಣಾತ್। ಶರೀರಪೀಡಾ ಕಾರ್ಯಾ ತು ಸ್ವದೇಶಾಚ್ಚ ವಿವಾಸನಂ॥ 12-122-69 (69663) ತಂ ದದೌ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಾಯ ಮನವೇ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕಂ। ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾಚ್ಚ ದಂಡೋಽಯಂ ಪ್ರಜಾ ಜಾಗರ್ತಿ ಪಾಲಯನ್॥ 12-122-70 (69664) ಇಂದ್ರೋ ಜಾಗರ್ತಿ ಭಗವಾನಿಂದ್ರಾದಗ್ನಿರ್ವಿಭಾವಸುಃ। ಅಗ್ನೇರ್ಜಾಗರ್ತಿ ವರುಣೋ ವರುಣಾಚ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ॥ 12-122-71 (69665) ಪ್ರಜಾಪತೇಸ್ತತೋ ಧರ್ಮೋ ಜಾಗರ್ತಿ ವಿನಯಾತ್ಮಕಃ। ಧರ್ಮಾಚ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರೋ ವ್ಯವಸಾಯಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-122-72 (69666) ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ತತಸ್ತೇಜೋ ಜಾಗರ್ತಿ ಪರಿಪಾಲಯತ್। ಓಷಧ್ಯಸ್ತೇಜಸಸ್ತಸ್ಮಾದೋಷಧೀಭ್ಯಶ್ಚ ಪರ್ವತಾಃ॥ 12-122-73 (69667) ಪರ್ವತೇಭ್ಯಶ್ಚ ಜಾಗರ್ತಿ ರಸೋ ರಸಗುಣಾತ್ತಥಾ। ಜಾಗರ್ತಿ ನಿರ್ಋತಿರ್ದೇವೀ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ನಿರ್ಋತೀಮನು॥ 12-122-74 (69668) ವೇದಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಭ್ಯಸ್ತತೋ ಹಯಶಿರಾಃ ಪ್ರಭುಃ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಗರ್ತಿ ಪ್ರಭುರವ್ಯಯಃ॥ 12-122-75 (69669) ಪಿತಾಮಹಾನ್ಮಹಾದೇವೋ ಜಾಗರ್ತಿ ಭಗವಾಞ್ಶಿವಃ। ವಿಶ್ವೇದೇವಾಃ ಶಿವಾಚ್ಚಾಪಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯ ಋಷಯಸ್ತಥಾ॥ 12-122-76 (69670) ಋಷಿಭ್ಯೋ ಭಗವಾನ್ಸೋಮಃ ಸೋಮಾದ್ದೇವಾಃ ಸನಾತನಾಃ। ದೇವೇಭ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲೋಕೇ ಜಾಗ್ರತೀತ್ಯುಪಧಾರಯ॥ 12-122-77 (69671) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ರಾಜನ್ಯಾ ಲೋಕಾನ್ರಕ್ಷಂತಿ ಧರ್ಮತಾಃ। ಸ್ಥಾವರಂ ಜಂಗಮಂ ಚೈವ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಸನಾತನಂ॥ 12-122-78 (69672) ಪ್ರಜಾ ಜಾಗ್ರತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂದಂಡೋ ಜಾಗರ್ತಿ ತಾಸು ಚ। ಸರ್ವಸಂಕ್ಷೇಪಕೋ ದಣ಼್ಡಃ ಪಿತಾಮಹಸುತಃ ಪ್ರಭುಃ॥ 12-122-79 (69673) ಜಾಗರ್ತಿ ಕಾಲಃ ಪೂರ್ವಂ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಚಾಂತೇ ಚ ಭಾರತ। ಈಶಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಕಾಲೋ ಹಿ ಮಹಾದೇವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ॥ 12-122-80 (69674) ದೇವದೇವಃ ಶಿವಃ ಸರ್ವೋ ಜಾಗರ್ತಿ ಸತತಂ ಪ್ರಭುಃ। ಕಪರ್ದೀ ಶಂಕರೋ ರುದ್ರೋ ಭವಃ ಸ್ಥಾಣುರುಮಾಪತಿಃ॥ 12-122-81 (69675) ಇತ್ಯೇಷ ದಂಡೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಸ್ತಥೌಷಧ್ಯಸ್ತಥಾಪರೇ। ಭೂಮಿಪಾಲೋ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ವರ್ತೇತಾನೇನ ಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-122-82 (69676) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-122-83x (5671) ಇತೀದಂ ವಸುಹೋಮಸ್ಯ ಯೋಽಽತ್ಮವಾಞ್ಶೃಣುಯಾನ್ಮತಂ। ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಂಯಕ್ಪ್ರವರ್ತೇತ ಸ ಲೋಕಾನಾಪ್ನುಯಾನ್ನೃಪಃ॥ 12-122-83 (69677) ಇತಿ ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಯೋ ದಂಡೋ ಮನುಜರ್ಷಭ। ನಿಯಂತಾ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಕ್ರಾಂತಸ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-122-84 (69678) `ವಸುಹೋಮಾಚ್ಛ್ರುತಂ ರಾಜ್ಞಾ ಮಾಂಧಾತ್ರಾ ಭೂಭೃತಾ ಪುರಾ। ಮಯಾಪಿ ಕಥಿತಂ ರಾಜನ್ನಾಖ್ಯಾನಂ ಪ್ರಥಿತಂ ಮಯಾ॥' ॥ 12-122-85 (69679) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 122॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-122-1 ಅತ್ರ ದಂಡೋತ್ಪತ್ತೌ ವಿಷಯೇ॥ 12-122-13 ಆಚಾರ್ಯವೇತನಂ ಗುರುದಕ್ಷಿಣಾಂ॥ 12-122-15 ಯಿಯಕ್ಷುರ್ಯಷ್ಟುಮಿಚ್ಛುಃ॥ 12-122-16 ಸಗರ್ಭಂ ಶಿರಸಾ ದೇವಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಕ್ಷುವತಃ ಕ್ಷುತವತಃ॥ 12-122-18 ಅಷ್ಟಂ ರೂಪಂ ದೀಕ್ಷಾಪರಿಗ್ರಹಃ ಪ್ರಜಾನಿಯಂತಾ ದೀಕ್ಷಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಇತಿ ನಿಯಮನರೂಪೋ ದಂಡೋಽಂತರ್ಹಿತೋಽಭವದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-122-59 ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಕೇಶವ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ವಿನಯೋ ವಿವೃದ್ಧಿಃ। ಚತ್ವಾರೋ ವಿಭಾಗಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಂ ಶತ್ರುರ್ಯಮಃ ಕರ್ಮ ಚ। ರೋಗೋಽಪಥ್ಯಾಶನಪ್ರಯೋಜಕೋ ರಾಗೋ ಯಮಃ ಕರ್ಮ ಚೇತಿ ವಾ॥ 12-122-68 ವಿಭಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಂ ನ್ಯಾಯಾಭಾಸಂ ಚ ವಿವಿಚ್ಯ। ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹ ಏವ ದಂಡಸ್ಯ ಮುಖ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ। ಹಿರಣ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣಂ ತು ಲೋಕಾನಾಂ ಬಿಭೀಷಿಕಾರ್ಥಂ ನತು ಕೋಶ ವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-122-69 ವಿವಾಸನಂ ಸ್ವದೇಶಾದ್ದೂರೀಕರಣಾಂ॥ 12-122-73 ಓಷಧೀಭ್ಯಶ್ಚ ಪಾದಪಾಃ ಇತಿ ಟ. ಪಾಠಃ॥ 12-122-74 ಪಾದಪೇಭ್ಯಶ್ಚ ಜಾಗರ್ತಿ ಇತಿ ಟ. ಪಾಠಃ॥

12-123-0 (69680) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-123-0x (5672) ತಾತ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನಾಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ನಿಶ್ಚಯಂ। ಲೋಕಯಾತ್ರಾ ಹಿ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ತ್ರಿಷ್ವೇತೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ॥ 12-123-1 (69681) ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾಃ ಕಿಂಮೂಲಾಃ ಪ್ರಭವಃ ಪ್ರಲಯಶ್ಚ ಕಃ। ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಚಾನುಷಜ್ಜಂತೇ ವರ್ತಂತೇ ಚ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್॥ 12-123-2 (69682) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-123-3x (5673) ಯ ಏತೇ ಸ್ಯುಃ ಸುಮನಸೋ ಲೋಕಸಂಸ್ಥಾರ್ಥನಿಶ್ಚಯೇ। ಕಾಮಪ್ರಭವಸಂಸ್ಥಾಸು ಸಜ್ಜಂತೇ ಚ ತ್ರಯಸ್ತದಾ॥ 12-123-3 (69683) ಧರ್ಮಮೂಲೋಽರ್ಥ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಕಾಮೋಽರ್ಥಫಲಮುಚ್ಯತೇ। ಸಂಕಲ್ಪಮೂಲಾಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಂಕಲ್ಪೋ ವಿಷಯಾತ್ಮಕಃ॥ 12-123-4 (69684) ವಿಷಯಾಶ್ಚೈವ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಸರ್ವ ಆಹಾರಸಿದ್ಧಯೇ। ಮೂಲಮೇತಂತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ನಿವೃತ್ತಿರ್ಮೋಕ್ಷ ಉಚ್ಯತೇ॥ 12-123-5 (69685) ಧರ್ಮಃ ಶರೀರಸಂಗುಪ್ತಿರ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಶ್ಚಾರ್ಥ ಇಷ್ಯತೇ। ಕಾಮೋ ರತಿಫಲಶ್ಚಾತ್ರ ಸರ್ವೇ ರತಿಫಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ॥ 12-123-6 (69686) ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾಂಶ್ಚರೇದೇತಾನ್ನ ಚೈತಾನ್ಮನಸಾ ತ್ಯಜೇತ್। ವಿಮುಕ್ತಸ್ತಪಸಾ ಸರ್ವಾಂಧರ್ಮಾದೀನ್ಕಾಮನೈಷ್ಠಿಕಾನ್॥ 12-123-7 (69687) ಶ್ರೇಷ್ಠಬುದ್ಧಿಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಉದಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕ್ಷಣಾತ್। [ಕರ್ಮಣಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವೇಣ ಭವತ್ಯರ್ಥೋ ನ ವಾ ಪುನಃ॥] 12-123-8 (69688) ಅರ್ಥಾರ್ಥಮನ್ಯದ್ಭವತಿ ವಿಪರೀತಮಥಾಪರಂ। ಅನರ್ಥಾರ್ಥಮವಾಪ್ಯಾರ್ಥಮನ್ಯತ್ರಾದ್ಯೋಪಕಾರಕಂ।] ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬುದ್ಧ ಇಹಾರ್ಥೇನ ತದಹ್ನಾ ತು ನಿಕೃಷ್ಟಯಾ॥ 12-123-9 (69689) ಅಪಧ್ಯಾನಮಲೋ ಧರ್ಮೋ ಮಲೋಽರ್ಥಸ್ಯ ನಿಗೂಹನಂ। ಸಂಪ್ರಮೋಹಮಲಃ ಕಾಮೋ ಭೂಯಸ್ತದ್ಗುಣವರ್ಧಿತಃ॥ 12-123-10 (69690) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಅರಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಸಂವಾದಂ ಕಾಮಂದಸ್ಯ ಚ ಭಾರತ॥ 12-123-11 (69691) ಕಾಮಂದಮೃಷಿಮಾಸೀನಮಭಿವಾದ್ಯ ನರಾಧಿಪಃ। ಆಂಗೋರಿಷ್ಠೋಽಥ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕೃತ್ವಾ ಸಮಯಮವ್ಯಯಂ॥ 12-123-12 (69692) ಯಃ ಪಾಪಂ ಕುರುತೇ ರಾಜಾ ಕಾಮಮೋಹಬಲಾತ್ಕೃತಃ। ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಸ್ಯ ತಸ್ಯರ್ಷೇ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಪಪ್ರಣಾಶನಂ॥ 12-123-13 (69693) ಅಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಚ ಯೋ ಮೋಹಾದಾಚರೇನ್ನರಃ। ತಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರಥಿತಂ ಲೋಕೇ ಕಥಂ ರಾಜಾ ನಿವರ್ತಯೇತ್॥ 12-123-14 (69694) ಕಾಮಂದ ಉವಾಚ। 12-123-15x (5674) ಯೋ ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕಾಮಮೇವಾನುವರ್ತತೇ। ಸ ಧರ್ಮಾರ್ಥಪರಿತ್ಯಾಗಾತ್ಪ್ರಜ್ಞಾನಾಶಮಿಹಾರ್ಚ್ಛತಿ॥ 12-123-15 (69695) ಪ್ರಜ್ಞಾನಾಶಾತ್ಮಕೋ ಮೋಹಸ್ತಥಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥನಾಶಕಃ। ತಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿಕತಾ ಚೈವ ದುರಾಚಾರಶ್ಚ ಜಾಯತೇ॥ 12-123-16 (69696) ದುರಾಚಾರಾನ್ಯದಾ ರಾಜಾ ಪ್ರದುಷ್ಟಾನ್ನ ನಿಯಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾದುದ್ವಿಜತೇ ಲೋಕಃ ಸರ್ಪಾದ್ವೇಶ್ಮಗತಾದಿವ॥ 12-123-17 (69697) ತಂ ಪ್ರಜಾ ನಾನುರಜ್ಯಂತೇ ನ ವಿಪ್ರಾ ನ ಚ ಸಾಧವಃ। ತತಃ ಸಂಕ್ಷಯಮಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾ ವಧ್ಯತ್ವಮೇವ ಚ॥ 12-123-18 (69698) ಅಪಧ್ವಸ್ತಸ್ತ್ವವಮತೋ ದುಃಖಂ ಜೀವತಿ ಜೀವಿತಂ। ಜೀವತೇ ಯದಪಧ್ವಸ್ತಃ ಶುದ್ಧಂ ಮರಣಮೇವ ತತ್॥ 12-123-19 (69699) ಅತ್ರೈತದಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪಾಪಸ್ಯ ಪರಿವರ್ತನಂ। ಸೇವಿತವ್ಯಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಸತ್ಕಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ಚ॥ 12-123-20 (69700) ಮಹಾಮನಾ ಭವೇದ್ಧರ್ಮೇ ವಿವಹೇಚ್ಚ ಮಹಾಕುಲೇ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಸೇವೇತ ಕ್ಷಮಾಯುಕ್ತಾನ್ಮನಸ್ವಿನಃ॥ 12-123-21 (69701) ಜಪೇದುದಕಶೀಲಃ ಸ್ಯಾತ್ಸುಮುಖೋ ನ ಚ ನಾಸ್ತಿಕಃ। ಧರ್ಮಾನ್ವಿತಾನ್ಸಂಪ್ರವಿಶೇದ್ಬಹಿಃ ಪ್ಲುತ್ಯೈವ ದುಷ್ಕೃತಂ॥ 12-123-22 (69702) ಪ್ರಸಾದಯೇನ್ಮಧುರಯಾ ವಾಚಾ ವಾಽಪ್ಯಥ ಕರ್ಮಣಾ। ಇತ್ಯಸ್ತೀತಿ ವದೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಪರೇಷಾಂ ಕೀರ್ತಯನ್ಗುಣಾನ್॥ 12-123-23 (69703) ಅಪಾಪೋ ಹ್ಯೇವಮಾಚಾರಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಬಹುಮತೋ ಭವೇತ್। ಪಾಪಾನ್ಯಪಿ ಹಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಶಮಯೇನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-123-24 (69704) ಗುರವೋ ಹಿ ಪರಂ ಧರ್ಮಂ ಯಂ ಬ್ರೂಯುಸ್ತಂ ತಥಾ ಕುರು। ಗುರೂಣಾಂ ಹಿ ಪ್ರಸಾದಾದ್ವೈ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ॥ ॥ 12-123-25 (69705) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 123॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-123-2 ಕಿಂಮೂಲಾಃ ಕಿಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಕ್ರಿಯಂತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಪ್ರಭವತ್ಯಸ್ಮಾದಿತಿ ಪ್ರಭವಃ। ಕಿಮೇಷಾಮುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನಂ। ತೇಷಾಂ ಸಾಹಿತ್ಯಂ ಕಥಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕವಚ ಕಥಮಿತಿ ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಶ್ನಾಃ॥ 12-123-3 ಸೂಚೀಕಟಾಹನ್ಯಾಯೇನ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನಾಂ ಸಾಹಿತ್ಯಮಾಹ ಯ ಇತಿ। ತೇ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾಸ್ತ್ರಯೋಽಪಿ ಸಜ್ಜಂತೇ ಯುಗಪದುತ್ಪದ್ಯಂತೇ॥ 12-123-7 ಸ್ವರ್ಗಾದಿಕಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಫಲಂ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ತದರ್ಥಾ ಏತೇ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಃ। ಆತ್ಮಜ್ಞಾನರೂಪಂ ಫಲಂ ತು ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಂ ತದರ್ಥಾ ಏತೇ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾಸ್ತಾಂಶ್ಚರೇತ್ ಸೇವೇತ। ಧರ್ಮಶ್ಚಿತ್ತಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥೋಽರ್ಥೋ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಾರ್ಥಃ ಕಾಮೋ ದೇಹಧಾರಣಮಾತ್ರಾರ್ಥಃ ಇತ್ಯೇವಮೇತೇ ಸೇವ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಧರ್ಮಾದೀನ್ಕಾಮನೈಷ್ಠಿಕಾನ್ಕಾಮಾಂತಾಂಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನ್ಸರ್ವಾನಪಿ ಮನಸಾಪಿ ನ ತ್ಯಜೇತ್ಕಿಮುತ ಸ್ವರೂಪೇಣ ನ ತ್ಯಜೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಕಥಂ ತರ್ಹ್ಯೇತಾಂಸ್ತ್ಯಜೇದಿತ್ಯಾಹ ತಪಸಾ ವಿಮುಕ್ತ ಇತಿ। ವಿಚಾರೇಣೈವ ತೇಭ್ಯೋ ವಿಮುಕ್ತೋ ಭವೇತ್। ಸಂಗಫಲತ್ಯಾಗಪೂರ್ವಕಂ ಧರ್ಮಾದೀನನುತಿಷ್ಠೇದಿತಿ ಭಾವಃ॥ 12-123-8 ಅಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಣ ಇದಂ ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯೇ ಇತಿ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಕೃತೇನಾಪಿ ಕರ್ಮಣಾರ್ಥಃ ಕದಾಚಿದ್ಭವತಿ ಕದಾಚಿನ್ನೇತಿ ವ್ಯಭಿಚಾರಃ॥ 12-123-9 ಅರ್ಥಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮಾದಪಿ ಅನ್ಯತ್ ಸೇವಾಕೃಷ್ಯಾದಿಕಂ ಭವತೀತಿ ನ ಧರ್ಮೈಕಲಭ್ಯೋಽರ್ಥಂ ಇತ್ಯರ್ಥಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮೋ ನ ಕಾರ್ಯಃ। ಪ್ರತ್ಯುತ ವಿಪರೀತಮಪಿ ಅಪರಂ ಮತಮಸ್ತಿ ಕೇಚಿದ್ಧಠೇನೈವಾರ್ಥೋ ಭವತಿ ಸ್ವಭಾವೇನ ವಾ ದೈವೇನ ವೇತಿ ಮನ್ಯತ ಇತಿ ತದರ್ಥಮಲಂ ಧರ್ಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ। ಏವಂ ಧರ್ಮಸ್ಯಾರ್ಥಹೇತುತ್ವಂ ದೂರೀಕೃತ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಧರ್ಮಹೇತುತ್ವಂ ದೂಷಯತಿ। ಅರ್ಥಮವಾಪ್ಯಾಽಪಿ ಜಗದನರ್ಥಾರ್ಥಮಪಾಯಾರ್ಥಂ ಭವತಿ। ತಥಾಹಿ ಧನಮತ್ತಃ ಸರ್ವಂ ಪಾಪಂ ಕರೋತೀತಿ ನಾರ್ಥೇನ ಧರ್ಮೋತ್ಪತ್ತಿರ್ನಿತ್ಯಾಸ್ತಿ। ಅರ್ಥಂ ವಿನಾಪಿ ಧರ್ಮೋತ್ಪತ್ತಿರಸ್ತೀತ್ಯಾಹಾನ್ಯತ್ರಾದ್ಯೋಪಕಾರಕಂ। ಸ್ವಾರ್ಥೇ ತ್ರಲ್। ಅನ್ಯತ್ರಾನ್ಯದೇವೋಪವಾಸವ್ರತಾದಿಕಂ ಆದ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯೋಪಕಾರಕಂ ವರ್ಧಕಂ ಭವತಿ॥ 12-123-10 ಅಪಧ್ಯಾನಂ ಫಲಾಭಿಸಂಧಿಃ। ನಿಗೂಹನಂ ದಾನಭೋಗಯೋರಪ್ರತಿಪಾದನಂ॥ 12-123-13 ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಪ್ತಸ್ಯ॥ 12-123-20 ಏವಂ ನಿಂದಿತಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ ಅತ್ರೇತಿ॥ 12-123-23 ತವಾಸ್ಮೀತಿ ವದೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥

12-124-0 (69706) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-124-0x (5675) ಇಮೇ ಜನಾ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಸದಾ ಭುವಿ। ಧರ್ಮಸ್ಯ ಶೀಲಮೇವಾದೌ ತತೋ ಮೇ ಸಂಶಯೋ ಮಹಾನ್॥ 12-124-1 (69707) ಯದಿ ತಚ್ಛಕ್ಯಮಸ್ಮಾಭಿರ್ಜ್ಞಾತುಂ ಧರ್ಮಭೂತಾಂ ವರ। ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಯಥೈತದುಪಲಭ್ಯತೇ॥ 12-124-2 (69708) ಕಥಂ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಶೀಲಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಾರತ। ಕಿಂಲಕ್ಷಣಂ ಚ ತತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ವದತಾಂ ವರ॥ 12-124-3 (69709) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-124-4x (5676) ಪುರಾ ದುರ್ಯೋಧನೇನೇಹ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಾಯ ಮಾನದ। ಆಖ್ಯಾತಂ ತಪ್ಯಮಾನೇನ ಶ್ರಿಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತವಾಗತಾಂ॥ 12-124-4 (69710) ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥೇ ಮಹಾರಾಜ ತವ ಸಭ್ರಾತೃಕಸ್ಯ ಹ। ಸಭಾಯಾಂ ಚಾಪಹಸನಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶೃಣು ಭಾರತ॥ 12-124-5 (69711) ಭವತಸ್ತಾಂ ಸಭಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮೃದ್ಧಿಂ ಚಾಪ್ಯನುತ್ತಮಾಂ। ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತದಾ ದೀನಃ ಸರ್ವಂ ಪಿತ್ರೇ ನ್ಯವೇದಯತ್॥ 12-124-6 (69712) ಶ್ರುತ್ವಾ ಹಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ದುರ್ಯೋಧನವಚಸ್ತದಾ। ಅಬ್ರವೀತ್ಕರ್ಣಸಹಿತಂ ದುರ್ಯೋಧನಮಿದಂ ವಚಃ॥ 12-124-7 (69713) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-124-8x (5677) ಕಿಮರ್ಥಂ ತಪ್ಯಸೇ ಪುತ್ರ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ। ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ವಾಮನುನೇಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿ ಸಂಯಗ್ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-124-8 (69714) ಯದಾ ತ್ವಾಂ ಮಹದೈಶ್ವರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪರಪುರಂಜಯ। ಕಿಂಕರಾ ಭ್ರಾತರಃ ಸರ್ವೇ ಮಿತ್ರಸಂಬಂಧಿಬಾಂಧವಾಃ॥ 12-124-9 (69715) ಆಚ್ಛಾದಯಸಿ ಪ್ರಾವಾರಾನಶ್ನಾಸಿ ಪಿಶಿತೌದನಂ। ಆಜಾನೇಯಾ ವಹಂತಿ ತ್ವಾಂ ಕಸ್ಮಾಚ್ಛೇಚಸಿ ಪುತ್ರಕ॥ 12-124-10 (69716) ದುರ್ಯೋಧನ ಉವಾಚ। 12-124-11x (5678) ದಶ ತಾತ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸ್ನಾತಕಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ। ಭುಂಜತೇ ರುಕ್ಮಪಾತ್ರೀಭಿರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿವೇಶನೇ॥ 12-124-11 (69717) ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ತಾಂ ಸಭಾಂ ದಿವ್ಯಪುಷ್ಪಫಲಾನ್ವಿತಾಂ। ಅಶ್ವಾಂಸ್ತಿತ್ತಿರಕಲ್ಮಾಷಾನ್ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ॥ 12-124-12 (69718) ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾಂ ಪಾಂಡವೇಯಾನಾಮೃದ್ಧಿಮಿಂದ್ರೋಪಮಾಂ ಶುಭಾಂ। ಅಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಸುಮಹತೀಮನುಶೋಚಾಮಿ ಮಾನದ॥ 12-124-13 (69719) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-124-14x (5679) ಯದೀಚ್ಛಸಿ ಶ್ರಿಯಂ ತಾತ ಯಾದೃಶೀ ಸಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇ। ವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ವಾ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೀಲವಾನ್ಭವ ಪುತ್ರಕ॥ 12-124-14 (69720) ಶೀಲೇನ ಹಿ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಃ ಶಕ್ಯಾ ಜೇತುಂ ನ ಸಂಶಯಃ। ನ ಹಿ ಕಿಂಚಿದಸಾಧ್ಯಂವೈ ಲೋಕೇ ಶೀಲವತಾಂ ಸತಾಂ॥ 12-124-15 (69721) ಏಕರಾತ್ರೇಣ ಮಾಂಧಾತಾ ತ್ರ್ಯಹೇಣ ಜನಮೇಜಯಃ। ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ನಾಭಾಗಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರತಿಪೇದಿವಾನ್॥ 12-124-16 (69722) ಏತೇ ಹಿ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಸರ್ವೇ ಶೀಲವಂತೋ ಯಶೋನ್ವಿತಾಃ। ತತಸ್ತೇಷಾಂ ಗುಣಕ್ರೀತಾ ವಸುಧಾ ಸ್ವಯಮಾಗತಾ॥ 12-124-17 (69723) ದುರ್ಯೋಧನ ಉವಾಚ। 12-124-18x (5680) ಕಥಂ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಶೀಲಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಾರತ। ಯೇನ ಶೀಲೇನ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಸುಂಧರಾಂ॥ 12-124-18 (69724) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-124-19x (5681) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ನಾರದೇನ ಪುರಾ ವೃತ್ತಂ ಶೀಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-124-19 (69725) ಪ್ರಾ--ದೇನ ಹೃತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಶ---ಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೈತ್ಯೇನ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಚ ವಶೇ ಕೃತಂ॥ 12-124-20 (69726) ತ--ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಶಕ್ರಃ ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಃ। ತಮುವಾಚ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಶ್ರೇಯ ಇಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಂ॥ 12-124-21 (69727) ತತೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತಸ್ಮೈ ಜ್ಞಾನಂ ನೈಶ್ರೇಯಸಂ ಪರಂ। ಕಥಯಾಮಾಸ ಭಗವಾಂದೇವೇಂದ್ರಾಯ ಕುರೂದ್ವಹ॥ 12-124-22 (69728) ಏತಾವಚ್ಛ್ರೇಯ ಇತ್ಯೇವ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಭಾಷತ। ಇಂದ್ರಸ್ತು ಭೂಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕೋ ವಿಶೇಷೋ ಭವೇದಿತಿ॥ 12-124-23 (69729) ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ। 12-124-24x (5682) ವಿಶೇಷೋಽಸ್ತಿ ಮಹಾಂಸ್ತಾತ ಭಾರ್ಗವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತತ್ರಾಗಮಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ಭೂಯ ಏವ ಸುರೋತ್ತಮ॥ 12-124-24 (69730) ಆತ್ಮನಸ್ತು ತತಃ ಶ್ರೇಯೋ ಭಾರ್ಗವಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ। ಜ್ಞಾನಮಾಗಮಯತ್ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಪುನಃ ಸ ಪರಮದ್ಯುತಿಃ॥ 12-124-25 (69731) ತೇನಾಪಿ ಸಮನುಜ್ಞಾತೋ ಭಾರ್ಗವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಶ್ರೇಯೋಽಸ್ತೀತಿ ಪರಂ ಭೂಯಃ ಶುಕ್ರಮಾಹ ಶತಕ್ರತುಃ॥ 12-124-26 (69732) ಭಾರ್ಗವಸ್ತ್ವಾಹ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಜ್ಞಾನಮಸ್ತಿ ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯುಕ್ತೋ ಹೃಷ್ಟಶ್ಚ ಸೋಽಭವತ್॥ 12-124-27 (69733) ಸ ತತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಹ್ಲಾದಂ ಪಾಕಶಾಸನಃ। ಸ್ತುತ್ವಾ ಪ್ರೋವಾಚ ಮೇಧಾವೀ ಶ್ರೇಯ ಇಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಂ॥ 12-124-28 (69734) ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ತ್ವಬ್ರವೀದ್ವಿಪ್ರಂ ಕ್ಷಣೋ ನಾಸ್ತಿ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಸಕ್ತಸ್ಯ ತತೋ ನೋಪದಿಶಾಮಿ ತೇ॥ 12-124-29 (69735) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ವಬ್ರವೀದ್ರಾಜನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಕ್ಷಣೋ ಭವೇತ್। ತದೋಪಾದೇಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಯದಿ ಕಾರ್ಯಾಂತರಂ ಭವೇತ್॥ 12-124-30 (69736) ತತಃ ಪ್ರೀತೋಽಭವದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಹ್ವಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ। ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ದದೌ ಕಾಲೇ ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವಂ ದ್ವಿಜೇ ತದಾ॥ 12-124-31 (69737) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಗುರುವೃತ್ತಿಮನುತ್ತಮಾಂ। ಚಕಾರ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಯದ್ಯಚ್ಚ ಮನಸೇಚ್ಛತಿ॥ 12-124-32 (69738) ಪೃಷ್ಟಶ್ಚ ತೇನ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಥಮರಿಂದಂ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಕಾರಣಂ ತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ। [ಪ್ರಹ್ಲಾದೋಽಪಿ ಮಹಾರಾಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥] 12-124-33 (69739) ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಉವಾಚ। 12-124-34x (5683) ನಾಸೂಯಾಮಿ ದ್ವಿಜಾನ್ವಿಪ್ರ ರಾಜಾಸ್ಮೀತಿ ಕಥಂಚನ। ಕಾಂಯಾನಿ ವದತಾಂ ತೇಷಾಂ ಸಂಯಚ್ಛಾಮಿ ವಹಾಮಿ ಚ॥ 12-124-34 (69740) ತೇ ವಿಸ್ರಬ್ಧಾಃ ಪ್ರಭಾಷಂತೇ ಸಂಯಚ್ಛಂತಿ ಚ ಮಾಂ ಸದಾ। ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಪಥೇ ಯುಕ್ತಂ ಶುಶ್ರೂಷುಮನಹಂಕೃತಂ॥ 12-124-35 (69741) ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಜಿತಕ್ರೋಧಂ ನಿಯತಂ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಂ। ಸಮಾಸಿಂಚಂತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಧ್ವಿವ ಮಕ್ಷಿಕಾಃ॥ 12-124-36 (69742) ಸೋಽಹಂ ವಾಗಗ್ರವಿದ್ಯಾನಾಂ ರಸಾನಾಮವಲೇಹಿತಾ। ಸ್ವಜಾತ್ಯಾನಧಿತಿಷ್ಠಾಮಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣೀವ ಚಂದ್ರಮಾಃ॥ 12-124-37 (69743) ಏತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಮೃತಮೇತಚ್ಚಕ್ಷುರನುತ್ತಮಂ। ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುಖೇ ಹವ್ಯಮೇತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-124-38 (69744) ಏತಾವಚ್ಛೇಯ ಇತ್ಯಾಹ ಪ್ರಹ್ಲಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಂ। ಶುಶ್ರೂಷಿತಸ್ತೇನ ತದಾ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-124-39 (69745) ಯಥಾವದ್ಗುರುವೃತ್ತ್ಯಾ ತೇ ಪ್ರೀತೋಽಸ್ಮಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ। ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಭದ್ರಂ ತೇ ಪ್ರದಾತಾಽಸ್ಮಿ ನ ಸಂಶಯಃ॥ 12-124-40 (69746) ಕೃತಮಿತ್ಯೇವ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರಮುವಾಚ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ। ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ತ್ವಬ್ರವೀತ್ಪ್ರೀತೋ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ವರ ಇತ್ಯುತ॥ 12-124-41 (69747) ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಚ। 12-124-42x (5684) ಯದಿ ರಾಜನ್ಪ್ರಸನ್ನಸ್ತ್ವಂ ಮಮ ಚೇದಿಚ್ಛಸಿ ಪ್ರಿಯಂ। ಭವತಃ ಶೀಲಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಪ್ರಾಪ್ನುಮೇಷ ವರೋ ಮಮ॥ 12-124-42 (69748) ತತಃ ಪ್ರೀತಸ್ತು ದೈತ್ಯೇಂದ್ರೋ ಭಯಮಸ್ಯಾಭವನ್ಮಹತ್। ವರೇ ಪ್ರದಿಷ್ಟೇ ವಿಪ್ರೇಣ ನಾಲ್ಪಚೇತಾಯಮಿತ್ಯುತ॥ 12-124-43 (69749) ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ಸ ಪ್ರಾಹ ಪ್ರಹ್ಲಾದೋ ವಿಸ್ಮಿತಸ್ತದಾ। ಉಪಾಕೃತ್ಯ ತು ವಿಪ್ರಾಯ ವರಂ ದುಃಖಾನ್ವಿತೋಽಭವತ್॥ 12-124-44 (69750) ದತ್ತೇ ವರೇ ಗತೇ ವಿಪ್ರೇ ಚಿಂತಾಽಸೀನ್ಮಹತೀ ತದಾ। ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ನಿಶ್ಚಯಂ ನ ಚ ಜಗ್ಮಿವಾನ್॥ 12-124-45 (69751) ತಸ್ಯ ಚಿಂತಯತಸ್ತಾವಚ್ಛಾಯಾಭೂತಂ ಮಹಾದ್ಯುತೇಃ। ತೇಜೋವಿಗ್ರಹವತ್ತಾತ ಶರೀರಮಜಹಾತ್ತದಾ॥ 12-124-46 (69752) ತಮಪೃಚ್ಛನ್ಮಹಾರಾಜಃ ಪ್ರಹ್ಲಾದಃ ಕೋ ಭವಾನಿತಿ। ಪ್ರತ್ಯಾಹ ತಂ ತು ಶೀಲೋಸ್ಮಿ ತ್ಯಕ್ತೋ ಗಚ್ಛಾಂಯಹಂ ತ್ವಯಾ॥ 12-124-47 (69753) ತಸ್ಮಿಂದ್ವಿಜೋತ್ತಮೇ ರಾಜನ್ವತ್ಸ್ಯಾಂಯಹಮರಿಂದಮ। ಯೋಽಸೌ ಶಿಷ್ಯತ್ವಮಾಗಂಯ ತ್ವಯಿ ನಿತ್ಯಂ ಸಮಾಹಿತಃ। ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಽಂತರ್ಹಿತಂ ತದ್ವೈ ಶಕ್ರಂ ಚಾನ್ವಾವಿಶತ್ಪ್ರಭೋ॥ 12-124-48 (69754) ತಸ್ಮಿಂಸ್ತೇಜಸಿ ಯಾತೇ ತು ತಾದೃಗ್ರೂಪಸ್ತತೋಪರಃ। ಶರೀರಾನ್ನಿಃ ಸೃತಸ್ತಸ್ಯ ಕೋ ಭವಾನಿತಿ ಸೋಬ್ರವೀತ್॥ 12-124-49 (69755) ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಯತ್ರಾಸೌ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ। ತತ್ರ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರ ಯತಃ ಶೀಲಂ ತತೋ ಹ್ಯಹಂ॥ 12-124-50 (69756) ತತೋಽಪರೋ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ನಿವ ತೇಜಸಾ। ಶರೀರಾನ್ನಿಃ ಸೃತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-124-51 (69757) ಕೋ ಭವಾನಿತಿ ಪೃಷ್ಟಶ್ಚ ತಮಾಹ ಸ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಸತ್ಯಂ ವಿದ್ಧ್ಯಸುರೇಂದ್ರಾದ್ಯ ಪ್ರಯಾಸ್ಯೇ ಧರ್ಮಮನ್ವಹಂ॥ 12-124-52 (69758) ತಸ್ಮಿನ್ನನುಗತೇ ಧರ್ಮಂ ಪುರುಷೇ ಪುರುಷೋಽಪರಃ। ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ತತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಷ್ಟಶ್ಚಾಹ ಮಹಾತಪಾಃ॥ 12-124-53 (69759) ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಯತಃ ಸತ್ಯಂ ತತೋ ಹ್ಯಹಂ। ತಸ್ಮಿನ್ಗತೇ ಮಹಾಶ್ವೇತಾ ಶರೀರಾತ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ಯಯೌ॥ 12-124-54 (69760) ಪೃಷ್ಟಶ್ಚಾಹ ಬಲಂ ವಿದ್ಧಿ ಯತೋ ವೃತ್ತಮಹಂ ತತಃ। ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಯಯೌ ತತ್ರ ಯತೋ ವೃತ್ತಂ ನರಾಧಿಪ॥ 12-124-55 (69761) ತತಃ ಪ್ರಭಾಮಯೀ ದೇವೀ ಶರೀರಾತ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ಯಯೌ। ತಾಮಪೃಚ್ಛತ್ಸ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರಃ ಸಾ ಶ್ರೀರಿತ್ಯೇನಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-124-56 (69762) ಉಷಿತಾಽಸ್ಮಿ ಸುಖಂ ನಿತ್ಯಂ ತ್ವಯಿ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮ। ತ್ವಯಾ ಯುಕ್ತಾ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಬಲಂ ಹ್ಯನುಗತಾ ಹ್ಯಹಂ॥ 12-124-57 (69763) ತತೋ ಭಯಂ ಪ್ರಾದುರಾಸೀತ್ಪ್ರಹ್ಲಾದಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಅಪೃಚ್ಛತ ಚ ತಾಂ ಭೂಯಃ ಕ್ವ ಯಾಸಿ ಕಮಲಾಲಯೇ॥ 12-124-58 (69764) ತ್ವಂ ಹಿ ಸತ್ಯವ್ರತಾ ದೇವೀ ಲೋಕಸ್ಯ ಪರಮೇಶ್ವರೀ। ಕಶ್ಚಾಸೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತತ್ತ್ವಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಂ॥ 12-124-59 (69765) ಶ್ರೀರುವಾಚ। 12-124-60x (5685) ಸ ಶಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಯಸ್ತ್ವತ್ತಶ್ಚೈವೋಪಶಿಕ್ಷಿತಃ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ತೇ ಯದಶ್ವರ್ಯಂ ತತ್ತೇನಾಪಹೃತಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-124-60 (69766) ಶೀಲೇನ ಹಿ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತ್ವಯಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ನಿರ್ಜಿತಾಃ। ತದ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಸುರೇಂದ್ರೇಣ ತವ ಶೀಲಂ ಹೃತಂ ಪ್ರಭೋ॥ 12-124-61 (69767) ಧರ್ಮಃ ಸತ್ಯಂ ತಥಾ ವೃತ್ತಂ ಬಲಂ ಚೈವ ತಥಾಽಪ್ಯಹಂ। ಶೀಲಮೂಲಾ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸದಾ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-124-62 (69768) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-124-63x (5686) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತಾ ಶ್ರೀಸ್ತು ತೇ ಚ ಸರ್ವೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತು ಪಿತರಂ ಭೂಯ ಏವಾಬ್ರವೀತ್ತದಾ॥ 12-124-63 (69769) ಶೀಲಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವೇತ್ತುಂ ಕೌರವನಂದನ। ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಚ ಯಥಾ ಶೀಲಂ ತಂ ಚೋಪಾಯಂ ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-124-64 (69770) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-124-65x (5687) ಸೋಪಾಯಂ ಪೂರ್ವಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಹ್ಲಾದೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಸಂಕ್ಷೇಪತಸ್ತು ಶೀಲಸ್ಯ ಶೃಣು ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ನರೇಶ್ವರ॥ 12-124-65 (69771) ಅದ್ರೋಹಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ಗಿರಾ। ಅನುಗ್ರಹಶ್ಚ ದಾನಂ ಚ ಶೀಲಮೇತತ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-124-66 (69772) ಯದನ್ಯೇಷಾಂ ಹಿತಂ ನ ಸ್ಯಾದಾತ್ಮನಃ ಕರ್ಮ ಪೌರುಷಂ। ಅಪತ್ರಪೇತ ವಾ ಯೇನ ನ ತತ್ಕುರ್ಯಾತ್ಕಥಂಚನ॥ 12-124-67 (69773) ತತ್ತು ಕರ್ಮ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೇನ ಶ್ಲಾಧ್ಯೇತ ಸಂಸದಿ। ಶೀಲಂ ಸಮಾಸೇನೈತತ್ತೇ ಕಥಿತಂ ಕುರುಸತ್ತಮ॥ 12-124-68 (69774) ಯದ್ಯಪ್ಯಶೀಲಾ ನೃಪತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ಶ್ರಿಯಂ ಕ್ವಚಿತ್। ನ ಭುಂಜತೇ ಚಿರಂ ತಾತ ಸಮೂಲಾಶ್ಚ ಪತಂತಿ ತೇ॥ 12-124-69 (69775) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಉವಾಚ। 12-124-70x (5688) ಏತದ್ವಿದಿತ್ವಾ ತತ್ತ್ವೇನ ಶೀಲವಾನ್ಭವ ಪುತ್ರಕ। ಯದೀಚ್ಛಸಿ ಶ್ರಿಯಂ ತಾತ ಸುವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾತ್। `ಅಧಿಕಾಂ ಚಾಪಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ತತಸ್ತ್ವಂ ಶೀಲವಾನ್ಭವಾ॥' 12-124-70 (69776) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-124-71x (5689) ಏತತ್ಕಥಿತವಾನ್ಪುತ್ರೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋ ಮಹೀಪತಿಃ। ಏತತ್ಕುರುಷ್ವ ಕೌಂತೇಯ ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ತತ್ಫಲಂ॥ ॥ 12-124-71 (69777) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ವಿಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 124॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-124-1 ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕಾರಣಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-124-8 ಯದಿ ಸಂಯಗ್ಭವಿಷ್ಯಸಾತಿ ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-124-13 ಋದ್ಧಿಂ ವೈಶ್ರವಣೀಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-124-22 ನೈಶ್ರೇಯಚಸಂ ಮೋಕ್ಷೋಪಯೋಗಿ॥ 12-124-23 ಕೋ ವಿಶೇಷಃ। ನೈಶ್ರೇಯಸಾದಪಿ ಕಿಂಶ್ರೇಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-124-37 ಕ್ಷುದ್ರಾಭಿರ್ಮಧುಮಕ್ಷಿಕಾಭಿರ್ನಿರ್ಮಿತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಧು। ತತ್ರ ಮಕ್ಷಿಕಾಮಧ್ವಿವ ಮಾಂ ತೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ಸಿಂಚಂತಿ। ವಾಗಗ್ರವಿದ್ಯಾನಾಂ ವಾಗಗ್ರೇ ಏವಂ ನತು ಪುಸ್ತಕೇ ವಿದ್ಯಾ ಯೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ। ಸೋಽಹಂ ವಾಗಂತ್ಯಪುಷ್ಟಾನಾಂ ಮಧೂನಾಂ ಪರಿಲೇಹಿತೇತಿ ಡ. ಪಾಠಃ॥ 12-124-43 ವಿಪ್ರೇಣ ವಿಪ್ರಾಯ। ಚೇತಾಯಮಿತಿ ಸಂಧಿರಾರ್ಷಃ॥ 12-124-46 ತೇಜೋವಿಗ್ರಹವತ್ ತೇಜೋಮಯಶರೀರಂ ಶೀಲಂ॥ 12-124-64 ಶೀಲಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಥ. ಪಾಠಃ॥

12-125-0 (69778) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-125-0x (5690) ಶೀಲಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಪುರುಷೇ ಕಥಿತಂ ತೇ ಪಿತಾಮಹ। ಕಥಮಾಶಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಕಾ ಚ ಸಾ ತದ್ವದಸ್ವ ಮೇ॥ 12-125-1 (69779) ಸಂಶಯೋ ಮೇ ಮಹಾನೇಷ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಪಿತಾಮಹ। ಛೇತ್ತಾ ಚ ತಸ್ಯ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ತ್ವತ್ತಃ ಪರಪುರಂಜಯ॥ 12-125-2 (69780) ಪಿತಾಮಹಾಶಾ ಮಹತೀ ಮಮಾಸೀದ್ಧಿ ಸುಯೋಧನೇ। ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಯುದ್ಧೇ ತು ತದ್ಯುಕ್ತಂ ತತ್ಕರ್ತಾಽಯಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ॥ 12-125-3 (69781) ಸರ್ವಸ್ಯಾಶಾ ಸುಮಹತೀ ಪುರುಷಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ। ಸ್ಯಾಂ ವಿಹನ್ಯಮಾನಾಯಾಂ ದುಃಖೋ ಮೃತ್ಯುರ್ನ ಸಂಶಯಃ॥ 12-125-4 (69782) ಽಹಂ ಹತಾಶೋ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಕೃತಸ್ತೇನ ದುರಾತ್ಮನಾ। ರ್ತರಾಷ್ಟ್ರೇಣ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಶ್ಯ ಮಂದಾತ್ಮತಾಂ ಮಮ॥ 12-125-5 (69783) ಆಶಾಂ ಬೃಹತ್ತರೀಂ ಮನ್ಯೇ ಪರ್ವತಾದಪಿ ಸದ್ರುಮಾತ್। ಆಕಾಶಾದಪಿ ವಾ ರಾಜನ್ನಪ್ರಮೇಯಾಽಥವಾ ಪುನಃ॥ 12-125-6 (69784) ಏಷಾ ಚೈವ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ದುರ್ವಿಚಿಂತ್ಯಾ ಸುದುರ್ಲಭಾ। ದುರ್ಲಭತ್ವಾಚ್ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕಿಮನ್ಯದ್ದುರ್ಲಭಂ ತತಃ॥ 12-125-7 (69785) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-125-8x (5691) ಅತ್ರ ತೇ ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ನಿಬೋಧ ಮೇ। ಇತಿಹಾಸಂ ಸುಮಿತ್ರಸ್ಯ ನಿರ್ವೃತ್ತಮೃಷಭಸ್ಯ ಚ॥ 12-125-8 (69786) ಸುಮಿತ್ರೋ ನಾಮ ರಾಜರ್ಷಿರ್ಹೈಹಯೋ ಮೃಗಯಾಂ ಗತಃ। ಸಸಾರ ಚ ಮೃಗಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಬಾಣೇನಾನತಪರ್ವಣಾ॥ 12-125-9 (69787) ಸ ಮೃಗೋ ಬಾಣಮಾದಾಯ ಯಯಾವತಿಪರಾಕ್ರಮಃ। ಸ ಚ ರಾಜಾ ಬಲೀ ತೂರ್ಣಂ ಸಸಾರ ಮೃಗಮಂತಿಕಾತ್॥ 12-125-10 (69788) ತತೋ ನಿಂನಂ ಸ್ಥಲಂ ಚೈವ ಸಮೃಗೋಽದ್ರವದಾಶುಗಃ। ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಮೇನ ಸ ಪಥಾಽಗಮತ್॥ 12-125-11 (69789) ತತಃ ಸ ರಾಜಾ ತಾರುಣ್ಯಾದೌರಸನ ಬಲೇನ ಚ। ಚಚಾರ ಬಾಣಾಸನಭೃತ್ಸಖಂಗೋ ಹಂಸವತ್ತದಾ॥ 12-125-12 (69790) ತತೋ ನದಾನ್ನದೀಶ್ಚೈವ ಪಲ್ವಲಾನಿ ವನಾನಿ ಚ। ಅತಿಕ್ರಂಯಾಭ್ಯತಿಕ್ರಂಯ ಸಸಾರೈಕೋ ವನೇಚರಃ॥ 12-125-13 (69791) ಸ ತು ತಾವನ್ಮೃಗೋ ರಾಜನ್ನಾಸಾದ್ಯಾಸಾದ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಂ। ಪುನರಭ್ಯೇತಿ ಜವನೋ ಜವೇನ ಮಹತಾ ತತಃ॥ 12-125-14 (69792) ಸ ತಸ್ಯ ಬಾಣೈರ್ಬಹುಭಿಃ ಸಮಭ್ಯಸ್ತೋ ವನೇಚರಃ। ಪ್ರಕ್ರೀಡನ್ನಿವ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪುನರಭ್ಯೇತಿ ಚಾಂತಿಕಂ॥ 12-125-15 (69793) ಪುನಶ್ಚ ಜವಮಾಸ್ಥಾಯ ಜವನೋ ಮೃಗಯೂಥಪಃ। [ಅತೀತ್ಯಾತೀತ್ಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪುನರಭ್ಯೇತಿ ಚಾಂತಿಕಂ॥] 12-125-16 (69794) ತಸ್ಯ ಮರ್ಮಚ್ಛಿದಂ ಘೋರಂ ಸುಮಿತ್ರೋಽಮಿತ್ರಕರ್ಶನಃ। ಸಮಾದಾಯ ಶರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕಾರ್ಮುಕಾನ್ನಿರವಾಸಯತ್॥ 12-125-17 (69795) [ತತೋ ಗವ್ಯೂತಿಮಾತ್ರೇಣ ಮೃಗಯೂಥಪಯೂಥಪಃ।] ತಸ್ಯ ಬಾಣಪಥಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಥಿವಾನ್ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ॥ 12-125-18 (69796) ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತೇ ಬಾಣೇ ಭೂಮೌ ಜ್ವಲಿತತೇಜಸಿ। ಪ್ರವಿವೇಶ ಮೃಗೋಽರಣ್ಯಂ ಮೃಗಂ ರಾಜಾಽಪ್ಯಭಿದ್ರವತ್॥ ॥ 12-125-19 (69797) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 125॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-125-3 ಯುಕ್ತಂ ಯುದ್ಧಂ ವಿನೈವ ರಾಜ್ಯಾರ್ಧದಾನಂ। ಕರ್ತಾ ಕರಿಷ್ಯತಿ॥ 12-125-7 ದುರ್ಲಭಾ ದುರ್ಜಯಾ॥ 12-125-12 ಬಾಣಾಸನಭೃದ್ಧನುರ್ಧರಃ॥ 12-125-15 ಸಮಭ್ಯಸ್ತೋ ಬಿದ್ಧಃ॥

12-126-0 (69798) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-126-0x (5692) ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚ ಮಹಾರಣ್ಯಂ ತಾಪಸಾನಾಮಥಾಶ್ರಮಂ। ಆಸಸಾದ ತತೋ ರಾಜಾ ಶ್ರಾಂತಶ್ಚೋಪಾವಿಶತ್ತದಾ॥ 12-126-1 (69799) ತಂ ಕಾರ್ಮುಕಧರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರಮಾರ್ತಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ತದಾ। ಸಮೇತ್ಯ ಋಷಯಸ್ತಸ್ಮೈ ಪೂಜಾಂ ಚಕ್ರುರ್ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-126-2 (69800) ಸ ಪೂಜಾಮೃಷಿಭಿರ್ದತ್ತಾಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ನರಾಧಿಪಃ। ಅಪೃಚ್ಛತ್ತಾಪಸಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತಪೋವೃದ್ಧಿಮನುತ್ತಮಾಂ॥ 12-126-3 (69801) ತೇ ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ವಚನಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತಪೋಧನಾಃ। ಋಷಯೋ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲಮಪೃಚ್ಛಂಸ್ತತ್ಪ್ರಯೋಜನಂ॥ 12-126-4 (69802) ಕೇನ ಭದ್ರಮುಖಾರ್ಥೇನ ತಪೋವನಮುಪಾಗತಃ। ಪದಾತಿರ್ಬದ್ಧನಿಸ್ತ್ರಿಂಶೋ ಧನ್ವೀ ಬಾಣೀ ನರೇಶ್ವರ॥ 12-126-5 (69803) ಏತದಿಚ್ಛಾಮಹೇ ಶ್ರೋತುಂ ಕುತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸಿ ಮಾನದ। ಕಸ್ಮಿನ್ಕುಲೇ ತು ಜಾತಸ್ತ್ವಂ ಕಿಂನಾಮಾ ಚಾಸಿ ಬ್ರೂಹಿ ನಃ॥ 12-126-6 (69804) ತತಃ ಸ ರಾಜಾ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ದ್ವಿಜೇಭ್ಯಃ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ಆಚಖ್ಯೌ ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಪರಿಚರ್ಯಾಂ ಚ ಭಾರತ॥ 12-126-7 (69805) ಹೈಹಯಾನಾಂ ಕುಲೇ ಜಾತಃ ಸುಮಿತ್ರೋಽಮಿತ್ರಕರ್ಶನಃ। ಚರಾಮಿ ಮೃಗಯೂಥಾನಿ ನಿಘ್ರನ್ಬಾಣೈಃ ಸಹಸ್ರಶಃ॥ 12-126-8 (69806) ಬಲೇನ ಮಹತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಸಾಮಾತ್ಯಃ ಸಾವರೋಧಕಃ। ಮೃಗಸ್ತು ವಿದ್ಧೋ ಬಾಣೇನ ಮಯಾ ಸರತಿ ಶಲ್ಯವಾನ್॥ 12-126-9 (69807) ತಂ ದ್ರವಂತಮನುಪ್ರಾಪ್ತೋ ವನಮೇತದ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ। ಭವತ್ಸಕಾಶಂ ನಷ್ಟಶ್ರೀರ್ಹತಾಶಃ ಶ್ರಮಕರ್ಶಿತಃ॥ 12-126-10 (69808) ಕಿಂನು ದುಃಖಮತೋಽನ್ಯದ್ವೈ ಯದಹಂ ಶ್ರಮಕರ್ಶಿತಃ। ಭವತಾಮಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಹತಾಶೋ ಭ್ರಷ್ಟಲಕ್ಷಣಃ॥ 12-126-11 (69809) ನ ರಾಜಲಕ್ಷಣತ್ಯಾಗಃ ಪುನರಸ್ಯ ತಪೋಧನಾಃ। ದುಃಖಂ ಕರೋತಿ ಮೇ ತೀವ್ರಂ ಯಥಾಽಽಶಾ ವಿಹತಾ ಮಮ॥ 12-126-12 (69810) ಹಿಮವಾನ್ವಾ ಮಹಾಶೈಲಃ ಸಮುದ್ರೋ ವಾ ಮಹೋದಧಿಃ। ಮಹತ್ತ್ವಾನ್ನಾನ್ವಪದ್ಯೇತಾಂ ರೋದಸ್ಯೋರಂತರಂ ಯಥಾ॥ 12-126-13 (69811) ಆಶಾಯಾಸ್ತಪಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ತಥಾ ನಾಂತಮಹಂ ಗತಃ। ಭವತಾಂ ವಿದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಜ್ಞಾ ಹಿ ತಪೋಧನಾಃ॥ 12-126-14 (69812) ಭವಂತಃ ಸುಮಹಾಭಾಗಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಸಂಶಯಂ। ಆಶಾವಾನ್ಪುರುಷೋ ಯಃ ಸ್ಯಾದಂತರಿಕ್ಷಮಥಾಪಿ ವಾ॥ 12-126-15 (69813) ಕಿಂನು ಜ್ಯಾಯಸ್ತರಂ ಲೋಕೇ ಮಹತ್ತ್ವೇ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ವಃ। ಏತದಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವೇನ ಶ್ರೋತುಂ ಕಿಮಿಹ ದುರ್ಲಭಂ॥ 12-126-16 (69814) ಯದಿ ಗುಹ್ಯಂ ನ ವೋ ನಿತ್ಯಂ ತದಾ ಪ್ರಬ್ರೂತ ಮಾ ಚಿರಂ। ನ ಹಿ ಗುಹ್ಯತಮಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ದ್ವಿಜಪುಂಗವಾಃ॥ 12-126-17 (69815) ಭವತ್ತಪೋವಿಘಾತೋ ವಾ ಯೇನ ಸ್ಯಾದ್ವಿರಮೇ ತತಃ। ಯದಿ ವಾಽಸ್ತಿ ಕಥಾಯೋಗೋ ಯೋಽಯಂ ಪ್ರಶ್ನೋ ಮಯೇರಿತಃ॥ 12-126-18 (69816) ಏತತ್ಕಾರಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ। ಭವಂತೋಽಪಿ ತಪೋನಿತ್ಯಾ ಬ್ರೂಯುರೇತತ್ಸಮಾಹಿತಾಃ॥ ॥ 12-126-19 (69817) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಙ್ವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 126॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-126-5 ಹೇ ಭದ್ರಮುಖ॥ 12-126-12 ಆಶಾ ಮೃಗಾಶಾ॥ 12-126-13 ಹಿಮವಾನುಚ್ಚತ್ವೇನ ಮಹೋದಧಿರ್ವಿತತತ್ವೇನ ಚ ಗಗನಾಂತಂ ನಾನ್ವಪದ್ಯೇತಾಂ। ತಸ್ಯ ತತೋಽಪ್ಯುಚ್ಚತ್ವಾದ್ವಿತತತ್ವಾಚ್ಚ॥ 12-126-15 ಆಶಾವಾನ್ ಆಶಾಯಾ ಮಹತ್ತ್ವೇನ ತದ್ವತೋಽಪಿ ಮಹತ್ತ್ವಮಂತರಿಕ್ಷವತ್॥ 12-126-17 ಯದ್ಯಗುಹ್ಯಂ ತಪೋನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಬ್ರೂತೇಹ ಮಾಚಿರಮಿತಿ ಥ.ದ.ಪಾಠಃ॥

12-127-0 (69818) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-127-0x (5693) ತತಸ್ತೇಷಾಂ ಸಮೇತಾನಾಮೃಷೀಣಾಮೃಷಿಸತ್ತಮಃ। ಋಷಭೋ ನಾಮ ವಿಪ್ರರ್ಷಿರ್ವಿಸ್ಮಯನ್ನಿದಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-127-1 (69819) ಪುರಾಽಹಂ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ ತೀರ್ಥಾನ್ಯನುಚರನ್ಪ್ರಭೋ। ಸಮಾಸಾದಿತವಾಂದಿವ್ಯಂ ನರನಾರಾಯಣಾಶ್ರಮಂ॥ 12-127-2 (69820) ಯತ್ರ ಸಾ ಬದರೀ ರಂಯಾ ಸರೋ ವೈಹಾಯಸಂ ತಥಾ। ಯತ್ರ ಚಾಶ್ವಶಿರಾ ರಾಜನ್ವೇದಾನ್ಪಠತಿ ಶಾಶ್ವತಾನ್॥ 12-127-3 (69821) ತಸ್ಮಿನ್ಸರಸಿ ಕೃತ್ವಾಽಹಂ ವಿಧಿವತ್ತರ್ಪಣಂ ಪುರಾ। ಪಿತೃಣಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಚ ತತೋಶ್ರಮಮಿಯಾಂ ತದಾ॥ 12-127-4 (69822) ರಮಾತೇ ಯತ್ರ ತೌ ನಿತ್ಯಂ ನರನಾರಾಯಣಾವೃಷೀ। ಅದೂರಾದಾಶ್ರಮಾತ್ಕಿಂಚಿದ್ವಾಸಾರ್ಥಮಗಮಂ ತದಾ॥ 12-127-5 (69823) ಅತ್ರ ಚೀರಾಜಿನಧರಂ ಕೃಶಮುಚ್ಚಮತೀವ ಚ। ಅದ್ರಾಕ್ಷಮೃಷಿಮಾಯಾಂತಂ ತನುಂ ನಾಮ ತಪೋನಿಧಿಂ॥ 12-127-6 (69824) ಅನ್ಯೈರ್ನರೈರ್ಮಹಾಬಾಹೋ ವಪುಷಾಽಪ್ರತಿಮಂ ತದಾ। ಕೃಶತಾ ಚಾಪಿ ರಾಜರ್ಷೇ ನ ದೃಷ್ಟಾ ತಾದೃಶೀ ಮಯಾ॥ 12-127-7 (69825) ಶರೀರಮಪಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ತನು ಕಾನಿಷ್ಠಿಕಾಸಮಂ। ಗ್ರೀವಾ ಬಾಹೂ ತಥಾ ಪಾದೌ ಕೇಶಾಶ್ಚಾದ್ಭುತದರ್ಶನಾಃ॥ 12-127-8 (69826) ಶಿರಃ ಕಾಯಾನುರೂಪಂ ಚ ಕರ್ಣೌ ನೇತ್ರೇ ತಥೈವ ಚ। ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಚೈವ ಚೇಷ್ಟಾ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೇ ರಾಜಸತ್ತಮ॥ 12-127-9 (69827) ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಹಂ ತಂ ಕೃಶಂ ವಿಪ್ರಂ ಭೀತಃ ಪರಮದುರ್ಮನಾಃ। ಪಾದೌ ತಸ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯಾಥ ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಾಂಜಲಿರಗ್ರತಃ॥ 12-127-10 (69828) ನಿವೇದ್ಯ ನಾಮಗೋತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಕಾರ್ಯಂ ನರರ್ಷಭ। ಪ್ರದಿಷ್ಟೇ ಚಾಸನೇ ತೇನ ಶನೈರಹಮುಪಾವಿಶಂ॥ 12-127-11 (69829) ತತಃ ಸ ಕಥಯಾಮಾಸ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತಾಃ ಕಥಾಃ। ಋಷಿಮಧ್ಯೇ ಮಹಾರಾಜ ತತ್ರ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ॥ 12-127-12 (69830) ತ--ಸ್ತು ಕಥಯತ್ಯೇವ ರಾಜಾ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ। ಉಪಯಾಜ್ಜವನೈರಶ್ವೈಃ ಸಬಲಃ ಸಾವರೋಧನಃ॥ 12-127-13 (69831) ಸ್ಮರಂಪುತ್ರಮರಣ್ಯೇ ವೈ ನಷ್ಟಂ ಪರಮದುರ್ಮನಾಃ। ಭೂವಿದ್ಯುಂನಪಿತಾ ಶ್ರೀಮಾನ್ವೀರದ್ಯುಂನೋ ಮಹಾಯಶಾಃ॥ 12-127-14 (69832) ಇಹ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಂ ಪುತ್ರಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹೇತಿ ಭಾರತ। ಏವಮಾಶಾಕೃಶೋ ರಾಜಾ ಚರನ್ವನಮಿದಂ ಪುರಾ॥ 12-127-15 (69833) ದುರ್ಲಭಃ ಸ ಮಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಭೂಯ ಏವ ಚ ಧಾರ್ಮಿಕ। ಏಕಃ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾರಣ್ಯೇ ನಷ್ಟ ಇತ್ಯಸಕೃತ್ತದಾ॥ 12-127-16 (69834) ನ ಸ ಶಕ್ಯೋ ಮಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಮಾಶಾ ಚ ಮಹತೀ ಮಮ। ತಯಾ ಪರೀತಗಾತ್ರೋಽಹಂ ಮುಮೂರ್ಷುರ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-127-17 (69835) ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಭಗವಾಂಸ್ತನುರ್ಮುನಿವರೋತ್ತಮಃ। ಅವಾಕ್ಶಿರಾ ಧ್ಯಾನಪರೋ ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ತಸ್ಥಿವಾನ್॥ 12-127-18 (69836) ತಮನುಧ್ಯಾಂತಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಾ ಪರಮದುರ್ಮನಾಃ। ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ದೀನಾತ್ಮಾ ಮಂದಮಂದಮಿವಾಸಕೃತ್॥ 12-127-19 (69837) ದುರ್ಲಭಂ ಕಿಂನು ದೇವರ್ಷೇ ಆಶಾಯಾಶ್ಚೈವ ಕಿಂ ಮಹತ್। ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನೇತದ್ಯದಿ ಗುಹ್ಯಂ ನ ಚೇತ್ತದಾ॥ 12-127-20 (69838) ತನುರುವಾಚ। 12-127-21x (5694) ಮಹರ್ಷಿರ್ಭಗವಾಂಸ್ತೇನ ಪೂರ್ವಮಾಸೀದ್ವಿಮಾನಿತಃ। ಬಾಲಿಶಾಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಮಂದಭಾಗ್ಯತಯಾಽಽತ್ಮನಃ। ಅರ್ಥಯನ್ಕುಶಲಂ ರಾಜನ್ಕಾಂಚನಂ ವಲ್ಕಲಾನಿ ಚ॥ 12-127-21 (69839) [ಅವಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕೇನಾಪಿ ನ ಸಂಪಾದಿತವಾಂಸ್ತತಃ।] ನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ ಸ ತು ವಿಪ್ರರ್ಷಿರ್ನಿರಾಶಃ ಸಮಪದ್ಯತ॥ 12-127-22 (69840) ಏವಮುಕ್ತೋಽಭಿವಾದ್ಯಾಥ ತಮೃಷಿಂ ಲೋಕಪೂಜಿತಂ। ಶ್ರಾಂತೋಽವಸೀದದ್ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಥಾ ತ್ವಂ ನರಸತ್ತಮ॥ 12-127-23 (69841) ಅರ್ಧ್ಯಂ ತತಃ ಸಮಾನೀಯ ಪಾದ್ಯಂ ಚೈವ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಆರಣ್ಯೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ರಾಜ್ಞೇ ಸರ್ವಂ ನ್ಯವೇದಯತ್॥ 12-127-24 (69842) ತತಸ್ತಮೃಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಪರಿವಾರ್ಯ ನರರ್ಷಭಂ। ಉಪಾವಿಶನ್ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಪ್ತರ್ಷಯ ಇವ ಧ್ರುವಂ॥ 12-127-25 (69843) ಅಪೃಚ್ಛಂಶ್ಚೈವ ತತ್ರೈನಂ ರಾಜಾನಮಪರಾಜಿತಂ। ಪ್ರಯೋಜನಮಿದಂ ಸರ್ವಮಾಶ್ರಮಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶನೇ॥ ॥ 12-127-26 (69844) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 127॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-127-3 ವೈಹಾಯಸಂ ವಿಹಾಯಸಾ ಗಚ್ಛಂತ್ಯಾ ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾ ವೈಹಾಯಸ್ಯಾ ಇದಂ ವೈಹಾಯಸಂ॥ 12-127-4 ತತೋಶ್ರಮಂ ತತ ಆಶ್ರಮಂ ಮಂಡಪಂ ಇಯಾಂ ಗತವಾಮಹ॥ 12-127-5 ರೇಮಾತೇ ರಜಸಾ ಯತ್ರೇತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-127-7 ವಪುಯಾಽಷ್ಟಗುಣಾನ್ವಿತಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-127-21 ತೇನ ತವ ಪುತ್ರೇಣ ಭೂರಿದ್ಯುಂರೇನ॥ 12-127-23 ಏವಂ ಮುನಿನಾ ಉಕ್ತಃ ವೀರದ್ಯುಂನಃ ಅವಸೀದತ್ ನಷ್ಟಪ್ರಾಯೋಽಭೂದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-127-26 ಏವಂ ಮುನಿನಾ ರಾಜಪೂಜಾನಂತರಂ ಆಗತಾಃ ಕಿಮರ್ಥಂ ಆಶ್ರಮೇ ತ್ವಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ೋಽಸೀತ್ಯ ಪೃಚ್ಛನ್॥

12-128-0 (69845) ರಾಜೋವಚಾ। 12-128-0x (5695) ವೀರದ್ಯುಂನ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ರಾಜಾಽಹಂ ದಿಕ್ಷು ವಿಶ್ರುತಃ। ಭೂರಿದ್ಯುಂನಂ ಸುತಂ ನಷ್ಟಮನ್ವೇಷ್ಟುಂ ವನಮಾಗತಃ॥ 12-128-1 (69846) ಏಕಃ ಪುತ್ರಃ ಸ ವಿಪ್ರಾಗ್ರ್ಯ ಬಾಲ ಏವ ಚ ಸೋಽನಘಃ। ನ ದೃಶ್ಯತೇ ವನೇ ಚಾಸ್ಮಿಂಸ್ತಮನ್ವೇಷ್ಟುಂ ಚರಾಂಯಹಂ॥ 12-128-2 (69847) ಋಷಭ ಉವಾಚ। 12-128-3x (5696) ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ತೇನ ವಚನೇ ರಾಜ್ಞಾ ಮುನಿರಧೋಮುಖಃ। ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಭವತ್ತತ್ರ ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತವಾನ್ನೃಪಂ॥ 12-128-3 (69848) ಸ ಹಿ ತೇನ ಪುರಾ ವಿಪ್ರೋ ರಾಜ್ಞಾ ನಾತ್ಯರ್ಥಮಾನಿತಃ। ಆಶಾಕೃತಶ್ಚ ರಾಜೇಂದ್ರ ತಪೋ ದೀರ್ಘಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ॥ 12-128-4 (69849) ಪ್ರತಿಗ್ರಹಮಹಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ನ ಕರಿಷ್ಯೇ ಕಥಂಚನ। ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚೈವ ವರ್ಣಾನಾಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ಧಿಯಂ ತದಾ॥ 12-128-5 (69850) ಆಶಾ ಹಿ ಪುರುಷಂ ಬಾಲಮಾಲಾಪಯತಿ ತಸ್ಥೂಷೀ। ತಾಮಹಂ ವ್ಯಪನೇಷ್ಯಾಮಿ ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। [ವೀರದ್ಯುಂನಸ್ತು ತಂ ಭೂಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಮುನಿಸತ್ತಮಂ॥] 12-128-6 (69851) ರಾಜೋವಾಚ। 12-128-7x (5697) ಆಶಾಯಾಃ ಕಿಂಚ ವೃತ್ತಂ ವೈ ಕಿಂಚೇಹ ಭುವಿ ದುರ್ಲಭಂ। ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನೇತತ್ತ್ವಂ ಹಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥದರ್ಶಿವಾನ್॥ 12-128-7 (69852) ಋಷಭ ಉವಾಚ। 12-128-8x (5698) ತತಃ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ತತ್ಸರ್ವಂ ಸ್ಮಾರಯಿಷ್ಯನ್ನಿವಾಬ್ರವೀತ್। ರಾಜಾನಂ ಭಗವಾನ್ವಿಪ್ರಸ್ತತಃ ಕೃಶತನುಸ್ತದಾ॥ 12-128-8 (69853) ಋಷಿರುವಾಚ। 12-128-9x (5699) ಕೃಶತ್ವೇನ ಸಮಂ ರಾಜನ್ನಾಶಾಯಾ ವಿದ್ಯತೇ ನೃಪ। ತಸ್ಯಾ ವೈ ದುರ್ಲಭತ್ವಾಚ್ಚ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ ಪಾರ್ಥಿವೋ ಮಯಾ॥ 12-128-9 (69854) ರಾಜೋವಾಚ। 12-128-10x (5700) ಕೃಶಾಕೃಶೇ ಮಯಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಗೃಹೀತೇ ವಚನಾತ್ತವ। ದುರ್ಲಭತ್ವಂ ಚ ತಸ್ಯೈವ ವೇದವಾಕ್ಯಮಿವಾದ್ವಿಜೇ॥ 12-128-10 (69855) ಸಂಶಯಸ್ತು ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸಂಜಾತೋ ಹೃದಯೇ ಮಮ। ತನ್ಮುನೇ ಮಮ ತತ್ತ್ವೇನ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಪೃಚ್ಛತಃ॥ 12-128-11 (69856) ತ್ವತ್ತಃ ಕೃಶತರಂ ಕಿಂನು ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನಿದಂ। ಯದಿ ಗುಹ್ಯಂ ನ ತೇ ವಿಪ್ರ ಲೋಕೇ ಕಿಂಚೇಹ ದುರ್ಲಭಂ॥ 12-128-12 (69857) ಕೃಶ ಉವಾಚ। 12-128-13x (5701) ದುರ್ಲಭೋಽಪ್ಯಥವಾ ನಾಸ್ತಿ ಯೋಽರ್ಥೀ ಧೃತಿಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಸ ದುರ್ಲಭತರಸ್ತಾತ ಯೋಽರ್ಥಿನಂ ನಾವಮನ್ಯತೇ॥ 12-128-13 (69858) ಸತ್ಕೃತ್ಯ ನೋಪಕ್ರಿಯತೇ ಪರಂ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಯಥಾರ್ಥತಃ। ಯಾ ಸಕ್ತಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸಾಽಽಶಾ ಕೃಶತರೀ ಮಯಾ॥ 12-128-14 (69859) ಕೃತಘ್ನೇಷು ಚ ಯಾ ಸಕ್ತಾ ನೃಶಂಸೇಷ್ವಲಸೇಷು ಚ। ಅಪಕಾರಿಷು ಚಾಸಕ್ತಾ ಸಾಽಽಶಾ ಕೃಶತರೀ ಮಯಾ॥ 12-128-15 (69860) ಏಕಪುತ್ರಃ ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ನಷ್ಟೇ ವಾ ಪ್ರೋಷಿತೇಽಪಿ ವಾ। ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ಸಾಽಽಶಾ ಕೃಶತರೀ ಮತಾ॥ 12-128-16 (69861) ಪ್ರಸವೇ ಚೈವ ನಾರೀಣಾಂ ವೃದ್ಧಾನಾಂ ಪುತ್ರಕಾರಿತಾ। ತಥಾ ನರೇಂದ್ರ ಧನಿನಾಂ ಸಾಽಶಾ ಕೃಶತರೀ ಮತಾ॥ 12-128-17 (69862) ಪ್ರದಾನಕಾಂಕ್ಷಿಣೀನಾಂ ಚ ಕನ್ಯಾನಾಂ ವಯಸಿ ಸ್ಥಿತೇ। ಶ್ರುತ್ವಾ ಕಥಾಸ್ತಥಾಯುಕ್ತಾಃ ಸಾಽಽಶಾ ಕೃಶತರೀ ಮತಾ॥ 12-128-18 (69863) ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತತೋ ರಾಜನ್ಸ ರಾಜಾ ಸಾವರೋಧನಃ। ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯ ಪಾದೌ ಶಿರಸಾ ನಿಪಪಾತ ದ್ವಿಜರ್ಷಭೇ॥ 12-128-19 (69864) ರಾಜೋವಾಚ। 12-128-20x (5702) ಪ್ರಸಾದಯೇ ತ್ವಾಂ ಭಗವನ್ಪುತ್ರೇಣೇಚ್ಛಾಮಿ ಸಂಗಮಂ। ಯದೇತದುಕ್ತಂ ಭವತಾ ಸಂಪ್ರತಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ। ವೃಣೀಷ್ವ ಚ ವರಾನ್ವಿಪ್ರ ಯಾನಿಚ್ಛಸಿ ಯಥಾವಿಧಿ। ಅಬ್ರವೀಚ್ಚೈವ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ರಾಜಾ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ॥ 12-128-20 (69865) ಸತ್ಯಮೇತತ್ತ್ವಯಾ ವಿಪ್ರ ಯಥೋಕ್ತಂ ನಾನ್ಯಥಾ ಮೃಷಾ॥ 12-128-21 (69866) ತತಃ ಪ್ರಹಸ್ಯ ಭಗವಾಂಸ್ತನುರ್ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ। ಪುತ್ರಮಸ್ಯಾನಯತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತಪಸಾ ಚ ಶ್ರುತೇನ ಚ॥ 12-128-22 (69867) ಸ ಸಮಾನೀಯ ತತ್ಪುತ್ರಂ ತಮುಪಾಲಭ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಂ। ಆತ್ಮಾನಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಭೃತಾಂವರಃ॥ 12-128-23 (69868) ಸ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಚಾತ್ಮಾನಂ ದಿವ್ಯಮದ್ಭುತದರ್ಶನಂ। ವಿಪಾಪ್ಮಾ ವಿಗತಕ್ರೋಧಶ್ಚಚಾರ ವನಮಂತಿಕಾತ್॥ 12-128-24 (69869) ಏತದೄಷ್ಟಂ ಮಯಾ ರಾಜಂಸ್ತ್ವತ್ತಶ್ಚ ವಚನಂ ಶ್ರುತಂ। ಆಶಾಮಪನಯ ತ್ವಾಶು ತತಃ ಕೃಷತರೀಮಿಮಾಂ॥ 12-128-25 (69870) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-128-26x (5703) ಸ ತಥೋಕ್ತಸ್ತದಾ ರಾಜನ್ನೃಷಭೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಸುಮಿತ್ರೋಽಪಾನಯತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಶಾಂ ಕೃಶತರೀಂ ತತಃ॥ 12-128-26 (69871) ಏವಂ ತ್ವಮಪಿ ಕೌಂತೇಯ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಣೀಮಿಮಾಂ ಮಮ। ಸ್ಥಿರೋ ಭವ ಮಹಾರಾಜ ಹಿಮವಾನಿವ ನಿಶ್ಚಲಃ॥ 12-128-27 (69872) ತ್ವಂ ಹಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಷ್ವರ್ಥೇಷು ತೇಷ್ವಿಹ। ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಮ ಮಹಾರಾಜ ನ ಸಂತಪ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ॥ ॥ 12-128-28 (69873) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 128॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-128-4 ಆಶಯಾ ಕೃತಃ ಹತಃ। ಕೃ ಹಿಂಸಾಯಾಮಿತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ॥ 12-128-9 ಆಶಾಯಾಃ ಆಶಾವತಃ ಸಮಂ ಅನ್ಯತ್ ಕೃಶತ್ವೇನ ಸಮಂ ಕಿಮಪಿ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯಾಃ ತದ್ಗೃಹೀತಾರ್ಥಸ್ಯ॥ 12-128-10 ಕೃಶಾಕೃಶೇ ಯ ಆಶಾಜಿತಃ ಸ ಕೃಶಃ। ಯೇನಾಶಾ ಜಿತಾ ಸ ಪುಷ್ಟ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ತಸ್ಯೈವ ಆಶಾವಿಷಯಸ್ಯೈವ॥ 12-128-14 ಆದರೇಣಾಶಾಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ಯೋಽರ್ಥಿನಂ ನೋಪಕುರುತೇ ತತ್ರ ಯಾ ಆಶಾ ಸಾ ಅತಿಕೃಶಾ। ಮಯಾ ಮತ್ತಃ। ದೀನತ್ವಸಂಪಾದಕತ್ವ॥ 12-128-18 ತಥಾಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರದಾನಂ ಸ್ಥಿತಮಿತಿ ಶಬ್ದಯುಕ್ತಾಃ॥ 12-128-23 ಉಪಾಲಭ್ಯ ತತ್ರಾಪರಾಧಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ॥ 12-128-28 ಮಮ ಮತ್ತಃ॥

12-129-0 (69874) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-129-0x (5704) ನಾಮೃತಸ್ಯೇವ ಪರ್ಯಾಪ್ತಿರ್ಮಮಾಸ್ತಿ ಬ್ರುವತಿ ತ್ವಯಿ। [ಯಥಾಹಿ ಸ್ವಾತ್ಮವೃತ್ತಿಸ್ಥಸ್ತಥಾ ತೃಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಭಾರತ॥] 12-129-1 (69875) ತಸ್ಮಾತ್ಕಥಯ ಭೂಯೋಽಪಿ ತ್ವಂ ಮಮೇಹ ಪಿತಾಮಹ। [ನ ಹಿ ತೃಪ್ತಿಮಹಂ ಯಾಮಿ ಪಿಬಂಧರ್ಮಾಮೃತಂ ಹಿ ತೇ॥] 12-129-2 (69876) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-129-2x (5705) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಗೌತಮಸ್ಯ ಚ ಸಂವಾದಂ ಯಮಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ॥ 12-129-3 (69877) ಪಾರಿಯಾತ್ರಂ ಗಿರಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗೌತಮಸ್ಯಾಶ್ರಮೋ ಮಹಾನ್। ವಸತೇ ಗೌತಮೋ ಯತ್ರ ತಪಸಾ ದಗ್ಧಕಿಲ್ವಿಷಃ॥ 12-129-4 (69878) ಪೃಷ್ಟಿಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸೋಽತಪ್ಯದ್ಗೌತಮಸ್ತಪಃ। ತಮುಗ್ರತಪಸಾ ಯುಕ್ತಂ ಭಾವಿತಂ ಸುಮಹಾಮುನಿಂ॥ 12-129-5 (69879) ಉಪಯಾತೋ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಲೋಕಪಾಲೋ ಯಮಸ್ತದಾ। ತಮಪಶ್ಯತ್ಸುತಪಸಮೃಷಿಂ ವೈ ಗೌತಮಂ ತದಾ॥ 12-129-6 (69880) ಸ ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇಮಮಾಗತಮೋಜಸಾ। ಪ್ರಾಂಜಲಿಃ ಪ್ರಣತೋ ಭೂತ್ವಾ ಉಪಸೃಪ್ತಸ್ತಪೋಧನಃ॥ 12-129-7 (69881) ತಂ ಧರ್ಮರಾಜೋ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಂ। ನ್ಯಮಂತ್ರಯತ ಧರ್ಮೇಣ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಕಿಮಿತಿ ಬ್ರುವನ್॥ 12-129-8 (69882) ಗೌತಮ ಉವಾಚ। 12-129-9x (5706) ಮಾತಾಪಿತೃಭ್ಯಾಮಾನೃಣ್ಯಂ ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಕಥಂ ಚ ಲೋಕಾನಾಪ್ನೋತಿ ಪುರುಷೋ ದುರ್ಲಭಾಞ್ಶುಭಾನ್॥ 12-129-9 (69883) ಯಮ ಉವಾಚ। 12-129-10x (5707) ತಪಃ ಶೌಚವತಾ ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮರತೇನ ಚ। ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರಹರಹಃ ಪೂಜನಂ ಕಾರ್ಯಮಂಜಸಾ॥ 12-129-10 (69884) ಅಶ್ವಮೇಧೈಶ್ಚ ಯಷ್ಟವ್ಯಂ ಬಹುಭಿಃ ಸ್ವಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣೈಃ। ತೇನ ಲೋಕಾನವಾಪ್ನೋತಿ ಪುರುಷೋಽದ್ಭುತದರ್ಶನಾನ್॥ ॥ 12-129-11 (69885) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 129॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-129-1 ಪರ್ಯಾಪ್ತಿರಲಂಭಾವಸ್ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ಯಾವತ್॥ 12-129-8 ನ್ಯಮಂತ್ರಯತ ತಂ ಸುಮುಖೀಕೃತವಾನ್॥ 12-129-11 ಅಶ್ವಮೇಧೈರಿತಿ ಸ್ವಧರ್ಮಮಾತ್ರಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣಂ॥

12-130-0 (69902) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-130-0x (5709) ತ್ರೈಃ ಪ್ರಹೀಯಮಾಣಸ್ಯ ಬಹ್ವಮಿತ್ರಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿಃ। -- ಸಂಕ್ಷೀಣಕೋಶಸ್ಯ ಬಲಹೀನಸ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-130-1 (69903) --ಮಾತ್ಯಸಹಾಯಸ್ಯ ಶ್ರುತಮಂತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವತಃ। ಜ್ಯಾತ್ಪ್ರಚ್ಯವಮಾನಸ್ಯ ಗತಿಮನ್ಯಾಮಪಶ್ಯತಃ॥ 12-130-2 (69904) ಪರಚಕ್ರಾಭಿಯಾತಸ್ಯ ಪರರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಮೃದ್ಗತಃ। ವಿಗ್ರಹೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಬಲೀಯಸಾ॥ 12-130-3 (69905) ಅಸಂವಿಹಿತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ದೇಶಕಾಲಾವಜಾನತಃ। ಅಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಚ ಭವೇತ್ಸಾಂತ್ವಂ ಭೇದೋ ವಾಽಪ್ಯತಿಪೀಡನಾತ್। 12-130-4 (69906) ಜೀವಿತಂ ತ್ವರ್ಥಹೇತೋರ್ವಾ ತತ್ರ ಕಿಂ ಸುಕೃತಂ ಭವೇತ್॥ 12-130-5 (69907) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। ಗುಹ್ಯಾಂ ಮಾ ಧರ್ಮಮಪ್ರಾಕ್ಷೀರತೀವ ಭರತರ್ಷಭ। 12-130-6x (5710) ಪ್ರವಕ್ತುಂ ನೋತ್ಸಹೇ ಪೃಷ್ಟೋ ಧರ್ಮಮೇತಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಣೀಯಾನ್ವಚನಾದ್ವುದ್ಧೇಶ್ಚ ಭರತರ್ಷಭ। ಶ್ರುತ್ವೌಪಂಯಂ ಸದಾಚಾರೈಃ ಸಾಧುರ್ಭವತಿ ಸ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-130-6 (69908) ಕರ್ಮಣಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವೇಣ ಭವತ್ಯಾಢ್ಯೇ ನ ವಾ ಪುನಃ। ತಾದೃಶೋಽಯಮನುಪ್ರಶ್ನಸ್ತದ್ಧ್ಯಾಯಸ್ವ ಸ್ವಯಾ ಧಿಯಾ॥ 12-130-7 (69909) ಉಪಾಯಂ ಧರ್ಮಬಹುಲಂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಂ ಶೃಣು ಭಾರತ। ನಾಹಮೇತಾದೃಶೇ ಧರ್ಮೇ ಬುಭೂಷೇ ಧರ್ಮಕಾರಣಾತ್॥ 12-130-8 (69910) ದುಃಖಾದಾನ ಇಹ ಹ್ಯೇಷ ಸ್ಯಾತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ಕ್ಷಮೋ ಮಮ। ಅಭಿಗಂಯ ಮತೀನಾಂ ಹಿ ಸರ್ವಾಸಾಮೇವ ನಿಶ್ಚಯಂ॥ 12-130-9 (69911) ಯಥಾಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷೋ ನಿತ್ಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮವೇಕ್ಷತೇ। ತಥಾತಥಾ ವಿಜಾನಾತಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಚಾಸ್ಯ ರೋಚತೇ॥ 12-130-10 (69912) ಅವಿಜ್ಞಾನಾದಯೋಗೋ ಹಿ ಪುರುಷಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ। ವಿಜ್ಞಾನಾದಪಿ ಯೋಗಶ್ಚ ಯೋಗೋ ಭೂತಿಕರಃ ಪರಃ॥ 12-130-11 (69913) ಅಶಂಕಮಾನೋ ವಚನಮನಸೂಯುರಿದಂ ಶೃಣು। ರಾಜ್ಞಃ ಕೋಶಕ್ಷಯಾದೇವ ಜಾಯತೇ ಬಲಸಂಕ್ಷಯಃ॥ 12-130-12 (69914) ಕೋಶಂ ಸಂಜನಯೇದ್ರಾಜಾ ನಿತ್ಯಮೇಭ್ಯೋ ಯಥಾಬಲಂ। ಕಾಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನುಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇಷ ಧರ್ಮೋಽತ್ರ ಸಾಂಪ್ರತಂ॥ 12-130-13 (69915) ಉಪಾಯಧರ್ಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೈನಂ ಪೂರ್ವೈರಾಚರಿತಂ ಜನೈಃ। ಅನ್ಯೋ ಧರ್ಮಃ ಸಮರ್ಥಾನಾಮಾಪತ್ಸ್ವಲ್ಪಶ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-130-14 (69916) ಪ್ರಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಧರ್ಮೋ ವೃತ್ತಿರ್ಧರ್ಮೇ ಗರೀಯಸೀ। ಧರ್ಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ನ ಬಲೀಯಾನ್ನಿಷೀದತಿ॥ 12-130-15 (69917) ಯಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಸ್ಯೋಪಚಿತಿರೇಕಾಂತೇನ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದಾಪದ್ಯಧರ್ಮೋಽಪಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಃ॥ 12-130-16 (69918) ಅಧರ್ಮೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ವೈ ಕವಯೋ ವಿದುಃ। ಅನಂತರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ತತ್ರ ಕಿಂ ವಿಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತೇ॥ 12-130-17 (69919) ಯಥಾಸ್ಯ ಧರ್ಮೋ ನ ಗ್ಲಾಯೇನ್ನೇಯಾಚ್ಛತ್ರುವಶಂ ಯಥಾ। ತತ್ಕರ್ತವ್ಯಮಿಹೇತ್ಯಾಹುರ್ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್॥ 12-130-18 (69920) ಸರ್ವಾತ್ಮನೈವ ಧರ್ಮಸ್ಯ ನ ಪರಸ್ಯ ನ ಚಾತ್ಮನಃ। ಸರ್ವೋಪಾಯೈರುಜ್ಜಿಹೀರ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-130-19 (69921) ತತ್ರ ಧರ್ಮವಿದಸ್ತಾತ ನಿಶ್ಚಯೋ ಧರ್ಮನೈಪುಣೈಃ। ಉದ್ಯಮಂ ಜೀವನಂ ಕ್ಷಾತ್ರೇ ಬಾಹುವೀರ್ಯಾದಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ॥ 12-130-20 (69922) ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೃತ್ತಿಸಂರೋಧೇ ಕಸ್ಯ ನಾದಾತುಮರ್ಹತಿ। ಅನ್ಯತ್ರ ತಾಪಸಸ್ವಾಚ್ಚ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ವಾಚ್ಚ ಭಾರತ॥ 12-130-21 (69923) ಯಥಾ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸೀದನ್ನಯಾಜ್ಯಮಪಿ ಯಾಜಯೇತ್। ಅಭೋಜ್ಯಮಪಿ ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್ತತ್ರೇದಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ॥ 12-130-22 (69924) ಪೀಡಿತಸ್ಯ ಕಿಮದ್ವಾರಮುತ್ಪಥೇನಾರ್ದಿತಸ್ಯ ಚ। ಅದ್ವಾರತಃ ಪ್ರದ್ರವತಿ ಯಥಾ ಭವತಿ ಪೀಡಿತಃ॥ 12-130-23 (69925) ತಸ್ಯ ಕೋಶಬಲಗ್ಲಾನ್ಯಾಂ ಸರ್ವಲೋಕಪರಾಭವಃ। ಭೈಕ್ಷಚರ್ಯಾ ನ ವಿಹಿತಾ ನ ಚ ವಿಟ್ಶೂದ್ರಜೀವಿಕಾ॥ 12-130-24 (69926) ಸ್ವಧರ್ಮಾನಂತರಾವೃತ್ತಿರ್ಯಾಽನ್ಯಾಮನುಪಜೀವತಃ। ಜಹತಃ ಪ್ರಥಮಂ ಕಲ್ಪಮನುಕಲ್ಪೇನ ಜೀವನಂ॥ 12-130-25 (69927) ಆಪದ್ಗತೇನ ಧರ್ಮಾಣಾಮನ್ಯಾಯೇನೋಪಜೀವನಂ। ಅಪಿ ಹ್ಯೇತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ದೃಷ್ಟಂ ವೃತ್ತಿಪರಿಕ್ಷಯೇ॥ 12-130-26 (69928) ಕ್ಷತ್ರಿಯೇ ಸಂಶಯಃ ಕಸ್ಮಾದಿತ್ಯೇತ್ನಿಶ್ಚಿತಂ ಸದಾ। ಆದದೀತ ವಿಶಿಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ನಾವಸೀದೇತ್ಕಥಂಚನ॥ 12-130-27 (69929) ಆರ್ತಾನಾಂ ರಕ್ಷಿತಾರಂ ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವಿದುಃ। ತಸ್ಮಾತ್ಸಂರಕ್ಷತಾ ಕಾರ್ಯಮಾದಾನಂ ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುನಾ॥ 12-130-28 (69930) ಅನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಿಹಿಂಸಾಯಾ ವೃತ್ತಿರ್ನೇಹಾಸ್ತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಅಪ್ಯರಣ್ಯಸಮುತ್ಥಸ್ಯ ಏಕಸ್ಯ ಚರತೋ ಮುನೇಃ॥ 12-130-29 (69931) ನ ಶಂಖಲಿಖಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಶಕ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಜೀವಿತುಂ। ವಿಶೇಷತಃ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಜಾಪಾಲನಮೀಪ್ಸತಾ॥ 12-130-30 (69932) ಪರಸ್ಪರಾಭಿಹರಣಂ ರಾಜ್ಞಾ ರಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಚಾಪದಿ। ನಿತ್ಯಮೇವ ಹಿ ಕರ್ತವ್ಯಮೇಷ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-130-31 (69933) ರಾಜಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಯಥಾಪತ್ಸು ದ್ರವ್ಯೌಧೈಃ ಪರಿರಕ್ಷತಿ। ರಾಷ್ಟ್ರೇಣ ರಾಜಾ ವ್ಯಸನೇ ಪರಿರಕ್ಷ್ಯಸ್ತಥಾ ಭವೇತ್॥ 12-130-32 (69934) ಕೋಶಂ ದಣ಼್ಡಂ ಬಲಂ ಮಿತ್ರಂ ಯದನ್ಯದಪಿ ಸಂಚಿತಂ। ನ ಕುರ್ವೀತಾಂತರಂ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ರಾಜಾ ಪರಿಗತಃ ಕ್ಷುಧಾ॥ 12-130-33 (69935) ಬೀಜಂ ಭಕ್ತೇನ ಸಂಪಾದ್ಯಮಿತಿ ಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ। ಅತ್ರೈತಚ್ಛಂಬರಸ್ಯಾಹುರ್ಮಹಾಮಾಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ॥ 12-130-34 (69936) ಧಿಕ್ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಯಸ್ಯಾವಸೀದತಿ। ಅವೃತ್ತ್ಯಾನ್ಯಮನುಷ್ಯೋಽಪಿ ಯೋ ವೈದೇಶಿಕ ಇತ್ಯಪಿ॥ 12-130-35 (69937) ರಾಜ್ಞಃ ಕೋಶಬಲಂ ಮೂಲಂ ಕೋಶಮೂಲಂ ಪುನರ್ಬಲಂ। ತನ್ಮೂಲಂ ಸರ್ವಧರ್ಮಾಣಾಂ ಧರ್ಮಮೂಲಾಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-130-36 (69938) ನಾನ್ಯಾನಪೀಡಯಿತ್ವೇಹ ಕೋಶಃ ಶಕ್ಯಃ ಕುತೋ ಬಲಂ। ತದರ್ಥಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ ಚ ನ ದೋಷಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಮರ್ಹತಿ॥ 12-130-37 (69939) ಅಕಾರ್ಯಮಪಿ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಸು। ಏತಸ್ಮಿನ್ಕಾರಣೇ ರಾಜಾ ನ ದೋಷಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಮರ್ಹತಿ॥ 12-130-38 (69940) ಅರ್ಥಾರ್ಥಮನ್ಯದ್ಭವತಿ ವಿಪರೀತಮಥಾಪರಂ। ಅನರ್ಥಾರ್ಥಮಥಾಪ್ಯನ್ಯತ್ತತ್ಸರ್ವಂ ಹ್ಯರ್ಥಕಾರಣಂ। ಏವಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಪ್ರಪಶ್ಯೇನ್ಮೇಧಾವೀ ಕಾರ್ಯನಿಶ್ಚಯಂ॥ 12-130-39 (69941) ಯಜ್ಞಾರ್ಥಮನ್ಯದ್ಭವತಿ ಯಜ್ಞೋಽನ್ಯಾರ್ಥಸ್ತಥಾಃ ಪರಃ। ಯಜ್ಞಸ್ವಾರ್ಥಾರ್ಥಮೇವಾನ್ಯತ್ತತ್ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಸಾಧಕಂ॥ 12-130-40 (69942) ಉಪಮಾಮತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಪ್ರಕಾಶಿನೀಂ॥ 12-130-41 (69943) ಯೂಪಂ ಛಿಂದಂತಿ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ತತ್ರ ಯೇ ಪರಿಪಂಥಿಃ। ದ್ರುಮಾಃ ಕೇಚನ ಸಾಮಂತಾ ಧ್ರುವಂ ಛಿಂದಂತಿ ತಾನಪಿ॥ 12-130-42 (69944) ತೇ ಚಾಪಿ ನಿಪತಂತೋಽನ್ಯಾನ್ನಿಘ್ನಂತ್ಯಪಿ ವನಸ್ಪತೀನ್। ಏವಂ ಕೋಶಸ್ಯ ಮಹತೋ ಯೇ ನರಾಃ ಪರಿಪಂಥಿನಃ। ತಾನಹತ್ವಾ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸಿದ್ಧಿಮತ್ರ ಪರಂತಪ॥ 12-130-43 (69945) ಧನೇನ ಜಯತೇ ಲೋಕಮಿಮಂ ಚಾಮುಂ ಚ ಭಾರತ। ಸತ್ಯಂ ಚ ಧರ್ಮವಚನಂ ಯಥಾ ನಾಸ್ತ್ಯಧನಸ್ತಥಾ॥ 12-130-44 (69946) ಸರ್ವೋಪಾಯೈರಾದದೀತ ಧನಂ ಯಜ್ಞಪ್ರಯೋಜನಂ। ನ ತುಲ್ಯದೋಷಃ ಸ್ಯಾದೇವಂ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇಷು ಭಾರತ॥ 12-130-45 (69947) ನೋಭೌ ಸಭವತೋ ರಾಜನ್ಕಥಂಚಿದಪಿ ಭಾರತ। ನ ಹ್ಯರಣ್ಯೇಷು ಪಶ್ಯಾಮಿ ಧನವೃದ್ಧಾನಹಂ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-130-46 (69948) ಯದಿದಂ ದೃಶ್ಯತೇ ವಿತ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿಹ ಕಿಂಚನ। ಮಮೇದಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಮೇದಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇವಂ ಮನ್ಯತೇ ಜನಃ॥ 12-130-47 (69949) ನ ಚ ರಾಜ್ಞಃ ಸಮೋ ಧರ್ಮಃ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಕಥಂಚನ। ಧರ್ಮಃ ಸಂಶಬ್ದಿತೋ ರಾಜ್ಞಾಮಾಪದರ್ಥಸ್ತತೋಽನ್ಯಥಾ॥ 12-130-48 (69950) ಜ್ಞಾನೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಚಾನ್ಯೇ ತಪಂತ್ಯನ್ಯೇ ತಪಸ್ವಿನಃ। ಬುದ್ಧ್ಯಾ ದಾಕ್ಷ್ಯೇಣ ಚೈವಾನ್ಯೇ ಚಿನ್ವಂತಿ ಧನಸಂಚಯಾನ್॥ 12-130-49 (69951) ಅಧನಂ ದುರ್ಬಲಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಧನೇನ ಬಲವಾನ್ಭವೇತ್। ಸರ್ವಂ ಬಲವತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ತರತಿ ಕೋಶವಾನ್॥ 12-130-50 (69952) ಕೋಶೋ ಧರ್ಮಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಪರಲೋಕಸ್ತಥಾ ಹ್ಯಯಂ। ತಂ ಧರ್ಮೇಣ ವಿಲಿಪ್ಸೇತ ನಾಧರ್ಮೇಣ ಕದಾಚನ॥ ॥ 12-130-51 (69953)

ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶತಸಾಹಸ್ತ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ವೈಯಾಸಿಕ್ಯಾಂ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 130॥ ಸಮಾಪ್ತಂ ಚ ರಾಜಧರ್ಮಪರ್ವ ॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-130-2 ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವೈಃ॥ 12-130-3 ಪರಸ್ಯ ಚಕ್ರಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪ್ರತ್ಯಭಿಯಾತಸ್ಯ। ಬಲೀಯಸಾ ಸಾರ್ಧಂ॥ 12-130-4 ಅಸಂವಿಹಿತಮಸಂಯಗ್ರಕ್ಷಿತಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಯೇನ ತಸ್ಯ। ಅತಿಪೀಡನಾತ್ ಪರಕೀಯಾಮಾತ್ಯಾದೀನಾಂ ಭೇದೋಽಪ್ಯಪ್ರಾಪ್ಯಃ॥ 12-130-5 ಮಾ ಮಾಮಪ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪೃಷ್ಟವಾನಸಿ। ಗುಹ್ಯಂ ಧರ್ಮಜ ಮಾ ಪ್ರಾಕ್ಷೀರತೀವ ಭರತರ್ಷಭ। ಅಪೃಷ್ಟೋ ನೋತ್ಸಂಹೇ ವಕ್ತುಂ ಧರ್ಮಮೇತಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-130-6 ವಚನಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಾತ್॥ 12-130-8 ಯಾತ್ರಾರ್ಥಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ವ್ಯವಹಾರನಿರ್ವಾಹಾರ್ಥಂ। ಬುಭೂಷೇ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ॥ 12-130-9 ಏಷ ಉಪಾಯೋ ದುಃಖಾದಾನಃ ಅಜಾನಾಂ ದುಃಖೇನಾಽಽದೀಯತೇಂಗೀಕ್ರಿಯತೇ॥ 12-130-11 ಅಯೋಗ ಉಪಾಯಾಭಾವಃ॥ 12-130-13 ಅನುಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಷಿತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-130-14 ಉಪಾಯಧರ್ಮಮುಪಧರ್ಮಂ। ಅಮುಖ್ಯಧರ್ಮಮಿತಿಯಾವತ್॥ 12-130-17 ಅನಂತರಂ ಆಪನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯುತ್ತರಂ ತತ್ರ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಧರ್ಮೇ ಕಿಂ ವಿಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದಿಕಂ ಕರಾಗ್ರಹಣಾದಿಕಂ ಚ ವಿಧೀಯತೇ ದೋಷಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-130-19 ಧರ್ಮಸ್ಯೇತಿ ಕರ್ಮಣಿಷಷ್ಠೀ। ಪರಸ್ಯ ಧರ್ಮಂ ನೋಜ್ಜಿಹೀ ರ್ಷೇತ್ರಾಪ್ಯಾತ್ಮನೋ ಧರ್ಮಮುಜ್ಜಿಹೀರ್ಷೇದಪಿ ತು ಆತ್ಮಾನ ಮೇವ ಉಜ್ಜಿಹೀರ್ಷೇತ್। ಸ್ವಪರಧರ್ಮಲೋಪೇಽಪ್ಯಾತ್ಮಾನಮೇವೋದ್ಧರ್ತುಮಿಚ್ಛೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-130-30 ಶಂಖೇಲಲಾಟಾಸ್ಥ್ನಿ ಛಿಖಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ। ದಿಷ್ಟಮಾತ್ರಾಲಂಬಿನಾ ರಾಜ್ಞ ಜೀವಿತಂ ನ ಶಕ್ಯಂ॥ 12-130-33 ಅಂತರಂ ದೂರತಃ॥ 12-130-34 ಬೀಜಭಕ್ತೇನ ಸಂಪಾದಿತಂ ಚೇದಗ್ರೇ ಭಕ್ತದೌರ್ವಲ್ಯಂ ಯಥಾಭವತಿ ಏವಮತ್ಯಧೇ ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾಭಿರ್ನ ರಕ್ಷಿತೋ ನಶ್ಯತಿ। ನಷ್ಟೇ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಪಿ ನಶ್ಯಂತೀತ್ಯರ್ಥಃ। ಏತತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋಕ್ತಂ ದರ್ಶನಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ॥ 12-130-35 ಅವೃತ್ತ್ಯಾ ಜೀವಿಕಾಯಾ ಅಭಾವೇನ ಯಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಅವಸೀದತಿ ಯೋ ವಾ ಅಮನುಷ್ಯಃ ಯೋ ವಾ ವೈದೇಶಿಕೋ ದೇಶಾಂತರೋಪಜೀವೀ ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಜೀವೀತಂ ಧಿಕ್॥ 12-130-36 ರಾಜ್ಞೋ ಮೂಲಂ ಕೋಶೋ ಬಲಂ ಚ। ಕೋಶೋ ಬಲಸ್ಯ ಮೂಲ ತದ್ಬಲಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಮೂಲಂ। ಅತಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಮೂಲಭೂತಂ ಕೋಶಂ ವರ್ಧಯೇತ್॥ 12-130-39 ಅನ್ಯತ್ ಆಪದಿ ಪ್ರಜಾಪೀಡನಮಪ್ಯರ್ಥಾರ್ಥಂ ಭವತಿ। ಅ ಅಪೀಡನಂ ವಿಪರೀತಂ ಅನರ್ಥಾರ್ಥಂ ಭವತಿ। ಯದಪ್ಯನ್ಯತ್ ಅನರ್ಥಾರ್ಥಂ ಅರ್ಥಾಭಾವಾರ್ಥಂ ಕುಂಜರಪಾಲಾದಿ ಭವತಿ ತದೇವೇಹಾರ್ಥಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಉತ್ಪಾದಕಂ ಭವತಿ॥ 12-130-40 ಯಥಾ ಪಶ್ವಾದಿಕಂ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಚಿತ್ತಸಂಸ್ಕಾರಾರ್ಥಃ। ಪಶ್ವಾದಿಕಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಂಸ್ಕಾರಶ್ಚೇತಿ ತ್ರಯಂ ಅರ್ಥಾರ್ಥಂ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಭವತಿ। ಏವಂ ದಣ಼್ಡಃ ಕೋಶಾರ್ಥಂ ಕೋಶೋ ಬಲಾರ್ಥಂ ಬಲಂ ಶತ್ರುಪರಾಭವಾರ್ಥಂ। ಕೋಶೋ ಬಲಂ ಜಯಶ್ಚೇತಿ ತ್ರಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಭಾವಃ॥ 12-130-42 ಸಾಮಂತಾಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತಾಃ॥ 12-130-44 ಯಥಾ ನಾಸ್ತ್ಯಧನಸ್ತಥೇತಿ ಜೀವನ್ಮೃತತ್ವಮಧನಸ್ಯೋಕ್ತಂ॥ 12-130-45 ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇಷು ವಿಹಿತನಿಷಿದ್ಧೇಷು ಆಪದಿ ಪ್ರಜಾಪೀಡನಂ ವಿಹಿತಂ ತದೇವಾನಾಪದಿ ನಿಷಿದ್ಧಂ। ತಥಾಭೂತೇಷ್ವರ್ಥೇಷು ತುಲ್ಯದೋಷೋ ನ ಸ್ಯಾದ್ದೇಶಕಾಲಾನುಸಾರೇಣ ಕಾರ್ಯಮಪ್ಯಕಾರ್ಯಂ ಭವತ್ಯಕಾರ್ಯಮಪಿ ಕಾರ್ಯಂ ಭವತಿ ತತ್ರ ವಿಪರೀತಂ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತೇತಿ ಭಾವಃ॥ 12-130-46 ಉಭೌ ಧನಸಂಗ್ರಹತ್ಯಾಗಾವೇಕಸ್ಮಿನ್ಪುರುಷೇ ನ ಸಂಭವತಃ॥ 12-130-47 ಅನ್ಯೇಷು ತ್ಯಾಗಾರ್ಥಸಂಭವಮಾಹ ಯದಿದಮಿತಿ॥ 12-130-48 ನ ಚ ರಾಜ್ಯಸಮೋ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಅನಾಪದ್ಯೇವ ರಾಜ್ಞೋ ಬಹುಕರಾದಾನಂ ಪಾಪಮೂಲಮಾಪದಿ ತು ನ ತತ್ತಥಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥

12-131-0 (69954) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-131-0x (5711) ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಸ್ಯ ಸಾನುಕ್ರೋಶಸ್ಯ ಬಂಧುಷು। ಪರಿಶಂಕಿತಮುಖ್ಯಸ್ಯ ದುಷ್ಟಮಂತ್ರಸ್ಯ ಭಾರತ॥ 12-131-1 (69955) ವಿರಕ್ತರಾಜ್ಯಪೌರಸ್ಯ ನಿರ್ದ್ರವ್ಯನಿಚಯಸ್ಯ ಚ। ಅಸಂಭಾವಿತಮಿತ್ರಸ್ಯ ಭಿನ್ನಾಮಾತ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವತಃ॥ 12-131-2 (69956) ಪರಚಕ್ರಾಭಿಯಾತಸ್ಯ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಬಲೀಯಸಾ। ಆಪನ್ನಚೇತಸೋ ಬ್ರೂಹಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮವಶಿಷ್ಯತೇ॥ 12-131-3 (69957) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-131-4x (5712) ಬಾಹ್ಯಶ್ಚೇದ್ವಿಜಿಗೀಷುಃ ಸ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಕುಶಲಃ ಶುಚಿಃ। ಜವೇನ ಸಂಧಿಂ ಕುರ್ವೀತ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್॥ 12-131-4 (69958) [ಯೋಽಧರ್ಮವಿಜಿಗೀಷುಃ ಸ್ಯಾದ್ಬಲವಾನ್ಪಾಪನಿಶ್ಚಯಃ।] ಆತ್ಮನಃ ಸನ್ನಿರೋಧೇನ ಸಂಧಿಂ ತೇನಾಪಿ ರೋಚಯೇತ್॥ 12-131-5 (69959) ಅಪಾಸ್ಯ ರಾಜಧಾನೀಂ ವಾ ತರೇದನ್ಯೇನ ವಾಽಽಪದಂ। ತದ್ಭಾವಭಾವೋ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಜೀವನ್ಪುನರುಪಾರ್ಜಯೇತ್॥ 12-131-6 (69960) ಯಾಸ್ತು ಕೋಶಬಲತ್ಯಾಗಾಚ್ಛಕ್ಯಾಸ್ತರಿತುಮಾಪದಃ। ಕಸ್ತತ್ರಾಧಿಕಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂತ್ಯಜೇದರ್ಥಧರ್ಮವಿತ್॥ 12-131-7 (69961) ಅಪರಾಧಾಜ್ಜುಗುಪ್ಸೇತ ಕಾ ಸಪತ್ನಧನೇ ದಯಾ। ನ ತ್ವೇವಾತ್ಮಾ ಪ್ರದಾತವ್ಯಃ ಶಕ್ಯೇ ಸತಿ ಕಥಂಚನ॥ 12-131-8 (69962) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-131-9x (5713) ಆಭ್ಯಂತರೇ ಚ ಕುಪಿತೇ ಬಾಹ್ಯೇ ಚೋಪನಿಪೀಡಿತೇ। ಕ್ಷೀಣೇ ಕೋಶೇ ಶ್ರುತೇ ಮಂತ್ರೇ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮವಶಿಷ್ಯತೇ॥ 12-131-9 (69963) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-131-10x (5714) ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವಾ ಸಂಧಿಕಾಮಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಕ್ರಮ। ಯದಾಽಪನಯನಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇತದ್ವೈ ಸಾಂಪರಾಯಿಕಂ॥ 12-131-10 (69964) ಅನುರಕ್ತೇನ ಪುಷ್ಟೇನ ಹೃಷ್ಟೇನ ಜಗತೀಪತಿಃ। ಅಲ್ಪೇನಾಪಿ ಸ್ವಸೈನ್ಯೇನ ಭೂಮಿಂ ಜಯತಿ ಭೂಮಿಪಃ॥ 12-131-11 (69965) ಹತೋ ವಾ ದಿವಮಾರೋಹೇದ್ಧತ್ವಾ ಚ ಸುಖಮಾವಹೇತ್। ಯುದ್ಧೇ ಹಿ ಸಂತ್ಯಜನ್ಪ್ರಾಣಾಞ್ಶಕ್ರಸ್ಯೈತಿ ಸಲೋಕತಾಂ॥ 12-131-12 (69966) ಸರ್ವಲೋಕಾಗಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಮೃದುತ್ವಂ ಗಂತುಮೇವ ಚ। ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ವಿನಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಜಹ್ಯಾದ್ವಾಽಪ್ಯುಪಾನಹೌ॥ 12-131-13 (69967) ಅಪಚಿಕ್ರಮಿಷುಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸೇನಾಂ ಸ್ವಾಂ ಪರಿಸಾಂತ್ವಯನ್। ವಿಲಂಘಯಿತ್ವಾ ಸತ್ರೇಣ ತತಃ ಸ್ವಯಮುಪಕ್ರಮೇತ್॥ ॥ 12-131-14 (69968) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 131॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-131-1 ಸಾನುಕ್ರೋಶಸ್ಯ ಬಂಧುಕ್ಷಯಭಯಾತ್ ಯೋದ್ಧುಮನಿಚ್ಛತಃ। ಪರಿಶಂಕಿತಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಅಮಾತ್ಯೇಷು ಶಂಕಾವತಃ॥ 12-131-2 ದ್ರವ್ಯಾಭಾವಾದೇವ ನ ಸಂಭಾವಿತಾನಿ ಆವರ್ಜಿತಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯೇನ ತಸ್ಯ ಭಿನ್ನಾಃ ಶತ್ರುಭಿರ್ದದೀ ಕೃತಾ ಅಮಾತ್ಯಾ ಯಸ್ಯ॥ 12-131-3 ಬಲೀಯಸಾ ಶತ್ರುಣಾ ಆಪನ್ನಂ ವಾಕ್ರು ಲೀಕೃತಂ ಚೇತೋ ಯಸ್ಯ॥ 12-131-4 ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ಸಾಂನೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-131-5 ಅಧರ್ಮಪ್ರಧಾನೋ ವಿಜಿಗೀಷುರಧರ್ಮವಿಜಿಗೀಷುಃ॥ 12-131-7 ದುಷ್ಟತಮೇ ತು ರಾಜ್ಯಧನಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಆತ್ಮಾನಂ ರಕ್ಷೇದಿತ್ಯಾಹ ಯಾಸ್ತ್ವಿತಿ। ಯಾಸ್ತು ಸ್ಯುಃ ಕೇವಲತ್ಯಾಗಾದಿತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-131-9 ಆಭ್ಯಂತರೇಽಮಾತ್ಯಾದೌ ಬಾಹ್ಯೋದುರ್ಗರಾಷ್ಟ್ರಾದೌ॥ 12-131-10 ಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ ಬಾಹ್ಯೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಂಧಿಃ। ಅಧರ್ಮಿ ತು --- ಕರ್ತವ್ಯಃ। ಯದಾ ತ್ವೇವಂ ತದಾ ಅಪನಯನಂ ಶತ್ರೋ----। ಅಥವಾ ಸಾಂಪರಾಯಿಕಂ ಧರ್ಮಯುದ್ಧೇನ ಮರಣೇ ಪರ-- ಕಹಿತಂ ಭವತಿ॥ 12-131-13 ವಿಶ್ವಾಸಾತ್ ವಿಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರಾಪಯ್ಯ ವಿಕ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಮೃದುರ್ಭವೇತ್। ನತು ಯುದ್ಧಮೇವ ಹಠೇನ ಶ್ರಯೇತ್॥

12-132-0 (69969) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-132-0x (5715) ಹೀನೇ ಪರಮಕೇ ಧರ್ಮೇ ಸರ್ವಲೋಕಾತಿಲಂಘನೇ। ಸರ್ವಸ್ಮಿಂದಸ್ಯುಸಾದ್ಭೂತೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮುಪಜೀವನೇ॥ 12-132-1 (69970) ಕೇನ ಸ್ವಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜೀವೇಜ್ಜಘನ್ಯೇ ಕಾಲ ಆಗತೇ। ಅಸಂತ್ಯಜನ್ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾನನುಕ್ರೋಶಾತ್ಪಿತಾಮಹ॥ 12-132-2 (69971) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-132-3x (5716) ವಿಜ್ಞಾನಬಲಮಾಸ್ಥಾಯ ಜೀವಿತವ್ಯಂ ತಥಾ ಗತೇ। ಸರ್ವಂ ಸಾಧ್ವರ್ಥಮೇವೇದಮಸಾಧ್ವರ್ಥಂ ನ ಕಿಂಚನ॥ 12-132-3 (69972) ಅಸಾಧುಭ್ಯೋಽರ್ಥಮಾದಾಯ ಸಾಧುಭ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಕ್ರಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಧರ್ಮಕೃದೇವ ಸಃ॥ 12-132-4 (69973) ಅರೋಷೇಣಾತ್ಮನೋ ರಾಜನ್ರಾಜ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಿಮಕೋಪಯನ್। ಅದತ್ತಮಪ್ಯಾದದೀತ್ ಭ್ರಾತುರ್ವಿತ್ತಂ ಮಮೇತಿ ವಾ॥ 12-132-5 (69974) ವಿಜ್ಞಾನಬಲಪೂತೋ ಯೋ ವರ್ತತೇ ನಿಂದಿತೇಷ್ವಪಿ। ವೃತ್ತಿವಿಜ್ಞಾನವಾಂಧೀರಃ ಕಸ್ತಂ ವಕ್ತುಮಿಹಾರ್ಹತಿ॥ 12-132-6 (69975) ಯೇಷಾಂ ಬಹುಕೃತಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತೇಷಾಮನ್ಯಾ ನ ರೋಚತೇ। ಯಜಸಾ ತೇ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಬಲವಂತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-132-7 (69976) ಯದೈವ ಪ್ರಕೃತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಜನಸ್ತದನುವರ್ತತೇ। ಯದೈವಮಧ್ಯಾಸೇವಂತೇ ಮೇಧ್ರಾವೀ ವಾಽಪ್ಯಥೋತ್ತರಂ॥ 12-132-8 (69977) ಋತ್ವಿಕ್ಪುರೋಹಿತಾಚಾರ್ಯಾನ್ಸತ್ಕೃತಾನಭಿಸತ್ಕೃತಾನ್। ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಘಾತಯೀತ ದೋಷಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಘಾತಯನ್॥ 12-132-9 (69978) ಏತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಲೋಕಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರೇತತ್ಸಾತನಂ। ತತ್ಪ್ರಮಾಣೋಽವಗಾಹೇತ ತೇನ ತತ್ಸಾಧ್ವಸಾಧು ವಾ॥ 12-132-10 (69979) ಹವೋ ಗ್ರಾಮವಾಸ್ತವ್ಯಾ ದೋಷಾನ್ಬ್ರೂಯುಃ ಪರಸ್ಪರಂ। ನ ತೇಷಾಂ ವಚನಾದ್ರಾಜಾ ಸತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಧಾತಯೀತ ವಾ॥ 12-132-11 (69980) ನ ವಾಚ್ಯಃ ಪರಿವಾದೋ ವೈ ನ ಶ್ರೋತವ್ಯಃ ಕಥಂಚನ। ಕರ್ಣೌ ತತ್ರ ಪಿಧಾತವ್ಯೌ ಗಂತವ್ಯಂ ವಾ ತತೋಽನ್ಯತಃ॥ 12-132-12 (69981) ನ ಸತಾಂ ಶೀಲಮೇತದ್ವೈ ಪರಿವಾದೋ ನ ಪೈಶುನಂ। ಗುಣಾನಾಮೇವ ವಕ್ತಾರಃ ಸಂತೋ ನಿತ್ಯಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ 12-132-13 (69982) ಯಥಾ ಸಮಧುರೌ ದಂಯೌ ಸುದಾಂತೌ ಸಾಧುವಾಹಿನೌ। ಧುರಮುದ್ಯಂಯ ವಹತಸ್ತಥಾ ವರ್ತೇತ ವೈ ನೃಪಃ॥ 12-132-14 (69983) ಯಥಾಯಥಾಽಸ್ಯ ಬಹವಃ ಸಹಾಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಥಾ ಚರೇತ್। ಆಚಾರಮೇವ ಮನ್ಯಂತೇ ಗರೀಯೋ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಂ॥ 12-132-15 (69984) ಅಪರೇ ನೈವಮಿಚ್ಛಂತಿ ಯೇ ಶಂಖಲಿಖಿಂತಪ್ರಿಯಾಃ। ಅರ್ಥೇ ಕ್ಷೀಣೇಽಥವಾ ಲುಬ್ಧಾಸ್ತೇ ಬ್ರೂಯುರ್ವಾಕ್ಯಮೀದೃಶಂ॥ 12-132-16 (69985) ಆರ್ಷಮಷ್ಯತ್ರ ಪಶ್ಯಂತಿ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಸ್ಯ ಪಾತನಂ। ನ ಚಾರ್ಷಾತ್ಸದೃಶಂ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್॥ 12-132-17 (69986) ದೇವಾ ಹ್ಯಪಿ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಂ ಘಾತಯಂತಿ ನರಾಧಮಂ। ವ್ಯಾಜೇನ ವಿಂದನ್ವಿತ್ತಂ ಹಿ ಧರ್ಮತಃ ಪರಿಹೀಯತೇ॥ 12-132-18 (69987) ಸರ್ವತಃ ಸತ್ಕೃತಃ ಸದ್ಭಿರ್ಭೂತಿಪ್ರವರಕಾರಣೈಃ। ಹೃದಯೇನಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ವ್ಯವಸ್ಯತಿ॥ 12-132-19 (69988) ಯಶ್ಚತುರ್ಗುಣಸಂಪನ್ನಂ ಧರ್ಮಂ ವೇದ ಸ ಧರ್ಮವಿತ್। ಅಹೇರಿವ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪದಂ ದುಃಖಂ ಗವೇಷಿತುಂ॥ 12-132-20 (69989) ಯಥಾ ಮೃಗಸ್ಯ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಮೃಗವ್ಯಾಧಃ ಪದಂ ನಯೇತ್। ಲಕ್ಷೇದ್ರುಧಿರಪಾತೇನ ತಥಾ ಧರ್ಮಪದಂ ನಯೇತ್॥ 12-132-21 (69990) ಯಥಾ ಸಂಯಗ್ವಿತೇನ ಪಥಾ ಗಂತವ್ಯಮಪ್ಯುತ। ರಾಜರ್ಷೀಣಾಂ ವೃತ್ತಮೇತದೇವಂ ಗಚ್ಛ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ॥ ॥ 12-132-22 (69991) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 132॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-132-1 ಹೀನೇ ಧರ್ಮೇ ರಾಜ್ಞಾಮಿತಿ ಶೇಷಃ। ಪರಮಕೇ ಸರ್ವೋಪಾಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಇತ್ಯಸ್ಮಿ್॥ 12-132-2 ಜಘನ್ಯೇ ಆಪದ್ಬಹೂಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕೇನ ಜೀದತ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕಥಂ ರಕ್ಷೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-132-3 ಸಾಧ್ವರ್ಥಂ ಸತಾನಂ॥ 12-132-4 ಸಂಕ್ರಮಮಾಗಮನಮಾರ್ಗಂ॥ 12-132-5 ಸ್ಥಿತಿಂ ಪಾಲನಧರ್ಮಂ। ಸ್ಯಷ್ಟಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಾಲನಾರ್ಥಂ ಸರ್ವಸ್ವಹರಣೇಽಪಿ ದೋಷೋ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-132-6 ವಕ್ತುಂ ನಿಂದಿತುಂ॥ 12-132-9 ಅಂತ್ಯಾಪದ್ಯಪಿ ಋತ್ವಿಧನವತೋಽಪಿ ನ ಘಾತಯೀತ ಧನಹರಣೇನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಪುರೋಹಿತಾಚಾರ್ಯೈ- ಸತ್ಕೃತೈರಪಿ ಸತ್ಕೃತಃ। ನಾಽಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಯಾದೋಷಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಾಜಯನ್ನಿತಿ ಟ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-132-11 ಸ್ತವ್ಯಾ ಗ್ರಾಮವಾಸಿನಃ॥ 12-132-16 ಏವಂ ತ್ವಿಗಾದೀನಾಮದಡ- ಲಿಖಿತಸ್ಯ ಭ್ರಾತುರಪಿ ಹಸ್ತಚ್ಛೇದಃ ಕೃತಸ್ತಾದೃಶಧರ್ಮಪರಾ॥ 12-132-19 ಸದ್ಭಿರ್ಮನ್ವಾದಿಭಿಃ ಸತ್ಕೃತಃ। ಭೂತಿಪ್ರವರಕಾರಣೈಃ ಭೂತಿಪ್ರವರಾ ಈಶ್ವರಾಃ ಕಾರಣಾನಿ ಪಾರಂಪರ್ಯಾಗತಾನಿ ಕುಲದೇಶಗ್ರಾಮಾದಿಪರಿಗೃಹೀತಾನಿ ತೈರಪಿ ನಿಮಿತ್ತೈಃ ಸತ್ಕೃತಃ। ಮನ್ವಾದಿಭಿರನುಕ್ತೋಽಪಿ ಶಿಷ್ಟೈರಾದೃತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಹೃದಯೇನಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಃ ಹೇತುದ್ವಯಾಭಾವೇಽಪಿ ಸ್ವಯಂ ಚ ಯೋ ಧರ್ಮತ್ವೇನ ನಿಶ್ಚಿತಃ॥ 12-132-20 ಚತ್ವಾರೋ ಗುಣಾಃ ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ತ್ರಯೀ ವಾರ್ತಾ ದಂಡನೀತಿಶ್ಚೇತಿ। ಯ ಏಷಾಮವಿರುದ್ಧಶ್ಚತುರ್ಗುಣಸಂಪನ್ನಃ॥ 12-132-21 ಪದಂ ಸ್ಥಾನಂ ಲಕ್ಷೇಲ್ಲಕ್ಷಯೇತ್। ನಯೇತ್ ಅನ್ಯಾನ್ಪ್ರಾಪಯೇತ್। ಯುಕ್ತ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ॥

12-133-0 (69992) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-133-0x (5717) ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರಾತ್ಪರರಾಷ್ಟ್ರಾಚ್ಚ ಕೋಶಂ ಸಂಜನಯೇನ್ನೃಪಃ। ಕೋಶಾದ್ಧಿ ಧರ್ಮಃ ಕೌಂತೇಯ ರಾಜ್ಯಮೂಲಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ॥ 12-133-1 (69993) ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಜನಯೇತ್ಕೋಶಂ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್। ಪರಿಪಾಲ್ಯಾನುಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇವ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ॥ 12-133-2 (69994) ಸ ಕೋಶಃ ಶುದ್ಧಭಾವೇನ ನ ನೃಶಂಸೇನ ಜಾಯತೇ। ಮಧ್ಯಮಂ ಪದಮಾಸ್ಥಾಯ ಕೋಶಸಂಗ್ರಹಣಂ ಚರೇತ್॥ 12-133-3 (69995) ಅಬಲಸ್ಯ ಕುತಃ ಕೋಶೋ ಹ್ಯಕೋಶಸ್ಯ ಕುತೋ ಬಲಂ। ಅಬಲಸ್ಯ ಕುತೋ ರಾಜ್ಯಮರಾಜ್ಯೇ ಶ್ರೀರ್ಭವೇತ್ಕುತಃ॥ 12-133-4 (69996) ಉಚ್ಚೈರ್ವೃತ್ತೇಃ ಶ್ರಿಯೋ ಹಾನಿರ್ಯಥೈವ ಮರಣಂ ತಥಾ। ತಸ್ಮಾತ್ಕೋಶಂ ಬಲಂ ಮಿತ್ರಮಥ ರಾಜಾ ವಿವರ್ಧಯೇತ್॥ 12-133-5 (69997) ಹೀನಕೋಶಂ ಹಿ ರಾಜಾನಮವಮನ್ಯಂತಿ ಶತ್ರವಃ। ನ ಚಾಸ್ಯಾಲ್ಪೇ ತುಷ್ಯಂತಿ ಕರ್ಮಣಾಽಪ್ಯುತ್ಸಹಂತಿ ಚ॥ 12-133-6 (69998) ಶ್ರಿಯೋ ಹಿ ಕಾರಣಾದ್ರಾಜಾ ಸತ್ಕ್ರಿಯಾಂ ಲಭತೇ ಪರಾಂ। ಸಾಽಸ್ಯ ಗೂಹತಿ ಪಾಪಾನಿ ವಾಸೋ ಗುಹ್ಯಮಿವ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ॥ 12-133-7 (69999) ಋದ್ಧಿಮಸ್ಯಾನುತಪ್ಯಂತೇ ಪುರಾ ವಿಪ್ರಕೃತಾ ನರಾಃ। ಸಾಲಾವೃಕಾ ಇವಾಜಸ್ನಂ ಜಿಘಾಂಸೂನೇವ ವಿಂದತಿ। ಈದೃಶಸ್ಯ ಕುತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಖಂ ಭರತಸತ್ತಮ॥ 12-133-8 (70000) ಉದ್ಯಚ್ಛೇದೇವ ನ ಗ್ಲಾಯೇದುದ್ಯಮೋ ಹ್ಯೇವ ಪೌರುಷಂ। ಅಪ್ಯಪರ್ವಣಿ ಭಜ್ಯೇತ ನ ನಮೇತೇಹ ಕಸ್ಯಚಿತ್॥ 12-133-9 (70001) ಅಪ್ಯರಣ್ಯಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಚರೇನ್ಮೃಗಗಣೈಃ ಸಹ। ನ ತ್ವೇವೋದ್ರಿಕ್ತಮರ್ಯಾದೈರ್ದಸ್ಯುಭಿಃ ಸಹಿತಶ್ಚರೇತ್॥ 12-133-10 (70002) ದಸ್ಯೂನಾಂ ಸುಲಭಾ ಸೇನಾ ರೌದ್ರಕರ್ಮಸು ಭಾರತ। ಏಕಾಂತತೋ ಹ್ಯಮರ್ಯಾದಾತ್ಸರ್ವೋಽಪ್ಯುದ್ವಿಜತೇ ಜನಃ॥ 12-133-11 (70003) ದಸ್ಯವೋಽಪ್ಯಭಿಶಂಕಂತೇ ನಿರನುಕ್ರೋಶಕಾರಿಣಃ॥ 12-133-12 (70004) ಸ್ಥಾಪಯೇದೇವ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಜನಚಿತ್ತಪ್ರಸಾದಿನೀಂ। ಅಲ್ಪಾಪ್ಯರ್ಥೇಷು ಮರ್ಯಾದಾ ಲೋಕೇ ಭವತಿ ಪೂಜಿತಾ॥ 12-133-13 (70005) ನಾಯಂ ಲೋಕೋಽಸ್ತಿ ನ ಪರ ಇತಿ ವ್ಯವಸಿತೋ ಜನಃ। ನಾಲಂ ಗಂತುಮಿಹಾಶ್ವಾಸಂ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಭಯಶಂಕಿತೈಃ॥ 12-133-14 (70006) ಯಥಾ ಸದ್ಭಿಃ ಪರಾದಾನಮಹಿಂಸಾ ದಸ್ಯುಭಿಸ್ತಥಾ। ಅನುರಜ್ಯಂತಿ ಭೂತಾನಿ ಸಮರ್ಯಾದೇಷು ದಸ್ಯುಷು॥ 12-133-15 (70007) ಅಯುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯಾದಾನಂ ದಾರಾಮರ್ಶಃ ಕೃತಘ್ನತಾ। ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಸ್ಯ ಚಾದಾನಂ ನಿಃಶೇಷಕರಣಂ ತಥಾ॥ 12-133-16 (70008) ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮೋಷಃ ಪಥಿಸ್ಥಾನಂ ಸಾಧುಷ್ವೇವ ವಿಗರ್ಹಿತಂ। ಸದೋಷ ಏವ ಭವತಿ ದಸ್ಯುರೇತಾನಿ ವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-133-17 (70009) ಅಭಿಸಂದಧತೇ ಯೇ ಚ ವಿನಾಶಾಯಾಸ್ಯ ಭಾರತ। ಸಶೇಷಮೇವೋಪಲಭ್ಯ ಕುರ್ವಂತೀತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ॥ 12-133-18 (70010) ತಸ್ಮಾತ್ಸಶೇಷಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸ್ವಾಧೀನಮಪಿ ದಸ್ಯುಭಿಃ। ನ ಬಲಸ್ಥೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ನೃಶಂಸಾನಿ ಸಮಾಚರೇತ್॥ 12-133-19 (70011) ಸಶೇಷಕಾರಿಣಸ್ತತ್ರ ಶೇಷಂ ಪಶ್ಯಂತಿ ಸರ್ವಶಃ। ನಿಃಶೇಷಕಾರಿಣೋ ನಿತ್ಯಂ ನಿಃಶೇಷಕರಣಾದ್ಭಯಂ॥ ॥ 12-133-20 (70012) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 133॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-133-5 ಉಚ್ಚೈರ್ವೃತ್ತೇಃ ಮಹತಃ॥ 12-133-7 ವಾಸಃ ಪಾಪಮಿವ ಸ್ತ್ರಿಯ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-133-8 ವಿಪ್ರಕೃತಾಃ ಸಾಲಾವೃಕವತ್ ಜಿಘಾಂಸೂನೇವ ವಿಂದಂತಿ ಆಶ್ರಯಂತಿ ಕಪಟೇನ ಹಂತುಂ। ಆರ್ಷೋ ವಚನವ್ಯತ್ಯಯಃ॥ 12-133-10 ದಸ್ಯುಭಿಃ ದಸ್ಯುಪ್ರಾಯೈರಮಾತ್ಯೈಃ॥ 12-133-11 ಅತ್ಯಂತಾಪನ್ನಸ್ಯ ವನಸ್ಥಾ ದಸ್ಯವೋಽಪಿ ಕಾರ್ಯಕರಾ ಇತ್ಯಾಹ ದಸ್ಯೂನಾಮಿತಿ। ದಸ್ಯೂನಾಂ ಸುಲಭಾಂ ಸೇನಾಂ ರೌದ್ರಕರ್ಮಸು ಕಾರಯೇದಿತಿ ಧ. ಪಾಠಃ। ತೇಷ್ವಪಿ ಸತ್ಯೇನ ಮಾರ್ದವೇನ ಚ ಸ್ಥೇಯಮಿತ್ಯಾಹ ಏಕಾಂತತ ಇತಿ॥ 12-133-14 ಜನಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ। ಅಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-133-15 ಸದ್ಭಿರ್ದಸ್ಯುಭಿಃ ಪರಾದಾನಂ ಪರಸ್ವಹರಣಮಪಿ ಕೃತ ಅಹಿಂಸಾ ಭವತಿ ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಇತ ಶೇಷಃ॥ 12-133-16 ನಿಃಶೇಷಕರಣಂ ಸರ್ವಹರಣಂ॥ 12-133-17 ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಕನ್ಯಾಯಾಃ ಮೋಷಶ್ಚೌರ್ಯಂ॥ 12-133-19 ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಶೇಷಭೇಪರಲುಂಪನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ॥ 12-133-20 ಯೋ ಯಥಾ ಕರೋತಿ ತಥೈವ ಪ್ರಜಾ ಕುರ್ವಂತೀತ್ಯಾಹ ಸಶೇಷೇತಿ॥

12-134-0 (70013) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-134-0x (5718) `ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ।' ಅತ್ರ ಕಾಮಂದವಚನಂ ಕೀರ್ತಯಂತಿ ಪುರಾವಿದಃ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾವೇವ ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಜಾನತಃ॥ 12-134-1 (70014) ತೌ ತು ನ ವ್ಯವಧಾತವ್ಯೌ ಪರೋಕ್ಷಾ ಧರ್ಮಯಾತನಾ। ಅಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯೇತದ್ಯಥಾ ವೃಕ್ಷಫಲಂ ತಥಾ॥ 12-134-2 (70015) ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಫಲೇ ಜಾತು ದದರ್ಶೇಹ ನ ಕಶ್ಚನ। ವುಭೂಷೇದ್ಬಲಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಬಲವತೋ ವಶೇ॥ 12-134-3 (70016) ಶ್ರಿಯಂ ಬಲಮಮಾತ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬಲವಾನಿಹ ವಿಂದತಿ। ಯೋ ಹ್ಯನಾಢ್ಯಃ ಸ ಪತಿತಸ್ತದುಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಯದಲ್ಪಕಂ॥ 12-134-4 (70017) ಬಹ್ವಪಥ್ಯೇ ಬಲವತಿ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಭಯಾತ್। ಉಭೌ ಸತ್ಯಾಧಿಕಾರೌ ತೌ ತ್ರಾಯೇತೇ ಮಹತೋ ಭಯಾತ್॥ 12-134-5 (70018) ಅತಿ ಧರ್ಮಾದ್ಬಲಂ ಮನ್ಯೇ ಬಲಾದ್ಧರ್ಮಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ। ಬಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಧರ್ಮೋ ಧರಣ್ಯಾಮಿವ ಜಂಗಮಃ॥ 12-134-6 (70019) ಧೂಮೋ ವಾಯೋರಿವ ವಶೇ ಬಲಂ ಧರ್ಮೋಽನುವರ್ತತೇ। ಅನೀಶ್ವರೋ ಬಲಂ ಧರ್ಮೋ ದ್ರುಮಂ ವಲ್ಲೀವ ಸಂಶ್ರಿತಾ॥ 12-134-7 (70020) ವಶೇ ಬಲವತಾಂ ಧರ್ಮಃ ಸುಖಂ ಭೋಗವತಾಮಿವ। ನಾಸ್ತ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಬಲವತಾಂ ಸರ್ವಂ ಬಲವತಾ ಜಿತಂ॥ 12-134-8 (70021) ದುರಾಚಾರಃ ಕ್ಷೀಣಬಲಃ ಪರಿಮಾಣಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಥ ತಸ್ಮಾದುದ್ವಿಜತೇ ಸರ್ವೋ ಲೋಕೋ ವೃಕಾದಿವ॥ 12-134-9 (70022) ಅಪಧ್ವಸ್ತೋ ಹ್ಯವಮತೋ ದುಃಖಂ ಜೀವತಿ ಜೀವಿತಂ। ಜೀವಿತಂ ಯದಧಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಯಥೈವ ಮರಣಂ ತಥಾ॥ 12-134-10 (70023) ಯದೇವಮಾಹುಃ ಪಾಪೇನ ಚಾರಿತ್ರೇಣ ವಿವಕ್ಷಿತಂ। ಸುಭೃಶಂ ತಪ್ಯತೇ ತೇನ ವಾಕ್ಶಲ್ಯೇನ ಪರಿಕ್ಷತಃ॥ 12-134-11 (70024) ಅತ್ರೈತದಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪಾಪಸ್ಯ ಪರಿಮೋಕ್ಷಣೇ। ತ್ರಯೀಂ ವಿದ್ಯಾಮುಪಾಸೀತ ತಥೋಪಾಸೀತ ವೈ ದ್ವಿಜಾನ್॥ 12-134-12 (70025) ಪ್ರಸಾದಯೇನ್ಮಧುರಯಾ ವಾಚಾ ಚಾಪ್ಯಥ ಕರ್ಮಣಾ। ಮಹಾಮನಾಶ್ಚೈವ ಭವೇದ್ವಿವಹೇಚ್ಚ ಮಹಾಕುಲೇ॥ 12-134-13 (70026) ಇತ್ಯಸ್ತೀತಿ ವದೇದೇವ ಪರೇಷಾಂ ಕೀರ್ತಯೇದ್ಗುಣಾನ್। ಜಪೇದುದಕಶೀಲಃ ಸ್ಯಾತ್ಪೇಶಲೋ ನಾತಿಜಲ್ಪಕಃ॥ 12-134-14 (70027) ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸಂಪ್ರವಿಶೇದ್ಬಹು ಕೃತ್ವಾ ಸುದುಷ್ಕರಂ। ಉಚ್ಯಮಾನೋ ಹಿ ಲೋಕೇನ ಬಹು ತತ್ತದಚಿಂತಯನ್॥ 12-134-15 (70028) ಉಪಪ್ರಾಪ್ಯೈವಮಾಚಾರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಬಹುಮತೋ ಭವೇತ್। ಸುಖಂ ಚ ವಿತ್ತಂ ಭುಂಜೀತ ವೃತ್ತೇನೈಕೇನ ಗೋಪಯೇತ್॥ 12-134-16 (70029) `ಅಪಿ ತೇಭ್ಯೋ ಮೃಗಾನ್ಹತ್ವಾ ನಯೇಚ್ಚ ಸತತಂ ವನೇ। ಯಸ್ಮಿನ್ನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಂತಿ ದಸ್ಯುಭೋಜನಶಂಕಯಾ।' ಲೋಕೇ ಚ ಲಭತೇ ಪೂಜಾಂ ಪರತ್ರೇಹ ಮಹತ್ಫಲಂ॥ ॥ 12-134-17 (70030) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 134॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-134-2 ಯಥಾ ವೃಕಪದಂಸ್ಥೇತಿ ಝ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-134-6 ಅತಿ ಅತಿಶಯಿತಂ॥ 12-134-10 ಅಪಧ್ವಸ್ತಃ ಐಶ್ವರ್ಯಾಚ್ಚ್ಯುತಃ॥ 12-134-12 ಅತ್ರಾಧರ್ಮೇಣ ಧನಾರ್ಜನೇ ಕೃತೇ ಸತಿ॥

12-135-0 (70031) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-135-0x (5719) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಯಥಾ ದಸ್ಯುಃ ಸಮರ್ಯಾದೋ ದಸ್ಯುತ್ವಾತ್ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ತವಾನ್॥ 12-135-1 (70032) ಪ್ರಹರ್ತಾ ಮತಿಮಾಞ್ಶೂರಃ ಶ್ರುತವಾನ್ಸುನೃಶಂಸವಾನ್। ಅಕ್ಷನ್ನಾಶ್ರಮಿಣಾಂ ಧರ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋ ಗುರುಪೂಜಕಃ॥ 12-135-2 (70033) ಅನಿಷಾದ್ಯಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಜ್ಜಾತಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾನುಪಾಲಕಃ। ಕಾಪಚ್ಯೋ ನಾಮ ನೈಷಾದಿರ್ದಸ್ಯುತ್ವಾತ್ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ತವಾನ್॥ 12-135-3 (70034) ಅರಣ್ಯೇ ಸಾಯಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಮೃಗಯೂಥಪ್ರಕೋಪಿತಾ। ವೇಧಿಜ್ಞೋ ಮೃಗಜಾತೀನಾಂ ನೈಷಾದಾನಾಂ ಚ ಕೋವಿದಃ॥ 12-135-4 (70035) ಸರ್ವಕಾನನದೇಶಜ್ಞಃ ಪಾರಿಯಾತ್ರಚರಃ ಸದಾ। ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಮಮೋಘೇಷುರ್ದೃಢಾಯುಧಃ॥ 12-135-5 (70036) ಅಪ್ಯನೇಕಶತಾಂ ಸೇನಾಮೇಕ ಏವ ಜಿಗಾಯ ಸಃ। ಸ ವೃದ್ಧಾವಂಬಪಿತರೌ ಮಹಾರಣ್ಯೇಽಭ್ಯಪೂಜಯತ್॥ 12-135-6 (70037) ಮಧುಮಾಂಸೈರ್ಮೂಲಫಲೈರನ್ನೈರುಚ್ಚಾವಚೈರಪಿ। ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಭೋಜಯಾಮಾಸ ಸಂಯಕ್ಪರಿಚಚಾರ ಹ॥ 12-135-7 (70038) ಆರಣ್ಯಕಾನ್ಪ್ರವ್ರಜಿತಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪರಿಪಾಲಯನ್। ಅಪಿ ತೇಭ್ಯೋ ಮೃಗಾನ್ಹತ್ವಾ ನಿನಾಯ ಸತತಂ ವನೇ॥ 12-135-8 (70039) ಯೇಽಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಂತಿ ದಸ್ಯುಭೋಜನಶಂಕಯಾ। ತೇಷಾಮಾಸಜ್ಯ ಗೇಹೇಷು ಕಲ್ಯ ಏವ ಸ ಗಚ್ಛತಿ॥ 12-135-9 (70040) ತಂ ಬಹೂನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಗ್ರಾಮಣೀತ್ವೇಽಭಿವವ್ರಿರೇ। ನಿರ್ಮರ್ಯಾದಾನಿ ದಸ್ಯೂನಾಂ ನಿರನುಕ್ರೋಶವರ್ತಿನಾಂ॥ 12-135-10 (70041) ದಸ್ಯವ ಊಚುಃ। 12-135-11x (5720) ಮುಹೂರ್ತದೇಶಕಾಲಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಶೂರೋ ದೃಢವ್ರತಃ। ಗ್ರಾಮಣೀರ್ಭವ ನೋ ಮುಖ್ಯಃ ಸರ್ವೇಪಾಮೇವ ಸಂಮತಃ॥ 12-135-11 (70042) ಯಥಾಯಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಸಿ ನಃ ಕರಿಷ್ಯಾಮಸ್ತಥಾತಥಾ। ಪಾಲಯಾಸ್ಮಾನ್ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾ ಮಾತಾ ಯಥಾ ಪಿತಾ॥ 12-135-12 (70043) ಕಾಪಚ್ಯ ಉವಾಚ। 12-135-13x (5721) ಮಾ ವಧೀಸ್ತ್ವಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಭೀರುಂ ಮಾ ಶಿಶುಂ ಮಾ ತಪಸ್ವಿನಂ। ನಾಯುಧ್ಯಮಾನೋ ಹಂತವ್ಯೋ ನ ಚ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಬಲಾತ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ॥ 12-135-13 (70044) ಸರ್ವಥಾ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಹಂತವ್ಯಾ ಸರ್ವಸತ್ವೇಷು ಬುಧ್ಯತ। ನಿತ್ಯಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಯೋದ್ಧವ್ಯಂ ಚ ತದರ್ಥತಃ॥ 12-135-14 (70045) ಸತ್ಯಂ ಚ ನಾಪಿ ಹರ್ತವ್ಯಂ ಸಾರವಿಘ್ನಂ ಚ ಮಾ ಕೃಥಾಃ। ಪೂಜ್ಯಂತೇ ಯತ್ರ ದೇವಾಶ್ಚ ಪಿತರೋಽತಿಥಯಶ್ಚ ಹ॥ 12-135-15 (70046) ಸರ್ವಭೂತೇಷ್ವಪಿ ವರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮೋಕ್ಷಮರ್ಹತಿ। ಕಾರ್ಯಾ ಚಾಪಚಿತಿಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಸ್ವೇನಾಪಿ ಭಾವಯೇತ್॥ 12-135-16 (70047) ಯಸ್ಯ ತ್ವೇತೇ ಸಂಪ್ರದುಷ್ಟಾಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾತ್ಪರಾಭವಂ। ನ ತಸ್ಯ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ತ್ರಾತಾ ಭವತಿ ಕಸ್ಚನ॥ 12-135-17 (70048) ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪರಿಭವೇದ್ವಿನಾಶಂ ಚಾಪಿ ರೋಚಯೇತ್। ಸೂರ್ಯೋದಯ ಇವ ಧ್ವಾಂತೇ ಧ್ರುವಂ ತಸ್ಯ ಪರಾಭವಃ॥ 12-135-18 (70049) ಇಹೈವ ಫಲಮಾಸೀನಃ ಪ್ರತ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೇತ ಸರ್ವಶಃ। ಯೇಯೇ ನೋ ನ ಪ್ರದಾಸ್ಯಂತಿ ತಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತೇನಾಭಿಯಾಸ್ಯಸಿ॥ 12-135-19 (70050) ಶಿಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ವಿಹಿತೋ ದಂಡೋ ನ ವಧಾರ್ಥಂ ವಿಧೀಯತೇ। ಯೇ ಚ ಶಿಷ್ಟಾನ್ಪ್ರಬಾಧಂತೇ ಧರ್ಮಸ್ತೇಷಾಂ ವಧಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ 12-135-20 (70051) ಯೇ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರೋಪರೋಧೇನ ವೃದ್ಧಿಂ ಕುರ್ವಂತಿ ಕೇಚನ। ತಾನೇವಾನುಂರಿಯೇರಂಸ್ತೇ ಕುಣಪಂ ಕೃಮಯೋ ಯಥಾ॥ 12-135-21 (70052) ಯೇ ಪುನರ್ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ವರ್ತೇರನ್ನಿಹ ದಸ್ಯವಃ। ಅಪಿ ತೇ ದಸ್ಯವೋ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನುಯುಃ। 12-135-22 (70053) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-135-23x (5722) ತೇ ಸರ್ವಮೇವಾನುಚಕ್ರುಃ ಕಾಪಚ್ಯಸ್ಯಾನುಶಾಸನಂ। ವೃದ್ಧಿಂ ಚ ಲೇಭಿರೇ ಸರ್ವೇ ಪಾಪೇಭ್ಯಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಾರಮನ್॥ 12-135-23 (70054) ಕಾಪಚ್ಯಃ ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಮಹತೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ತವಾನ್। ಸಾಧೂನಾಮಾಚರನ್ಕ್ಷೇಮಂ ದಸ್ಯೂನ್ಪಾಪಾನ್ನಿವರ್ತಯನ್॥ 12-135-24 (70055) ಇದಂ ಕಾಪಚ್ಯಚರಿತಂ ಯೋ ನಿತ್ಯಮನುಚಿಂತಯೇತ್। ನಾರಣ್ಯೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಭಯಮೃಚ್ಛೇತ್ಕಥಂಚನ॥ 12-135-25 (70056) ನ ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಾಮರ್ತ್ಯೇಭ್ಯಃ ಕಥಂಚನ। ನ ಸತೋ ನಾಸತೋ ರಾಜನ್ಸ ಹ್ಯರಣ್ಯೇಷು ಗೋಪತಿಃ॥ ॥ 12-135-26 (70057) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಪಂಚತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 135॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-135-3 ಕಾಯವ್ಯೋ ನಾಮೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಕಾಪವ್ಯೋ ನಾಮೇತಿ ಟ. ಪಾಠಃ। ಕಾಶ್ಯಪೋ ನಾಮೇತಿ ಧ. ಪಾಠಃ॥ 12-135-4 ನಿಪಾತಾನಾಂ ಚ ಕೋವಿದ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಧ. ಪಾಠಃ॥ 12-135-5 ಪಾರಿಯಾತ್ರಃ ಪರ್ವತವಿಶೇಷಃ॥ 12-135-9 ಆಸಜ್ಯ ಕ್ವಚಿನ್ನಿಧಾಯ। ಕಲ್ಯೇ ಪ್ರಾತಃ॥ 12-135-13 ಮಾವಧೀಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯೇಕವಚನಂ ಗಣಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ॥ 12-135-14 ಸ್ವಸ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಚಿಂತನೀಯಂ॥ 12-135-15 ಸಾರೋ ವಿವಾಹಾದಿಕಾರ್ಯಂ ತತ್ರ ವಿಘ್ನಂ ಮಾ ಕೃಥಾಃ। ಸಸ್ಯಂ ಚ ನೋಪಹಂತವ್ಯಂ ಸೀರವಿಘ್ನಂ ಚ ಮಾ ಕೃಥಾಃ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-135-16 ಅಪಚಿತಿಃ ಪೂಜಾ॥ 12-135-18 ಧ್ವಾಂತೇ ಧ್ವಾಂತಸ್ಯ॥ 12-135-19 ಯೇ ಯೇ ವಣಿಜಃ। ನಃ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ॥ 12-135-20 ಶಿಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಾನಾಂ ಶಾಸನಾರ್ಥಂ॥

12-136-0 (70058) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-136-0x (5723) ಅತ್ರ ಗಾಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಗೀತಾಃ ಕೀರ್ತಯಂತಿ ಪುರಾವಿದಃ। ಯೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ರಾಜಾನಃ ಕೋಶಂ ಸಂಜನಯಂತ್ಯುತ॥ 12-136-1 (70059) ನ ಧನಂ ಯಜ್ಞಶೀಲಾನಾಂ ಹಾರ್ಯಂ ದೇವಸ್ವಮೇವ ಚ। ದಸ್ಯೂನಾಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಹರ್ತುಮರ್ಹತಿ॥ 12-136-2 (70060) ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಹನ್ಯಾಶ್ಚ ಭಾರತ। ಥನಂ ಹಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯೇಹ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-136-3 (70061) ತದಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಬಲಾರ್ಥಂ ವಾ ಧನಂ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಮೇವ ವಾ। ಅಭೋಜ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧೀಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭೋಜ್ಯಾ ಏವ ಪಚಂತ್ಯುತ॥ 12-136-4 (70062) ಯೋ ವೈ ನ ದೇವಾನ್ನ ಪಿತೃನ್ನ ಮರ್ತ್ಯಾನ್ಹವಿಷಾಽರ್ಚತಿ। ಅನರ್ಥಕಂ ಧನಂ ತತ್ರ ಪ್ರಾಹುರ್ಧಮೇವಿದೋ ಜನಾಃ॥ 12-136-5 (70063) ಹರೇತ್ತದ್ದ್ರವಿಣಂ ರಾಜಂಧಾರ್ಮಿಕಃ ಪೃಥಿವೀತಿಃ। ನ ಹಿ ನ ಪ್ರೀಣಯೇಲ್ಲೋಕಾನ್ನ ಲೋಕೇ ಗರ್ಹತೇ ನೃಪಂ॥ 12-136-6 (70064) ಅಸಾಧುಭ್ಯೋಽರ್ಥಮಾದಾಯ ಸಾಧುಭ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ। ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಕ್ರಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಮನ್ಯೇ ಧರ್ಮವಿದೇವ ಸಃ॥ 12-136-7 (70065) [ತಥಾತಥಾ ಜಯೇಲ್ಲೋಕಾಞ್ಶಕ್ತ್ಯಾ ಚೈವ ಯಥಾಯಥಾ।] ಔದ್ಭಿದಾ ಜಂತವೋ ಯದ್ವಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಜೋ ಯಥಾತಥಾ॥ 12-136-8 (70066) ಅನಿಮಿತ್ತಾತ್ಸಂಭವಂತಿ ತಥಾ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ। ಯಥೈವ ದಂಶಮಶಕಂ ಯಥಾ ಕೀಟಪಿಪೀಲಿಕಂ॥ 12-136-9 (70067) ಸೈವ ವೃತ್ತಿರ್ಹಿ ಯಜ್ಞೇಷು ಯಥಾ ಧರ್ಮೋ ವಿಧೀಯತೇ॥ 12-136-10 (70068) ಯಥಾ ಹ್ಯಕಸ್ಮಾದ್ಭವತಿ ಭೂಮೌ ಪಾಂಸುಸ್ತೃಣೋಲಪಂ। ತಥೈವೇಹ ಭವೇದ್ಧರ್ಮಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಃ ಸ್ಮೃತಃ॥ ॥ 12-136-11 (70069) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 136॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-136-4 ಔಷಧೀಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ತಾಭಿರಿಂಧನೀಕೃತಾಭಿರ್ಭೋಜ್ಯಾ ವ್ರೀಹ್ಯಾದ್ಯಾಃ। ದುಷ್ಟಾನ್ ಹಿಂಸಿತ್ವಾ ಸಾಧೂನ್ಪಾಲಯೇದಿತಿ ಭಾವಃ॥

12-137-0 (70070) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-137-0x (5724) ಅನಾಗತವಿಧಾತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಶ್ಚ ಯಃ। ದ್ವಾವೇತೌ ಸುಖಮೇಧೇತೇ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರೀ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-137-1 (70071) ಅತ್ರೈವ ಚೇದಮವ್ಯಗ್ರಂ ಶೃಣ್ವಾಖ್ಯಾನಮನುತ್ತಮಂ। ದ್ರೀರ್ಘಸೂತ್ರಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯೇ॥ 12-137-2 (70072) ನಾತಿಗಾಧೇ ಜಲಸ್ಥಾನೇ ಸುಹೃದಃ ಕುಶಲಾಸ್ತ್ರಯಃ। ಪ್ರಭೂತಮತ್ಸ್ಯೇ ಕೌಂತೇಯ ಬಭೂವುಃ ಸಹಚಾರಿಣಃ॥ 12-137-3 (70073) ತತ್ರೈಕಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಜ್ಞೋ ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ತಥಾಽಪರಃ। ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಶ್ಚ ತತ್ರೈಕಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ಜಲಚಾರಿಣಾಂ॥ 12-137-4 (70074) ಕ್ರದಾಚಿತ್ತಜ್ಜಲಸ್ಥಾನಂ ಮತ್ಸ್ಯಬಂಧಾಃ ಸಮಂತತಃ। ಸ್ರಾವಯಾಮಾಸುರಥೋ ನಿಂನೇಷು ವಿವಿಧೈರ್ಮುಖೈಃ॥ 12-137-5 (70075) ಕ್ಷೀಯಮಾಣಂ ತದ್ಬುದ್ಧ್ವಾ ಜಲಸ್ಥಾನಂ ಭಯಾಗಮೇ। ಅಬ್ರವೀದ್ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ತು ತಾವುಭೌ ಸುಹೃದೌ ತದಾ॥ 12-137-6 (70076) ಜ್ಞಯಮಾಪತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಲಿಲೌಕಸಾಂ। ಶೀಘ್ರಮನ್ಯತ್ರ ಗಚ್ಛಾಮಃ ಪಂಥಾ ಯಾವನ್ನ ಶುಷ್ಯತಿ॥ 12-137-7 (70077) ಅನಾಗತಮನರ್ಥಂ ಹಿ ಸುನಯೈರ್ಯಃ ಪ್ರಬಾಧತೇ। ಸ ನ ಸಂಶಯಮಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾಽನ್ಯತ್ರ ವ್ರಜಾಮಹೇ॥ 12-137-8 (70078) ಶೀರ್ಘಸೂತ್ರಸ್ತು ಯಸ್ತತ್ರ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಸಂಯಗುಷ್ಯತಾಂ। ನ ತು ಕಾರ್ಯಾ ತ್ವರಾ ತಾವದಿತಿ ಮೇ ನಿಶ್ಚಿತಾ ಮತಿಃ॥ 12-137-9 (70079) ಅಥ ಸಂಪ್ರತಿಪತ್ತಿಜ್ಞಸ್ತ್ವಬ್ರವೀದ್ದೀರ್ಘದರ್ಶಿನಂ। ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕಾಲೇ ನ ಮೇ ಕಿಂಚಿನ್ನ್ಯಾಯತಃ ಪರಿಹಾಸ್ಯತೇ॥ 12-137-10 (70080) ಏವಪ್ನುಕ್ತೋ ನಿರಾಕ್ರಾಮದ್ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ಮಹಾಮತಿಃ। ಅಗಾಮ ಸ್ರೋತಸೈಕೇನ ಗಂಭೀರಂ ಸಲಿಲಾಶಯಂ॥ 12-137-11 (70081) ತತಃ ಪ್ರಸೃತತೋಯಂ ತಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಜಲಾಶಯಂ। ಬಬಂಧುರ್ವಿವಿಧೈರ್ಯೋಗೈರ್ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ಮತ್ಸ್ಯೋಪಜೀವಿನಃ॥ 12-137-12 (70082) ವಿಲೋಡ್ಯಮಾನೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಸ್ರುತತೋಯೇ ಜಲಾಶಯೇ। ಅಗಚ್ಛದ್ಗ್ರಹಣಂ ತತ್ರ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಃ ಸಹಾಪರೈ----॥ 12-137-13 (70083) ಉದ್ದಾನಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ತು ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ------। ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಂತರಮನ್ಯೇಷಾಮಗ್ರಸತ್ಪ್ರತಿ-------॥ 12-137-14 (70084) ಗ್ರಸ್ತಮೇವ ತದುದ್ದಾನಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ----ಸಃ। ಸರ್ವಾನೇವ ಚ ತಾಂಸ್ತತ್ರ ತೇ ವಿ--- ಇತಿ॥ 12-137-15 (70085) ತತಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯಮಾನೇಷು ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ವಿಪುಲೇ ಜಲೇ। ತ್ವಕ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜುಂ ಪ್ರಮುಕ್ತೋಸೌ ಶೀಘ್ರಂ ಸಂಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್॥ 12-137-16 (70086) ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಸ್ತು ಮಂದಾತ್ಮಾ ಹೀನೇಯುದ್ಧಿರಚೇತನಃ। ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ಮೂಢೋ ಯಥೈವೋಪಹತೇಂದ್ರಿಯಃ॥ 12-137-17 (70087) ಏವಂ ಪ್ರಾಪ್ತತಮಂ ಕಾಲಂ ಯೋ ಮೋಹಾನ್ನಾವಬುಧ್ಯತೇ। ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ ವೈ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರೋ ಯಥಾ ಝಷಃ॥ 12-137-18 (70088) ಆದೌ ನ ಕುರುತೇ ಶ್ರೇಯಃ ಕುಶಲೋಽಸ್ಮೀತಿ ಯಃ ಪುಮಾನ್। ಸ ಹಿ ಸಂಶಯಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಥಾ ಸಂಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್॥ 12-137-19 (70089) ಅನಾಗತವಿಧಾತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಶ್ಚ ಯಃ। ದ್ವಾವೇತೌ ಸುಖಮೇಧೇತೇ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರೀ ವಿನಶ್ಯತಿ॥ 12-137-20 (70090) ಕಾಷ್ಠಾ ಕಲಾ ಮುಹೂರ್ತಾಶ್ಚ ದಿನರಾತ್ರ್ಯಃ ಕ್ಷಣಾ ಲವಾಃ। ಮಾಸಾಃ ಪಕ್ಷಾಃ ಷಡೃತವಃ ಕಾಲಃ ಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ॥ 12-137-21 (70091) ಪೃಥಿವೀ ದೇಶ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಚ ಕಾಲೋ ನ ದೃಶ್ಯತೇ। ಅಭಿಪ್ರೇತಾರ್ಥಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ದೂರತೋ ನ್ಯಾಯತಸ್ತಥಾ॥ 12-137-22 (70092) ಏತೌ ಧರ್ಮಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಚರ್ಷಿಭಿಃ। ಪ್ರಧಾನಾವಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ ಕಾಮೇ ಚಾಭಿಮತೌ ನೃಣಾಂ॥ 12-137-23 (70093) ಪರೀಕ್ಷ್ಯಕಾರೀ ಯುಕ್ತಶ್ಚ ಸ ಸಂಯಗುಪಪಾದಯೇತ್। ದೇಶಕಾಲಾವಭಿಪ್ರೇತೌ ತೋಭ್ಯಾಂ ಫಲಮವಾಪ್ನುಯಾತ್॥ ॥ 12-137-24 (70094) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 137॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-137-4 ತತ್ರೈಕೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಜ್ಞ ಉತ್ಪನ್ನಪ್ರತಿಭೋಽಪರಃ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-137-5 ವಿವಿಧೈರ್ಮುಖೈರ್ಜಲನಿರ್ಗಮನಮಾರ್ಗೈಃ॥ 12-137-11 ಸಲಿಲಾಶಯಂ ಜಲಾಶಯಾಂತರಂ॥ 12-137-14 ಉದ್ದಾನಂ ಗ್ರಥನಂ ಅಗ್ರಸತ್ ಗ್ರಥನಸೂತ್ರಂ ಮುಖೇನ ಜಗ್ರಾಹೇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-137-15 ಸಚ ಮತ್ಸ್ಯಃ ತಥೈವ ಗೃಹೀತವದೇವ ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಇತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-137-21 ಕಾಲಸ್ಯ ದೇಶಸ್ಯ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಾಂ ಅವಹಿತೋ ಜಾನೀಯಾದಿತಿ ಶ್ಲೋಕದ್ವಯಾರ್ಥಃ॥ 12-137-23 ಏತೌ ದೇಶಕಾಲೌ॥

12-138-0 (70095) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-138-0x (5725) ಸರ್ವತ್ರ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಥಿತಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ತೇ ಭರತರ್ಷಭ। ಅನಾಗತಾ ತಥೋತ್ಪನ್ನಾ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಾ ವಿನಾಶಿನೀ॥ 12-138-1 (70096) ತದಿಚ್ಛಾಮಿ ಪರಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಶ್ರೋತುಂ ತೇ ಭರತರ್ಷಭ। ಯಥಾ ರಾಜಾ ನ ಮುಹ್ಯೇತ ಶತ್ರುಭಿಃ ಪರಿಪೀಡಿತಃ॥ 12-138-2 (70097) ------ಯಾಜ್ಞಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಂ। ಪೃಚ್ಛ------- ತನ್ಮೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-138-3 (70098) ಶತ್ರುಭಿಬಹು------ಥಾ ಮುಚ್ಯೇತ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಏತದಿಚ್ಛಾಂಯ------ರ್ವಮೇವ ಯಥಾವಿಧಿ॥ 12-138-4 (70099) ವಿಷಮಸ್ಥಂ ಹಿ ರಾಜಾ----ತ್ರವಃ ಪರಿಪಂಥಿನಃ। ಬಹವೋಽಪ್ಯೇಕಮುದ್ಧರ್ತುಂ ಯತಂತೇ ಪೂರ್ವತಾಪಿತಾಃ॥ 12-138-5 (70100) ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯಮಾನೇನ ದರ್ಬಲೇನ ಮಹಾಬಲೈಃ। ಏಕೇನೈವಾಸಹಾಯೇನ ಶಕ್ಯಂ ಸ್ಥಾತುಂ ಭವೇತ್ಕಥಂ॥ 12-138-6 (70101) ಕಥಂ ಮಿತ್ರಮರಿಂ ಚಾಪಿ ವಿಂದೇತ ಭರತರ್ಷಭ। ಚೇಷ್ಟಿತವ್ಯಂ ಕಥಂ ಚಾತ್ರ ಶತ್ರೋರ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ಚಾಂತರೇ॥ 12-138-7 (70102) ಅಜಾತಲಕ್ಷಣೇ ರಾಜನ್ನಮಿತ್ರೇ ಮಿತ್ರತಾಂ ಗತೇ। ಕಥಂ ನು ಪುರುಷಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕೃತ್ವಾ ಕಿಂ ವಾ ಸುಖೀ ಭವೇತ್॥ 12-138-8 (70103) ವಿಗ್ರಹಂ ಕೇನ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಧಿಂ ವಾ ಕೇನ ಯೋಜಯೇತ್। ಕಥಂ ವಾ ಶತ್ರುಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ವರ್ತೇತ ಬಲವಾನಪಿ॥ 12-138-9 (70104) ಏತದ್ಧೈ ಸರ್ವಕೃತ್ಯಾನಾಂ ಪರಂ ಕೃತ್ಯಂ ನರಾಧಿಪ। ನೈತಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿದ್ವಕ್ತಾಽಸ್ತಿ ಶ್ರೋತಾ ವಾಽಪಿ ಸುದುರ್ಲಭಃ॥ 12-138-10 (70105) ಋತೇ ಪಿತಾಮಹಾದ್ಭೀಷ್ಮಾತ್ಸತ್ಯಸಂಧಾಜ್ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಾತ್। ತದನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಹಾಭಾಗ ಸರ್ವಮೇತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-138-11 (70106) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-138-12x (5726) ತ್ವದ್ಯುಕ್ತೋಽಯಮನುಪ್ರಶ್ನೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಗುಣೋದಯಃ। ಶೃಣು ಮೇ ಪುತ್ರ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಗುಹ್ಯಮಾಪತ್ಸು ಭಾರತ॥ 12-138-12 (70107) ಅಮಿತ್ರೋ ಮಿತ್ರತಾಂ ಯಾತಿ ಮಿತ್ರಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ। ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯೋಗಾತ್ಕಾರ್ಯಾಣಾಮನಿತ್ಯಾ ಹಿ ಸದಾ ಗತಿಃ॥ 12-138-13 (70108) ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಸಿತವ್ಯಂ ಚ ವಿಗ್ರಹಂ ಚ ಸಮಾಚರೇತ್। ದೇಶಂ ಕಾಲಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯೇ॥ 12-138-14 (70109) ಸಂಧಾತವ್ಯಂ ಬುಧೈರ್ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯವಸ್ಯ ಚ ಹಿತಾರ್ಥಿಭಿಃ। ಅಮಿತ್ರೈರಪಿ ಸಂಧೇಯಂ ಪ್ರಾಣಾ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಹಿ ಭಾರತ॥ 12-138-15 (70110) ಯೋ ಹ್ಯಮಿತ್ರೈರ್ನರೈರ್ನಿತ್ಯಂ ನ ಸಂದಧ್ಯಾದಪಂಡಿತಃ। ನ ಸೋರ್ಥಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಿಂಚಿತ್ಫಲಾನ್ಯಪಿ ಚ ಭಾರತ॥ 12-138-16 (70111) ಯಸ್ತ್ವಮಿತ್ರೇಣ ಸಂಧತ್ತೇ ಮಿತ್ರೇಣ ಚ ವಿರುಧ್ಯತೇ। ಅರ್ಥಯುಕ್ತಿಂ ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ಸುಮಹದ್ವಿಂದತೇ ಫಲಂ॥ 12-138-17 (70112) ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ। ಮಾರ್ಜಾರಸ್ಯ ಚ ಸಂವಾದಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧೇ ಮೂಷಿಕಸ್ಯ ಚ॥ 12-138-18 (70113) ವನೇ ಮಹತಿ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿನ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಸುಮಹಾನಭೂತ್। ಲತಾಜಾಲಪರಿಚ್ಛನ್ನೋ ನಾನಾದ್ವಿಜಗಣಾಯುತಃ॥ 12-138-19 (70114) ಸ್ಕಂಧವಾನ್ಮೇಘಸಂಕಾಶಃ ಶೀತಚ್ಛಾಯೋ ಮನೋರಮಃ। ಅರಣ್ಯಮಭಿತೋ ಜಾತಸ್ತರುರ್ವ್ಯಾಲಮೃಗಾಯುತಃ॥ 12-138-20 (70115) ತಸ್ಯ ಮೂಲಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕೃತ್ವಾ ಶತಮುಖಂ ಬಿಲಂ। ವಸತಿ ಸ್ಮ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪಲಿತೋ ನಾಮ ಮೂಷಿಕಃ॥ 12-138-21 (70116) ಶಾಖಾಂ ತಸ್ಯ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವಸತಿ ಸ್ಮ ಸುಖಂ ತದಾ। ಲೋಮಶೋ ನಾಮ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಸರ್ವಸತ್ವಾವಸಾದಕಃ॥ 12-138-22 (70117) ತತ್ರ ತ್ವಾಗತ್ಯ ಚಂಡಾಲೋ ಹ್ಯರಣ್ಯಕೃತಕೇತನಃ। ಯುಯೋಜ ಯಂತ್ರಮುನ್ಮಾಥಂ ನಿತ್ಯಮಸ್ತಂಗತೇ ರವೌ॥ 12-138-23 (70118) ತತ್ರ ಸ್ನಾಯುಮಯಾನ್ಪಾಶಾನ್ಯಥಾವತ್ಸಂವಿಧಾಯ ಸಃ। ಗೃಹಂ ಗತ್ವಾ ಸುಖಂ ಶೇತೇ ಪ್ರಭಾತಾಮೇತಿ ಶರ್ವರೀಂ॥ 12-138-24 (70119) ತತ್ರ ಸ್ಮ ನಿತ್ಯಂ ಬಧ್ಯಂತೇ ನಕ್ತಂ ಬಹುವಿಧಾ ಮೃಗಾಃ। ಕದಾಚಿದತ್ರ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತೋ ವ್ಯಬಧ್ಯತ॥ 12-138-25 (70120) ತಸ್ಮಿನ್ಬದ್ಧೇ ಮಹಾಪ್ರಾಣೇ ಶತ್ರೌ ನಿತ್ಯಾತತಾಯಿನಿ। ತಂ ಕಾಲಂ ಪಲಿತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪ್ರಚಚಾರ ಸುನಿರ್ಭಯಃ॥ 12-138-26 (70121) ತೇನಾನುಚರತಾ ತಸ್ಮಿನ್ವತೇ ವಿಶ್ವಸ್ತಚಾರಿಣಾ। ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೃಗಯಮಾಣೇ ನಚಿರಾದ್ದೃಷ್ಟಮಾಮಿಷಂ॥ 12-138-27 (70122) ಸ ತಮುನ್ಮಾಥಮಾರುಹ್ಯ ತದಾಮಿಷಮಭಕ್ಷಯತ್। ತಸ್ಯೋಪರಿ ಸಪತ್ನಸ್ಯ ಬದ್ಧಸ್ಯ ಮನಸಾ ಹಸನ್॥ 12-138-28 (70123) ಆಮಿಷೇ ತು ಪ್ರಸಕ್ತಃ ಸ ಕದಾಚಿತವಲೋಕಯನ್। ಅಪಶ್ಯದಪರಂ ಘೋರಮಾತ್ಮನೋ ರಿಪುಮಾಗತಂ॥ 12-138-29 (70124) ಶರಪ್ರಸೂನಸಂಕಾಶಂ ಮಹೀವಿವರಶಾಯಿನಂ। ಸಕುಲಂ ಹರಿಕಂ ನಾಮ ಚಪಲಂ ತಾಂರಲೋಚನಂ॥ 12-138-30 (70125) ತನ ಮೂಷಿಕಗಂಧೇನ ತ್ವರಮಾಣ ಉಪಾಗತಂ। ಸಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಂ ಲೇಲಿಹನ್ವಕ್ರಂ ಭೂಮಾವೂರ್ಧ್ವಮುಖಃ ಸ್ಥಿತಃ॥ 12-138-31 (70126) --ಾಖಾಗತಮರಿಂ ಚಾನ್ಯಮಪಶ್ಯತ್ಕೋಟರಾಲಯಂ। ಸೂಲಕಂ ಚಂದ್ರಕಂ ನಾಮ ವಕ್ರತುಂಡಂ ದುರಾಸದಂ॥ 12-138-32 (70127) ಪತಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ತಸ್ಯ ನಕುಲೋಲೂಕಯೋಸ್ತಥಾ। ಯಥಾಸ್ಯಾಸೀದಿಯಂ ಚಿಂತಾ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಮಹದ್ಭಯಂ॥ 12-138-33 (70128) ಪಪದ್ಯಸ್ಯಾಂ ಸುಕಷ್ಟಾಯಾಂ ಮರಣೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ। ಮಂತಾದ್ಭಯ ಉತ್ಪನ್ನೇ ಕಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮನೀಷಿಣಾ॥ 12-138-34 (70129) ತಥಾ ಸರ್ವತೋ ರುದ್ಧಃ ಸರ್ವತ್ರ ಭಯಕರ್ಶಿತಃ। ಭವದ್ಭಯಸಂತ್ರಸ್ತಶ್ಚಕ್ರೇ ಚ ಪರಮಾಂ ಮತಿಂ॥ 12-138-35 (70130) ಆಪದ್ವಿನಾಶಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಶಂಕನೀಯಂ ಹಿ ಜೀವಿತಂ। ಮಂತಾತ್ಸಂಶಯಃ ಸೋಽಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಪದುಪಸ್ಥಿತಾ॥ 12-138-36 (70131) ಗತಂ ಹಿ ಸಹಸಾ ಭೂಮಿಂ ನಕುಲೋ ಮಾಮವಾಪ್ನುಯಾತ್। ಉಲೂಕಶ್ಚೇಹ ತಿಷ್ಠಂತಂ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಪಾಶಸಂಕ್ಷಯಾತ್॥ 12-138-37 (70132) ನ ತ್ವೇವಾಸ್ಮದ್ವಿಧಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸಂಮೋಹಂ ಗಂತುಮರ್ಹತಿ। ರಿಷ್ಯೇ ಜೀವಿತೇ ಯತ್ನಂ ಯಾವದುಚ್ಛ್ವಾಸನಿಗ್ರಹಾತ್॥ 12-138-38 (70133) ನ ಹಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾಽನ್ವಿತಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ। ನಿಮಜ್ಜತ್ಯಾಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹತೋಽರ್ಥಾನವಾಪ್ಯ ಹ॥ 12-138-39 (70134) ನ ತ್ವನ್ಯಾಮಿಹ ಮಾರ್ಜಾರಾದ್ಗತಿಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸಾಂಪ್ರತಂ। ವಿಷಮಸ್ಥೋ ಹ್ಯಯಂ ಶತ್ರುಃ ಕೃತ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಮಹನ್ಮಯಾ॥ 12-138-40 (70135) ಜೀವಿತಾರ್ಥೀ ಕಥಂ ತ್ವದ್ಯ ಶತ್ರುಭಿಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಸ್ತ್ರಿಭಿಃ। ಪ್ರಾಣಹೇತೋರಿಮಂ ಮಿತ್ರಂ ಮಾರ್ಜಾರಂ ಸಂಶ್ರಯಾಮಿ ವೈ॥ 12-138-41 (70136) ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಹಿತಮಸ್ಯೋಪವರ್ಣಯೇ। ಯೇನೇಮಂ ಶತ್ರುಸಂಘಾತಂ ಮತಿಪೂರ್ವೇಣ ವಂಚಯೇ॥ 12-138-42 (70137) ಅಯಮತ್ಯಂತಶತ್ರುರ್ಮೇ ವೈಷಂಯಂ ಪರಮಂ ಗತಃ। ಮೂಢೋ ಗ್ರಾಹಯಿತುಂ ಸ್ವಾರ್ಥಂ ಸಂಗತ್ಯಾ ಯದಿ ಶಕ್ಯತೇ॥ 12-138-43 (70138) ಕದಾಜಿದ್ವ್ಯಸನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಧಿಂ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಯಾ ಸಹ॥ 12-138-44 (70139) ಬಲಿನಾ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಸ್ಯ ಶತ್ರೋರಪಿ ಪರಿಗ್ರಹಃ। ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾ ವಿಷಮೇ ಜೀವಿತಾರ್ಥಿನಾ॥ 12-138-45 (70140) ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಹಿ ಪಂಡಿತಃ ಶತ್ರುರ್ನ ಚ ಮಿತ್ರಮಪಂಡಿತಃ। ಅಮಿತ್ರೇ ಖಲು ಮಾರ್ಜಾರೇ ಜೀವಿತಂ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ॥ 12-138-46 (70141) ತತೋಽಸ್ಮೈ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹೇತುಮಾತ್ಮಾಭಿರಕ್ಷಣೇ। ಅಪೀಜಾನೀಮಯಂ ಶತ್ರುಃ ಸಂಗತ್ಯಾ ಪಂಡಿತೋ ಭವೇತ್॥ 12-138-47 (70142) ಏವಂ ವಿಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಮೂಷಿಕಃ ಶತ್ರುಚೇಷ್ಟಿತಂ॥ 12-138-48 (70143) ತತೋಽರ್ಥಗತಿತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಕಾಲವಿತ್। ಸಾಂತ್ವಪೂರ್ವಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಮಾರ್ಜಾರಂ ಮೂಷಿಕೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-138-49 (70144) ಸೌಹೃದೇನಾಭಿಭಾಷೇ ತ್ವಾಂ ಕಚ್ಚಿನ್ಮಾರ್ಜಾರ ಜೀವಸೇ। ಜೀವಿತಂ ಹಿ ತವೇಚ್ಛಾಮಿ ಶ್ರೇಯಃ ಸಾಧಾರಣಂ ಹಿ ನೌ॥ 12-138-50 (70145) ನ ತೇ ಸೌಂಯ ಭಯಂ ಕಾರ್ಯಂ ಜೀವಿಷ್ಯಸಿ ಯಥಾ ಪುರಾ। ಅಹಂ ತ್ವಾಮುದ್ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಾಣಾಂಜಹ್ಯಾಂ ಹಿ ತೇ ಕೃತೇ॥ 12-138-51 (70146) ಅಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿದುಪಾಯೋಽತ್ರ ಪುಷ್ಕಲ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ। ಯೇನ ಶಕ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ಮೋಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಂ ಶ್ರೇಯಸ್ತಥಾ ಮಯಾ॥ 12-138-52 (70147) ಮಯಾಽಪ್ಯುಪಾಯೋ ದೃಷ್ಟೋಽಯಂ ವಿಚಾರ್ಯ ಮತಿಮಾತ್ಮನಃ। ಆತ್ಮಾರ್ಥಂ ಚ ತ್ವದರ್ಥಂ ಚ ಶ್ರೇಯಃ ಸಾಧಾರಣಾಂ ಹಿ ನೌ॥ 12-138-53 (70148) ಇದಂ ಹಿ ನಕುಲೋಲೂಕಂ ಪಾಪಬುದ್ಧ್ಯಾ ಹಿ ಸಂಸ್ಥಿತಂ। ನ ಧರ್ಷಯತಿ ಮಾರ್ಜಾರ ತೇನ ತೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಾಂಪ್ರತಂ॥ 12-138-54 (70149) ಕೂಜಂಶ್ಚಪಲನೇತ್ರೋಽಯಂ ಕೌಶಿಕೋ ಮಾಂ ನಿರೀಕ್ಷತೇ। ನಗಶಾಖಾಗ್ರಗಃ ಪಾಪಸ್ತಸ್ಯಾಹಂ ಭೃಶಮುದ್ವಿಜೇ॥ 12-138-55 (70150) ಸತಾಂ ಸಾಪ್ತಪದಂ ಮೈತ್ರಂ ಸ ಸಖಾ ಮೇಽಸಿ ಪಂಡಿತಃ। ಸಾಹಾಯ್ಯಕಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನಾಸ್ತಿ ತೇ ಪ್ರಾಣತೋ ಭಯಂ॥ 12-138-56 (70151) ನ ಹಿ ಶಕ್ತೋಽಸಿ ಮಾರ್ಜಾರ ಪಾಶಂ ಛೇತ್ತುಂ ಮಯಾ ವಿನಾ। ಅಹಂ ಛೇತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಪಾಶಾಂಸ್ತೇ ಯದಿ ಮಾಂ ತ್ವಂ ನ ಹಿಂಸಸಿ॥ 12-138-57 (70152) ತ್ವಮಾಶ್ರಿತೋ ದ್ರುಮಸ್ಯಾಗ್ರಂ ಮೂಲಂ ತ್ವಹಮುಪಾಶ್ರಿತಃ। ಚಿರೋಷಿತಾವುಭಾವಾವಾಂ ವೃಕ್ಷೇಽಸ್ಮಿನ್ವಿದಿತಂ ಚ ತೇ॥ 12-138-58 (70153) ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಶ್ವಾಸತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ಯಶ್ಚ ನಾಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ವಚಿತ್। ನ ತೌ ಧೀರಾಃ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ನಿತ್ಯಮುದ್ವಿಗ್ರಮಾನಸೌ॥ 12-138-59 (70154) ತಸ್ಮಾದ್ವಿವರ್ಧತಾಂ ಪ್ರೀತಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಸಂಗತಮಸ್ತು ನೌ। ಕಾಲಾತೀತಮಿಹಾರ್ಥಂ ಹಿ ನ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಪಂಡಿತಾಃ॥ 12-138-60 (70155) ಅರ್ಥಯುಕ್ತಿಮಿಮಾಂ ತತ್ರ ಯಥಾಭೂತಾಂ ನಿಶಾಮಯ। ತವ ಜೀವಿತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಂ ಮಮೇಚ್ಛಸಿ ಜೀವಿತಂ॥ 12-138-61 (70156) ಕಶ್ಚಿತ್ತರತಿ ಕಾಷ್ಠೇನ ಸುಗಂಭೀರಾಂ ಮಹಾನದೀಂ। ಸ ತಾರಯತಿ ತತ್ಕಾಷ್ಠಂ ಸ ಚ ಕಾಷ್ಠೇನ ತಾರ್ಯತೇ॥ 12-138-62 (70157) ಈದೃಶೋ ನೌ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸುವಿಸ್ತರಃ। ಅಹಂ ತ್ವಾಂ ತಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಂ ಚ ತ್ವಂ ತಾರಯಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-138-63 (70158) ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಪಲಿತಸ್ತಮರ್ಥಮುಭಯೋರ್ಹಿತಂ। ಹೇತುಮದ್ಗ್ರಹಣೀಯಂ ಚ ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷೀ ವ್ಯತಿಷ್ಠತ॥ 12-138-64 (70159) ಅಥ ಸುವ್ಯಾಹೃತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಸ್ಯ ಶತ್ರೋರ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ। ಹೇತುಮದ್ಗ್ರಹಣೀಯಾರ್ಥಂ ಮಾರ್ಜಾರೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-138-65 (70160) ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ವಾಕ್ಯಸಂಪನ್ನಸ್ತದ್ವಾಕ್ಯಮನುವರ್ತಯನ್। ಸ್ವಾಮವಸ್ಥಾಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯೈನಂ ಸಾಂನೈವ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯತ್॥ 12-138-66 (70161) ತತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರದಶನೋ ಮಣಿವೈದೂರ್ಯಲೋಚನಃ। ಮೂಷಿಕಂ ಮಂದಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾರ್ಜಾರೋ ಲೋಮಶೋಽಬ್ರಬೀತ್॥ 12-138-67 (70162) ನಂದಾಮಿ ಸೌಂಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ಶ್ರೇಯಶ್ಚ ಯದಿ ಜಾನೀಷೇ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಮಾ ವಿಚಾರಯ॥ 12-138-68 (70163) ಅಹಂ ಹಿ ಭೃಶಮಾಪನ್ನಸ್ತ್ವಮಾಪನ್ನತರೋ ಮಯಾ। ದ್ವಯೋರಾಪನ್ನಯೋಃ ಸಂಧಿಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಮಾ ಚಿರಾಯ ಚ॥ 12-138-69 (70164) ವಿಧತ್ಸ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಯತ್ಕಾರ್ಥಂ ಸಿಧ್ಯತು ಚಾವಯೋಃ। ಮಯಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೇ ನ ವಿನಂಕ್ಷ್ಯತಿ ತೇ ಕೃತಂ॥ 12-138-70 (70165) ನ್ಯಸ್ತಮಾನೋಸ್ಮಿ ಭಕ್ತೋಸ್ಮಿ ಶಿಷ್ಯಸ್ತ್ವದ್ಧಿತಕೃತ್ತಥಾ। ತಥಾ ನಿದೇಶವರ್ತೀ ಚ ಭವಂತಂ ಶರಣಂ ಗತಃ॥ 12-138-71 (70166) ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತಃ ಪಲಿತೋ ಮಾರ್ಜಾರಂ ವಶಮಾಗತಂ। ವಾಕ್ಯಂ ಹಿತಮುವಾಚೇದಮಭಿಜಾತಾರ್ಥಮರ್ಥವಿತ್॥ 12-138-72 (70167) ಉದಾರಂ ಯದ್ಭವಾನಾಹ ನೈತಚ್ಚಿತ್ರಂ ಭವದ್ವಿಧೇ। ವಿಹಿತೋ ಯಸ್ತು ಮಾರ್ಗೋ ಮೇ ಹಿತಾರ್ಥಂ ಶೃಣು ತಂ ಮಮ॥ 12-138-73 (70168) ಅಹಂ ತ್ವಾಽನುಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಕುಲಾನ್ಮೇ ಮಹದ್ಭಯಂ। ತ್ರಾಯಸ್ವ ಮಾಂ ಮಾ ವಧೀಶ್ಚ ಶಕ್ತೋಽಸ್ಮಿ ತವ ರಕ್ಷಣೇ॥ 12-138-74 (70169) ಉಲೂಕಾಚ್ಚೈವ ಮಾಂ ರಕ್ಷ ಕ್ಷುದ್ರಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಹಿ ಮಾಂ। ಅಹಂ ಛೇತ್ಸ್ಯಾಮಿ ತೇ ಪಾಶಾನ್ಸಖೇ ಸತ್ಯೇನೇ ತೇ ಶಪೇ॥ 12-138-75 (70170) ತದ್ವಚಃ ಸಂಗತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಲೋಮಶೋ ಯುಕ್ತಮರ್ಥವತ್। ಹರ್ಷಾದುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪಲಿತಂ ಸ್ವಾಗತೇನಾಭ್ಯಪೂಜಯತ್॥ 12-138-76 (70171) ತಂ ಸಂಪೂಜ್ಯಾಥ ಪಲಿತಂ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಸೌಹೃದೇ ಸ್ಥಿತಂ। ಸ ವಿಚಿಂತ್ಯಾಬ್ರವೀದ್ಧೀರಃ ಪ್ರೀತಸ್ತ್ವರಿತ ಏವ ಚ॥ 12-138-77 (70172) ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಗಚ್ಛ ಭದ್ರಂ ತೇ ತ್ವಂ ಮೇ ಪ್ರಾಣಸಮಃ ಸಖಾ। ತವ ಪ್ರಾಜ್ಞಪ್ರಸಾದಾದ್ಧಿ ಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಜೀವಿತಂ॥ 12-138-78 (70173) ಯದ್ಯದೇವಂಗತೇನಾದ್ಯ ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ತುಂ ಮಯಾ ತವ। ತದಾಜ್ಞಾಪಸ್ಯ ಕರ್ತಾಸ್ಮಿ ಸಿದ್ಧಿರೇವಾಸ್ತು ನೌ ಸಖೇ॥ 12-138-79 (70174) ಅಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸಂಶಯಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಸಮಿತ್ರಗಣಬಾಂಧವಃ। ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕರ್ತಾಽಹಂ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಹಿತಾನಿ ಚ॥ 12-138-80 (70175) ಮುಕ್ತಶ್ಚ ವ್ಯಸನಾದಸ್ಮಾತ್ಸೌಂಯಾಹಮಪಿ ನಾಮ ತೇ। ಪ್ರೀತಿಮುತ್ಪಾದಯೇಯಂ ನ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಂ ಚ ಶಕ್ನುಯಾಂ॥ 12-138-81 (70176) ಪ್ರತ್ಯುಪಕುರ್ವನ್ಬಹ್ವಪಿ ನ ಭಾತಿ ಪೂರ್ವೋಪಕಾರಿಣಾ ತುಲ್ಯಃ। ಏಕಃ ಕರೋತಿ ಹಿ ಕೃತೇ ನಿಷ್ಕಾರಣಮೇವ ಕುರುತೇಽನ್ಯಃ॥ 12-138-82 (70177) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-138-83x (5727) ಏವಮಾಶ್ವಾಸಿತೋ ಬಿದ್ವಾನ್ಮಾರ್ಜಾರೇಣ ಸ ಮೂಷಿಕಃ। ಪ್ರವಿವೇಶ ಸುವಿಸ್ರಬ್ಧಃ ಸಂಯಗಂಗೀಚಕಾರ ಹ॥ 12-138-83 (70178) ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ತು ತಂ ಸ್ವಾರ್ಥಂ ಮಾರ್ಜಾರಂ ಮೂಷಿಕಸ್ತಥಾ। ಮಾರ್ಜಾರೋರಸಿ ವಿಸ್ರಬ್ಧಃ ಸುಷ್ವಾಪ ಪಿತೃಮಾತೃವತ್॥ 12-138-84 (70179) ನಿಲೀನಂ ತಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇಷು ಮಾರ್ಜಾರಸ್ಯಾಥ ಮೂಷಿಕಂ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತೌ ನಕುಲೋಲೂಕೌ ನಿರಾಶೌ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತಾಂ॥ 12-138-85 (70180) ತಥೈವ ತೌ ಸುಸಂತ್ರಸ್ತೌ ದೃಢಮಾಗತತಂದ್ರಿತೌ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಯೋಃ ಪರಾಂ ಪ್ರೀತಿಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತೌ॥ 12-138-86 (70181) ಬಲಿನೌ ಮತಿಮಂತೌ ಚ ಸುವೃತ್ತೌ ಚಾಪ್ಯುಪಾಸಿತೌ। ಅಶಕ್ತೌ ತು ನಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಪ್ರಧರ್ಷಯಿತುಂ ಬಲಾತ್॥ 12-138-87 (70182) ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಕೃತಸಂಧೀ ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾರ್ಜಾರಮೂಷಿಕೌ। ಉಲೂಕನಕುಲೌ ತೂರ್ಣಂ ಜಗ್ಮತುಸ್ತೌ ಸ್ವಮಾಲಯಂ॥ 12-138-88 (70183) ಲೀನಃ ಸ ತಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇಷು ಪಲಿತೋ ದೇಶಕಾಲವಿತ್। ಚಿಚ್ಛೇದ ಪಾಶಾನ್ನೃಪತೇ ಕಾಲಾಕಾಂಕ್ಷೀ ಶನೈಃ ಶನೈಃ॥ 12-138-89 (70184) ಅಥ ಬಂಧಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ಮಾರ್ಜಾರೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮೂಷಿಕಂ। ಛಿಂದಂತಂ ವೈ ತದಾ ಪಾಶಾನತ್ವರಂತಂ ತ್ವರಾನ್ವಿತಃ॥ 12-138-90 (70185) ತಮತ್ವರಂತಂ ಪಲಿತಂ ಪಾಶಾನಾಂ ಛೇದನೇ ತದಾ। ಸಂಚೋದಯಿತುಮಾರೇಭೇ ಮಾರ್ಜಾರೋ ಮೂಷಿಕಂ ತತಃ॥ 12-138-91 (70186) ಕಿಂ ಸೌಂಯ ನಾತಿತ್ವರಸೇ ಕಿಂ ಕೃತಾರ್ಥೋಽವಮನ್ಯಸೇ। ಛಿಂಧಿ ಪಾಶಾನಮಿತ್ರಘ್ನ ಪುರಾ ಶ್ವಪಚ ಏತಿ ಸಃ॥ 12-138-92 (70187) ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತ್ವರತಾಽನೇನ ಮತಿಮಾನ್ಪಲಿತೋಽಬ್ರವೀತ್। ಮಾರ್ಜಾರಮಕೃತಪ್ರಜ್ಞಂ ತಥ್ಯಮಾತ್ಮಹಿತಂ ವಚಃ॥ 12-138-93 (70188) ತೂಷ್ಣೀಂ ಭವ ನ ತೇ ಸೌಂಯ ತ್ವರಾ ಕಾರ್ಯಾ ನ ಸಂಭ್ರಮಃ। ವಯಮೇವಾತ್ರ ಕಾಲಜ್ಞಾ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಹಾಸ್ಯತೇ॥ 12-138-94 (70189) ಅಕಾಲೇ ಕೃತ್ಯಮಾರಬ್ಧಂ ಕರ್ತುರ್ನಾರ್ಥಾಯ ಕಲ್ಪತೇ। ತದೇವ ಕಾಲ ಆರಬ್ಧಂ ಮಹತೇಽರ್ಥಾಯ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-138-95 (70190) ಅಕಾಲೇ ವಿಪ್ರಮುಕ್ತಾನ್ಮೇ ತ್ವತ್ತ ಏವ ಭಯಂ ಭವೇತ್। ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಸ್ವ ಕಿಮಿತಿ ತ್ವರಸೇ ಸಖೇ॥ 12-138-96 (70191) ಯಾವತ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚಂಡಾಲಮಾಯಾಂತಂ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿನಂ। ತತಶ್ಛೇತ್ಸ್ಯಾಮಿ ತೇ ಪಾಶಾನ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಭಯೇ॥ 12-138-97 (70192) ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಪ್ರಮುಕ್ತಸ್ತ್ವಂ ತರುಮೇವಾಧಿರೋಕ್ಷ್ಯಸೇ। ನ ಹಿ ತೇ ಜೀವಿತಾದನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಕೃತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-138-98 (70193) ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇಽಪಿ ಚ ತತಾ ದಿವಾಕೀರ್ತಿಭಯಾರ್ದಿತಃ। ಮಮ ನ ಗ್ರಹಣೇ ಶಕ್ತಃ ಪಲಾಯನಪರಾಯಣಃ॥' 12-138-99 (70194) ತತೋ ಭವತ್ಯಪಕ್ರಾಂತೇ ತ್ರಸ್ತೇ ಭೀತೇ ಚ ಲುಬ್ಧಕಾತ್। ಅಹಂ ಬಿಲಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭವಾಞ್ಶಾಖಾಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ॥ 12-138-100 (70195) ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಮಾರ್ಜಾರೋ ಮೂಷಿಕೇಣಾತ್ಮನೋ ಹಿತಂ। ವಚನಂ ವಾಕ್ಯತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಜೀವಿತಾರ್ಥೀ ಮಹಾಮತಿಃ॥ 12-138-101 (70196) ಅಥಾತ್ಮಕೃತ್ಯೇ ತ್ವರಿತಃ ಸಂಯಕ್ಪ್ರಾರ್ಥಿತಮಾಚರನ್। ಉವಾಚ ಲೋಮಶೋ ವಾಕ್ಯಂ ಮೂಷಿಕಂ ಚಿರಕಾರಿಣಾಂ॥ 12-138-102 (70197) ನಹ್ಯೇವಂ ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಕುರ್ವಂತಿ ಸಾಧವಃ॥ 12-138-103 (70198) ಯಥಾ ತ್ವಂ ಮೋಕ್ಷಿತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ತ್ವರಮಾಣೇನ ವೈ ಮಯಾ। ತಥಾ ಹಿ ತ್ವರಮಾಣೇನ ತ್ವಯಾ ಕಾರ್ಯಮಿದಂ ಮಮ। ಯತ್ನಂ ಕುರು ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯಥಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾವಯೋರ್ಭವೇತ್॥ 12-138-104 (70199) ಅಥವಾ ಪೂರ್ವವೈರಂ ತ್ವಂ ಸ್ಮರನ್ಕಾಲಂ ಜಿಹೀರ್ಷಸಿ। ಪಶ್ಯ ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಂಸ್ತ್ವಂ ವ್ಯಕ್ತಮಾಯುಃಕ್ಷಯೋ ಮಮ॥ 12-138-105 (70200) ಯದಿ ಕಿಂಚಿನ್ಮಯಾಽಜ್ಞಾನಾತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ದುಷ್ಕೃತಂ ಕೃತಂ। ನ ತನ್ಮನಸಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕ್ಷಾಮಯೇ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಸೀದ ಮೇ॥ 12-138-106 (70201) ತಮೇವಂವಾದಿನಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಬುದ್ಧಿಸತ್ತಮಃ। ಉವಾಚೇದಂ ವಚಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮಾರ್ಜಾರಂ ಮೂಷಿಕಸ್ತದಾ॥ 12-138-107 (70202) ಶ್ರುತಂ ಮೇ ತವ ಮಾರ್ಜಾರ ಸ್ವಮರ್ಥಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣತಃ। ಮಮಾಪಿ ತ್ವಂ ವಿಜಾನಾಸಿ ಸ್ವಮರ್ಥಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣತಃ॥ 12-138-108 (70203) ಯನ್ಮಿತ್ರಂ ಭೀತವತ್ಸಾಧ್ಯಂ ಯಸ್ಮಿನ್ಮಿತ್ರೇ ಭಯಂ ಹಿತಂ। ಆರಕ್ಷಿತಂ ತತಃ ಕಾರ್ಯಂ ಪಾಣಿಃ ಸರ್ಪಮುಖಾದಿವ॥ 12-138-109 (70204) ಕೃತ್ವಾ ಬಲವತಾ ಸಂಧಿಮಾತ್ಮಾನಂ ಯೋ ನ ರಕ್ಷತಿ। ಅಪಥ್ಯಮಿವ ತದ್ಭುಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾರ್ಥಾಯ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-138-110 (70205) ಕಶ್ಚಿತ್ಕಸ್ಯಚಿನ್ಮಿತ್ರಂ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಕಸ್ಯಚಿದ್ರಿಪುಃ। ಅರ್ಥತಸ್ತು ನಿಬಧ್ಯಂತೇ ಮಿತ್ರಾಣಿ ರಿಪವಸ್ತಥಾ॥ 12-138-111 (70206) ಅರ್ಥೈರರ್ಥಾ ನಿಬಧ್ಯಂತೇ ಗಜೈರಿವ ಮಹಾಗಜಾಃ। ನ ಚ ಕಶ್ಚಿತ್ಕೃತೇ ಕಾರ್ಯೇ ಕರ್ತಾರಂ ಸಮವೇಕ್ಷತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸಾವಶೇಷಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್॥ 12-138-112 (70207) ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇಽಪಿ ಚ ಭವಾಂದಿವಾಕೀರ್ತಿಭಯಾರ್ದಿತಃ। ಮಮ ನ ಗ್ರಹಣೇ ಶಕ್ತಃ ಪಲಾಯಪರಾಯಣಃ॥ 12-138-113 (70208) ಛಿನ್ನಂ ತು ತಂತುಬಾಹುಲ್ಯಂ ತಂತುರೇಕೋಽವಶೇಷಿತಃ। ಛೇತ್ಸ್ಯಾಂಯಹಂ ತಮಪ್ಯಾಶು ನಿರ್ವೃತೋ ಭವ ಲೋಮಶ॥ 12-138-114 (70209) ತಯೋಃ ಸಂವದತೋರೇವಂ ತಥೈವಾಪನ್ನಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ। ಕ್ಷಯಂ ಜಗಾಮ ಸಾ ರಾತ್ರಿರ್ಲೋಮಶಂ ತ್ವಾಗಮದ್ಭಯಂ॥ 12-138-115 (70210) ತತಃ ಪ್ರಭಾತಸಮಯೇ ವಿಕಟಃ ಕೃಷ್ಣಪಿಂಗಲಃ। ಸ್ಥೂಲಸ್ಫಿಗ್ವಿಕೃತೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶ್ವಯೂಥಪರಿವಾರಿತಃ॥ 12-138-116 (70211) ಶಂಕುಕರ್ಣೋ ಮಹಾವಕ್ರಃ ಖನಿತ್ರೀ ಘೋರದರ್ಶನಃ। ಪರಿಘೋ ನಾಮ ಚಂಡಾಲಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿರದೃಶ್ಯತ॥ 12-138-117 (70212) ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಮದೂತಾಭಂ ಮಾರ್ಜಾರಸ್ತ್ರಸ್ತಚೇತನಃ। ಉವಾಚ ಪಲಿತಂ ಭೀತಃ ಕಿಮಿದಾನೀಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ॥ 12-138-118 (70213) ತಥೈವ ಚ ಸುಸಂತ್ರಸ್ತೌ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಘೋರಸಂಕುಲಂ। ಕ್ಷಣೇನ ನಕುಲೋಲೂಕೌ ನೈರಾಶ್ಯಮುಪಜಗ್ಮತುಃ॥ 12-138-119 (70214) ಬಲಿನೌ ಮತಿಮಂತೌ ಚ ಸಂಘಾತಂ ಚಾಪ್ಯುಪಾಗತೌ। ಅಶಕ್ತೌ ಸುನಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಪ್ರಧರ್ಷಯಿತುಂ ಬಲಾತ್॥ 12-138-120 (70215) ಕಾರ್ಯಾರ್ಥೇ ಕೃತಸಂಧೀ ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾರ್ಜಾರಮೂಷಿಕೌ। ಉಲೂಕನಕುಲೌ ತೂರ್ಣಂ ಜಗ್ಮತುಃ ಸ್ವಂಸ್ವಮಾಲಯಂ॥ 12-138-121 (70216) ತತಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ತಂ ತಂತುಂ ಮಾರ್ಜಾರಸ್ಯ ಸ ಮೂಷಿಕಃ। ವಿಪ್ರಮುಕ್ತೋಽಥ ಮಾರ್ಜಾರಸ್ತಮೇವಾಭ್ಯಪತದ್ದುಮಂ॥ 12-138-122 (70217) ಸ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಭ್ರಮಾನ್ಮುಕ್ತೋ ಮುಕ್ತೋ ಘೋರೇಣ ಸತ್ರುಣಾ। ಬಿಲಂ ವಿವೇಶ ಪಲಿತಃ ಶಾಖಾಂ ಲೇಭೇ ಸ ಲೋಮಶಃ॥ 12-138-123 (70218) ಉನ್ಮಾಥಮಪ್ಯುಪಾದಾಯ ಚಂಡಾಲೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವಶಃ। ವಿಹತಾಶಃ ಕ್ಷಣೇನೈವ ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾದಪಾಕ್ರಮತ್। ಜಗಾಮ ಸ ಸ್ವಭವನಂ ಚಂಡಾಲೋ ಭರತರ್ಷಭ॥ 12-138-124 (70219) ತತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾನ್ಮುಕ್ತೋ ದುರ್ಲಭಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜೀವಿತಂ। ಬಿಲಸ್ಥಂ ಪಾದಪಾಗ್ರಸ್ಥಃ ಪಲಿತಂ ಲೋಮಶೋಽಬ್ರವೀತ್॥ 12-138-125 (70220) ಅಕೃತ್ವಾ ಸಂವಿದಂ ಕಾಂಚಿತ್ಸಹಸಾ ತ್ವಮಪಸ್ರುತಃ। ಕೃತಜ್ಞಃ ಕೃತಕಲ್ಯಾಣಃ ಕಚ್ಚಿನ್ಮಾಂ ನಾಭಿಶಂಕಸೇ॥ 12-138-126 (70221) ಗತ್ವಾ ಚ ಮಮ ವಿಶ್ವಾಸಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಮಮ ಜೀವಿತಂ। ಮಿತ್ರೋಪಭೋಗಸಮಯೇ ಕಿಂ ಹಿ ಮಾಂ ನೋಪಸರ್ಪಸಿ॥ 12-138-127 (70222) ಕೃತ್ವಾ ಹಿ ಪೂರ್ವಂ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯಃ ಪಶ್ಚಾನ್ನಾನುತಿಷ್ಠತಿ। ನ ಸ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಲಭತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ಸ್ವಾಪತ್ಸು ದುರ್ಮತಿಃ॥ 12-138-128 (70223) ಸತ್ಕೃತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಮಿತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಾತ್ಮಾನಃ ಸಖೇ। ಸ ಮಾಂ ಮಿತ್ರತ್ವಮಾಪನ್ನಮುಪಭೋಕ್ತುಂ ತ್ವಮರ್ಹಸಿ॥ 12-138-129 (70224) ಯಾನಿ ಮೇ ಸಂತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯೇ ಚ ಮೇ ಸಂತಿ ಬಾಂಧವಾಃ। ಸರ್ವೇ ತ್ವಾಂ ಪೂಜಯಿಷ್ಯಂತಿ ಶಿಷ್ಯಾ ಗುರುಮಿವ ಪ್ರಿಯಂ॥ 12-138-130 (70225) ಅಹಂ ಚ ಪೂಜಯಿಷ್ಯೇ ತ್ವಾಂ ಸಮಿತ್ರಗಣಬಾಂಧವಂ। ಜೀವಿತಸ್ಯ ಪ್ರದಾತಾರಂ ಕೃತಜ್ಞಃ ಕೋ ನ ಪೂಜಯೇತ್॥ 12-138-131 (70226) ಈಶ್ವರೋ ಮೇ ಭವಾನಸ್ತು ಶರೀರಸ್ಯ ಗೃಹಸ್ಯ ಚ। ಅರ್ಥಾನಾಂ ಚೈವ ಸರ್ವೇಷಾಮನುಶಾಸ್ತಾ ಚ ಮೇ ಭವ॥ 12-138-132 (70227) ಅಮಾತ್ಯೋ ಮೇ ಭವ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಪಿತೇವೇಹ ಪ್ರಶಾಧಿ ಮಾಂ। ನ ತೇಽಸ್ತಿ ಭಯಮಸ್ಮತ್ತೋ ಜೀವಿತೇನಾತ್ಮನಃ ಶಪೇ॥ 12-138-133 (70228) ಬುದ್ಧ್ಯಾ ತ್ವಮುಶನಾ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಬಲೇನಾಧಿಕೃತಾ ವಯಂ। ತ್ವಂ ಮಂತ್ರಬಲಯುಕ್ತೋ ಹಿ ದದ್ಯಾ ವಿಜಯಮೇವ ಮೇ॥ 12-138-134 (70229) ಏವಮುಕ್ತಃ ಪರಂ ಸಾಂತ್ವಂ ಮಾರ್ಜಾರೇಣ ಸ ಮೂಷಿಕಃ। ಉವಾಚ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಾತ್ಮಹಿತಂ ವಚಃ॥ 12-138-135 (70230) ಯದ್ಭವಾನಾಹ ತತ್ಸರ್ವಂ ಮಯಾ ತೇ ಲೋಮಶ ಶ್ರುತಂ। ಮಮಾಪಿ ತಾವದ್ಬ್ರುವತಃ ಶೃಣು ಯತ್ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ॥ 12-138-136 (70231) ವೇದಿತವ್ಯಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಶತ್ರವಃ। ಏತತ್ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂದೃಶ್ಯತೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಸಂಮತೈಃ॥ 12-138-137 (70232) ಶತ್ರುರೂಪಾ ಹಿ ಸುಹೃದೋ ಮಿತ್ರರೂಪಾಶ್ಚ ಶತ್ರವಃ। ಸಾಂತ್ವಿತಾಸ್ತೇ ನ ಬುಧ್ಯಂತೇ ರಾಗಲೋಭವಶಂ ಗತಾಃ॥ 12-138-138 (70233) ಯೇಷಾಂ ಸೌಂಯಾನಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಕ್ರೋಧನಾಶ್ಚೈವ ಶತ್ರವಃ। ಸಾಂತ್ವಿತಾಸ್ತೇ ನ ಬುಧ್ಯಂತೇ ರಾಗಲೋಭವಶಂಗತಾಃ॥ 12-138-139 (70234) ನಾಸ್ತಿ ಜಾತ್ಯಾ ರಿಪುರ್ನಾಮ ಮಿತ್ರಂ ನಾಮ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯೋಗಾಜ್ಜಾಯಂತೇ ಮಿತ್ರಾಣಿ ರಿಪವಸ್ತಥಾ॥ 12-138-140 (70235) ಯೋ ಯಸ್ಮಿಂಜೀವತಿ ಸ್ವಾರ್ಥೇ ಪಶ್ಯೇತ್ಪೀಡಾಂ ನ ಜೀವತಿ। ಸ ತಸ್ಯ ಮಿತ್ರಂ ತಾವತ್ಸ್ಯಃದ್ಯಾವನ್ನ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರ್ಯಯಃ॥ 12-138-141 (70236) ನಾಸ್ತಿ ಮೈತ್ರೀ ಸ್ಥಿರಾ ನಾಮ ನ ಚ ಧ್ರುವಮಸೌಹೃದಂ। ಅರ್ಥಯುಕ್ತ್ಯಾಽನುಜಾಯಂತೇ ಮಿತ್ರಾಣಿ ರಿಪವಸ್ತಥಾ॥ 12-138-142 (70237) ಮಿತ್ರಂ ಚ ಶತ್ರುತಾಮೇತಿ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಕಾಲಪರ್ಯಯೇ। ಶತ್ರುಶ್ಚ ಮಿತ್ರತಾಮೇತಿ ಸ್ವಾರ್ಥೋ ಹಿ ಬಲವತ್ತರಃ॥ 12-138-143 (70238) ಯೋ ವಿಶ್ವಸಿತಿ ಮಿತ್ರೇಷು ನ ವಿಶ್ವಸಿತಿ ಶತ್ರುಷು। ಅರ್ಥಯುಕ್ತಿಮವಿಜ್ಞಾಯ ಚಲಿತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ॥ 12-138-144 (70239) ಮಿತ್ರೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಶತ್ರೌ ತಸ್ಯಾಪಿ ಚಲಿತಾ ಮತಿಃ। ನ ವಿಶ್ವಸೇದವಿಶ್ವಸ್ತೇ ವಿಶ್ವಸ್ತೇ ನಾತಿವಿಶ್ವಸೇತ್। ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ಭಯಮುತ್ಪನ್ನಮಪಿ ಮೂಲಾನಿ ಕೃಂತತಿ॥ 12-138-145 (70240) ಅರ್ಥಯುಕ್ತ್ಯಾ ಹಿ ಜಾಯಂತೇ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಸುತಸ್ತಥಾ। ಮಾತುಲಾ ಭಾಗಿನೇಯಾಶ್ಚ ತಥಾ ಸಂಬಂಧಿಬಾಂಧವಾಃ॥ 12-138-146 (70241) ಪುತ್ರಂ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೌ ತ್ಯಜತಃ ಪತಿತಂ ಪ್ರಿಯಂ। ಲೋಕೋ ರಕ್ಷತಿ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯ ಸ್ವಾರ್ಥಸ್ಯ ಸಾರತಾಂ॥ 12-138-147 (70242) ಸಾಮಾನ್ಯಾ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಯೋ ಮೋಕ್ಷಾತ್ಸಮಂತರಂ। ಕೃತ್ಯಂ ಮೃಗಯತೇ ಕರ್ತುಂ ಸುಖೋಪಾಯಮಸಂಶಯಂ॥ 12-138-148 (70243) ಅಸ್ಮಿನ್ನಿಲಯ ಏವಂ ತ್ವಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದವತಾರಿತಃ। ಪೂರ್ವಂ ನಿವಿಷ್ಟಮುನ್ಮಾಥಂ ಚಪಲನ್ವಾನ್ನ ಬುದ್ಧವಾನ್॥ 12-138-149 (70244) ಆತ್ಮನಶ್ಚಪಲೋ ನಾಸ್ತಿ ಕುತೋಽನ್ಯೇಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಚಪಲೋ ಹಂತ್ಯಸಂಶಯಂ॥ 12-138-150 (70245) ಬ್ರವೀಷಿ ಮಧುರಂ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಿಯೋ ಮೇಽದ್ಯ ಭವಾನಿತಿ। ತನ್ಮಿಥ್ಯಾಕಾರಣಂ ಸರ್ವಂ ವಿಸ್ತರೇಣಾಪಿ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-138-151 (70246) ಕಾರಣಾತ್ಪ್ರಿಯತಾಮೇತಿ ದ್ವೇಷ್ಯೋ ಭವತಿ ಕಾರಣಾತ್। ಅರ್ಥಾರ್ಥೀ ಜೀವಲೋಕೋಽಯಂ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪ್ರಿಯಃ॥ 12-138-152 (70247) ಸಖ್ಯಂ ಸೋದರ್ಯಯೋರ್ಭ್ರಾತ್ರೋದರ್ಪಂತ್ಯೋರ್ವಾ ಪರಸ್ಪರಂ। ಕಸ್ಯಚಿನ್ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಪ್ರೀತಿಂ ನಿಷ್ಕಾರಣಾಮಿಹ॥ 12-138-153 (70248) ಯದ್ಯಪಿ ಭ್ರಾತರಃ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಭಾರ್ಯಾ ವಾ ಕಾರಣಾಂತರೇ। ಸ್ವಭಾವತಸ್ತೇ ಪ್ರೀಯಂತೇ ನೇತರಃ ಪ್ರಾಕೃತೋ ಜನಃ॥ 12-138-154 (70249) ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ದಾನೇನ ಪ್ರಿಯವಾದೇನ ಚಾಪರಃ। ಮಂತ್ರಹೋಮಜಪೈರನ್ಯಃ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥೇ ಪ್ರೀಯತೇ ಜನಃ॥ 12-138-155 (70250) ಉತ್ಪನ್ನಾ ಕಾರಣಾತ್ಪ್ರೀತಿರಾಸೀನ್ನೌ ಕಾರಣಾಂತರೇ। ಪ್ರಧ್ವಸ್ತೇ ಕಾರಣಸ್ಥಾನೇ ಸಾ ಪ್ರೀತಿರ್ನಾಭಿವರ್ತತೇ॥ 12-138-156 (70251) ಕಿಂನು ತತ್ಕಾರಣಂ ಮನ್ಯೇ ಯೇನಾಹಂ ಭವತಃ ಪ್ರಿಯಃ। ಅನ್ಯತ್ರಾಭ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಾತ್ತತ್ರಾಪಿ ಚ ಬುಧಾ ವಯಂ॥ 12-138-157 (70252) ಕಾಲೋ ಹೇತುಂ ವಿಕುರುತೇ ಸ್ವಾರ್ಥಸ್ತಮನುವರ್ತತೇ। ಸ್ವಾರ್ಧಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋಽಭಿಜಾನಾತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಲೋಕೋಽನುವರ್ತತೇ। ನ ತ್ವೀದೃಶಂ ತ್ವಯಾ ವಾಚ್ಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ಸ್ವಾರ್ಥಪಂಡಿತಃ॥ 12-138-158 (70253) ನ ಕಾಲೋ ಹಿ ಸಮರ್ಥಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಹೇತುರಯಂ ತವ। ತಸ್ಮಾನ್ನಾಹಂ ಚಲೇ ಸ್ವಾರ್ಥಾತ್ಸುಸ್ಥಿತಃ ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹೇ॥ 12-138-159 (70254) ಅಭ್ರಾಣಾಮಿವ ರುಪಾಣಿ ವಿಕುರ್ವಂತಿ ಪದೇಪದೇ। ಅದ್ಯೈವ ಹಿ ರಿಪುರ್ಭೂತ್ವಾ ಪುನರದ್ಯೈವ ಮೇ ಸುಹೃತ್। ಪುನಶ್ಚ ರಿಪುರದ್ಯೈವ ಯುಕ್ತೀನಾಂ ಪಶ್ಯ ಚಾಪಲಂ॥ 12-138-160 (70255) ಆಸೀನ್ಮೈತ್ರೀ ತು ತಾವನ್ನೌ ಯಾವದ್ಧೇತುರಭೂತ್ಪುರಾ। ಸಾಗತಾ ಸಹ ತೇನೈವ ಕಾಲಯುಕ್ತೇನ ಹೇತುನಾ॥ 12-138-161 (70256) ತ್ವಂ ಹಿ ಮೇಽತ್ಯಂತತಃ ಶತ್ರುಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನ್ಮಿತ್ರತಾಂ ಗತಃ। ತತ್ಕೃತ್ಯಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಶತ್ರುತಾಂ ಗತಾ॥ 12-138-162 (70257) ಸೋಽಹಮೇವಂ ಪ್ರಣೀತಾನಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ತತ್ತ್ವತಃ। ಪ್ರಾವಿಶೇಯಂ ಕಥಂ ಪಾಶಂ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ಮೇ॥ 12-138-163 (70258) ತ್ವದ್ವೀರ್ಯೇಣ ವಿಮುಕ್ತೋಽಹಂ ಮದ್ವೀರ್ಯೇಣ ತಥಾ ಭವಾನ್। ಅನ್ಯೋನ್ಯಾನುಗ್ರಹೇ ವೃತ್ತೇ ನಾಸ್ತಿ ಭೂಯಃ ಸಮಾಗಮಃ॥ 12-138-164 (70259) ತ್ವಂ ಹಿ ಸೌಂಯ ಕೃತಾರ್ಥೋಽದ್ಯ ನಿವೃತ್ತಾರ್ಥಾಸ್ತಥಾ ವಯಂ। ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯದ್ಯ ಮಯಾ ಕೃತ್ಯಂ ಕಿಂಚಿದನ್ಯತ್ರ ಭಕ್ಷಣಾತ್॥ 12-138-165 (70260) ಅಹಮನ್ನಂ ಭವಾನ್ಭೋಕ್ತಾ ದುರ್ಬಲೋಽಹಂ ಭವಾನ್ಬಲೀ। ನಾವಯೋರ್ವಿದ್ಯತೇ ಸಂಧಿರ್ವಿಯುಕ್ತೇ ವಿಷಮೇ ಬಲೇ॥ 12-138-166 (70261) ಸ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ತವ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಯನ್ಮೋಕ್ಷಾತ್ಪ್ರತ್ಯನಂತರಂ। ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೃಗಯತೇ ನೂನಂ ಸುಖೋಪಾಯಮಸಂಶಯಂ॥ 12-138-167 (70262) --ರ್ಥೀ ಹ್ಯೇವ ಸುವ್ಯಕ್ತೋ ವಿಮುಕ್ತಃ ಪ್ರಸೃತಃ ಕ್ಷುಧಾ। ಶಾಸ್ತ್ರಜಾಂ ಮತಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಪ್ರಾತರಾಶಮಿಹೇಚ್ಛಸಿ॥ 12-138-168 (70263) ಜಾನಾಮಿ ಕ್ಷುಧಿತಂ ಚ ತ್ವಾಮಾಹಾರಸಮಯಶ್ಚ ತೇ। ಸ ತ್ವಂ ಮಾಮಭಿಸಂಧಾಯ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೃಗಯಸೇ ಪುನಃ॥ 12-138-169 (70264) ಕಿಂಚಾತ್ರ ಪುತ್ರದಾರಾರ್ಥಂ ಯದ್ವಾಣೀಂ ಸೃಜಸೇ ಮಯಿ। ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಯತಸೇ ಕರ್ತುಂ ಸಖೇ ಮಮ ತತ್ಕ್ಷಮಂ॥ 12-138-170 (70265) ತ್ವಯಾ ಮಾಂ ಸಹಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಿಯಾ ಭಾರ್ಯಾ ಸುತಾಶ್ಚ ಯೇ। ಕಸ್ಮಾತ್ತೇ ಮಾಂ ನ ಖಾದೇಯುಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟವಾ ಪ್ರಣಯಿನಿ ತ್ವಯಿ॥ 12-138-171 (70266) ನಾಹಂ ತ್ವಯಾ ಸಮೇಷ್ಯಾಮಿ ವೃತ್ತೇ ಹೇತುಸಮಾಗಮೇ। ಶಿವಂ ಧ್ಯಾಯಸ್ವ ಮೇಽತ್ರಸ್ಥಃ ಸುಕೃತಂ ಸ್ಮರಸೇ ಯದಿ॥ 12-138-172 (70267) ಶತ್ರೋರನ್ನಾದ್ಯಭೂತಃ ಸನ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕ್ಷುಧಿತಸ್ಯ ಚ। ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಮೃಗಯಮಾಣಸ್ಯ ಕಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿಷಯಂ ವ್ರಜೇತ್॥ 12-138-173 (70268) ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇಽಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ದೂರಾದಪಿ ತವೋದ್ವಿಜೇ। [ವಿಶ್ವಸ್ತಂ ವಾ ಪ್ರಮತ್ತಂ ವಾ ಏತದೇವ ಕೃತಂ ಭವೇತ್॥] 12-138-174 (70269) ನಾಹಂ ತ್ವಯಾ ಸಮೇಷ್ಯಾಮಿ ನಿವೃತ್ತೋ ಭವ ಲೋಮಶ। ಬಲವತ್ಸನ್ನಿಕರ್ಷೋ ಹಿ ನ ಕದಾಚಿತ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ॥ 12-138-175 (70270) ಯದಿ ತ್ವಂ ಸುಕೃತಂ ವೇತ್ಸಿ ತತ್ಸಖ್ಯಮನುಸಾರಯ। ಪ್ರಶಾಂತಾದಪಿ ಹಿ ಪ್ರಾಜ್ಞಾದ್ಭೇತವ್ಯಂ ಬಲಿನಃ ಸದಾ॥ 12-138-176 (70271) ಯದಿ ತ್ವರ್ಥೇನ ತೇ ಕಾರ್ಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕಿಂ ಕರವಾಣಿ ತೇ। ಕಾಮಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ನ ತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಕಥಂಚನ॥ 12-138-177 (70272) ಆತ್ಮಾರ್ಥೇ ಸಂತತಿಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಂ ರತ್ನಂ ಧನಾನಿ ಚ। ಅಪಿ ಸರ್ವಸ್ವಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮವಾನ್॥ 12-138-178 (70273) ಐಶ್ವರ್ಯಧನರತ್ನಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಮಿತ್ರೇಽಪಿ ವರ್ತತಾಂ। ದೃಷ್ಟಾ ಹಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿರ್ಜೀವತಾಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಂ॥ 12-138-179 (70274) ನ ತ್ವಾತ್ಮನಃ ಸಂಪ್ರದಾನಂ ಧನರತ್ನವದಿಷ್ಯತೇ। ಆತ್ಮಾ ಹಿ ಸರ್ವದಾ ರಕ್ಷ್ಯೋ ದಾರೈರಪಿ ಧನೈರಪಿ॥ 12-138-180 (70275) ಆತ್ಮರಕ್ಷಣತಂತ್ರಾಣಾಂ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತಕಾರಿಣಾಂ। ಆಪದೋ ನೋಪಪದ್ಯಂತೇ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಸ್ವದೋಷಜಾಃ॥ 12-138-181 (70276) ಶತ್ರುಂ ಸಂಯಗವಿಜ್ಞಾತೋ ವಿಪ್ರಿಯೋ ಹ್ಯಬಲೀಯಸಾ। `ಶಂಕನೀಯಃ ಸ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಿಯಮಪ್ಯಾಚರನ್ಸದಾ॥ 12-138-182 (70277) ಕುಲಜಾನಾಂ ಸುಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಧಾರ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಂ।' ನ ತೇಷಾಂ ಚಾಲ್ಯತೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಕೃತಿಶ್ಚಯಾ॥ 12-138-183 (70278) ಇತ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಮೇವಾಸೌ ಪಲಿತೇನಾಪಹಾಸಿತಃ। ಮಾರ್ಜಾರೋ ವ್ರೀಡಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಮೂಷಿಕಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-138-184 (70279) ಸತ್ಯಂ ಶಪೇ ತ್ವಯಾಽಹಂ ವೈ ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೋ ವಿಗರ್ಹಿತಃ। ಸಂಮನ್ಯೇಽಹಂ ತವ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಯಸ್ತ್ವಂ ಮಮ ಹಿತೇ ರತಃ॥ 12-138-185 (70280) ಉಕ್ತವಾನರ್ಥತತ್ತ್ವೇನ ಮಯಾ ಸಂಭಿನ್ನದರ್ಶನಃ। ನ ತು ಮಾಮನ್ಯಥಾ ಸಾಧೋ ತ್ವಂ ಗ್ರಹೀತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ॥ 12-138-186 (70281) ಪ್ರಾಣಪ್ರದಾನಜಂ ತ್ವತ್ತೋ ಮಯಿ ಸೌಹೃದಮಾಗತಂ। ಧರ್ಮಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ ಗುಣಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ ಕೃತಜ್ಞೋಸ್ಮಿ ವಿಶೇಷತಃ॥ 12-138-187 (70282) ಮಿತ್ರೇಷು ವತ್ಸಲಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ತ್ವದ್ಭಕ್ತಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ। ತ್ವಂ ಮಾಮೇವಂಗತೇ ಸಾಧೋ ನ ವಾಚಯಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-138-188 (70283) ತ್ವಯಾ ಹಿ ವಾಚ್ಯಮಾನೋಽಹಂ ಜಹ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ಸಬಾಂಧವಃ। ಧಿಕ್ಶಬ್ದೋ ಹಿ ಬುಧೈರ್ದೃಷ್ಟೋ ಮದ್ವಿಧೇಷು ಮನಸ್ವಿಷು। ಪತನಂ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞ ನ ಮೇ ಶಂಕಿತುಮರ್ಹಸಿ॥ 12-138-189 (70284) ಇತಿ ಸಂಸ್ತೂಯಮಾನೋಽಪಿ ಮಾರ್ಜಾರೇಣ ಸ ಮೂಷಿಕಃ। ಮನಸಾ ಭಾವಗಂಭೀರಂ ಮಾರ್ಜಾರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-138-190 (70285) ಸಾಧುರ್ಭವಾನ್ಕೃತಾರ್ಥೋಽಸ್ಮಿ ಪ್ರಿಯೇ ಚ ನ ಚ ವಿಶ್ವಸೇ। ಸಂಸ್ತವೈರ್ವಾ ಧನೌಘೈರ್ವಾ ನಾಹಂ ಶಕ್ಯಃ ಪುನಸ್ತ್ವಯಾ॥ 12-138-191 (70286) ನ ಹ್ಯಮಿತ್ರವಶಂ ಯಾಂತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ನಿಷ್ಕಾರಣಂ ಸಖೇ। ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಚ ಗಾಥೇ ದ್ವೇ ನಿಬೋಧೋಶನಸಾ ಕೃತೇ॥ 12-138-192 (70287) ಶತ್ರುಸಾಧಾರಣೇ ಕೃತ್ಯೇ ಕೃತ್ವಾ ಸಂಧಿಂ ಬಲೀಯಸಾ। ಸಮಾಹಿತಶ್ಚರೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕೃತಾರ್ಥಶ್ಚ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-138-193 (70288) ನ ವಿಶ್ವಸೇದವಶ್ವಸ್ತೇ ವಿಶ್ವಸ್ತೇ ನಾತಿವಿಶ್ಚಸೇತ್। ನಿತ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಸಯೇದನ್ಯಾನ್ಪರೇಷಾಂ ತು ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-138-194 (70289) ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ರಕ್ಷೇಜ್ಜೀವಿತಮಾತ್ಮನಃ। ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಂತತಿಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಜೀವತಾಂ॥ 12-138-195 (70290) ಸಂಕ್ಷೇಪೋ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಮವಿಶ್ವಾಸಃ ಪರೋ ಮತಃ। ನೃಷು ತಸ್ಮಾದವಿಶ್ವಾಸಃ ಪುಷ್ಕಲಂ ಹಿತಮಾತ್ಮನಃ॥ 12-138-196 (70291) ವಧ್ಯಂತೇ ನ ಹ್ಯವಿಶ್ವಸ್ತಾಃ ಶತ್ರುರ್ಭಿರ್ದುರ್ಬಲಾ ಅಪಿ। ವಿಶ್ವಸ್ತಾಸ್ತೇಷು ವಧ್ಯಂತೇ ಬಲವಂತೋಽಪಿ ಶತ್ರುಭಿಃ॥ 12-138-197 (70292) ತ್ವದ್ವಿಧೇಭ್ಯೋ ಮಯಾ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ರಕ್ಷ್ಯೋ ಮಾರ್ಜಾರ ಸರ್ವದಾ। ರಕ್ಷ ತ್ವಮಪಿ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಚಂಡಾಲಾಜ್ಜಾತಿಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್॥ 12-138-198 (70293) ಸ ತಸ್ಯ ಬ್ರುವತಸ್ತ್ವೇವಂ ಸಂತ್ರಾಸಾಜ್ಜಾತಸಾಧ್ವಸಃ। ಕಥಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಜವೇನಾಶು ಮಾರ್ಜಾರಃ ಪ್ರಯಯೌ ತತಃ॥ 12-138-199 (70294) ತತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಬುದ್ಧಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಾತ್ಮನಃ। ವಿಶ್ರಾವ್ಯ ಪಲಿತಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಬಿಲಮನ್ಯಜ್ಜಗಾಮ ಹ॥ 12-138-200 (70295) ಏವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾವತಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ದುರ್ಬಲೇನ ಮಹಾಬಲಾಃ। ಏಕೇನ ಬಹವೋಽಮಿತ್ರಾಃ ಪಲಿತೇನಾಭಿಸಂಧಿತಾಃ॥ 12-138-201 (70296) ಅರಿಣಾಪಿ ಸಮರ್ಥೇನ ಸಂಧಿಂ ಕುರ್ವೀತ ಪಂಡಿತಃ। ಮೂಷಿಕಶ್ಚ ಬಿಡಾಲಶ್ಚ ಮುಕ್ತಾವನ್ಯೋನ್ಯಸಂಶ್ರಯಾತ್॥ 12-138-202 (70297) ಇತ್ಯೇವಂ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಸ್ಯ ಮಯಾ ಮಾರ್ಗೋ ನಿದರ್ಶಿತಃ। ವಿಸ್ತರೇಣ ಮಹಾರಾಜ ಸಂಕ್ಷೇಪಮಪಿ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-138-203 (70298) ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕೃತವೈರೌ ತು ಚಕ್ರತುಃ ಪ್ರೀತಿಮುತ್ತಮಾಂ। ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಸಂಧಾತುಂ ಸಂಬಭೂವ ತಯೋರ್ಮತಿಃ॥ 12-138-204 (70299) ತತ್ರ ಪ್ರಾಜ್ಞೋಽಭಿಸಂಧತ್ತೇ ಸಂಯಗ್ಬುದ್ಧಿಬಲಾಶ್ರಯಾತ್। ಅಭಿಸಂಧೀಯತೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಮಾದಾದಪಿ ವಾ ಬುಧೈಃ॥ 12-138-205 (70300) ತಸ್ಮಾದಭೀತವದ್ಭೀತೋ ವಿಶ್ವಸ್ತವದವಿಶ್ವಸೇತ್। ನ ಹ್ಯಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚಲತಿ ಚಲಿತೋಽವಾ ನ ನಶ್ಯತಿ॥ 12-138-206 (70301) ಕಾಲೇ ಹಿ ರಿಪುಣಾ ಸಂಧಿಃ ಕಾಲೇ ಮಿತ್ರೇಣ ವಿಗ್ರಹಃ। ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ತತ್ವಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಾಹುರ್ನಿತ್ಯಂ ನರಾಧಿಪ॥ 12-138-207 (70302) ಏತಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಮಭಿಗಂಯ ಚ। ಅಭಿಯುಕ್ತೋಽಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಾಗ್ಭಯಾದ್ಭೀತವಚ್ಚರೇತ್॥ 12-138-208 (70303) ಭೀತವತ್ಸಂಹಿತಃ ಕಾರ್ಯಃ ಪ್ರತಿಸಂಧಿಸ್ತಥೈವ ಚ। ಭಯಾದುತ್ಪದ್ಯತೇ ಬುದ್ಧಿರಪ್ರಮತ್ತಾಭಿಯೋಗಜಾ॥ 12-138-209 (70304) ನ ಭಯಂ ಜಾಯತೇ ರಾಜನ್ಭೀತಸ್ಯಾನಾಗತೇ ಭಯೇ। ಅಭೀತಸ್ಯ ಚ ವಿಸ್ರಂಭಾತ್ಸುಮಹಜ್ಜಾಯತೇ ಭಯಂ॥ 12-138-210 (70305) ನ ಭೀರುರಿತಿ ಚಾತ್ಯಂತಂ ಮಂತ್ರೋ ದೇಯಃ ಕಥಂಚನ। ಅವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಧಿ ವಿಜ್ಞಾನೇ ಗಚ್ಛೇದಾಸ್ಪದದರ್ಶನಾಂ॥ 12-138-211 (70306) ತಸ್ಮಾದಭೀತವದ್ಭೀತೋ ವಿಶ್ವಸ್ತವದವಿಶ್ವಸನ್। ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಗುರುತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಾದೃತಂ ಕಿಂಚಿದಾಚರೇತ್॥ 12-138-212 (70307) ಏವಮೇತನ್ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮಿತಿಹಾಸಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ವಂ ಸುಹೃದಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಥಾವತ್ಸಮುದಾಚರ॥ 12-138-213 (70308) ಉಪಲಭ್ಯ ಮತಿಂ ಚಾಗ್ರ್ಯಾಮರಿಮಿತ್ರಾಂತರಂ ತಥಾ। ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಕಾಲೌ ಚ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಂ ತಥಾಽಽಪದಿ॥ 12-138-214 (70309) ಶತ್ರುಸಾಧಾರಣೇ ಕೃತ್ಯೇ ಕೃತ್ವಾ ಸಂಧಿಂ ಬಲೀಯಸಾ। ಸಮಾಗತಶ್ಚರೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕೃತಾರ್ಥೋ ನ ಚ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-138-215 (70310) ಅವಿರುದ್ಧಾಂ ತ್ರಿವರ್ಗೇಣ ನೀತಿಮೇತಾಂ ಮಹೀಪತೇ। ಅಭ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠ ಶ್ರುತಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಭೂಯಃ ಸಂರಂಜಯನ್ಪ್ರಜಾಃ॥ 12-138-216 (70311) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಶ್ಚಾಪಿ ತೇ ಸಾರ್ಧಂ ಯಾತ್ರಾ ಭವತು ಪಾಂಡವ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದ್ಧಿ ಪರಂ ಶ್ರೇಯೋ ದಿವಿ ಚೇಹ ಚ ಭಾರತ॥ 12-138-217 (70312) ಏತೇ ಧರ್ಮಸ್ಯ ವೇತ್ತಾರಃ ಕೃತಜ್ಞಾಃ ಸತತಂ ಪ್ರಭೋ। ಪೂಜಿತಾಃ ಶುಭಕರ್ತಾರಃ ಪೂಜಯೈನಾಂಜಾಧಿಪ॥ 12-138-218 (70313) ರಾಜ್ಯಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ರಾಜನ್ಯಶಶ್ಚ ಮಹದಾಪ್ಸ್ಯಸೇ। ಕುಲಸ್ಯ ಸಂತತಿಂ ಚೈವ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ॥ 12-138-219 (70314) ಶ್ರುತಂ ಚ ತೇ ಭಾರತ ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಂ ವಿಭಾವಿತಂ ಬುದ್ಧಿವಿಶೇಷಕಾರಿತಂ। ತಥಾ ತ್ವವೇಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷಿತಿಪೇನ ಸರ್ವದಾ ನಿಷೇವಿತವ್ಯಂ ನೃಪ ಶತ್ರುಮಂಡಲಂ॥ ॥ 12-138-220 (70315) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 138॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-138-5 ಉದ್ಧರ್ತುಮುನ್ಮೂಲಯಿತುಂ॥ 12-138-6 ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವದಿಕ್ಸ್ಥೈಃ ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯಮಾನೇನ ಪ್ರಸಿತುಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-138-9 ಪ್ರಾಕೃತಕೃತ್ರಿಮಮಿತ್ರಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕೇನ ಸಂಧಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕೇನ ವಾ ವೈರಂ॥ 12-138-18 ವ್ಯವಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಅತ್ರ ಪೂರ್ವಶ್ಲೋಕೋಕ್ತೇಽರ್ಥೇ॥ 12-138-20 ವೈರಾಜ್ಯಮಭಿತೇ ಜಾತ ಇತಿ ಟ. ಡ. ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-138-23 ಉನ್ಮಾಥಂ ಕೂಟಯಂತ್ರಂ ಪಶುಮೃಗಪಕ್ಷಿಬಂಧನಂ॥ 12-138-26 ಪಲಿತೋ ಮೂಷಿಕಃ॥ 12-138-28 ತದಾಮಿಷಂ ತಸ್ಯ ಉನ್ಮಾಥೇ ಧೃತಮಾಮಿಷಂ। ಸಪತ್ನಸ್ಯ ಸಪತ್ನಂ ಬದ್ಧಂ ಅನಾದೃತ್ಯ॥ 12-138-30 ಶರಸ್ತೃಣವಿಶೇಷ ಸ್ತತ್ಪ್ರಸೂನಂ ಪುಷ್ಪಂ॥ 12-138-51 ಯದಿ ಮಾಂ ನ ಜಿಘಾಂಸಸಿ ಇತಿ ಝ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-138-105 ಸ್ಮರನ್ಕಾಲಂ ಚಿಕೀರ್ಷಸೀತಿ ಥ. ದ. ಪಾಠಃ॥ 12-138-160 ಪುನರದ್ಯೈವ ಸೌಹೃದಮಿತಿ ಥ. ದ. ಧ. ಪಾಠಃ॥

12-139-0 (70316) ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ। 12-139-0x (5728) ಉಕ್ತೋ ಮಂತ್ರೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಶ್ವಾಸೋ ನಾಸ್ತಿ ಶತ್ರುಷು। ಕಥಂ ಹಿ ರಾಜಾ ವರ್ತೇತ ಯದಿ ಸರ್ವತ್ರ ನಾಶ್ವಸೇತ್॥ 12-139-1 (70317) ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ಧಿ ಪರಂ ರಾಜನ್ರಾಜ್ಞಾಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಭಯಂ। ಕಥಂ ಹಿ ನಾಶ್ವಸನ್ರಾಜಾ ಶತ್ರೂಂಜಯತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ॥ 12-139-2 (70318) ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಛಿಂಧಿ ಮನೋ ಮೇ ಸಂಪ್ರಮುಹ್ಯತಿ। ಅವಿಶ್ವಾಸೇ ಕಥಾಮೇತಾಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪಿತಾಮಹ॥ 12-139-3 (70319) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-139-4x (5729) ಶೃಣುಷ್ವ ರಾಜನ್ಯೋ ವೃತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನಿವೇಶನೇ। ಪೂಜನ್ಯಾ ಸಹ ಸಂವಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ॥ 12-139-4 (70320) ಕಾಂಪಿಲ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಯ ತ್ವಂತಃ ಪುರನಿವಾಸಿನೀ। ಪೂಜೀ ನಾಮ ಶಕುನಿರ್ದೀರ್ಘಕಾಲಂ ಸಹೋಪಿತಾ। 12-139-5 (70321) ರುದಜ್ಞಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯಥಾ ವೈ ಜೀವಜೀವಕಃ। ಸರ್ವಜ್ಞಾ ಸರ್ವತತ್ತ್ವಜ್ಞಾ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಂ ಗತಾಽಪಿ ಸ॥ 12-139-6 (70322) ಅಭಿಪ್ರಜಾತಾ ಸಾ ತತ್ರ ಪುತ್ರಮೇಕಂ ಸುವರ್ಚಸಂ। ಸಮಕಾಲಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋಽಪಿ ದೇವ್ಯಾಂ ಪುತ್ರೋ ವ್ಯಜಾಯತ॥ 12-139-7 (70323) ತಯೋರರ್ಥೇ ಕೃತಜ್ಞಾ ತು ಖೇಚರೀ ಪೂಜನೀ ಸದಾ। ಸಮದ್ರತೀರಂ ಸಾ ಗತ್ವಾ ಆಜಹಾರ ಫಲದ್ವಯಂ॥ 12-139-8 (70324) ಅಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಸ್ವಪುತ್ರಸ್ಯ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಚೈವ ಹ। ಲಮೇಕಂ ಸುತಾಯಾದಾದ್ರಾಜಪುತ್ರಾಯ ಚಾಪರಂ॥ 12-139-9 (70325) ---ಮೃತಾಸ್ಯಾದಸದೃಶಂ ಬಲತೇಜೋಭಿವರ್ಧನಂ। [ಆದಾಯಾದಾಯ ಸೈವಾಶು ತಯೋಃ ಪ್ರಾದಾತ್ಪುನಃ ಪುನಃ॥] 12-139-10 (70326) ತತೋಽಗಚ್ಛತ್ಪರಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ರಾಜಪುತ್ರಃ ಫಲಾಶನಾತ್। ತತಃ ಸ ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಕಕ್ಷೇಣ ಉಹ್ಯಮಾನೋ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ॥ 12-139-11 (70327) ದದರ್ಶ ತಂ ಪಕ್ಷಿಸುತಂ ಬಾಲ್ಯಾದಾಗತ್ಯ ಬಾಲಕಃ। ತತೋ ಬಾಲ್ಯಾಚ್ಚ ಯತ್ನೇನ ತೇನಾಕ್ರೀಡತ ಪಕ್ಷಿಣಾ॥ 12-139-12 (70328) ಶೂನ್ಯೇ ಚ ತಮುಪಾದಾಯ ಪಕ್ಷಿಣಂ ಸಮಜಾತಕಂ। ಹತ್ವಾ ತತಃ ಸ ರಾಜೇಂದ್ರ ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಹಸ್ತಮುಪಾಗತಃ॥ 12-139-13 (70329) ಅಥ ಸಾ ಪೂಜನೀ ರಾಜನ್ನಾಗಮತ್ಫಲಹಾರಿಣೀ। ಅಪಶ್ಯನ್ನಿಹತಂ ಪುತ್ರಂ ತೇನ ಬಾಲೇನ ಭೂತಲೇ॥ 12-139-14 (70330) ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖೀ ದೀನಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಪತಿತಂ ಸುತಂ। ಪೂಜನೀ ದುಃಖಸಂತಪ್ತಾ ರುದಂತೀ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-139-15 (70331) ಕ್ಷತ್ರಿಯೇ ಸಂಗತಂ ನಾಸ್ತಿ ನ ಪ್ರೀತಿರ್ನ ಚ ಸೌಹೃದಂ। ಕಾರಣೇ ಸಾಂತ್ವಯಂತ್ಯೇತೇ ಕೃತಾರ್ಥಾಃ ಸಂತ್ಯಜಂತಿ ಚ॥ 12-139-16 (70332) ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ನ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸರ್ವಾಪಕಾರಿಷು। ಅಪಕೃತ್ಯಾಪಿ ಸತತಂ ಸಾಂತ್ವಯಂತಿ ನಿರರ್ಥಕಂ॥ 12-139-17 (70333) ಇಯಮಸ್ಯ ಕರೋಂಯದ್ಯ ಸದೃಶೀಂ ವೈರಯಾತನಾಂ। ಕೃತಘ್ನಸ್ಯ ನೃಶಂಸಸ್ಯ ಭೃಶಂ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಿನಃ॥ 12-139-18 (70334) ಸಹಸಂಜಾತವೃದ್ಧಸ್ಯ ತಥೈವ ಸಹಭೋಜಿನಃ। ಶರಣ್ಯಸ್ಯ ವಧಶ್ಚೈವ ತ್ರಿವಿಧಂ ತಸ್ಯ ಕಿಲ್ವಿಷಂ॥ 12-139-19 (70335) ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಚರಣಾಭ್ಯಾಂ ತು ನೇತ್ರೇ ನೃಪಸುತಸ್ಯ ಸಾ। ಹೃತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ಥಾ ತತ ಇದಂ ಪೂಜನೀ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-139-20 (70336) ಇಚ್ಛಯೇಹ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಸದ್ಯ ಏವೋಪಸರ್ಪತಿ। ಕೃತಂ ಪ್ರತಿಕೃತಂ ಯೇಷಾಂ ನ ನಶ್ಯತಿ ಶುಭಾಶುಭಂ॥ 12-139-21 (70337) ಪಾಪಂ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಕಿಂಚಿದ್ಯದಿ ತಸ್ಮಿನ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ। ನಿಪಾತ್ಯತೇಽಸ್ಯ ಪುತ್ರೇಷು ಪೌತ್ರೇಷ್ವಪಿ ಚ ನಪ್ನೃಷು॥ 12-139-22 (70338) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಃ ಸುತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೂಜನ್ಯಾ ಹೃತಲೋಚನಂ। ಕೃತಪ್ರತಿಕೃತಂ ಮತ್ವಾ ಪೂಜನೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್॥ 12-139-23 (70339) ಅಸ್ತಿ ವೈ ಕೃತಮಸ್ಮಾಭಿರಸ್ತಿ ಪ್ರತಿಕೃತಂ ತ್ವಯಾ। ಉಭಯಂ ತತ್ಸಮೀಭೂತಂ ವಸ ಪೂಜನಿ ಮಾ ಗಮಃ॥ 12-139-24 (70340) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-25x (5730) ಸಕೃತ್ಕೃತಾಪರಾಧಸ್ಯ ತತ್ರೈವ ಪರಿಲಂಬತಃ। ನ ತದ್ಬುಧಾಃ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಶ್ರೇಯಸ್ತತ್ರಾಪಸರ್ಪಣಂ॥ 12-139-25 (70341) ಸಾಂತ್ವೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ವಿವೃತೇ ವೈರೇ ಚೈವ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್। ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ ಹನ್ಯತೇ ಮೂಢೋ ನ ಹಿ ವೈರಂ ಪ್ರಶಾಂಯತಿ॥ 12-139-26 (70342) ಅನ್ಯೋನ್ಯಕೃತವೈರಾಣಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ। ಪುತ್ರಪೌತ್ರವಿನಾಶೇ ಚ ಪರಲೋಕಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ॥ 12-139-27 (70343) ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕೃತವೈರಾಣಾಮವಿಶ್ವಾಸಃ ಸುಖಾವಹಃ। ಏಕಾಂತತೋ ನ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕೇ॥ 12-139-28 (70344) ನ ವಿಶ್ವಸೇದವಿಶ್ವಸ್ತೇ ವಿಶ್ವಸ್ತೇ ನಾತಿವಿಶ್ವಸೇತ್। ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ಭಯಮುತ್ಪನ್ನಮಪಿ ಮೂಲಂ ನಿಕೃಂತತಿ। ಕಾಮಂ ವಿಶ್ವಾಸಯೇದನ್ಯಾನ್ಪರೇಷಾಂ ಚ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್॥ 12-139-29 (70345) ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಬಾಂಧವಾನಾಂ ವರಿಷ್ಠೌ ಭಾರ್ಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಬೀಜಮಾತ್ರಂ ತು ಪುತ್ರಃ। ಭ್ರಾತಾ ಶತ್ರುಃ ಕ್ಲಿನ್ನಪಾಣಿರ್ವಯಸ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇಕಃ ಸುಖದುಃಖಸ್ಯ ಭೋಕ್ತಾ॥ 12-139-30 (70346) ಅನ್ಯೋನ್ಯಕೃತವೈರಾಣಾಂ ನ ಸಂಧಿರುಪಪದ್ಯತೇ। ಸ ಚ ಹೇತುರತಿಕ್ರಾಂತೋ ಯದರ್ಥಮಹಮಾವಸಂ॥ 12-139-31 (70347) ಪೂಜಿತಸ್ಯಾರ್ಥಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಂತ್ವಂ ಪೂರ್ವಾಪಕಾರಿಣಃ। ಹೃದಯಂ ಭವತ್ಯವಿಶ್ವಸ್ತಂ ಕರ್ಮ ತ್ರಾಸಯತೇ ಬಲಾತ್॥ 12-139-32 (70348) ಪೂರ್ವಂ ಸಂಮಾನನಾ ಯತ್ರ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚೈವ ವಿಮಾನನಾ। ಜಹ್ಯಾತ್ಸ ಸತ್ವವಾನ್ವಾಸಂ ಸಂಮಾನಿತವಿಮಾನಿತಃ॥ 12-139-33 (70349) ಉಷಿತಾಽಸ್ಮಿ ತವಾಗಾರೇ ದೀರ್ಘಕಾಲಮಹಿಂಸಿತಾ। ತದಿದಂ ವೈರಮುತ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಮಾಸ್ಖ ವ್ರಜಾಂಯಹಂ॥ 12-139-34 (70350) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಉವಾಚ। 12-139-35x (5731) ಯಃ ಕೃತೇ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾದ್ವೈ ನ ಸ ತತ್ರಾಪರಾಧ್ನುಯಾತ್। ಅನೃಣಸ್ತೇನ ಭವತಿ ವಸ ಪೂಜನಿ ಮಾಗಮಃ॥ 12-139-35 (70351) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-36x (5732) ನ ಕೃತಸ್ಯ ತು ಕರ್ತುಶ್ಚ ಸಖ್ಯಂ ಸಂಧೀಯತೇ ಪುನಃ। ಹೃದಯಂ ತತ್ರ ಜಾನಾತಿ ಕರ್ತುಶ್ಚೈವ ಕೃತಸ್ಯ ಚ॥ 12-139-36 (70352) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಉವಾಚ। 12-139-37x (5733) ಕೃತಸ್ಯ ಚೈವ ಕರ್ತುಶ್ಚ ಸಖ್ಯಂ ಸಂಧೀಯತೇ ಪುನಃ। ವೈರಸ್ಯೋಪಶಮೋ ದೃಷ್ಟಃ ಪಾಪಂ ನೋಪಾಶ್ನುತೇ ಪುನಃ॥ 12-139-37 (70353) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-38x (5734) ನಾಸ್ತಿ ವೈರಮತಿಕ್ರಾಂತಂ ಸಾಂತ್ವಿತೋಽಸ್ಮೀತಿ ನಾಶ್ವಸೇತ್। ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ಬಧ್ಯತೇ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಯೋಪ್ಯದರ್ಶನಂ॥ 12-139-38 (70354) ತರಸಾ ಯೇ ನ ಶಕ್ಯಂತೇ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಸುನಿಸಿತೈರಪಿ। ಸಾಂನಾ ತೇಽಪಿ ನಿಗೃಹ್ಯತೇ ಗಜಾ ಇವ ಕರೇಣುಭಿಃ॥ 12-139-39 (70355) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಉವಾಚ। 12-139-40x (5735) ಸಂವಾಸಾಜ್ಜಾಯತೇ ಸ್ನೇಹೋ ಜೀವಿತಾಂತಕರೇಷ್ವಪಿ। ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ಹಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಶ್ವಾನಶ್ವಪಚಯೋರಿವ॥ 12-139-40 (70356) ಅನ್ಯೋನ್ಯಕೃತವೈರಾಣಾಂ ಸಂವಾಸಾನ್ಮೃದುತಾಂ ಗತಂ। ನೈವ ತಿಷ್ಠತಿ ತದ್ವೈರಂ ಪುಷ್ಕರಸ್ಥಮಿವೋದಕಂ॥ 12-139-41 (70357) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-42x (5736) ವೈರಂ ಪಂಚಸಮುತ್ಥಾನಂ ತಚ್ಚ ಬುಧ್ಯಂತಿ ಪಂಡಿತಾಃ। ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ವಾಸ್ತುಜಂ ವಾಗ್ಜಂ ಸ್ವಸಪತ್ನಾಪರಾಧಜಂ॥ 12-139-42 (70358) ತತ್ರ ದಾತಾ ನ ಹಂತವ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಣ ವಿಶೇಷತಃ। ಪ್ರಕಾಶಂ ವಾಽಪ್ರಕಾಶಂ ವಾ ಬುದ್ಧ್ವಾ ದೋಷಬಲಾಬಲಂ॥ 12-139-43 (70359) ಕೃತವೈರೇ ನ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕಾರ್ಯಸ್ತ್ವಿಹ ಸುಹೃದ್ಯಪಿ। ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ತಿಷ್ಠತೇ ವೈರಂ ಗೂಢೋಽಗ್ನಿರಿವ ದಾರುಷು॥ 12-139-44 (70360) ನ ವಿತ್ತೇನ ನ ಪಾರುಷ್ಯೈರ್ನ ಚ ಸಾಂತ್ವೇನ ಚ ಶ್ರುತೈಃ। ವೈರಾಗ್ನಿಃ ಶಾಂಯತೇ ರಾಜನ್ನಿಮಗ್ನೋಽಗ್ನಿರಿವಾರ್ಣವೇ॥ 12-139-45 (70361) ನ ಹಿ ವೈರಾಗ್ನಿರುದ್ಧೂತಃ ಕರ್ಮ ಚಾಪ್ಯಪರಾಧಜಂ। ಶಾಂಯತ್ಯದಗ್ಧ್ವಾ ನೃಪತೇ ವಿನಾ ಹ್ಯೇಕತರಕ್ಷಯಾತ್॥ 12-139-46 (70362) ಸತ್ಕೃತಸ್ಯಾರ್ಥಾಮನಾಭ್ಯಾಂ ತತ್ರ ಪೂರ್ವಾಪಕಾರಿಣಃ। ನೈವ ಶಾಂತಿರ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕರ್ಮಣಾ ಜಾಯತೇ ಬಲಾತ್॥ 12-139-47 (70363) ನೈವಾಪಕಾರೇ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದಹಂ ತ್ವಯಿ ತಥಾ ಭವಾನ್। ಉಷಿತಾವಾಽಪಿ ಚಕ್ರಿತಂ ನೇದಾನೀಂ ವಿಶ್ವಸಾಂಯಹಂ॥ 12-139-48 (70364) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಉವಾಚ। 12-139-49x (5737) ಕಾಲೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಾರ್ಯಂ ತಥೈವ ವಿವಿಧಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾಲೇನೈವ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಕಃ ಕಸ್ಯೇತ್ಯಪರಾಧ್ಯತಿ॥ 12-139-49 (70365) ತುಲ್ಯಂ ಚೋಭೇ ಪ್ರವರ್ತೇತೇ ಮರಣಂ ಜನ್ಮ ಚೈವ ಹಿ। ಕಾರ್ಯತೇ ಚೈವ ಕಾಲೇನ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಜೀವತಿ॥ 12-139-50 (70366) ಬಧ್ಯಂತೇ ಯುಗಪತ್ಕೇಚಿದೇಕೈಕಂ ಚಾಪರೇ ತಥಾ। ಕಾಲೋ ದಹತಿ ಭೂತಾನಿ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೋಽಗ್ನಿರಿವೇಂಧನಂ॥ 12-139-51 (70367) ನಾಹಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ನೈವ ತ್ವಭನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕಾರಣಂ ಶುಭೇ। ಕಾಲೋ ನಿತ್ಯಮುಪಾದತ್ತೇ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಚ ದೇಹಿನಾಂ॥ 12-139-52 (70368) ಏವಂ ವಸೇಹ ಸನ್ನೇಹಾ ಯಥಾಕಾಮಮಹಿಂಸಿತಾ। ಯತ್ಕೃತಂ ತತ್ತು ಮೇ ಕ್ಷಾಂತಂ ತ್ವಂ ಚ ವೈ ಕ್ಷಮ ಪೂಜನಿ॥ 12-139-53 (70369) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-54x (5738) ಯದಿ ಕಾಲಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ತೇ ನ ವೈರಂ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಭವೇತ್। ಕಸ್ಮಾದಪಚಿತಿಂ ಯಾಂತಿ ಬಾಂಧವಾ ಬಾಂಧವೇ ಹತೇ॥ 12-139-54 (70370) ಕಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಜಘ್ನಿರೇ। ಯದಿ ಕಾಲೇನ ನಿರ್ಯಾಣಂ ಸುಖದುಃಖೇ ಭವಾಭವೌ॥ 12-139-55 (70371) ಭಿಷಜೋ ಭೈಷಜಂ ಕರ್ತುಂ ಕಸ್ಮಾದಿಚ್ಛಂತಿ ರೋಗಿಣಃ। ಯದಿ ಕಾಲೇನ ಪಚ್ಯಂತೇ ಭೇಷಜೈಃ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ॥ 12-139-56 (70372) ಪ್ರಲಾಪಃ ಸುಮಹಾನ್ಕಸ್ಮಾತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಶೋಕಮೂರ್ಚ್ಛಿತೈಃ। ಯದಿ ಕಾಲಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ತೇ ಕಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೋಽಸ್ತಿ ಕರ್ತೃಷು॥ 12-139-57 (70373) ತವ ಪುತ್ರೋ ಮಮಾಪತ್ಯಂ ಹತವಾನ್ಹಿಂಸಿತೋ ಮಯಾ। ಅನಂತರಂ ತ್ವಯಾಹಂ ಚ ಬಾಧಿತವ್ಯಾ ಮಹೀಪತೇ॥ 12-139-58 (70374) ಅಹಂ ಹಿ ಪುತ್ರಶೋಕೇನ ಕೃತಪಾಪಾ ತವಾತ್ಮಜೇ। ತಥಾ ತ್ವಯಾ ಪ್ರಹರ್ತವ್ಯಂ ಮಯಿ ತತ್ತ್ವಂ ಚ ಮೇ ಶೃಣು॥ 12-139-59 (70375) ಭಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಕ್ರೀಡನಾರ್ಥಂ ಚ ನರಾ ವಾಂಛಂತಿ ಪಕ್ಷಿಣಃ। ತೃತೀಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಯೋಗೋ ವಧಬಂಧಾದೃತೇ ಕ್ಷಮಃ॥ 12-139-60 (70376) ವಧಬಂಧಭಯಾದೇಕೇ ಮೋಕ್ಷತಂತ್ರಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ। ಜನೀಮರಣಜಂ ದುಃಖಂ ಪ್ರಾಹುರ್ವೇದವಿದೋ ಜನಾಃ॥ 12-139-61 (70377) ಸರ್ವಸ್ಯ ದಯಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ದಯಿತಾಃ ಸುತಾಃ। ದುಃಖಾದುದ್ವಿಜತೇ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸುಖಮೀಪ್ಸಿತಂ॥ 12-139-62 (70378) ದುಃಖಂ ಜರಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ದುಃಖಮರ್ಥವಿಪರ್ಯಯಃ। ದುಃಖಂ ಚಾನಿಷ್ಟಸಂವಾಸೋ ದುಃಖಮಿಷ್ಟವಿಯೋಜನಂ॥ 12-139-63 (70379) ವೈರಬಂಧಕೃತಂ ದುಃಖಂ ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ಸಹ ತಥಾ। ದುಃಖಂ ದುಃಖೇನ ಸತತಂ ವಿವರ್ಧತಿ---- ಧಿಪ॥ 12-139-64 (70380) ನ ದುಃಖಂ ಪರದುಃಖೇ ವೈ ಕೇಚಿದಾಹುರ----ಯಃ। ಯೋ ದುಃಖಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಸ ಜಲ್ಪತಿ ಮಾಹಾಜನೇ॥ 12-139-65 (70381) ಯಸ್ತು ಶೋಚತಿ ದುಃಖಾರ್ತಾಃ ಸ ಕಥಂ ವಕ್ತಮುತ್ಸಹೇತ। ರಸಜ್ಞಃ ಸರ್ವದುಃಖಸ್ಯ ಯಥಾಽಽತ್ಮನಿ ತಥಾ ಪರೇ॥ 12-139-66 (70382) `ಭಿನ್ನಾ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾ ನ ಸಜ್ಯಂತೇ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಸುನಿಶಿತೈರಪಿ।' ಸಾಂನಾ ತೇಽಪಿ ನಿಗೃಹ್ಯಂತೇ ಗಜಾ ಇವ ಕರೇಣುಭಿಃ॥ 12-139-67 (70383) ಯತ್ಕೃತಂ ತೇ ಮಯಾ ರಾಜಂಸ್ತ್ವಯಾ ಚ ಮಮ ಯತ್ಕೃತಂ। ನ ತದ್ವರ್ಷಶತೈಃ ಶಕ್ಯಂ ವ್ಯಪೋಹಿತುಮರಿಂದಂ॥ 12-139-68 (70384) ಆವಯೋಃ ಕೃತಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಸಂಧಿರ್ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಸ್ಮೃತ್ವಾಸ್ಮೃತ್ವಾ ಹಿ ತೇ ಪುತ್ರಂ ನವಂ ವೈರಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ॥ 12-139-69 (70385) ವೈರಮಂತಿಕಮಾಸಾದ್ಯ ಯಃ ಪ್ರೀತಿಂ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ। ಮೃಣ್ಮಯಸ್ಯೇವ ಭಗ್ನಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಸಂಧಿರ್ನ ವಿದ್ಯತೇ॥ 12-139-70 (70386) ನಿಶ್ಚಯಃ ಸ್ವಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ನ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸುಖೋದಯಃ। ಉಶನಾ ಚೈವ ಗಾಥೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಹ್ಲಾದಾಯಾಬ್ರವೀತ್ಪುರಾ॥ 12-139-71 (70387) ಯೇ ವೈರಿಣಃ ಶ್ರದ್ದಧತೇ ಸತ್ಯೇ ಸತ್ಯೇತರೇಽಪಿ ವಾ। ವಧ್ಯಂತೇ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಹಿ ಮಧು ಶುಷ್ಕತೃಣೈರಿವ॥ 12-139-72 (70388) ನ ಹಿ ವೈರಾಣಿ ಶಾಂಯಂತಿ ಕುಲೇಷ್ವಾದಶಮಾದ್ಯುಗಾತ್। ಆಖ್ಯಾತಾರಶ್ಚ ವಿದ್ಯಂತೇ ಕುಲೇ ಚೇಜ್ಜಾಯತೇ ಪುಮಾನ್॥ 12-139-73 (70389) ಉಪಗೃಹ್ಯ ತು ವೈರಾಣಿ ಸಾಂತ್ವಯಂತಿ ನರಾಧಿಪಾಃ। ಅಥೈನಂ ಪ್ರತಿಹಿಂಸಂತಿ ಪೂರ್ಣಂ ಘಟಮಿವಾಶ್ಮನಿ॥ 12-139-74 (70390) ಸದಾ ನ ವಿಶ್ವಸೇದ್ರಾಜನ್ಪಾಪಂ ಕೃತ್ವೇಹ ಕಸ್ಯಚಿತ್। ಅಪಕೃತ್ಯ ಪರೇಷಾಂ ಹಿ ವಿಶ್ವಾಸಾದ್ದುಃಖಮಶ್ನುತೇ॥ 12-139-75 (70391) ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಉವಾಚ। 12-139-76x (5739) ನಾವಿಶ್ವಾಸಾಚ್ಚಿನೋತ್ಯರ್ಥಮೀಹತೇ ಚಾಪಿ ಕಿಂಚನ। ಭಯಾತ್ತ್ವೇಕತರಂ ಮಿತ್ರಂ ಕೃತಕೃತ್ಯಾ ಭವತ್ವಿಹ॥ 12-139-76 (70392) ಪೂಜನ್ಯುವಾಚ। 12-139-77x (5740) ಯಸ್ಯೇಹ ವ್ರಣಿನೌ ಪಾದೌ ಪಭ್ದ್ಯಾಂ ಚ ಪರಿಧಾವತಃ। ಕ್ಷಿಣ್ಯೇತೇ ತಸ್ಯ ತೌ ಪಾದೌ ಸುಗುಪ್ತಮಪಿ ಧಾವತಃ॥ 12-139-77 (70393) ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸರುಜಾಭ್ಯಾಂ ಯಃ ಪ್ರತಿವಾತಮುದೀಕ್ಷತೇ। ತಸ್ಯ ವಾಯುರುಜಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ನೇತ್ರಯೋರ್ಭವತಿ ಧ್ರುವಂ॥ 12-139-78 (70394) ದುಷ್ಟಂ ಪಂಥಾನಮಾಸಾದ್ಯ ಯೋ ಮೋಹಾದಭಿಪದ್ಯತೇ। ಆತ್ಮನೋ ಬಲಮಜ್ಞಾತ್ವಾ ತದಂತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ॥ 12-139-79 (70395) ಯಸ್ತು ವರ್ಷಮವಿಜ್ಞಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಕರ್ಷತಿ ಕರ್ಷಕಃ। ಹೀನಃ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ತಸ್ಯ ವೈ ನಾಪ್ನುತೇ ಫಲಂ॥ 12-139-80 (70396) ಯಸ್ತು ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ವಾ ಸ್ವಾದು ವಾ ಮಧುರಂ ಹಿತಂ। ಆಹಾರಂ ಕುರುತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸೋಽಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ॥ 12-139-81 (70397) ಪಥ್ಯಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಯೋ ಮೋಹಾದ್ದುಷ್ಟಮಶ್ನಾತಿ ಭೋಜನಂ। ಪರಿಣಾಮಮವಿಜ್ಞಾಯ ತದಂತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ॥ 12-139-82 (70398) ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರಶ್ಚ ಸ್ಥಿತಾವನ್ಯೋನ್ಯಸಂಶ್ರಯಾತ್। ಉದಾತ್ತಂ ಕರ್ಮ ವೈ ತತ್ರ ದೈವಂ ಕ್ಲೀಬಾ ಉಪಾಸತೇ॥ 12-139-83 (70399) ಕರ್ಮ ಚಾತ್ಮಹಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮೃದು। ಗ್ರಸ್ಯತೇಽಕರ್ಮಶೀಲಸ್ತು ಸದಾಽನರ್ಥೈರಕಿಂಚನಃ॥ 12-139-84 (70400) ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಶಯಿತವ್ಯೇಽರ್ಥೇ ಕಾರ್ಯ ಏವ ಪರಾಕ್ರಮಃ। ಸರ್ವಸ್ವಮಪಿ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾತ್ಮಹಿತಂ ನರೈಃ॥ 12-139-85 (70401) ವಿದ್ಯಾ ಶೌಚಂ ಚ ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ಬಲಂ ಶೌರ್ಯಂ ಚ ಪಂಚಮಂ। ಮಿತ್ರಾಣಿ ಸಹಜಾನ್ಯಾಹುರ್ವರ್ತಯಂತೀಹ ಯೈರ್ಬುಧಾಃ॥ 12-139-86 (70402) ನಿವೇಶನಂ ಚ ಕುಪ್ಯಂ ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಸುಹೃಜ್ಜನಂ। ಏತಾನ್ಯುಪಚಿತಾನ್ಯಾಹುಃ ಸರ್ವತ್ರ ಲಭತೇ ಪುಮಾನ್॥ 12-139-87 (70403) ಸರ್ವತ್ರ ರಮತೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸರ್ವತ್ರ ಚ ವಿರೋಚತೇ। ನ ವಿಭೀಷಯತೇ ಕಿಂಚಿದ್ಭೀಷಿತೋ ನ ಬಿಭೇತಿ ಚ॥ 12-139-88 (70404) ನಿತ್ಯಂ ಬುದ್ಧಿಮತೋಽಪ್ಯರ್ಥಃ ಸ್ವಲ್ಪಕೋಽಪಿ ವಿವರ್ಧತೇ। ದಾಕ್ಷ್ಯೇಣ ಕುರ್ವತಾಂ ಕರ್ಮಂ ಸಂಯಮಾತ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ॥ 12-139-89 (70405) ಗೃಹಸ್ನೇಹಾವಬದ್ಧಾನಾಂ ನರಾಣಾಮಲ್ಪಮೇಧಸಾಂ। ಕುಸ್ತ್ರೀ ಖಾದತಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಮಾಘಮಾಂ ಸೇಗವಾ ಇವ॥ 12-139-90 (70406) ಗೃಹಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಸ್ವದೇಶ ಇತಿ ಚಾಪರೇ। ಇತ್ಯೇವಮವಸೀದಂತಿ ನರಾ ಬುದ್ಧಿವಿಪರ್ಯಯೇ॥ 12-139-91 (70407) ಉತ್ಪಥಾಚ್ಚ ವಿಮಾನಾಚ್ಚ ದೇಶಾದ್ದುರ್ಭಿಕ್ಷಪೀಡಿತಾತ್। ಅನ್ಯತ್ರ ವಸತಿಂ ಗಚ್ಛೇದ್ವಸೇದ್ವಾ ನಿತ್ಯಮಾನಿತಃ॥ 12-139-92 (70408) ತಸ್ಮಾದನ್ಯತ್ರ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ವಸ್ತುಂ ನಾಹಮಿಹೋತ್ಸಹೇ। ಕೃತಮೇತದನಾಹಾರ್ಯಂ ತವ ಪುತ್ರೇ ಚ ಪಾರ್ಥಿವ॥ 12-139-93 (70409) ಕುಭಾರ್ಯಾಂ ಚ ಕುಪುತ್ರಂ ಚ ಕುರಾಜಾನಂ ಕುಸೌಹೃದಂ। ಕುಸಂಬಂಧಂ ಕುದೇಶಂ ಚ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್॥ 12-139-94 (70410) ಕುಮಿತ್ರೇ ನಾಸ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕುಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ಕುತೋ ರತಿಃ। ಕುರಾಜ್ಯೇ ನಿರ್ವೃತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಕುದೇಶೇ ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿಕಾ॥ 12-139-95 (70411) ಕುಪುತ್ರೇ ಸೌಹೃದಂ ನಾಸ್ತಿ ನಿತ್ಯಮಸ್ಥಿರಸೌಹೃದಂ। ಅವಮಾನಃ ಕುಂಸಬಂಧೇ ಭವತ್ಯರ್ಥವಿಪರ್ಯಯೇ॥ 12-139-96 (70412) ಸಾ ಭಾರ್ಯಾ ಯಾ ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂತೇ ಸ ಪುತ್ರೋ ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಃ। ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸ ದೇಶೋ ಯತ್ರ ಜೀವತಿ॥ 12-139-97 (70413) ಯತ್ರ ನಾಸ್ತಿ ಬಲಾತ್ಕಾರಃ ಸ ರಾಜಾ ತೀವ್ರಶಾಸನಃ। ಸ ಚ ಯೌನಾಭಿಸಂಬಂಧೋ ಯಃ ಸತೋಽಪಿ ಬುಭೂಷತಿ॥ 12-139-98 (70414) ಭಾರ್ಯಾ ದೇಶೋಽಥ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಪುತ್ರಸಂಬಂಧಿಬಾಂಧವಾಃ। ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಗುಣವತಿ ಧರ್ಮನೇತ್ರೇ ಮಹೀಪತೌ॥ 12-139-99 (70415) ಅಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ಯ ವಿಷಯೇ ಪ್ರಜಾ ನಶ್ಯಂತಿ ನಿಗ್ರಹಾತ್। ರಾಜಾ ಮೂಲಂ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಅಪ್ರಮತ್ತೋಽನುಪಾಲಯನ್॥ 12-139-100 (70416) ಬಲಿಷಙ್ಭಾಗಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಫಲಂ ಸಮುಪಯೋಜಯೇತ್। ನ ರಕ್ಷತಿ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂಯಗ್ಯಃ ಸ ಪಾರ್ಥಿವತಸ್ಕರಃ॥ 12-139-101 (70417) ದತ್ವಾಽಭಯಂ ಯಃ ಸ್ವಯಮೇವ ರಾಜಾ ನ ತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇಽರ್ಥಲೋಭಾತ್। ಸ ಸರ್ವಲೋಕಾದುಪಲಭ್ಯ ಪಾಪ ಮಧರ್ಮಬುದ್ಧಿರ್ನಿರಯಂ ಪ್ರಯಾತಿ॥ 12-139-102 (70418) ದತ್ತ್ವಾಽಭಯಂ ಸ್ವಯಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇ ಯದಿ। ಸ ಸರ್ವಂ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯನ್॥ 12-139-103 (70419) ಪಿತಾ ಭ್ರಾತಾ ಗುರುಃ ಶಾಸ್ತಾ ವಹ್ನಿರ್ವೈಶ್ರವಣೋ ಯಮಃ। ಸಪ್ತ ರಾಜ್ಞೋ ಗುಣಾನೇತಾನ್ಮನುರಾಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ॥ 12-139-104 (70420) ಪಿತಾ ಹಿ ರಾಜಾ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯೋಽನುಕಂಪಿತಾ। ತಸ್ಮಿನ್ಮಿಥ್ಯಾಪನೀತೇ ಹಿ ತಿರ್ಯಗ್ಭವತಿ ಮಾನವಃ॥ 12-139-105 (70421) ಸಂಭಾವಯತಿ ಮಾತೇವ ದೀನಮಪ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ। ದಹತ್ಯಗ್ನಿರಿವಾನಿಷ್ಟಾನ್ಯಮಯತ್ಯಹಿತಾಂಸ್ತದಾ॥ 12-139-106 (70422) ಇಷ್ಟೇಷು ವಿಸೃಜನ್ನರ್ಥಾನ್ಕುಬೇರ ಇವ ಕಾಮದಃ। ಗುರುರ್ಧರ್ಮೋಪದೇ--- ಗೋಪ್ತಾ ಚ ಪರಿಪಾಲನಾತ್॥ 12-139-107 (70423) ಯಸ್ತು ರಂಜಯತೇ ---- ಪೌರಜಾನಪದಾನ್ಗುಣೈಃ। ನ ತಸ್ಯ ಭ್ರಶ್ಯತೇ---ಜ್ಯಂ ಗುಣಧರ್ಮಾನುಪಾಲನಾತ್॥ 12-139-108 (70424) ಯಃ ಸಂಯಕ್ಪ್ರತಿ---ಹ್ಣಾತಿ ಪೌರಜಾನಪದಾರ್ಚನಂ। ಸ ಸುಖಂ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ರಾಜಾ ಇಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ॥ 12-139-109 (70425) ನಿತ್ಯೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಸ್ಯ ಕರುಭಾರಪ್ರಪೀಡಿತಾಃ। ಅನರ್ಥೈರ್ವಿಪ್ರಲುಪ್ಯಂತೇ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಪರಾಭವಂ॥ 12-139-110 (70426) ಪ್ರಜಾ ಯಸ್ಯ ವಿವರ್ಧಂತೇ ಸರಸೀವ ಮಹೋತ್ಪಲಂ। ಸ ರಾಜಾ ಸರ್ವಸುಖದಃ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ॥ 12-139-111 (70427) ಬಲಿನಾ ವಿಗ್ರಹೋ ರಾಜನ್ನ ಕದಾಚಿತ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ। ಬಲಿನಾ ವಿಗ್ರಹೀ ತಸ್ಯ ಕುತೋ ರಾಜ್ಯಂ ಕುತಃ ಸುಖಂ॥ 12-139-112 (70428) ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ। 12-139-113x (5741) ಸೈವಮುಕ್ತ್ವಾ ಶಕುನಿಕಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ನರಾಧಿಪಂ। ರಾಜಾನಂ ಸಮನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಜಗಾಮಾಭೀಪ್ಸಿತಾಂ ದಿಶಂ॥ 12-139-113 (70429) ಏತತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಯ ಪೂಜನ್ಯಾ ಸಹ ಭಾಷಿತಂ। ಮಯೋಕ್ತಂ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿಮನ್ಯಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ॥ ॥ 12-139-114 (70430) ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ಆಪದ್ಧರ್ಮಪರ್ವಣಿ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ॥ 139॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-139-6 ಜೀವಜೀವಕಃ ಶಾಕುನಿಕಃ। ಜೀವಜೀವಕ ಇತಿ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷ ಇತ್ಯನ್ಯೇ॥ 12-139-7 ಅಭಿಪ್ರಜಾತಾ ಪ್ರಸೂತವತೀ। ದೇವ್ಯಾಂ ರಾಜಭಾರ್ಯಾಯಾಂ॥ 12-139-13 ಸಮಜಾತಕಂ ಸಮಾನವಯಸಂ॥ 12-139-21 ಇಚ್ಛಯಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಂ। ಉಪಸರ್ಪತಿ ಫಲರೂಪೇಣ ಕರ್ತಾರಂ॥ 12-139-22 ಪಾಪಮಪರಾಧಕೃತಮೇನಃ॥ 12-139-24 ಮಾಗಮಃ ಮಾಸ್ಮಗಮಃ॥ 12-139-25 ಪರಿಲಂಬತಃ ವಿಶ್ವಾಸಂ ಕುರ್ವತಃ॥ 12-139-27 ನಿಯಚ್ಛತಿ ಮೃತ್ಯುರ್ನಾಶಯತಿ। ತತೋ ನಷ್ಟಸಂತತಿತ್ವಾತ್ಪರಲೋಕಂ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ॥ 12-139-30 ಭಾರ್ಯಾ ಜರೇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ಜರಾ ವೀರ್ಯಹರತ್ವಾತ್। ಬೀಜಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಸವರೂಪತ್ವಾತ್। ಶತ್ರುಃ ರಿಕ್ಯಹರತ್ವಾತ್। ಕ್ಲಿನ್ನಪಾಣಿಃ ಉಪಕ್ರಿಯಮಾಣಃ। ಧನಾದಿನಾ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮೇವ ಮಿತ್ರಂ ನಾನ್ಯದಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-139-31 ಹೇತುಃ ಪುತ್ರರಕ್ಷಾ ಸ್ನೇಹೋ ವಾ॥ 12-139-32 ಕರ್ಮ ಸ್ವಕೃತಂ॥ 12-139-36 ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯಾಪಕಾರಮುಭಾವಪಿ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಮರತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-139-39 ನ ಶಕ್ಯಂತೇ ಜೇತುಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-139-40 ಶ್ವಪಚಶ್ಚಂಡಾಲಃ। ಶ್ವಮಾಂಸಾಹಾರೋಽಪಿ ಶುನಾ ಸಹ ಸಖ್ಯಮೇತಿ॥ 12-139-42 ವೈರಂ ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ಕೃಷ್ಣಶಿಶುಪಾಲಯೋಃ ವಾಸ್ತು ಗೃಂಹಾದಿಕಂ ಸ್ಥಾನಂ ತಜ್ಜಂ ಕೌರವಪಾಂಡವಾನಾಂ। ವಾಗ್ಜಂ ದ್ರೋಣದ್ರುಪದಯೋಃ। ಸಾಪನ್ನಂ ಜಾತಿವೈರಂ ಮೂಷಕಮಾರ್ಜಾರಯೋಃ। ಅಪರಾಧಜಂ ಆವಯೋಃ॥ 12-139-43 ಕೃತವೈರೋಽಪಿ ದಾತಾಽರ್ಥಾದಿನಾ ಮಾನಯಿತಾ ಅರ್ಥಾಶಾವತ ರಾಜ್ಞಾ ನ ಹಂತವ್ಯಃ॥ 12-139-46 ವೈರಾಗ್ನಿಃ ಅದಗ್ಧ್ವಾ ನ ಶಾಂಯತ್ಯಪರಾಧಜಂ ಕರ್ಮ ಏಕತರಕ್ಷಯಾದ್ವಿನಾ ನ ಶಾಂಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ॥ 12-139-50 ಕಾರ್ಯತೇ ಜಾಯತೇ। ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾಲನಿಮಿತ್ತಂ। ನ ಜೀವತಿ ಂರಿಯತೇ॥ 12-139-53 ಕ್ಷಮ ಕ್ಷಮಸ್ವ॥ 12-139-57 ಕಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮೋಽಸ್ತಿ ಕರ್ತೃಷು। ತದಾ ವಿಧಿನಿಷೇಧಕಥಾ ವ್ಯರ್ಥಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ॥ 12-139-67 ಭಿನ್ನಕಮಾ ನ ಸಜ್ಯಂತ ಇತಿ ಧ. ಪಾಠಃ॥ 12-139-72 ವೈರಿಣೋ ವಾಕ್ಯೇ ಇತಿ ಶೇಷಃ। ಶತ್ರುಣಾ ದರ್ಶಿತಂ ಪುರಃಸ್ಥಿತಂ ಮಧು ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಶುಷ್ಕತೃಣೈಶ್ಛನ್ನೇ ಪ್ರಪಾತೇ ಯಥಾ ಪತಂತಿ ತದ್ವದೇತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-139-76 ಸರ್ವಥಾಽನಾಶ್ವಾಸೇ ನೃಣಾಂ ಜೀವನಮೇವ ನ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ ನೇತಿ॥ 12-139-82 ಪರಿಮಾಣಮವಿಜ್ಞಾಯ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಟಃ॥ 12-139-85 ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಂ ವ್ಯಪೋಹ್ಯಾರ್ಥಮಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-139-87 ಕುಪ್ಯಂ ತಾಂರಾದಿ। ಚಾದಕುಪ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಣರತ್ನಾದಿ। ಉಪಹಿತಾನ್ಯಾಹುರಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ। ತತ್ರ ಉಪಹಿತಾನಿ ಉಪಧಿಮಿತ್ರಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-139-88 ಕಿಂಚಿತ್ತಮಿತಿ ಶೇಷಃ॥ 12-139-90 ಖಾದತಿ। ಸ್ವಾಪರಾಧೈಸ್ತಂ ಸಂತಾಪಯತಿ ಶುಷ್ಕಂ ಕರೋತಿ। ಮಾಘಮಾಂ ಕರ್ಕಟೀಂ। ಸೇಗವಾಸ್ತದಪತ್ಯಾನಿ। ಕರ್ಕಟ್ಯಾ ನಾಶಹೇತುರ್ಗರ್ಭ ಏವೇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ॥ 12-139-92 ಉತ್ಪತೇತ್ಸಹಜಾದ್ದೇಶಾದ್ವ್ಯಾಧಿದುರ್ಭಿಕ್ಷಪೀಡಿತಾದಿತಿ ಝ. ಪಾಠಃ॥ 12-139-93 ಮೇ ಮಯಾ। ಅನಾಹಾರ್ಯಂ ಅಪರಿಹಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥ 12-139-98 ಭೀರೇವ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಬಂಧೋ ದರಿದ್ರಂ ಯೋ ಬುಭೂಷತಿ ಇತಿ ಝ. ಪಾಠಃ ತತ್ರ ಯತ್ರ ದೇಶೇ ಬಲಾತ್ಕಾರೋ ನಾಸ್ತಿ ತತ್ರ ಭೀರೇ ವನಾಸ್ತಿ। ಯೋ ರಾಜಾ ದರಿದ್ರಂ ಜನಂ ಬುಭೂಷತಿ ಪಾಲಯಿತುಮಿಚ್ಛತಿ ಸ ಏವ ತೇನ ಸಹ ಪಾಲ್ಯಪಾಲಕಭಾವಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಬಂಧ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಂ। ಯಂ ಜನೋಽಪಿ ಬುಭೂಷತಿ ಇತಿ ಡ. ಥ. ಪಾಠಃ॥ 12-139-99 ಧರ್ಮನೇತ್ರೋ ಧರ್ಮನೇತಾ॥ 12-139-101 ಸಮುಪಯೋಜಯೇತ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್॥ 12-139-102 ಅಭಯಮಿತಿ ಚ್ಛೇದಃ॥ 12-139-106 ಸಂಭಾವಯತಿ ಇಷ್ಟಂ ಚಿಂತಯತಿ। ಉಪಪದ್ಯತೇ ಪಾಲಯತಿ॥